 Hər vaxtının sələniz qeyri olsun. Əziz Kanunacı izləyiciləri 20 dekabır 21. tarixində asıq söz proqramının zanlı bağlantısında xoş gördüyiz sizləri. Ənə həbi vaxtımızda girin bir də sizindik. Əzizləyiciləri bugün ölkə gündəmini pəl tovqla müzakiləyicik. Nələr baş verir? Qarabağda durum necədir? Bu serpisləri Qarabağda Susi də Qarabağın işgal ettikləri növbəti hissəsində. Nə ilə məşquudurlar? Bunun qabiliyində Azərbaycın hakimiyyət nə ilə məşquudur? Ölkədə müstəci bir medyaqqında Qanul ayası gündəmdədir. Bu vaxtda qonağımızın fikirini istətəyə gündə biləcik. Bundan başqa bildiyiniz ki, bu gün 20 gün öncə baş vermiş bu faciyyənin helikopter qəzasının sonuzlar ilə bağlı, vəsmi açıqlama olub, bu haqda sürpət edicik. Yəni gündəm yenə də ənə nəbə olaraq ölkə kimi mürəhkəbdir, en zamanlı gündəm dəngündir. Bu və digər məsələr ələniq gətirmək döndür, bunki ilə işimizi qonağı, pilotolog Nəsin Məmmətli ilə təxminəm bir salda yaxın sizin olacaq. Lütfen effiri paylaşın, bəyənin ki, daha geniş auditoriya bizi izləyəbilsin. Hoş gördün, Nəsin bəy. Hoş gördük, Fədbəyimin də sizi və bizi izləyən hər kəs salamlı yıram. Çox təşəkürlə, Nəsin bəy. Hardan başlayaq, yəgin ki, izləyicilərimiz də bize qoşulacalar. Bəki də Qara Bağdan başlayaq. Qara Bağda ki, son durumu deyədəndirək. Aşağı yoxarı bu helikopteri qəzasından sonra qəzanın bizdə Qara Bağla bağlı tərəflərini cəmiyyətə təqdim etmişdir. Hər halda fikirlər çarpaz edin, fikirlər çarpaz olduğu üçün də cəmiyyətdə fəqdir düşüncələr formalaşırdım. Bugün resma çıxlama olub, yəni pilotun səhvə olub. Yəni pilot, illərin pilotu nəbaş verib? Bəki də bundan bağlı fikirinizi eşilək, sonra Qara Bağda ki, durum təbii ki, bizim üçün üçün prayit etməsərlərdən də onu danışaq. Və ilə isti isti helikopteri qəzasından uşaq, bizdə işlər lütfen aktiv olun, fikirlərinizi yazın, bizdə sizin fikirlərinizə uygun, burada fikirlərinizi səsləndirələk, soallarınızı sorucaq. Efir də nəsin məməlindir. Və oradan da 14 hərviçimizin helak olmasıyla nəticələndən bu qəza Azərbaycan ştumai həyatında çox ciddiyəmizakiriyyə səbəb oldu. Muqtəlif variyaqlar səsləndi, bir sərə ətimallar rəv sürüldü. Rəsm-i qurumların, süsilə, səhət koşunları komandanının verdiyi məlumaktan sonra cəmiyyətdə bir qədər məsəli ilə bağlı tələtdüt en zamanda şöpələr yaranmışdır. Bu nə ilə bağlıydı? Bilirsiniz ki, dört versiya hərəl sürülmüştü. Bunlardan biri bundan ibarət idi ki, helikopter çox saz vəziyyətli olubdur. Yenidir ya bir başqa bir iddia var idi ki, təmirdən yeni çıxıptı. İkinci iddia bundan ibarət idi ki, plot peşəkardı bütün uçuş tələmatlarına əməl edibdi. Yəni, hansısa bir kəlumatın pozulması halları ilkin araşdırma zamanı məlum ol ortaya çıxıptı. Üçüncü məsələ, hava şəra etinin əlverişi olmasıyla bağlıydı. Dördünüsü isə, kenar müdaxilərinin sisna edilməsi idi. İndi proqorluq orkanlarının açıkladığı məlumat əsasında məlum olur ki, bu pilotun səfi nəticəsində baş veribdi, hava şəra etin nəzər almadan verilən əmirlər bu qəzayla nəticələ anıptı. Mən bunu dəfələrlə qeyd etmişdim idi, yenə təkirələ edirəm ki, helikopterin qara qutusunun okunması, Azərbaycan da mümkün idi və Azərbaycan sığntaq orqanları bunu araşdırıb ortaya çıxardılar. Mən düşünürləm ki, burada rəsmi versiyətki irəli sürlübdür istindagın nəticəsi olaraq, bu həqiqətə uyğun görmür, şəxsən mənə. Mən də usa hə üzrə müxtəlif kanalların araşdırma farmışdım. Bu araşdırmaları nəticəsi olaraq məhs texniki qəzanın yarınabiləcəyi və ya pilotun hansıda məsələdə yalnişi ilə bağlı məsələdə məsələrin ortaya çıxacaqı etimalları var idi. Diqələrin əvvət də mən istərisinə edirdim. Mən düşünürləm ki, burdansıda texnibat eləmətləri var, müdaklələr olubdur. Amma indi açıqlanan rəsmi məlumat bize nəyi göstərir? Bize onu göstərir ki, bugün həyatda olmayan və bu faciə nəticəsində həyatını itirən pilot günahkar tutulur. Yəni, sanki başqa səbəp yoxdur. Məlkədə var, amma onlar ictimalyətə açıqlanmır. Bu nə olabilər? Bu, ki, xınıqın asağızlıq olabilər. Bu, helikopterin təhəmri zamanı və yaxud onun işlək olmasıyla bağlı hansıda problemlər olabilər. Ki, bu bugün fəaliyyətdə olan şəxsələrin məsuliyyət yaratabilər. Bak, onun üstündən skütlə keçilir. Çünki bilirsiniz. Bak, bu helikopter haviyyə qalqanda və hava aşağı eləndə. O elə bir sürət götürür ki, onu bütün, neymişsəki, yəni, peşəkar bu sahərdir olan mütəxəksizlər hər biri bilirlər. Məsələn, maşın ki, ötməm həliyatın həyatı keçilən zaman ki, farsaj verir. Sürət bir anda daha böyük sürət alır. Yəni, mahtor mühərlik əvvəki gücü ilə müqayisədə iki dəfə artıq güç sərfidir. Yəni, qəbul edirsizdə bunu bir nə hər kəs bilir ki, yanıqı baxmına. Helikopterin haviyyə qaqması zamanı da. Yəni, o perlərin hərlənməsi də fırlanması zamanı ilə bir sürət verilir ki, gücür bir sürət verilir ki, o yerdən helikopteri qaldırır haviyyə. Və bir də, enən zaman o ağırlıq yerə çırpılmasın deyə, o həmin o farsaj kimi olan böyük sürət o zaman yaranır. Yəni, helikopteri adi qaydada havada dayananda onun aşağıya vurduğun külək, məsələn, emmə anında vurduğun küləklə və yaxud, o durduğun standartta, məsələn, 10 m indirikdə dayanıptır, yenidən qaqma əmri verirse aşağıda yaranmış külək daha böyük. Məsələn, görürsüz ki, bir hava axını yarattı. Bu nə ilə bağlıdır? Bu, dediğim kimi? Yəni, o perlər hərlənərək, o güc sərpədən zaman bu helikopterilərdə qəza vəziyyəti yaranır. İndi pilotun səfi elbəktə bu istisna edilmiş. Olabilsin hava vurduqlanır oldu həmin anda. İçin ki, orada dəqiq, o texniki göstəricilər hamsa bir-bir ifade olunur rakorluğunu açılamasında. Yəni, mənim ona mütəxəsis kimi baxışım elbəktə ki, olabilməz. Dətallar aydın göstərləkti. Hündürlük göstərlə, hündürlük hamsa anda itibdi. Yəni, cəmi 5 saniyə ərzində, yəni 7 saniyə ərzində. 17. saniyədən, 24. saniyə qədər olan müddət ərzində helikoptir yerə çırpılıptır. Çırpılma nəticəsində baş veribdi qəza. Yəni, ölüm səbəfləri de orada göstərilir, açıqlanır. Yəni, kənar müdaxılı olmayıb əlbəktə. Amma pilot bu əmiri verib. Helikoptir bu əmiri qəbul edə bilmiyibdi miyi? Yoxsa, oradan da burada hamsa bir elbəki şəkarlıq mı edilibdi? Bu, biraz şüphə doğru. Nə mənada şüphə doğru? Dediyim kimi. Pilot həyatda yoxdur, kechniki göstəricilərlə bağlı məsələlər də tam açıqlanmır. Elə çıxır ki, elə bütün günah qaldı bu mərhum pilotun üzəlində. Yəni, bu Azərbaycanda ilk və bəlkə də sonuncu deyil ki, Nəsin beyi. Şahid yoxdur ortada. Yəni, bir az bəlkə də müqaistlə qüsurluq çıxabilər. Dünyasına itirmiş nə qədə siyasətçilərimiz var ki, günahı onun üzərinə və həmin dönəmdə nə qədər problemlərin günah çarı kimi onun adını çəkilər. O, onun da dindirmək və zaman yoxdur. Bu gündə pilot ruhu şal olsun, Allah rəhəmət edəsin. Yoxdur. O, Qaraqutu cəmiyyəti çox düşündürür. O, Qaraqutu əvvələr əlbəttə, məsələn, Rusiyanın şəhirlərində o hardakı istəyəsəli oluqdu helikopterlər daha çox orada oxunurdu. Amma İndaz Azərbaycanda bundan bağlı laboratorialar var. O, Qaraqutun ohummasıyla bağlı bir problem yoxdur. Bizdə cəmiyyətdə 1991-ci ildə Qaraqən düzərində helikopteri qəzasında dövlət xadimləri şəhid olmuştu. Həmin məsələ, bizim ilə şur altımızda qalıptı ki, masquaya gəndərdilər Qaraqutunu və nəhtiyyəsi bize bəllə olmadı. İtbata düştü. İnda amma bu çox asandı oxunması. Laboratorialar var, Azərbaycanda hər bir sanayi nazirliyinin də nəzlində var. En zamanda müdafiə nazirliyində də. Yəni, bunların oxunması, özə dəli oxunması mümkün də Azərbaycanda. Olabilər. Yəni, mən yenə deyirəm. Burada pilotun da əslə bir səhfə istesnə deyir. Yəni, insan da hər hər şey olabilir. Amma kexniki baxımdan, əgər bir dən birə sürət 141-dən 0 düşüpcə. Yəni, orada əmədə sürət 141 məhdündürlü isə təxirə bən 101 m oldu. Orada, sürət bir an içerisində 0 düşüpcə bu kexniki problemdə bağlı olabilər. Pilotun səhfə ilə bağlı olabilməz. Məsələ, ən azı belə də bir nəzəri baxımdan. Düzdü, orada hava buruqanı oluptu. Həmin vaxtı cəngizl qamətində çox ciddi küləhlər müşahidə olunurdu. Olabilər, həmin vaxtı da burada belə hal baş veribdir. Amma kexniki nazazlıq, sanki qeyd edilmiyib orada, onun üstündən sürüklə keçilir. Cəfər-cəfərov yazır ki, hürmətli nəsim bəyəq, həmin gün küləyox idi. Gəzə vaxtı də külə bir bir taliyot taşır. Onda gəli hər gün Allah göstərməsin, bir gəzə olsun. O helikopteri adı bir taliyot deyil, razlaşırsınız bizdə içimiz. Mən də hürmətli cəfər-cəfər olabilirmə istəyirəm ki, həmin vaxtı, həmin ərazlərdə oradan keçən insanlar küləl olmasını deyir. Yəni, onun canlı şahitləri var ki, deyirlər ki, mənim şəxsən, yəni tanıdığım şəxslər bunu deyiblər. Bir isə, məsələn, mahiyyəti, təhcanda deyil. İndi külək çox güclü olub olmuyub, bəki bundan daha güclü külək zamanı keç belə hallar, yaşanmır, dediyim ki mi? Burada verilən əmrlər hansı ki, o qara qutu açıq göstərir. Sürət nə qədər olub pündürlüyü, nə qədər olubdur? Qəza baş verdiyi anlan, sürətin dayanması ilə yerə çırpırması, anan arasında nə qədər. Bunlar qara qutu dağımızda var, okunur. Amma bu, texniki səbəbdən mi baş verib? Yəni, o verilən əmri maşın özücirə edə bil mi yıbmiyib? Bundan mı yaradan? Yoxsa da oradan da plot əmri düzgün vermiyibdir? Bu biraz orada qaranlıktır, şəxən mənim üçün. Amma düşünürəm ki, bu, kənar müdaxilənin olmaması məsələsəyə ki, bu, reallıqa əksəkdirir. Biz biz adətən qoç duyuq bilək ki, komple özüm üçün nəzələyirlər, qıraq ki, dəvrət burada maraqlıydır, ölkədə da baş verdi. Bu helikopteri saldırar, bundan nəsə təizik etmək istəyirdirlər. Albət də bunlar yaxşıdır. Biz insanlar belə şeyləri yaşadanda biraz maraqlı olur. Biz adətən köhnə qaçaqlardan, quldurlardan danışmanda bəzəməyi qoç duyuq bilək. Məsələn, dinlən danışmanda bəzələn elə şəxslərin elə qəhrəmanlıqın qabardırıq ki, Mifalajı olur. Təvam elə mifalajı. Yəni, bunlar helikətlərin çox uzak olan və yaxud da ki, məsələn, bu, oğru dünyasına bağlı adamların qəhrəmanlıqı ilə bağlı elə şeyləri bəzələn deyilir ki, adil çox da məntikləri anlayar ki, bunlar reallıqa əksəkdirmir. Amma deyilir. İnsanlar o ne istiməyə qoç duyuq. Ona görə bir qədər biz, məsələn, bilək reallıdan şəhəmdə, məsələn, reallı nədir? Onu xoştanır. Gərəklə, buna biraz diyəsən ki, ham yaxid deyil, albəttə. Məsələn, bizimindir, səviyalı izləyicilərimiz var, onlar, albəttə, o səviyalı reaksiyaları göstərirlər hər zaman. Amma məyəm bir qurum faalistir ki, elə diyəsən ki, yox, əgəc, öydə rəkət kəldi vurduq, filan ölkə bunu ettik, filan, ən ondan xoştanır. Amma mətə, bizim de onu diyə bilməyik, o biraz. Səviyalı, mən izləyicilərimiz kəldilər, bir ilişi izləmədən yazılırlar, gəni, başlıqa baxıllar. Malumdur ki, maaş alan izləyicilərdirlar. Yəni, Trollcum-i de olabilər, yəni, başqa cürələk olabilər. Amma adlarını yazmırım. Cəfər Cəfərov yəni yazıq, yasulamadə ilə cəncəl cümlədən istifad edilirlər. Ki, adı insanları aldatmadan başqa bir şey deyilməyədə, mənə də başa üçün bir qaraqutun məsələsi, qaranlı olaraqda qalacaq. Oktay bəl yazır ki, ort komputerdən müdaxil olabilərdir, mümkün də mü? Mən düşünmürəm. O düzdür, mən mütəxəzisi deyilən bunun, o dətallarına görə varmaq istəmürəm. Amma texniki baxımdan bilirsiniz, idare olunan maşında bu. Təbamilə, sən əllə idare olunan. Ona nə qədər ilə müdaxilələr bilirsiniz, hansı səviyyəd olabilər. Orada, müasir elektronun cihazları yoxdur bu elqoptirdə. Mən bildiğim qədər, həm də o qədər yaxın məsafədə yoxdur, radyodalqalar idare edən hansısa bir təhlükə. Bu baxımdan mən ənlə inandırıcı yandırdı. Əzlə iclərin əzənə çatdırıram ki, hal azırda canlı bağlantımızda Paltolov-Siyas şəhsi Nəssin mən mədildi, Nəssin bəylə biz əslində ölkə gündəminin, ölkə gündəmi deyəndə dünən biz vərmətli vaid bəylə sosial məsələrim uzakcə edənmiş. Yəni, bugün əhali indidən artıq kan ağlıyrıq. Maaşlar qaldırıqlar, əhalidir ki, vəziyyət ağaq olacaq. Haklıdırlar ki, maaşlar 20 faiz qalqıbsa, son bir ildə hər şeyin qeyməti yox, və dizyəl yanacağının qeyməti 30 faiz qalqıb, suyun qeyməti 100 faiz qalqıb, kanal zasiyanın qeyməti 100 faiz qalqıb, elektrik enerjişinin qeyməti də təmini 100 faiz yaxın qalqıb. Yəni, iki dəfə qalqanləzər alsaq. Yəni, problemlər çoxdur. Amma bir də bir qara vaq dərdimiz var ki, həllə də niqaranıq. Həllə niqaranıq orda nələr başveririz? Rusya gəlir orda şöhrət qiyabanı qəradır. Dövlət diləyir. Haklıdır, helikopter qəzası başverir. İnsanlar əsmi açıqlamaları qəbul etmirlər. Niyə qəbul etmirlər? Çünki əsmi açıqlamaların əksiyeliyyətində müpəm tərəflər var. Yəni, taqminə bu hadisənin səhərsü günü, tanımamış ekspertimiz ərasun Orozluyla bizim müsabədə. Arasun Bey də məsəle ilə bağlıdır. Təhikəstik mütəqəstikimi çox ciddi açıqlamalar verdi. Bax, həralda bugünkü açıqlama onun verdiyi açıqlamayla təzad təşkiləyir. Bir də qara vaqlərdımız var yenə deyirəm. Biz düşündük ki, azal elədik. Amma bugün, qan kendinə, hoca bəndə, ahdəriyə, hoca liyə gələ bilmeyən azərbaycan insanı zəngəzur eşkinin yaşıdır. Nə qədər paradoksial səslənir bu? Niyə bu qədər papuliz yanaşılları məsələrə və reallıq nədən ibarətdir? Nəsin beysiz qara vaq doğumusuz, oranın nəfəs alan birisi bilirəm. Ümumiyyətlə qara vaqda nələr baş verir? Mən istəyərdim izləyəcilərə bir də bu niqaran durumu haqqında məlumat verəsiz. Biz əslində, Rüfət Bey, bu mövzuda çox danışırıq. En zamanda hər anı belə izlidirik. Yələ bir məsələ yoxdur ki, diqqətimizdən kanarda olsun. Qara vaqda biz hər bir zəfər qazanmış, bu heçkəsə çirsir deyir. Və biz bunun nəticəsi olaraq onunla yabrat heçkəsi bəyanatın imzalamışıq. Irmənistan daha çox orada məqlub bir dövlətcimi bu sənədi imzalayır. Və bunu həm Irmənistan başına azərə, həm Rusya rəhbərli açıq rəkilə yetraf etmirlər ki, həgər bu sənədi imzalammasaydı, khan kəndi bir neçə sağ dəvizindir işxal olunurdu. Daha doğrusu üzə istərim, işxaldan azad olunurdu. Yəni, bunlar bunu açıq şəkildə özləri bəyan ettirək. Və riyallıq da bundan ibarətdir. Bizim hər biçilərimiz də orda olan riyal məlumaklar da onu göstərir ki, həgər saziş bəyanat daha doğrusu, ateşkəs bəyanat, imzalammasaydı. Azərbaycan bugün qarabaq ərazisində bütün separatçıların həmsin qovup 60 Irməstan ərazisindir. Yəni, bu bitkər çəhlikdir. Biz niyə dayandıq? Biz ona görə dayandıq ki, artıq tərəklər öhtəlik götürdü ki, bu problem bir daha olmayacaq. Biz də dedik ki, artıq qarabaqda yaşayan Irmənlərə heç bir lüqox tasviyyət edik. Yəni, bu məsələ bitti. Yəni, riyal olaraq məsələ nəyəcək? Riyal olaraq üç istiqamət üzrə qarabaq ətirafında məsələ var. Birincisi, kommunikasiyalarla bağlı bir prosesdir. Qarşırıxlı əlaqələrin yaradılması. Bu, sənətdə dözəkçin tapıq, eyni zamanda sonraki danışıqlar mələsində də bununla bağlı ciddi fikirlər münasibətlər var. İkinci məsələ, sənətlərin delimitansiyasi və demarkansiyasi ilə bağlıdır. Ükinci məsələ, qarabaqdaqili proseslələ bağlıdır. Yəni, əslində bu üç prosesin üçü də bir-biri ilə bağlıdır. Yəni, vəhdətlədir. Biz xatırlıyrıq, ətətin minskrupunun təkinifləri arasında ən sonuncu, yəni, yeniləşmiş madrid prinsiblərində daha çox istifadə olan bir termin var idi. Substantiv danışıqlar. Yəni, substantiv danışıqlar nə də də bəxtdir? Yəni, konkret olaraq ayrı- ayrı məsələləri masiyaya gətirərək, uzakirədirək, həllə etmək, sonra növbətsinə keçirmək. Yəni, bugün nə yəni həllə etmək mümkündürsə, onu həllə edək, nə yəni həllə etmək mümkündürsə, həl o qalsın kenarda. Bu, həllə etdiyimizin görək nəticəsində doğuracaq, bu hansı məsələləri reallaşdıracaq. İndi, ətətin minskrupun devriyədə deyil, artıq o kenardadır. Amma danışıqlar prosesində mütləq mənada dədiyim kimi, bu üç istiqamətli məsələlə var. Bunun birincisi, kommunikasiya var. İndi biz bəzən deyil, zəngəzurun məsələsi, qara bəqə etməklərinə bağlı niyə danışılmır. Çünki hər iki tərə bugün masiyaya çıxardığı məsələ, həllə etməyə hazır olduğu məsələ, kommunikasiya var məsələsi. Bundan bağlı, həm soki görüşündə müəyyən razılaşmalar əldə edildi, ardın cesə bir üsləldə konkret qərar qəbul edildi ki, dəmir yolu qətlə çəkiləcək, gələcəkdə orada automobil yolunda açılması məsələsi var. İl zamanda zəngəzur və laçın ərasindən keçən, həmin o kamikasiyalarla bağlıda vahid bir mövqeyinin olacağı Azərbaycan prezidenti tərəfindən NATO-nun başqahtibilə görüşdə açıq səkirlə vurgulandı. Yəni, düzlə, orada mən əsəb edərəm ki, bizim maraqlarımıza uyğun bir açılama deyil. Bu mənada ki, laçın dəhlizi, laçın yolu heç bir halda zəngəzurluyunu iləşdirilə bilməz. Zəngəzurdan keçən əlagələr, yəni, Azərbaycanı öz torpaqı ilə bir iləşdirir. Yəni, naxçıvanla. Bizim qərp rayonlarımızı özümüzün konstitutsiyada təsbit olunmuş beynəxalq yüklətandan zələtlərimizdə, yəni, naxçıvanla bir iləşdirir. Amma Qarabaq ərasində Irmənistan hansısa bir anklavı yoxdur ki, yəni, burada və yaxud, başqa bir dövlət yoxdur ki, ona dəhliz satsu verək, ki, orada heç bir hüquqi mani olmadan, gömrüyü səhət nəzələt olmadan irməni əhali gəlsin, rahatlıqla keçsin, keçsin, qan kəndinə oradan yerəvana və s. Bu məsələ, əlbət də, mən düşünürəm ki, diplomatik baxımdan doğru ifadə deyildi. Amma bir riyallıq baxımından qəbul etsəyəcək, bu ifadənin özü belə bizim lehimizə, hansın mənada, əgər laçında gömrüyü postu olacaqsa, əgər laçında səhət qoşunlarımız olacaqsa, oradan qarabə qarası nə, yəni, ərimənistandan qarabə qarası nə gələn yüklərə, biz nəzələt edə biləcik isə bu, əlbət də, qarabə qarası nəzələt səparatçı meyillərin tədricən zəyifləməsi və qarşısının alınması elə nəticələcək. Sövbət, gələcək 10 illiklərdən bilir. Yox, həgər bu olmayacaqsa, əlbət də biz, bu əraz vələ, nəzələt imkanlarımızı itirəcik. Mən düşünürəm ki, bugün qarabə danışıqlarında, kommunikasyalardan bağlı məsələ özünün həllini əsasən tapıq. İkinci məsələ, səhətlərin delimtəsəsəsə və demarkasəsəsələ bağlı məsələdik. Çünürəm ki, burada da həm Avropa itifagının, həm Rusiyanın vasitəciliyi ilə bu proses özünün həllist qamətində çox ciddi irəlləyə şərd edəcik. Bizim həm ciddi problemimiz, qarabaq daxilindəki irmənlərlə münasfətlərimsin, necə tənzimləm məsələ, necə tənzimlənəcə edir? Biz, riyallıq budur ki, o əhalini oradan qovub çarda bilmək. Yəni, bizə bugün keç qəsi imkan verilməz ki, biz gene orda hərbə məliyyat keçirək, o terör ortları oradan çıxaraq və yerli, həmin o mülkə hali də onlara qoşulub oradan təlqə etsin. Bizə bunu imkan verilməz. Yəni, keç məsələ, düşünməsin ki, bizələ çox qudürətliyik, yəni, saddam şeyin necə düşünüb küveytə soxuldu, sonradan burnun əzirlik yeri qayıtdı. Bilə havlar dəfələl olubdur beynə xosya sətdə. Düzlə, deyilə bilər, azərbaycana rahatsədi, antiterrora məliyyatı keçirə bilər, işvəssal, bunlar deyilir. Riyallıq bir qədər fəhlidir. Riyallıq bu deyil, sən orda istədiyin hərəkəti də bilmirsə. Edəcəyin təqdidi, alacağın zərbə gönzləriməz zərb olablə. 30 il bundan əvvəl qalip tərəf Yerlmenistan idi, o diktidir. Amma nə oldu? Nəticə itibari, bu gün artıq azərbaycandı qalip tərəf. Ona görə, indi daha doğru, düzgün, emosiyadan uzak bir siyasət ürtmək lazımdır. Orda bizim Qarabağda yaşayan sakinlər, azərbaycand qanullarım qəbul edəcəklər səhə. Yəni deyirəm, bu gönüçün riyal deyil. Bu gönüçün onlar hələ belə bir adım atmağa hazırlaş mullar. Həç azərbaycanda hələlik bundan bağlı adım atmır. Dədiyim ki, azərbaycanda bu məsələdə gözlüyür. Nəyi gözlüyür? Dədiyim ki, digər məsələlərin həllinin sonuncu məsələki mi? Yəni orda yaşayan əlmənlərlə bağlı, Qarabağın daxilindəki proseslərlə bağlı bir həllədici amil olacaqım düşünür. Və bəv mümkündür. Də oradan da Kamilukasiyalar açılsa, əmək taşlıq imkanları genişlənsə, yer gəlmişkən, Türkiye artıq Ermenistanla səhərdə açır. Ermenistanı Rusya'nın təhislikindən tədiri cəndi çıxartmaq mümkün olsa, çəni bu qafqazda ən böyük təhsil Ermenistan'dadır, Rusya təhsili. Orada hər bir baza var, ilgə qoşun grubu var, Ermenistan Rusya'nın kollektiv təhlükəsi, ibu qabiləstən şiqilatının üzvüdü, çəni bu qafqazda yeganə Rusya'nın hər bir müddəhbə gedir, bütün mənəlaları üzrəm. En zamanda onun qərbə başqa alternativ çıxışı olmadığına görə, Gürcistan yolu əlverişli deyil, Azərbaycanla muharibə vəziyyətin deyil, Türkiye ilə yol bağlıdır. İndi Azərbaycanla Kamilukasiyasiyalarından sonra, Türkiye ilə münasibətləri nizamlanandan sonra, Ermenistan'da cəmiyyət artıq fəklist qamətdə həm düşünməyə başlayacaq, həm də inkişəq etməyə başlayacaq. Bak, bu, bizə qarabaq ərazisində olan Ermenlərlə münasibətləri tənzimləməl üçün daha əlverişli bir vəziyyət yaradacaq. Mən bilə düşünürəm. Bugün əlbət də orda Rusya pozucun faaliyyət göstərir. Rusya orda gəlir bir əskərinə abidə qoyur. Özünün muzeyyin yaradır orada. Çalışır ki, mümkün qədər sül əməttaşlı qıstı qamətində vəziyyət iləlləməsin. Daha çox yenə də o gərgillik ocağı qoğurunup çaxlansın. Orda Rusya ehtiyas qalsın. Rusya ya həmişə mühtəc olsun o Ermenistan, Ermeni tərəfi. Onu özünün qıl askarı kimi görsün. Təhəlim kəstiliyim qarantı kimi görsün. Və başa çürkü bəli, Azərbaycan bugün Rusya oradan nüməşkərinə şəkildə kenara çıxarmaq gücündə deyil. Yəni, bel-belədən, yəzəl-zələdə. Bu hələ ki, real deyil. Bu 5-irlik tam bitəcək. Bitəndən sonra biz dəhləndirəcik ki, bu məsələni həllə etmək nə qədər real deyil. Burak kənaq oyunçular daqrılabilir mi? Avropa ittifağıqı, məni atətimiz, qrupın nəzərdə tutmuram, və albət də artıq ya qapar xasında qalması daha məxsəd olundur. Ama Avropanın vasitəcini daha çox cəlbedici de bizim üçün də. Bizim üçün də məyən qədər əlverişli mühikyaradır. Və ümitləri artırır. Açıq demək lazımdır. Məsələn, o farmatan özünə baxaq, müfət be, orada dəlmi masa etrafında bərabər səviyyəli oturmağa, rüsyada bir oval stol qoyulmuşdur, bütün bir tərəfində iləşib, iki ölkərin lideri qarşısında iləşib, sanki bunları bərabər səviyyədə qoyu bözüsə... Nəsin bəyi, ondan da önəmlisi buydu ki, şarum işi tərkilədir salonu. Yəni, ikisi hərki dövlət başçısının bərabər hüqlu, bərabər şərayətdə danışmasına şərayət yarattı. Bu, hindi izləyəci yazıb, mənələk yazıb, Rusla, Avropa arasında sövbət Rus milliyyətindən getmirə. Sövbət Kremillə, Kremilin siyasəti ilə Avropanın dəyərlər arasında, demokrati dəyərlər arasında təqidən gedir. Mən bil nəsiləsinə xoquyum. Sağ olun elçin bəyi və bizi təbrik edəyən, əli bəyi, Şundan bəyi, hər kəs bize yazan, hər kəsi təşəqdür edir. Nərban sultanlardır, biri yazır ki, Rusu kimdir əsləyilən, kim kimdir, gözəl bilirik, siqasət deyilən bir şey var, ona uygun da ələk edirik. Sizcə, Fransa'nın ya Amerika'nın sülməranısa yaxşı olasıydı, öz də cevab verib yox, gələ biləbirləm. Bu mövzunu, bu mövzunu davam et direkt. Mən Nizhət bəyi üzül istəyən, kanal onun üçün doğrudan da abonez aynın 1 milyonu kesiməsi münasibəti iləməndə sizi kanal onun üçün rəhbərliyini, Aziz bəyi, Anar bəyi, təbrik edirəm. Bizim doğrudan da mən xatırlayıram, 12 il öncə biz kanalın onun üçünlə məhdaşlıqa başlamışız və bu günə qədər davam edir. Mən ilk dəfədik ki, bu 1 milyonu keçəndən sonra müsabiə çıxmışam, bu da mən üçün də bir əlamətdər hadisədir. Mən Azərbaycanda, iştirma eləyət təhsil edən resurslar arasında, sususilə bunu qeyd etməyə vacibsə ayramı. Birisit mən, yayımların manejtolik mərkəzinin sədiri kimi? Həm də böyle bir manejtoliklərdə aparırıq. Bəz hallarda bunlar iştirma elət üçün açıqlanır, bəz hallarda açıqlanmır. Bunu ayrı ayrı sifalistçi grumlara çatdırırız. Ona görə, bununla bağlı mediyada çox da geniş mövqələrimiz olmur. İştirma eləyət təhsil göstərən resurslar arasında birincisi kanal onun üçün. Sususilə, ölkənin iştirma-i fəyal, iştirma-i siyasi fəyal kəsiminin mütəmadizlədiyi qəressiz, objektiv fikirləri aldığı resurslardan biridir bilinçidir. Bu maxamdan eləbət də mən sizi və kanalın digər məktaşların təbrik edirəm. Atatin Minsqrupu ilə bağlı mən bölüşürəm bizim vətəndaşın qədirbəyin fikirlərini. Niye görə bölüşürəm? Atatin Minsqrupunun həm sədirlikin üstü ne zaman yarandı? Biz 1994-ci ildə bişkək protokolu imzaladık. Azərbaycanın yeddir ayon işxal olmuşdur, Qarabağ tamamil əldən çıxmışdı və yaxşıq hatırlayırıq. Köçəriyan Qarabağ Resul Kasımın prezidenti səsilmişdi, ayrıca onu dövlət eyləniləmişdi, ayrıca Resul Q eyləniləmişdi. Və biz müqamət göstərmək imkanı olmayan bir şəra etdə Atatin Minsqrup həm sədirləri bize təkürpər getirirdi ki, siz bu riyallıqlarla barışın, siz bu riyallıqları qəbul edin, bu riyallıqları dəyişməyə, nə sizin gücünüzü yoxdur, nə beynəlxalq müstəbidə də hərbə məliyyətlərin keçirilməsin, biz qəbul etmirik. Amma bizim 2020-ci ilin 44 günlük muharibəsi ilə biz Həmin Stadskuonu darmadağını ettik, attıq tarixin arxıbini, onunla ya brateşkəs bəyanatı faktiku olaraq Atatin Minsqrup'lu formatından, həm sədirli Yunuslu'undan daha yaxşı formattı. Amma Avrupa İttifagının sonuncu düzdə, hələmən səmrəm çox uzama gədək ki, onu bir vasitəcilik misiyyəs kimadlandıraq, amma şarul müşərin iştirakı ilə keçirilən görüş, onunla ya brateşkəs bəyanatı ilə yaranmış formatdan daha yaxşı formattı. Yəni, ona gətirmək istəyirəm ki, biz, əlbətlə, nə rahatıq vətəlimizin mütəvliyi ilə bağlı, soyrenliyi ilə bağlı, ölkəmizdəki demokratiyanın vəziyyəti ilə bağlı, əhalimizin rifah halı ilə bağlı. Bunlar bir-biri ilə bu vədikə şəkildə ilə qəli məsələlərdir. Amma, mən düşünürəm ki, qara bağlı, bağlı məsələrdə, təşslə, bizim ölkə dəxili iradəmizə bağlı deyir. Burada bir sara ciddi faktırlar var. Bu prosesdə dört maraqlı tərəf var. Biri Rusiyadır. Bütün gücü ilə canı bu qafqazda mövcudu olmaq istəyir, münakışələrlə mövcudu olmaq istəyir, zor gücü ilə mövcudu olmaq istəyir, öz nəzarətində olan sabitlik istəyir ki, olsun. Yəni, böyük sülsaz işin əvvət tarz ulamır. Dəgər bir oyunçu, qərb oyunçusudur. Yəni, burada abışda var, fransa da var, almaniya da var. Yəni, tövbəkti Avropa itifagı. Də o atət egetas altında bəki onu ifade edirlək. Amma ondan da geniş bir anlam var. Oların maraq nədə ibarətdir? Regyonda özlərinin hüquqi siyasi mövcudu ilə bağlı, gör siyasi maraqlar ilə bağlı iddiaların davam etdirmək, mümkün olduğu qədər bu rəqabətdən çəkilməmək və nəhayət iki tərəflərin özünün burada maraqları var. İran, Ermenistan itifagının və Türkiye, Azərbaycan itifagının da özünə məxsus maraqları var. Ona görə bu məsələdə ilə biz birdən belə deyək ki, hə, bir sərancanla bunu əllə edə bilərik, bunu əllətmək çətindir. Bir sərancanla əllə edəcək məsələ deyir. Burada danışıqlar olacaq, hələ uzun çəkəcək bu danışıqlar. Biz bunu ateşkəs, bəyanat, imzalanan gecə, mən telekanallara yemşən, biz çox ciddi mürəkkə bir mərhəliyə bədəm qoyduq. Hər bir əməliyyətlardan daha mürəkkət mərhələdir. Bu mərhələdə daha böyük insanın intelektual rəsuslarının işlədiyi bir mərhələdir. Yəni, nə var? Qolun gücü ilə getdim, bastın torpaqlarını götürdün, aldın. Amma bu, bu qədər fəqridi. Burada beynəlxal quyquq faktorlar işlə məlidi, mütəq mənədə, əməktaşlıq imkanları götür qoy etməlisən, problemin özün həlli üçün, məsələn, bizim 100 milyarlarla və sahip lazımdır bölgənin bərfaqsı üçün. Ona nəzərbaycan özün imkanı var, nə də kimsə bizə bunu hədiye gətirib beləsi deyir. Yələ bir seyyəsənt yürdürülməlidir ki, burada maraqlı tərəflər olsunlar, bu baxımdan açıq mən qarabaq itirildiyi gələcə həsirlərə getdir. Mənə məsələlər var, nəraqlıq doğurur, amma hələ ki, biz o cür mənfi yöndə də aidütoriyanı köhləməlməlidir. Mən bunu hər zaman deyirəm, biz deyirəm və aidütoriyanı ələ yalniş yoxursansa, yalniş yoxursansa, o, sənin özünə qarşı çevrilir. Azərbaycanda bugün siyasi təşkilatların üzləşdiyi bir sıra problemlərin kökündə bir zizinə dayanır, özünün yalniş yoxurduxa aidütoriyan. İnsan öz orqatının öz içindəki arzusunun başqalarına təbliklətməməlidir. Riyallıqı ifadə etməlisən, riyal mənzirə nədə qoy, aqırlı adamdır də izləyir, o özü müaykumə yürüksün, özü düşünsün ki, yoxurdan da məsələlər hansın istiqamətdə gidədə, amma sənin ona yalniş yoxur günə, ondan aldığın məsul birinci sənəd kaptalıyacaq. Bu gerçəliydi, bizim günləyicilərimizin fikirlərinə, fikirlək. Siyasi dəziyyətin də belasəli odur. Çox təşkilərz. Səmaşır Qömbarov yazır, Allah şəhidlərimizi rəhmət edəsin, görəsən onların yanına üzüqəramı, yoxsa aq mı gidəcək? İnşaAllah aq gidərik. İnşaAllah. Bir salı İbrahimov yazı nəsin bəy, bu məsələrin sonunda Khankəndə, Azərbaycan, ərazib tövlünə daxrı ocaq ya, akimiyyət Khankəndə 20 ənstanıq gücəşdə gidəcək? Müdləq olacaq, bunun alternativi yoxdur, bən etsin. Tamam, çox güzel. Ona aqasını oxumadan deyim ki, burada bütün proseslər onun üzəlindədir. Sualar çox mənək. Bir şey deyimdə, biz ən zəif vaxtımızda, yəni 94-ci ildən 2016-ci ilə qədər olan dövürdə, biz əgər, o zəif vaxtımızda, bir qarış torbaqımızdan və maraqlarımızdan imtihanə yetməmişirsə, Azərbaycan cəmiyyət oran, mütəb olmuşuq bir yumurux kemiq. Bundan sonra heç etməyik. İndi regionda elə bir göv siyasi dəşiliy baş veribdik ki, və bu təkcə bizim iradəmiz də bağlı deyil. Bu tövbükdə global dünyada baş verən prosesdir. Khankəndi bir mənə o şəkirlə Azərbaycan nazaratında olacaq, bunun alternativi yoxdur. Bunu kim edəcək? Sabahlar olabilsin ki, bu hakim etməyəcək, bundan sonra heç etəcək. Amma bu mütəq olacaq. Bunun alternativi yoxdur, Azərbaycan. Şövb təşəkkürlər. Deməli, bugün bilirsiniz, deputat Güdrət Həsən Gülif bir skandal aşıllama deməli verib. İzləyicimiz əlixələfi yazır ki, Güdrət Həsən Gülif təklif et ki, qara bağlı kajzino açma lazımdır ki, turistləri cəlb edik. Təs tələsiq gəlbət tikmək bunun üçünmüş. Hər qətəndə mənə bir qeyr adı gəldi. Niyə kajzino, niyə qara bağlı kajzino? Bunun anlamı nədir? Bilmirəm. Güdrət Həsən Gülif ağlı başında olan birisidir, mənin bildiğim dədər. Amma Nəssin bəyi siz daha yaxşı tanirsiniz. Niyə bir baş olamanı verib? Əslində birizdir, biz qara bağlıda bugün humanitar aksiyaların keçirilməsi ilə bağlı məsələrə çox da imkan yaratmırıq, Azərbaycan dövlət olaraq. Mən düşünəm ki, burada Azərbaycan hökumətə haqlıdır. Siz dəqət etdi isə şərq tərəfləşliq təşkilatının sonuncu sammihtində, Azərbaycan iki məsəliyə özünün qeytlərin ortaq oldu. Biri, 11. maddədə Belarusla bağlıydı ki, yəni Belarusun daqlı işlərinə qarışma var. Əbət də bu bir siyasi yanaşmaydı. Azərbaycan hakimiyyəti insan yüqlarla bağlı, demokratiyyələ bağlı. Məsələdə Belarusu təqqoymaq istəmədi. Çünki özü də o cür tənqitlərlə ücridədi. Özü də eyni vəziyyəti yaradı Azərbaycan da ölkədə. İkinci məsələ isə 8. bəndində, həmin o qoşma sənədində belə bir məsələ var idi ki, Qarabağ ərazisində əməliyaxlarda, sosi ilə bu vəziyyət nəyə nəzərdəkdir? Humanitar əməliyaxlarda. Azərbaycanın razılıq olmadan Avropa itifagı heç bir əməliyə taparə bilməz. Bu, quruzulq işləli olsun, orada humanitar lahiyyələr olsun. Çünki bu gün Qarabağ ərazisində həmin o xan kəndi deyəkdir, hələ ki, nəzarətimizə keçməyən ərazlərdə bir nəfərd olsun, Azərbaycanlı yoxdur. Hələ də bizim unluya brateşləs bəyanatında var idi ki, 7. bəndində ki, qaçqınlar ora məcburi köçgünlər, BMT-nin insan haqqları, kamisiyasının nəzarəti altında köçürülür, gətirülür. Hələ bu əbaş vermiyətdir. Belə bir şəra etmək, orada gələcək humanitar dəstək daha çox kim üçün gücləndirici faktor olacaq, irməni hali üçün olacaq. Ona görə Azərbaycan haqqı ora, ora bir vieta qoydu ki, bizim icazəmiz olmadan, razılığımız olmadan, ora hər hans da bir humanitar dəstək lahiyyələri gəlməsin. Çünki ələ, onu qoymasaydı, əmin olun ki, bir neçək 100 milyon dolarlıq, gəlbə üçün bu problem deyil, orada irmənləri yaşaması üçün, təşbiq etməyə, sainin artmasına çalışmaq üçün, yəni o demografik də işliliyi üçün, tərlikəsizliyi üçün, çox ciddin ahirlər həyatı keçəcə edək. Və o artı yox, bizim Azərbaycanların ora köçük getməsini qədər orada çox gücülü bir yenə irməni, həm də BMHq testəyi olan icması yarınacaqdır. Bu, çox doğun adım oldu ki, Azərbaycan ona BMHq testəyi araların qaraba qədərəsinə gəlməsinə bir yətə qoydur. Həm qudret bəyin səsləndirdiyi fikirlək, bir qədər düşünürəm ki, burada daha çox qarabaq ərazisində BMHq, gəliş gəl üçün asmaq istəyi var, amma uğursuz ifadə edibdir. Qazinoy üçün gəlməsin nəri ki, qazinoya gələnin nəbəyi nəxal çəkisi olacaq, gələ deyibdir. Mən demək istəyirəm ki, orada uğursuz bir ifadə işlədirdir, bəkə bir sar qazın var. Yox, bildi məzlis də Nəsim bəyi siz dəmən nərazlaşarsınız. Otururlar düşünürlər ki, mən bu gün nəyə gündəmdə qalıım. Kəçən dəfə Sabir Üstəm Qanunaya qarşı Sabir bəyi qarşı o, agressif çıxışından sonra bir deptat var. Aqdaşın deptatı Yenazəbücən Partisi, Sabir Dostmuonu. Sabir Üstəm Qanun gündəmdə qalmaqda sus deyib. Adamın 75 yaşı var, Azərbaycan gündəmdən düşüb ki, yenidən gündəmdə qalmaqda vasıydır. Qəribədir, bunlar kənzləşdiriblər güya bildi məzlisi, istəmirəm. Məhzəl, mən yenə ona gətirirəm ki, Qarabakh əlalısına, küsusurə, məsələn, şadan söhbət qedir, şüya, laçına, kəlbəcərə. Turistlərin gəlməsi çox yaxşo var. Yəni, Azərbaycanın vasıdası ilə. Bizələxan kəndirə nəzarət etmirlik, deyəm, mən onu kenara qoydum. O turistlərin səfərlərin təşkil etmək yaxşo var. Amma kacino alçılması məsələsidir, şünəm ki, bu bir qədər... Kəsər kacinoda, kəsər çox maraqlı bir fikir yazıb dünyəmin bəyq. Evdəyiz ki, qalani yanlıyı. Politi ki, vırı yəni, rəşol kanişdir. Yəni, bu son günlər çoxla qəbərlər işlərim. Küsusi də Türkiyə mediyasında da. Yəni, əslində, dünyəmin bəyq tərəfli yazıb bunu. Bunun dün tərəfsiz yanaşması da var ki, incidən izləyicilərə deyirəm ki, yaxın günlərdə Türkiyəni çox tanınmış ekspertlərdə bu məsələm müzakəli yəcik. Bundan sonra Türkiyə, Ankara İravan yaxınlaşmasında, Azərbaycan nəyərdə dayanır? Mən həm Möldud Çavuşkoğlu'nun həm də Fatox Dayın presidentin mabinli, Türkiyə presidentin mabinli asıqlamarını eşitim deyirlər ki, bütün yaxınlaşmalarda Azərbaycanla istişar eləyəcik, müşabir eləyəcik. Hər haldə, yaxın günlərdə biz bunu müzakəli yəcik. Mən istəyərdim, və ilə işimizin cəmi 15-16 də yəni əslində vədə video qamunakda danışmamışıq. Bir neçək izləyicimizin fikirlərinə eşidək. Sonra, ev ilə işimizin davamında, əgər bu Türkiyə məsələsi də bağlı, nəsin bəyin, axtımız da olsa təbii, nəsin bəyin fikirlərinə eşitmək mənim tüşəksəm varaldır. İltifat Muhammed Gıyaslar ki, Ruslar qəvallan çıxmayacağlar, alivotorbağları Ruslar hədiyyət mələyət. Büsvaq yəni Büsvaq, Yəkər üçə kürəyəgir bizi təbdiş edilirlər. Namik Məmədə soruşu nəsin bəyin, Rusa Qanqilət çağabərin, vaxt çədəndə Rus sorusu Azərbaycandan çıxır qerecək mi? Qısa tcavab verə bilərik mi, yürümətli nəsin bəyin, Rusvalar? Əlbət də verə bilərik. Buraya müəqqəti gəliblər, onunla ya bura təşşəz bəyanatı ilə 5 il müdətinə gəliblər, sonra var orada, tərəflər razı olsa o bir qədərdə artırılabilər, vaktuzaqlılabilər. Və hər istəməsələr, onlar çıxıb qədəcəklər. Bu, hər hansısa bir qurmada elə gəlmişəm, burada mövcud olacaq ama anlamına gəlmir. Azərbaycanda ən sonuncuru səskələri 2013-ci illə qəbələdə olan həmin o eləslənd çıxarıldı. Və bu, dediğim gibi, sülmər anlı misiyyələ gəlibdir. Bunun üstünlüyü bu də ki, biz razı olmayacağımız təddirdə orada qalabilməz. Amma məsələ problem nədir? Problem odur ki, bizim orada yerli əhalinin təhlükənsizliyi ilə bağlı onda başqa bir fermat daqmalı. Başqa bir fermat nə olabilər? Qərbin burdakı, iştirakı. Əl qərbin çox tərəfli iştirakı. Bize qarabaxda özümüzün su verendiğimizi bərpa etməyə, şarad yaratıcaq sağa ona gədə bilərik. Yox, doğrudan o da dolayısıyla gəlib irmənləri orada əlin güzləndirəcək isə hələ Rusun qalması hələlik sərfəlidir. İndi, dedim ki, böyük proseslər gedir. O proseslərin nəticəsində Rusya nəqibətiniz olacaq onu indidən demək çətindir. Rusya növzünün qəlb sərhətləri də ciddi problemləri var, şərqində ciddi problemləri var. Rusya növzünün iqsadiyyatında, siyasətində tənəzül müşahidə olunur. İndi, hərbi qüdürət olsa da Rusya elə fəvqalı dövlət deyil ki, bütün dünyanı qarşısına alsın, beynə haqq yoxu tamamilə tapdasın və birliğin etsin. O da cil olana bilən bir gücdü. İndi, biz amma demeyim kimi. Biraz özümüzdə, məsələn, Tərədi Bülkünarət nəyilə bağlıdır. Ondan bağlıdır ki, Atyatın Mins Group'a ər burada mövcud olacaq dısa, burada Avropya bağlı, hər hansı da bir sürməramlı bir şey olacaq dısa, qərbə bağlı və s. Onların gətirəcəyi sistem, mən düşünürəm ki, daha qalaca olabilərdir. Və bəlkə bizim maraqlarımızı hardasa təmin etməzdir. Ama Ruslar belə iki sabahları anlaşıb, sən buradan çıxsın an, indi, başqa bir oyunçular gəlir. Və yaxud Türkiyelə düşməntili ortadan qaqıb, Azərbaycanlı ortadan qaqıb, əməhdaşlıq edirik. Daha burada üçüncü oyunçuya nəyi etməz var? Bakın, bu sonuncu bürüsləli görüşündə ən ciddi amirlərdən birində edir. Rusya nəlindəki argument alındır. Rusya elə göstərməyə çalışırdı ki, maşiniyanla əliyif qarşı qarşıya gəlsələrdə afer haqqət olacaqdır. Ama orada şarıl bir şey onları bir otaxta qoydu, çıx bi getdir. Və onlar orada nədən danışıqlar, nələri müzakir ediblər? İndi, əlbət də bu, mənəmin əmki ciddi məsələlərdən danışıqlıktı. Ciddi məsələlər bəkədə razlaşdırılıqdır tərəqlər rəsində, qarşıqlı maraqlarla bağlı. Bu gün üçün, əlbət də bu ortada görüyünmür. Ama zaman uzaklaşdıqca həmin görüşün biz təsirlərini hiss edici. Əər biz özümüz özəlamızda oturup danışa biləciysə, özümüz həmin o ərimənilərlə, azərbaycanlar məsələni, istənilən bir masada danışacaqsa, türkəyləm bağlı dediniz. Türkə artıq özünün səhrim və yənləşdiribdir. Sərdar Qılıç, türkəm özdə ən ciddi diplomatlarından biridir. Abuşta, Yakonya'da işleyib, Türkiyə təliqəs bir şurasının sədri olub. Yəni, belə bir təcürbəli insanın bu prosesə cəlb edilməsi. Bu təsatıqı deyil. Bizim münasibətlərimiz, türkəm münasibətləri, genişləndikcə, ərimənistan'da da iqsa edimki şafda olacaq, istərisəməz əbəhtaşlıq imkanı artacaq, o zaman biz Rusa deyəciyi ki, əzizlərim, çox sağolunu, ateşkə seraptınız. İndi biz təbir birimizi qırmırıq, öldürmürük, düşməncini yetmürük. Biz özümüz özəlamızda müəlləşdirmişək, ilə bir mavi də bilgələr də tapıq kətirə bilərik, dəvət edərik, orunda xarcın də çəkərik. Ülqəlim buyurun, baxın, bir şey burada heç qəsə-heç kəsə öldürmür. O nöqdəyən əzərdən mən məsələlərə nikbəm baxıram. Yəni Rusiya buradan çıxarılması, təhüqqu baxımdan da, siyasi baxımdan da kifayet qədər rəyaldır. Təşəkkürlər, Nəsinbək. Təxminən, 12 dəyəgəmiz qalıb, amma bir ilişimizin əsas suallarından birini hələ ki, kəsə bilməmişik. Dostun, Güniyə-Azərbaycanlı şəyər Hürşən Cəfər demək ki, üçün üç çox alırdı. Millət olaraq o qədər problemlərimiz var ki, gerçəydən o problemlərin haqqında ötəri danışa bilmirlik. Tədə qarabalda o cümvədən, helikopter yəzası da o cümvədən. Mən izləcərdən çox haşəyirəm, efirib bəyənin paylaşın. Mən sizin bir niçə fikirlərinizi okuyacaq, mələ Mir Abdullah Yazı Nəsinbək, hər kibiyyət Azərbaycanlı Rus boyunduruluna çox məxistiyir, odır mediyanı susturur. Əslində Mir Bəylə özü keçi etdi bizim nöbət sualımıza. Rəfili Aga Yəvə bizim Dərləc dəאת OG yazır ki, nə ya kibiyyət gələcəyi daha demokratik dəyərlərə çoyqənin azad mediyan olmasını istəmir. Qalq səsinin mediyə vasitəsi də prejəntdə çatıracağını düşünürdür, nə ya qalqın son umud yeri olan mediyanı Ola Kadiyye alır. əclərimizə təşəkür edirəm ki, ələ bizim beyləşimizin əsas mövhüsü ətrafında fikirlərini bizimlə bölüşürlər sualdı əslində, mən düşünürəm ki, mənim ələbə sual verməyə ehtiyacım yoxdur, ələ izləyicilərin suallarını örmətin əsinbəyət cavalandırsın, medyaqqında mürtəcə qanol bugün milli məzlisdə, baxəmin o qaycını o təklif ediyən deyibdətlətlərin masasının üzəri dədir, və birəkin ki, yaxın gələcə edəmin qəbul an məsəl özümüzü deməliyik, bu sizin kanalınızdır və bunun kimi onlarla, azərbaycanda, medya rejüsü var, internet platforması var ki, yəni internet platformasında çalışan kanallar var ki, yalnız sizin sözünüzü orada əksiyətdirir, qalan ölkədakilik kanallarda bunu görməstiniz. Yəni, ona görədə, yayımlarım mainitori mərkəzinə, rəhbəri kimi də Nəsinbəyin bu məsələyələ bağlı, çox önəmli fikirlər var, eşilə Nəsinbəyin. Burada iki bir istiqamətdə çalışacağım fikirimi qısaca bildirir, biri qanun vericiliklə bağlı olan məsələlərə, digər isə ümumiyyətlə bizim dörlükdə cəmiyyətdə onun yarattığı təsirlərlə bağlı, indiyə qədər olan proseslərlə bağlı. Birincisi, onu qeyd edim ki, bu qanun həm azərbaycan konstitusiyasına ziddi, həm azərbaycanın qoşulduğu beynəxal kambiensiyalara ziddi. Hansı ki, onun hər ikisi, qanundan daha üstün hüququ qüvviyə malikdir. Bu, belə deyəkdə qəbul edilmiş konstitusiyar və beynəxal kambiensiyalara ziddi olan qanun, mən düşünürəm ki, kifayet qədər mürtəcə bir qanundu və azərbaycan istimai rəhində ölü doğulmuş bir qanundu. Niyə görə ölü doğulmuş deyirəm ki, bu cəmiyyətin bütün fəyal və müstəqil insanları, məhəlifət demirəm, müxalifətin zaten mövqeyi bəlidir, bütün müstəqil və kifayet qədər yetkin insanları, intelektual insanları, bu qanunun ələyinə çıxış etməkdir. Bu qanun qəbulunun yol verilməz olduqın vurguladır. Azərbaycanda kütləb informasiya vasitələrini bu hala gətirmək ilə cəmiyyətə vurulacaq zərbəni zahiləməyə çalışdı. Bizim racaqlərimiz oldu, təhəsür ki, buna azərbaycan hakimiyyəti reaksiyar vermədi, buna məhəl qoymadı və öz bildiyin etdi. Niyə görə bunu etdi? Azərbaycanda doğrudan da bugün bunu hər kəs ifadə edir, tüm beynəxal fəsəbaqlarda da var, azərbaycanda qeyr azad ölkədir. Azərbaycanda qeyr azad ölkə olmasını şərtləndirən, ən ciddə amirlərdən biri medya azadlığı ilə bağlıdır. Azərbaycanda 93. ildən hakimiyyətə gələn bu siyasi qüvvək var, Yenazərbaycanda Partiyası və onun tövbükdə Qamanda'sı. Bunların götürdüyü siyasi xətnədən ibarət idi. Sanki keçmiş sabət totalitar rejiminin ideologiyası kibar idi, təbulqat vahid əldə cəmləşməl idi, informasiya vahid əldə cəmləşməl idi, cəmiyyət informasiya sız belə deyəkdə özünün tamamilə sərbət şəkildi ifadə etmək imkanı olmayan bir formya sağlammalıdır. Bələ bir şəraytdə həm senzura tətbiq edildi, həm informasiyalar cəmiyyətdən gizlə dildi və qapada-qapada cəmiyyəti bu hala getirdilər. Yəriya müşələn bunu bir haşiyyət çıxaraq qeyd edirəm ki, 20. əsir küflə əsir adlanır. Məsələn, 19-18-17. əsirlərə bunu demirlər. Bələ deyilə bilər ki, məsələn ilə iftada icma quruluşu bəkə daha çox küflə əsirəti. Yox, 20. əsir də sosial ideologiyalar, televiziyaların təktərə, total təbləti altında elə şəkildə yoğrulmuşdur ki, insanlar doğrudan da zombiləşmişdir. Və ikinci dünya malibəsində 60 milyon insan həmin o ideologiyaların tokuşması nətəcəsində həyatın itiribdir. Bu ilə bilərə qəm deyil, 60 milyon insan həyatından sürətəkdir. Sonradan da, elbət də bu sahədə məyən cəhətlər oldu. Məsələn, televizyalar təktərəpli bir təbləqat ruporu kimi cəmiyyətləri manqurtlaşdıralar, cəmiyyətləri təşəbbüskarlığını boğaraq çalışdı ki, darə etsin. Azərbaycan hakimiyyətə məsələ, o sabət totalitar düşüncəsin tətbiq etməyə başladı. Nə vaxtda qədər? İnternetin geniş yayılmasına qədər. İnternetin geniş yayılmasına qədər, açıq deyət. Məsələn, bizim xalqımız belə müzakərələrə eşitmirdi ki, onun iştima eləyəm form alaşdırırdı ASTV. Bir də ASTV'nin ətrafında onun orbitində hərlənin özəl televizyalar ki, validir. Bunlar, informasiya siyasəti vahid bir mərkəzdən gelirdi, təbləqat siyasəti də, əha çox çal çağır, yüngül ələncə ilə cəmiyyətin başın qatmaq, onu ciddi mövzulardan uzak tutmaq və bundan bir cəmiyyət yaradılıb artıq. Bir insan bizəsində nə bu gündeyiz? Nə sosial vəciyyətimizə etirazı yoxdur? Bayaqsız dediniz, əhalimizin vəciyyəti kifayet qədər ağırdı sosial bakımdan. Amma səs yoxdur. Olmayacaqda. Çünki həmin o totalitəl təbləqat bunu yoxurdur. İndi medya qanunuyla bağlı, yeni medya qanunu əslində. Nəzarətdən çıxmış internet resullarının dəstəyi ilə sosial şəbəkələrdə olan bu müstəqil yayımlar vahidəsi ilə ki, bu manapolya dağılır, bu zirəh yavaş yavaş deşilir, cəmiyyət informasiyalı cəmiyyətə çevrilir, tədircəni siyasiləşir. İndi təşkilatlanmasada siyasiləş milimetləri var. Cəmiyyətdə siyasi təfəqgür, siyasi düşüncə, ən azı, məsələn biz, mən o trollların yazdığı boş-boşcafengət çeyləri dən əzərdə tumram. Amma görsün siz, o xuduzuna qədə ciddi fikirlər deyən adamlar var. Demələ, bu insanlar oturur orada və həm də ünsiyyət yaradabilir. İki nöqdə bir teknologe yaradır bunu bizə. Az təvbədə bir var, mən çıxış eləyəydim. Üləyəm nə istir, deyəydim orada. Həmin o qadrin və yaxud cəfər-cəfər olun. Üləyə partyəcəyədik ki, cəvab verə bilmir. Amma indi sözün deyir, mən qarşılıq verirəm. O yazır, siz okursuz. Yəni, bu daha çox cəmiyyətdə ilə siz, o mücədəyə, o istimai-rəyi istimai-təfəkür formalaşdırır. Azəbəcən hakimiyyətdir, bunun önün bağlamasıdır. İndi medya qanuni ilə çalışır ki, resensiyyəl aşdıralaq, jurnalistlərin azadlığının əlinlə alaraq, bu istiqamətdə, əvvəl ki, heç olmazsa məsələn, 2015-ci ilə qədər olan dövürdə ki, vəziyyətə qaytarsın. Qaytara biləcək mi? Əlbət də qaytara bilməcək. Mən çürəm ki, bu qanun lahiyyəsin təqdim edənlər və onu qəyabul edənlər, birinci pisliyi ölkə prezidentinə və onun ailəsin edirlər. Niye görə edirlər? Bugün ölkə prezidentin və onun ailəsin ən sərt şəkildər, təhqil edən, təngil edən, resuzdan heç bilə Azərbaycanda deyil. Yəni, əlbət də bunu heç burada eləməkdə mümkün deyil. Amma siz buna məhdudiyyət qətirməklər. Bax, bizi izləyicilər ki, var, bunların böyük əksəliyyəti zəbə bu resuz olmasa hara gədəcəkdir. Daha çox gədəcəkdir. O resuzlara ki, orada daha belə deyikdə ciddi zəbət yoxdur. Tiktokdaki yüngül ələncəli videolar kimi o sövüşlərə qulasacaq, ürə əmlən tikan çıqdı, nə yaxşı dədi və s. Bu düşüncə ilə çox cəmiyyət bu vəcətlədir. Bu isə, Azərbaycan hakimiyyətində daha böyük zəbə olacaqdır. Şəxsən ilhaməliyə və onun ailəsinə, bu medya qanunu vuracaqı zərbə, Azərbaycan cəmiyyətində vuracaq zərbəyindən bərabər olacaq. Ona heç qəzün şüphəzi olmasın. Və bu qanunun işləyə olacaq mı? Mən düşünəm ki, işləyə olmayacaq. Çünki internet rezustali belə bir şeydir ki, bu elə bir fazadir ki, elə daha doğrusu fəzada elə bir rezustur ki, sən bunu məxtutlaşdırabilməsə. Bu tor bir yerdən bağlayacaqsan, o bir yerdən çıxacaqdır. Və insan təfəkkürü yenib bu innavasyalardan, təxnoloq yalarla bir növb belə dextə içiçə gəlibə artıq. Yeni insan yetişir, yen insan yoğrulur. O 20-ci əsirin totalitar ilyalı yəsi nə məsəliyə yanaşmaq çox qüsurludur. Bu qanunu vədənlər özü onun altında qalacaq. Bu qanun, elbət də bir əsəp gəlginliyi yaradır Azərbaycanın normal insanlarında, amma dədiyim kimi, heç kəsdə düşünməsin ki, bundan bizi məxtutlaşdıracaqlar. Eksinə, bu daha da əzımkar mübarizə üçün yeni pürsətlər asacaqdır. Ismal Qulif yəgin əbbəl yazmışdı. Bu Rusya nisləyəni ölbün olaraq qanulla yəzinə səsviriləcək ve onda sizin vəcətinizə baxacaqdır. Yəni, siz əbbəl dediniz ki, qəbul olunmaz, ona görə yəgin kizləci yazıb. Nə qəbul olunsa da? Qanun? Bəl bəl qanun. Yə, qanun için çox uştan keçibdir. Qanunun qəbuluyla bağlı problemi yoxdur. Nə istəyir, onu deliyəcəklər. Ama qanunun qəbulu faktiq olaraq onların istədiyi mühütü yaratıcaq mı? Nə ona yaratıcaq? Yaratmayacaq. Yaratə biləcək. Yəni, ölü doğulur da, belə deyək. Ölü doğulur. Yəni, bu qanun da, ölü doğulur. Həsi ki, bizim beləlişin zamanı sona çatıb. Amma Celal Abdullah'ın israrla bir yazdılığı, təhvəm bir on dəfə yazıb bu fikiri. Amma onu okuyacaq. Yəni, izləyicimizə saydımız var. Bütün resmur qanar onundu, və bunu bir qırmızı dizgi kimi göstərdir. Mən bilmirəm, nə istinad edir, Celal Bey? Yə, onun dediğində həqiqət var. Rusya da oradan da bu məsələdə çox ciddi bir irade ortaya qoyub, qırmızı xətda dandırır. Və bunu onunla əsaslandırır ki, əsləviyə qarşı yaranmışdısa, iki bir gütbülü dünya var idi, sosialis və kapitalist boku. O zaman Nato'nun 12-ü hüzbü var idi. İlk yarananda sonra 200-ü hüzbüdaqlı olmuştu, 14-ü hüzbü var idi. Əsləri dağıldıktan sonra, həmin sosialis bokunda və sosialis məkanında olan ribalt resmikalarda daqlı o baxla, 16 yeni hüzü qəqul edildi. Və Nato tədirəcən Rusya doğru genişlənməyə başladı. Və Rusya haqlı o rasual qoydu ki, ahı soyuqdı, muharibə dönəmi bitib. Burda ideoloji sabaş yetmir. Nato qlabal suləm əxidimət edir, yoxsa yeni gərginləyəm əxidimət edir. Bu məsələnin cevabı aydın verilmə əldi. Bu hələ də aydın cevabı yoxdur. Ona görə Rusya da açıq şəkirlə buna öz müqamətin orkiyə qoyupdur. Mən düşünürəm ki, qərp Rusya nə qədər həllədici irade orkiyə qoyduqunun fərqində deyir. Çalışacaq ki, onunla ziddiyətləri getməsin. İqsadi sanksyalarla Rusya nə zəyiblətsin, öz iddialarının geni çəkilməyəm məcbur etsin, məyəm bəz zaman alacaqdır. Amma Rusya nə qarşısında tokkuşar haq Rusya ilə hər bir ziddiyətlərə girərək bu məsələnin həllinə qərbin cəhd edəcəyini mənizdən nətmürəm. Çünki bu fəlaqət olar. Rusya iqsadi baxımdan qərplərə qabətə hazır deyir. Amma hər bu baxımdan onun hərlində stratejisi var. Zamanı quraqlaq, yaxın zamanlardırlı mövziyə yenə döneciyi təsir ki, bizim vəlişin vaxtından keçti. Ona görə izləyicilərimizlə Nəssin Bəylə savullaşmam əzburiyyətindir. Yama sonda yenə xaşerim, efir bəyəni çıxın efirdə. Nəssin Bəyl, çox əşəkvirlər, sav olun var olun. Bize yazan, bizi bunki vəlişimizə suçu rəqqatan, təbkəliyə Nəssin Bəylək gelirdi, Nəssin Bəyl bir müyolandan sonra ikinizi izləyicimizdir. Çox təşəkkür edirik. Bizim bu ərisiyyə gəlib sətmamızda kanal olarak Nəssin Bəylin də əməyi var. Yəni bütün izləyicilərimizin təbii ki, ayarladığı bir milyon, hər birinin, artır bir milyon üçüsüq. Çox təşəkkür edirik hər birinizdə. Və əcanlı yayımızı burada nöktə edirik. Sağ olun, Nəssin Bəylək, sağ olun əz izləyicilər, Tanrı vətəmizi, Tanrı ünətimizi qoruz. Sağ olun.