 Salon deyəli izləyicilər 17 fevral 2023-ci ildi tariqdə vaxtda saat 22 və biz kanun üç eferindən asıq söz proqramının canlı bağlantısında ənə bir vaxtımıza qarşınızdıq. Dəzi izləyicilər bu gün artıq Türkiyedəki zəzələdən 11 gün keçir. 11 gün öncə o dəşətli zəzələ nəinki Türkiyedə yaşayan o 11 vilayətdə yaşayan insanları həyatın altı sələdi? Türkiyəyə bağlı olan hələ bizlərin də özlə türkiyəni 2. vədənizlər üçün də çox ağır bir arxada sonuzlar bıraqdı. Dünən daha doğrusu bugün eylən edilən sonuzlara görə otərəslər olsun ki, ölənlərin sayı təxminən 36187, daha doğrusu bu son məlumat deyil. Son məlumat 38,04 nəfər eylən olmuşdu. 38,04 nəfər eylən olmuşdu bədim. 38,04 insan həyatla bir dağlaşdı. Niyə? Nə üçün? Səbəb nə oldu? Niyyətlə, bizim beryonunda zəzələ təhlükəsindən xilas olma mümkündür mü? Bizim beryon Azərbaycanda buna daxildi və Türkiyedə buna daxildi. Orta-Asya cümriyyətləri Tainlistan'a qədər. Bu zonanı Çin, Tibet, Canub-Kərdi asya. Bu coğrafiyada, Yaponiya qədər ki, dünyanın ən böyük şəhismik zonası hesab olunur, ən təhlükədə şəhismik zonası hesab olunur. Burada durum necədir? Bu zəzələlərin olması labüt durumu. Biz zəzələlərdən necə qaçabilərik? Bütün bu suallar bizi günlərdir üçündür. 11 gündü biz bu suallara cevaxt yapmağa çalışır, əziz edicilər. Həri halda hər bir sahənin öz mütəxəssisi var. Biz bugün o mütəxəssislərdən birini, Millervinar Akademiyasının coğrafiyanın üstünün şövbəmdürü, üstün əməktaşı və fəsifə doktoru ənvər əliyi bir verişimize dəvət etmişik. ənvər məlidim hala hazırda bizim efirdədir. Salam, hər vaxtınız qeyrolsun. Salam, eləyikim. Bütün dünləzimlərimizi, bahadırlarımızı hamsın, təbrik edirik ki, biz yaxın vaxtlarda belə bir müretcə məsələ haqqında fikirlərimizi izahil edik. İnsan nə qədər vəziyyəti yaxşıbaşa düşsə, öyrənse ona qarşıda mübariza apara bilər. Bu fakt təsliklərin. Çok təşəkürəyirəm. ənvər məlidim gəldiyin üçün qatıldığınız üçün. Suallarımız soxtu, suallarımız soxtu təbii ki, ənvə ilk öncə təbii ki, bu məsələrin bəhanəsi Türkiye də baş verən zəlzəri oldu. Azərbaycanda zəlzəri olub, onların tarixini siz daha yaxşı bilirsiniz. Özəlliklə Şamakı zəlzərisini qeyd etmək istəyirəm. Ötən yüzyillikdə Qonşu-Türkmenistan'da Aşqabal zəlzərisi dağıdızı bir zəlzəri idi. Sonuncu zəlzəri başıda Kiminicil Noyabrın 25-ün də qeyda olun. Və çox ağır nəticələri olmayıb. Amma təbii ki, ilk öncə region məsələrinə bir diqlət ayranıb. Regionunda əsas zəlzəri ocağıları hansıdır. Çünki Türkiye də baş verirdi, bu dəşyətli zəlzəri. Sonra Azərbaycanda bu səhismik suallardan biridir. Mən istəyərdim, o tavloğunu sizdən eşidək regionun səhismik durumunu. Sonra başqa suallarımız qolacaq, buyrun. Mən istəyərdim ki, bu zəlzəri nədir? Niyə olur? Və planikdə bunlar necə ayarlanır? Və bizim regionunda da siz sözün qurbəti hansıb sahilərdə var. Və oralarla necə parmağıda ahırda danışarıq ya gencə. Unumu kontekstə belə danışacaq. Bilirsiniz ki, yer çürləsi günəş sisteminin belə deyil. Daş örtüklü, daş örtüklü pranikdərininən biridir. Bölgəç səriyyəti bir pirdə edən oyanı hansı sistemledir. Və bəş sistemi yoxdur. Bu məsələ bundadır ki, bu sistemin özünün də, bizim elə bilginin ki, pranik 4 milyar ilərizində insanın pranikdə təxil olması için bütün şələti. Burada gözəl, zonalar yaranı, fəsirləri yaranı, təbiye ihtiyaclar, insan üçün bir sözün hər şeyi, eləzi də planetin təbiyyətindən əmələ gələn bəzi negatif allar. Başlı dəzəzələrlər, tektonik hadisələr, sonra volkanizm və s. Bak, bu xüsusdə belə şeyləri bilmək vacibdir. Nə istəyərdim ki, hər bir vətandaş, xüsusdən də bizim üçümüz ona da yer rəşenindim, həm bu zonanın nə olmağın, deyəcəm. Birlərlər, orda yaşayanlar bilməlidir ki, bu dəzələ məsələləri belədir ki, başımız üstündə kılınç şimdi də yanıq. Əgər biz buna lageyd olsa, işte gündəliç işimizi, tikiinti də yigər sahələrdə, lageyddir göstərcək, facəmi çox böyük olacaq. Təssüf ki, bəzən bu səhvləri biz bu gündə ediriz, çox təssüf. İməli, yer kürləsi nəhenç bir planet olmağınan, İməli, onun ələbiz gündəki bir qarpız kimi, əcələri biz meyən hissəsin, dilim kimi kəsib çıxarsa, onda məhəlum olur ki, onun 6.371 kilometridir radyosunda, şövbət radyosundan yeriz. Üç qəti əsası nəzər almağı lazımdır. Bir yer qababı, bazımızın ərasında 50-55 kilometridir, yuvarlak deyirəm rəqəmlər. İçinci qəti mantiya qətirdir, çox möhrüçəm qəttir. Mantiya Yunandili möhrüçəm 5 deməkdir. Çəşitək aşağı qətə ki, bu qət yerin nüvəsində qədər, ten ortasına qədər, həddindən artıq, yüksək təziqi və temperatörü olan bir təbəqədir. Yerin nüvədə ki, olan temperatörün məhzədiyim ki, 6.000 nə yaxındır. Bir zora gedib xusmaq mümkün olmayın, amma umumi tədqatlar belə aparılmış elimin əkizələrin təhmin eləyəciyim, əlalda 6.000-5.000 nə nə aşağı döv. Mantiya gəldiydə, biraz temperatörü düşürə, adı düşsün, min 80-200-2002 mi? Bunun əkizəsində bütün orada mühdəviyyat nə varsa, hamsi belədiyədə, dün maya şaşın indədim, ona deyirlər magma. Yəni ki, o çölə çıxandaçılığa vaçımı görmüşüz vulkanizmdə. Qıb, qırmızı bir dənə alovlu bir maya idi, mehruldü, o qabaqına çıxana hər şey yandırır. Bak, bu yerin təsdimində olan bu maya, bu məhru Duofulın, ve maya halında olan bu maddə bütün vulkanizmi, seismik hadisələri, tektonik hadisələrin hamsini səbəq çağıyrır. Demələ o yüksə təziqlə istəniqləm, gezə gündüz çalışır ki, o müəyyən vasitələrinə yeri sirkələsin çıksın üzə təbii ki, tezik müsulək azad olmaqız çalışır. Çalışır. Və nəfi cədə də dediyimiz kimi yesüləsində müəyyən hisslələrində hamsında yox. Əmələ gəlir müəyyən sirfələnmələr, tektonik hadisələr dağımlə gəlmə prosesi və səlm. Bu züm yaşadığımız ərazi, o cümlədən də, Türkiyədə sonra, başqa bir sırayına sahəcən bir zəlzələyə görə Türkiyən adı çəkirəm. Alp dağlarından ta-Indonesiya qədər olan bir ərazi, zaman dağımlə gətirmə, tektonik, nə bilim, nə desiyo, zəlzələ zonası, qurşakı nə desiyo, bax bu bir nəsə terminlə istifadə eləyə bilərik, çünki bunların hamsı ora məxsus olan bir şeydir. Bu nə deyilər? Alp-Himalay qırışıqlığı, Alp-Himalay tektonik sahası, Alp-Himalay dağımlə, zaman dağımlə gəlmə, qurşakı və səlm. Bu, nəni yesüləsində üçlə nədir? Saqqit Hoca nə çərgində, yəni Şımar-Vəcər bu Amerikan listəsində, orada da zəlzələlər zonasıdır, Şımaldan antdaqlarından başlanmış, qadirli yerlərdən başlamış hüzür istirəm, antdaqlarına qədər ufandan aşağı, bu zonada, nəs bizimki kimidir? Üçüncü də Saqqit Hoca nəm bizim tələfdən baxsak şəq sahəli. Orada da Japonya, sonra gəldi Filipin və s. düz gəlir İndanesi, belə ki, 120 milyonluq İndanesi şarman ölkəsi ikinənə sesmik uşağın mərsəzində sonuncusunda daianıdır. Demələ, bura iki qafqorqulu sahəli. Bak, bu əraziya dağılırlan ölkələrimiz, dediğim kimi, həddindən artıq zəlzələyə meyillidilər, teknoloq baxımlə, hər də qələr qalfırlar yerin sətinlə yavaş yavaş dağlara mələcəlir, 1-2-3 cm, 2-2 onda 7 cm. Qalqan yer sət, gəlkin ki, 1 milyildən sonra, 500 yildən, ya ilə 100 yildən sonraki fayət qədər. Çünki, o yavaş yavaş 2 cm uzun tarih. Mədlə, 100 yüksürəsindən milyon illər nə mələşiməxilir. Dəvbuldu, çünki yerin o boyda milyarlarla yaş olan bir yerdə illər, 10-15 illər, yəmin, 100 illər də adi bir anda. Yəni, bu zəlzələlərin yarattığı yerlər ki, o ar bizim quşaqlar şəbəli, alpümalayda. Bunun bəli, azəbəcəndi ola 1-2 zəlzələ. İlk zəlzələ 4-27 yildən zələ gəlcədə, 500 yildən nəxçılanda, 1139 yildən zəlzələsi, hamımıza mələmdir. Şamakda dört dənə, 1192 yildən, 1667 yildən zəlzələsi, 8000 idki inəm, deməli, Ameriqə biləşmiş dətlərinin, sesmoloji agətdiyinin siyansına düşündür. İni, təsəmir eləyin ki, orta sirlərdə Şamakıda birdən birə səhsəmin ahalıdırdır. Mələmimiz həmişə deyirdi ki, baxın, görür, Roma doktorlar ahalı var idi. Və yaxud, cəncədə də 100 milyar adamdır əldə. Yəni, aqət, 1952 yildə, 1857 yildə, 1959 yildə Şamakıda yerlə bir anələdir. Və əndi, partaklı köçüttürlər, Şabbaçıya. Və yaxud, 1902 yildə, Şamakı bir nəfəli istəyətə nəfəsi kəsildi və ahalıya həldə zəlbacın. İni, mən bunu demək istəyirəm ki, ya bu bizim təbiyyətimiz dədir, bizim yerin təbiyyətindədir və bizim də baxdımıza belə yer düşündür. Çəşdik, konuşu ölçələrə, Türkiyə də 1939 yildəki zəlzələ, bu onun qərpisi yəsindəydin. Sonra çəşdik, bücünki zəlzələmiz, 1908 yildə Aşqabat, Adnan deyilirdə, yaxudun ki, Hamuzun yaxuduna düşər, yaştıların ki, deyirlər Aşqabat vatançı müvaqdı. Və həli, və həli, bu kermini artıq, ilikçik konumuzda çoxdan yer alıb. Və nə hət 1960 yildə gələtcəyim, də məli, Daşçət zəlzələsi də çox faziyyələr tərəttiyim. Çəşdik, Afganistanan, İranlar, Suriyya, və nə hət, çəşdik, Dənizdən o tərəfək, Qəzərdən o tərəfək suna altına keçirə o dağlar silsilələr tərək keçir. Oradan keçirikdir. Və nə hədindən isəm? Bak, bu şaqın məniyyəti, bu də ki, burada zəlzələr olması lağmüttir. Məli. Də məli, Türkiye də 1939-cu yılda ərzıncanda da çox ağırdır. Məli, ərzıncanda gəlbisə də və oru. Onda qeyd eləyək. Də məli, biz indi regionda əsas zəlzələr ocaqlarını, zəlzələr, ocaqlarını qeyd eləyirik. Və ondan sonra istəyərdim ki, Türkiye də ki, zəlzələrinin baş vermət səbəblərini, nizi ortaya gəldi deyə, sonra keçək azarbaycana sün ki, azarbaycana... Məli, ələ, Türkiye nə deyək ki, hüfət məli, yaxşı olar ki, Türkiye və oru regionda olan zəlzələrlər ki, planeti 100 binlərlə, milyonlardan insanı görür, onun indi çoxları bilmir, civilizasiyaları silib tariqdən. Yəni, deməm odur ki, Türkiye nə ərazisi ki var, bu ərazi baş vermələli ərazilər silasındadır. Kəsəbirləliyə çözcüyüm, bu indir, burada vəcət nə tarədə, o yerin kimayə qatı var, o mağma diyəlikdə, onun üstündə nəhenç quru hissələri cəzir, müzib üstündə. Bunlara deyirlər, litasver tavaları, deyirlərlə, bu tavalardan da biri Misalsun Afrikadə, biri əraristan yalmadasıdır, biri Tütaqçil, Şimala Amerika, deyirlərlə, yəni, bu nəhenç topalartı var, bunlar topaq sahalar ki, yerin, bunlar hissə hissə elə bilmək ki, litasver tavaları deyirlərlər, onlar haracət eləyir. İl də 1 cm, 5 cm, 3 cm, zəzəlin uğrandı Misalsun, Türkçəki mərazdə yarın metri, bunlar üzücə gəlməli də, nə qədər planəkdən çanada çabilməz də, filanın xoxşumu aldı milyon il, milyar dillər ərzindir. Bak, bu tavacı var, ərabistan yarmadasının nəhenç bir tavası, o, zəzəli olan yerlərə sesmişi ona deyirlərlərdə, amma bu stabil olan ərazlərə, bilə, ərabistanın özüdü, orada deyirlər platormalar, bu platormalar da zəzəli olur, çanarlarımda olabilərməm, mərkəsi sesində müəkəm təbəqə ediyoq. Demələ, bunlar aqsa-aqsa cələndə mütləq bir-biri çıxmalıdır, və çıxma nəticəsində də, bak, belə dağımələ gəlmələr, dağırlar gəlmələ gəlmələr. Bu iki variant olur. Yə biri gəlməli çəsil onun altına, obris kürüsünə, bak, burada Türkçədə də bəb el oldu ki, ərabistan yarmadasının, çiçik asya platorması toquştular və çeşdə altan. Dən başlanmış aliyasqədən, düz onlu torpağa qədər, ilə altına saçlı ocağın britesi çəkir. Nəticəsində o dağları qalqır və orada da çiçmə çihili də çizəzələr, Argyedina də çihili, Mərkəz Amerika də çizəzələr, səbəp çağrı budur. San Fransis, Qonik, 23-in dirli də yeryüzündə silmək. Bak, bunlar hamsi səbəbim, bu budur, mahiyyətdir. Çeşidə gindi bizim ərazimize, indiki daha doğrusu deyir, aralıq dənizi ilə Afrika və Avrupa isəsində ki, Tokuşmadan minillər ərzində miniyonların insandırlı, bəlçədən. Salçun, Alkan Tidanın haqqında yagın çeşit bir sözlət tariqdən, Aristotelədə bunun haqqında yazıldı. Və yaxud da orada parsalanma nəticəsində yaşılı burun çanaradalar yarandı. Sonra çeşidik, aralıq dənizi hisslələrinin burda terkulə sütümləri deyirlər, Hibri Atalda. O suun altında. Gəldik Pompeya, Pompey Zəzələsi 79. ildə, Gəldik Yunanistanı yeri sünnəsilib dəfələrinin, nə qədər görüksüz, onun qəzim tezətləri binaları nə haldadır? Pompey Zəzələsi Vulkanla bərabər oldu, dələ deyirlik. O ele Zəzələrinin bir nəticəsi dağım elə gəlmədi, bir nəticəsi Vulkanizmdir. O Vulkan nə deyil? O gəlir tokşurlar, sonra aradan çartlarına Vulkan magma çıxır ona də çölə də çəndürə lava deyirlər. Pompey də bərabər, orada da İtalya-Romanii xeylaxşı çəstirlədir. Əm qorqulu sahlərdən bir iki kilo adasının ətrafındakı olan sahlərdir ki, orda inandırmamızı ki, adamın ətrafı hamsış gəlim şəhər mədən yətirdi. Sivilizasiyanın 5-i ildə aralıq dənizi. O dün müqarqəliyən tərəb. O dün müqarətdir ki, bu ərazilər tamamilə zəzzələn nəticəsində tariqdə əlalar çəkik. Çəkdir ki, bizim Türkiyə tərəfəm. Türkiyə tərəfdə də aralıq və həmin zəzzəlm şəhər kisəsində, yəni, Türkəni, Östanbuldan bahanda bizim tərəfdən o zəzzəlb qərisiyət üçün, o sahələrdə olan zəzzələlərin indikib axtağılan yer var. Bu əraziləri anızaf Çox dediycəm, o ərazilər zəzzələlə səhismik cəhətlə, oldu uzan oynq sahələrdir. Həmişə mələmimiz diyərdik ki, o sahələri Japoniyyəni məqasiliyin. Gönlündi Türk, o da Türkəni adını çox səhəmək olmadı, diyərdikini ki, Türkiyədə göründi, olar nə qarətdaqlar, nə baxsa. Şimdi, bu hadsələrin fonunda bir şey durur ki, bu zəzzələlər lağbütti, zəzzəli olmasa yer də, planik kimi məhvularda yargın març, yoxatqa, nə bilim, o bilər kimi. Bak, bu kontekstindən danışanda, mən istəyərdim ki, bu ərazilərdə ki, olan böyük bir stivilizasiya, yanımsalman ölkələri, yardısı yarın milyarda qədər burada, bəlkə də 4 milyondan artıq. Yeni yarın milyarda, təxminən, yaxın ahali yaşayır. Bu ahali, elə bil ki, Allah qulərin altında böyük zəzzələlər verib, üstündə də zəzzələm, kontrastıqa baxın. Və bunların məhsusi bir dənə şey bildirmək ki, biz zəzzələyə yetirəliyə bilmək. Bu olaza. Amma gündəlik işimizi, şəraitimizi, xüsusi ilə teki texnologiyamızı elə vurmalıq ki, orası xətmirləyi adə bilərdən. Önvər məhvuləm, ona keçməzdən öncət, türkiyədə qandayanıq. Çünki bəli, bələ bir sual verib. Türkiyədən səramlar, İstanbul Şehirik, Kuzey Anadolu, Sismik Zonası, İstanbul için risik təşkil etməkdən. Kuzu onun üçün bir çalışmanız mövzud mudur? İstanbul üçün görüşlərinizi, rəcaydəri. Geri çəyidən İstanbulla bağlı çox ciddi həyə cənt təbələri çalmıyoruz. Həyə cənt təbələri çalmıyoruz. Həyə cənt təbələri çalmıyoruz. Həyə cənt təbələri çalmıyoruz. Nəcə diyərlər? Bizim hər kəlməsində, rəzəd zan diyen bir ölkə, insanlar zanımızı fəda eləməyə hazır olduğumuz bir Türkiyənin faciəsi elə bax buradır ki. Üç eləydim mən, müxtəlik jurnallardan qarişdən bəzi sesmoloqların fikirlərinin ilə nətizə gəlirdim ürə qahrisinin ki, İstanbul'a nəsə olacaq? İstanbul, müqəddəs bir iyerdim, İstanbul hər halda türk dünyası üçün belə diyətə ana vətən üçün müdə. Hammızın güvensi yerimizi Türkiyə onun da müruvarisi, təbək-i İstanbul'dan. Məsələ, bunda da ki, mən onu gözlədiyim halda təsif ki, bu istədə oldu. Çünki istəməzdi, siz əzərlərə burda da olsun, orda da olsun və Türkiyəni İstanbul özü daha qorxulu yerdim. Çünki bilirsiniz orada 15 milyona zəni masina, şəhər, mədəniyyəti, orta srər, kimtiləri və s. olduqsa böcə abidələrimiz zəzər hər iyerdə belə diyətə qam tökür. Anca xəndi burdakı o iləri görəndən sonra mən təsir edədim ki, bütün dünyada, mən en birinci bəlçədə məhət dizənçilər gəldik ki, Türkiyədə ağlısı 6 yaş idi. İnanın ki, bütün saat 9-u qədərməs studiyalarda, orda, bizahat, də biz istəkən saydə etsə bilmək. Tövbət ondan yedir ki, Türkiyə dünyada mən misalsilərə böcələrin dolmuşam müslüman məbətlərin nəxəbərin var, sonra Avrupa'nın bir çox müxtəşəm ümumətçiklərin quranən özündə bəyazitin dövründə çox gözəl bir yatsit var oradan. Yəni, müslüman aləmində ən çox tiçiləm məhsidlərdir, çörpülərdir, yaşayış yerləridir. Çox təsirdir. Çi çinti məvəniyyət olan, çi çinti teknologiyası olan ölkənin zəlzələsi zəmanı başına gələn işlək, çox səni o bünə alarım gələdiyətlə, tamamı ilə üçsüb dağılması, çox böyük də zəlzəli amplütü dəsi yox idi oradan. Nougat isə də təbəkik. Təssüf doğru, və o aldığı zanlar elə bilin ki, bizim öz zanımızdır. Bu var əmət edəsindir, oları şad olsun. Bu suallara da bir aydınlık getirək. Məsələn, Jamal bəri yazır ki, mən Türkiyədəki zəlzələrinin sünni şəkildə tölədildiğini düşünürəm, buna zəlzələ öncə semada olan təbiyyət alçalar, adamda şüphəyə yaratır. Bir başqa dostumuz, əkber səfərildə bunun sual şəkildində qoyur. Bir sünni zəlzələyə yaratmam müqündürmü, Türkiyədə olan zəlzələ buna şüphələr yaratmır ki, bunun sual kim verir? Mənim buna bir aydınlık getirək. Bir də mənim sualım var, də sözünüzü kəsməyə anlamında olmasın həm sünni zəlzələm məsələsin aydınlık getirək. Həm də Ürkədə mövzud zəlzələ yenidən yaxın tariqda təkrarlanabilər. Yə, də buna, yə, yə, başa düştüm başa düştüm. Məsələ, bunlədə ki, bu sünni məsələsi hərdansə düşüb ortaya elə bil vahmə içində vahmə yaratma məsələsi deyil. Mən bir nətibə kanallarda deyilmişəm. Yəndə ki, sünni zəlzələ kəmədən şəzə söz deyidim üçün, mən falsılıxtı yaxudda ovri dünyadan gələn adamların qarşınlanmağı kimi baxıdan bura. Vələ şey olabilməz, əgər orda siz təsəbirliyin ki, Japonya bir ada kimi, Sakhalin, Japonya, Qurul adaları, o adalar Hamza Rusya'nın şarkiçəsində, uzak şarkıya yapışmışdır. Orda 5 trilyon tonlarla magma afıb tökülüm gəlinizin içində. Bu, siz təsəbirliyinləmişsiniz ki, bunla boyda bu vədə. Minlərlə yoxan, bəki de 100 minlərlə atom bulması. Yaxşı bunu çim yaratabilər. Yerin təkçinə çim gedib, öz də biri söz ki, yerin hər yüz mətirəsində üç dərəcə temperatür qalqın. Əndərin quylarımız 5-6 km-likdə. Vaxtin, Qola Yarmadasina 8 km-lik. Quylar qazılırdı. Hərdəsə, məndi olabiləcə qəmlərdə yadaşımda səfəliyərin, 8 km-liyə 9 km-liydin, maksimum dehləkti, o onla. Yerdən elə qultlar gəldir ki, dəhvəl ağzın bağladılar, qıfırlayıblar, üstünə də bir daş yazıb qoydular, çıxıb, bu filan mümərdə sahədə dədirləm. Yəni, yerin altında olan şeye əlvırmaq olmaz. O cücü hardan almalısan, gəlib zamatın azıq eləməc olal, bu nüfçiləşmək lazımdır. Yenə də deyirəm, bu yerin mahiyyətindən elə gələn şeydir, elə bil nəcə ki, yerdə gecə gündüz olmaq, yerdə nəcə fəsirlər də eşilmək, yerdə nəcə külələr olmaq, gəcə gündüzü yaradamaq, kim eləyə bilər güzə gündüz? Güzə gündüzü yerin, etrafında fırlanmasının nəticəsində yalanı və yeri okunum, yer müstəbəsin, fırlanma müstəbəsinə olan yer adıdır. Buları ortam hətəv səviyyəsində çoxlara yaxşı kəsmək lazımdır. Bilmək lazımdır, buları ki, o bəzi, məsəl, asıf deyirəm, də dəfələrlə deyirəm, əcərləri bir ölkədə belə azın azıqlı vəziyyət, nəmi dək, bir çareləyə yaranın gibi falsılar, belə sonra nə bilmənin deyirəm, yəni, o ham yaihtir, belə rəşayələr baş alıb qədir. Çiçqilun adamlar kimi deyirik ki, bu şey yoxdur, ola da bilməsin. Türkiyə yan ucuna qalıb, şiç kimse qalıb onun ərasında belə hopqa çıqarsın. Türkiyə on məni ölkə hücum eləseyirdi, bu qədə adamı qırılmazdı, hamsin də zababın verədir. Bu qədə insan qırılmazdır, məl səbəbini deyəcəm. Birinci günləm bəsəbəbi deyirmişəm, yenid on üstündə, yəni ki, laqə etlik və məsliyyəsizlik, səbəbətəli yoxdur bunu. Bu yusval olsun. Təkslalama ətimalı var mı, yaxın? Bəli, mən sə bir şey deyim də, əcək biz bu yaşadığımız yeri var haa, bu yaşadığımız yerin mahi, həmin dövürdə planetdə belə şey periyodika olur. Bilmən görsən, planetdə bilməm bire şükrləvi zəzərələr olur. Şükrləvi haqsar, fulqanizm olur, nə bilməm, və s. Həmin cühün, həmin anda yer kürəsində 500 ə qədər elədiyətdə ortaiballı, aşaqaballı zəzərlər olur. Sismolojədə 4 bala qədər zəzərlə sahəlmək. Sismolojə stansiyalar qeydiyət alır. Bə bu, belə bir planetin həyatında bir mövzət çimkədirdə, bir dövrülüç olur. Günəşin özündə 11-ildən dövrüləci olmur, ən nəhən, nəhən biliyyətlərinə pükləsi var. Bu məsələlərdə, bak, onu tutmaqlar və planetin gələcəh taliyeti var. Ben ahir də baxdımız, osa ondan xıqdında bir çərmədiyərim, gələcəh taliyyində, bak, bu zəzərlələrin, yəni, fulqanizmin zəzərləlin, saçlı okelin altında bir sül nə qədər fulqan püskürdü. O su temperatürü qaldırır, nəticədə o dəni sulara yavaş yavaş gəlip buzları əridir üçün bilirəl bundan qalmaqa. Yəni, yer kürəsində olubsa bir şey bu təksil olana bilər. Metrologi zada də belirləməyəlməyəlmətlərdə saçlı, fulqan qədər temperatür olub, yəni, bir şey yaxış yaxıb deyir, 30-un zildə də belə bir temperatür olub, görürsün. Orada dövr-i dəşilmələr olub. Yəni, dəşilmələrin və hərəkətin məhsuludur. Çayınat. Hə, keçdi kəndi əsas məsələyə kəyim? Keşi azarbaycana. Keşi azarbaycana. Azarbaycanda sesmik durun, necədir? Azarbaycanda tarixinə baxsa azarbaycanda tarixinə. Yədiyim kimi 4-27-ci ilə, Iran 4-27-ci ilində, yəni, onunla qabaq bilmək. Bir zəlzəli olub, qayıda olub, tarixda var. Onun təbii ki, tarixçilər yazıldılar o vaxtı səyyahlar tarixçilər ki, Azarbaycanda birə bir zəlzəli oldu, plan qədər adam öldü. 500-in zildədən axtsıvand olub. Bu da bir xeylaq qəsatlar tələdir, ən ağır zəlzələ 1139-un zildə cənzədən olan zəlzəliyədir ki, orada çəpəzdaqı dağılaraq gör gör yarattı, onunla başqa da bir nəsi çöl yarandı? 16-7 dinəm. Bu ne həc bir zəlzəliyir ki? Mən əcələli size desəm ki, tarixçilər, səlçün əm nəsəbini gələt ki, oradan yazılar olur, rəhmət deyizdir, məlum bulaq çoxun təzim eləyip, onlar göstərirlər ki, 100 minlərlər insandır, baxın bu yox, bu da olar, hə bax görürsün, görün, zəlzəli ozaqları haradır, görürsün, bax nəqdələr o qarət ki, tünkiyələr nəqdələr çoxdur, nə gələcək o ərazilərədən? Cənzələn özündə də tərafında bax, o vaxtda qaqlarımızı da gördülər, gələlər yapardılar, üç dört dəfə, onlar hücum eləyip, azıbizən ərazisində gəlzərinin vəziyyəti görüb, oradan zəmaatəniz qırırın, qızılığı ilə mələvər bizim məhdəşən qaqlarımız olur, çufu yazı ilə bəzənmiş qaqlar da fardılar. İndi də ola nərazisində, təsürcə alabilməmişsə. Və bu hüzminlərlə insana həyatına baxis olan, tünki o vaxt ki, tehnologiyası, insanlar şükləbə qırılırdır. Və ən maraqlısı oldu ki, gəncə şəhər qısa müddətdə, o vaxtı paytaq bağdat deyilir. Oradan gəlid o ərazilər qorudular və xeylə qoranı bərkittilər ərazilən, hristiyan rədməli ölçələri inə sərhətdir. Oldu ki, gəncə şəhər qısa müddət ərzində öz bir bərpə elədi və dünyanın ən qafqazın hən böyük şəhərlərinə eləm tədris bələdiyətdə atmağa başladı və nizami üçün bir dahini də o dövürdə yetirdi. Şəşti Şamakıya ən çox Şamakı Zəzələri. Şamakıda 1292-ci də Zəzəli oluq. 1667-di haqqında danışdım. Orada də səhsən min qeydiyətdə düşünmüş, rəsmı qeydiyətdə. Dəlin ki, baxırsuz, bu rənçilərin bir hissəsi bak açıqdır gündə görünürdə. Şişsələr bak Şamakı ən tütəyərin, bax bura ən çox olan zəzələləri də bax bura ən çox olan də 10 bala zandı. Bax bura da 9 varlıqları, bax bura 9 varlıqları. Bax bu aq yerlər var, yedənizdə də. Bax yedənizdə görürsüz, də bu yerdə yeri var ki, orda zəzələri ictimalı çoxdur. Ləkələkələrdə bada dört dənə, bax bura açıqdan, haqdan tündə qədəndə dört dənə orda zəzələl göstərilir. Amplitö də. ən açıq yeri birini yazılıbüsləndir, bəlçə səsənlər varıq. O yeddi balıqdır. Görürsüz böyük əsələr, bax bax bax, bu ərazlər, dənizdə bir işsəsi, buralar, bu dənizdə bir işsəsi, ən çox aləzlər, o yeddi balıqdır. Afşörün doğura təxminən düşünürsün. Amma Afşörün yeddi balı hesablanıb sanki eləmi. Amdə məsələ, bu baxçıda 8 balıq zəzələ olacaq fikiri harıdan ortaya çıxıq. Məsələ bir şey deyimdən, olabilər ki, baxçıda zəzələ yeddi türkərin çilədir, yeddi yarım olsun, dəyib onu indi belə diyək. Amma vaxtu olar bir nesədə, misalsın, səsənlər 8 saniyə oldu cənzədə, hatta üzüksən, türkədə, indi bu, səsənlər 8 saniyə çox idi. Amma bizdə baxçıda, 6 yarım oldu cənzəm 13 saniyə. Amma Japonya'da 9 tamunda bir amplitude e ilə 6 saniyə qədər oldu, birilə nə də adamın, heç evlər nəs bir nəsir olamadı. İnsanlar qırıldı suna müdə. Səsənlər olacaq, ölkədə səsimiq qaydalar, dəyət olmalıq. 8 saniyə, 8 saniyə şamakını çox əziyyətə sağldı. Şamakıdan sonra çiçsələrə də baxıçsızı birə çiçsələrə, bunlar da bir xeylaq var. Biz mənə rayonlar üzrü adların deyin, çünki bayaqdan vəz izləyicilər rayonların adların çəkililər. Bak, bu işsə mən bilən bir şəkizdə qətələr. Ben size bir qazırbəcəmdə yetmişə qədər rayon var. Olan hamsi çəkməyormaz. Bu qurda rayonla göstəyətə, rayon deyin. Rayonlardır, bəlif. Ağdan dedimdə axıçsələr var, ağlar. Açıq nəkinlə. Onun üstündə bir yazılıb. Bəlçəsiz görürsünüz mən, burada doğrusu görə bilmirəm. Çox ilə yazılıb. Yəni, içini görürəm. Bir var, iki var, burada ağlı. Həmin o birlər, indi yəni yoldaşlar da görəni var. Həmin o birlər yeddi bala qədərdir. Həmin mən istəyədim. Çimin inci zəzələsində ruhu dəncimədi. Balqın zədərtırmışdı, fethi ona da biliriz. Yəgin panel evlərdən, də dokuz mətəbədə. Panel evlərdə, həm də evin difarmasiya olması su için. Zəzələ nə qədər mühkən maniya rəskəli oranlək veririz. Bacıda panel evlərin qeyməti qaqmasın bundan sonra. Hə, panel evlər ki var, biri də bax bu idi. Mən görürdüm ki, iki dənə panelin arasına bu qalınlıqda qara, qizin çi, dəkli izin boylar. Mən başa düştüm ki, bu zəzələdən ötürdü. İndi baxçıda, mən istədiyimdə, onda 13 saniyolda həri yadın çoğun bir əzadın çi qədər olsaydı, Türkçəli qədər olsaydı, xıçvayət qədər məsəli həll olmaz. Bax, burada çoban yandı. Mən bir də bu, tün yerləri sizdən soruşum hürmətli. Bak, burada tün yerləri nəxçı vandı, doğru mu? Birinci növbədə 4 Şanbaqıdı, Şanbaqıvət çevirəsi. Şanbaq, onlar 10 ballıq daha, 4. 10 ballıq təsvulər olsun ki, bu riyanlıq var. Aşağıda cəllə battan taa lənkarana qədər olan reqiyonlur. O kişi bir də qədər, o talış dağları zaman dağlıq sahədə. Dolar ilə qafqazın bir işsəsidir, o talış dağlarına sonra cəli elburuş dağları. Olar zaman sahədədir. Olar da İran-ı Şimalı da, Suriyanın özü də, məndiyə sahəyə ettirək, Olar düzgədir Afganistandan İran-ı Şimalıları yıxaybanda, Tüksmenistan özü bəlsən, Olar hamsın bir zonadır. Bir dənə sesmik zonadır. Burada da o zona var, dənizdə də bu zona? Dənizin özündə də var. Çünki qafqaz dağları taman yarmadasından ki, başdırı 2.000 km gəliyir. Girir, dənizin altına Ondan sonra çıxır, qafiyyətdə qəliyətik biz Tüksmenistan'da. O Tüksmenistanı öz bəlsənı birəşdirir, kədirdir, Afganistan Şimalı da ortaşsə resul qalibdir, Himalaya dağlarından keçir, gədir, düz, İndanesiya. Mən və ədəm 4, 10 balı 3-9 baldı. Ələ, 9-u, 2-8-i, 1-də 7-dədir. Burada ədəm görünür. Allah qoysa sən götürə bilər uşaqlar telefonuna onunu. İndə bir sağlıq olsun, bu müddət ərzində də bir marifləndirdik. Düşünür əm. Ələ, mən əndə Facebook-da qoya də qoya də qoya də qoya də qoca mağıtmaq. Mən əvvəl bunan istəmirdim, çoxdan var bilətimizdə. 14. qaritələrim. Mən size bir şeydir, vahimə içindir olan adamları təzidən vahimə çində vahimə yaratmaqdır. İnsanlar çox zəyyib bu sahədə bilətmir. Mən düşünürəm ki, hazırlıqlı olma Hamsından önəm dedik. Yabuniya 95 ərzərisində Kobe 5.000 həyatın iktirən oldu. Həmma ondan ağır zərzərədə 1-2 defa ağır zərzərədə 2 bal onlar. Ama onda 1-2 sayısı olmalı. Dələ deyilmi gəlməkdir. Suna midə oldu? Yolun ki, hazırlıqlı olmaq çox o dəmledi. Mən istəyərdim ki, həyat şöklətinizi bitirsəs o hazırlıqlı məsələrinə də işareləyəyə. Buyurun, həmərim mən. Hə, vaktimiz var biraz. Həmərim mən birə başa düşünəm ki, biz yaşadığımız yerdən hansı bir işləyəmir. Bu ictimai yaşa var. Bu hevandarı kompleksidir. Bilməliyik ki, bu nəsə vallıq sahək? Həxmi inəndir, də bu da. Bir səxupsun, dininci zonada tikənlər də yaxşı, tişsə yaxşıdır. Çünki olabilər ki, 9 vallıq da 10 saniyə olacaq, 20 saniyəm. Bunu heç də bilmir. Ama 7 vallıq da, 8-10 vallıq da olacaq bilməkdir, 1 də qət, 2 də qət. Bu, eyni şeydir. Bir var elə bir dəfə belələyə. Bir də var ki, 1 nesil dəfə laylət salar. Tikintini, tikəndi də, həmişə 1 nesil vallı artıqa. 7 vallıq da mü? 8-9 vallıq diktə nolə, birə simində çox pul verir. Evdə ki, boş qaba, nə bilməm, bir-biri yə, pala-palatara az qətdir. Hər dağılan evin dağlında təhcə, insan həyatı yox. Həm də dağılmış, belə diyət. Ailə, sonra ondan bələmir, həm də xeyrıq çıvayat qədər maddi ziyan var. Ev dağılır. Evlə, çəttər, yaşaş məntəgələr zəzələdən sonra atıq çıxıb qədiblər. Çünki onun dərfə iləmə mükündür. O dövrün teknologiyasını. Məzbulot qədib, başqa yer dədik çəddirlər. Çəttərin yerindən şəddirlər, yaşaş yerini və yaxud. Yəni, deməm, nə də nibarətdir? Biz bir mənalı şəkildə bilməliyik. Bizim başımızın üstündə bir qılınc, demokrı qılıncasıdır. Zədəliyəcək. Mən yenə deyirəm. Zəzələdən qorqmaq lazımdır. Zəzəliyə qarşı edik, qəttir və mübaris olmaq lazımdır. Hər dəyə gəlmən şəhərlə gədəndə deyirəm. Yaxşı. Çələnmə olar, bax o barqın da ki, daşın biri düştürsə, 16. mərtəbədən. Ənazı onun bir 50 kilo ağırıq olacaq. Mən başımı dağıda çox. Hamı sələ fikirmir. Başı da belə şəfikirmir, miblər, nefs, pul, məmur vəşili, bizim bütün mənəmiyyətimizi, özümüzü, elimizi, və s. məhətləri, o cümlədən də hayatımızdır. Bildiniz? Məmurlara və çox gözəl bilirik ki, baxıda dikilən binaların əksiyeliyyəti məmurlarında son günlər bu keçmiş aqqordun sahibi də çox çarpıcı və çox şox açılamalarda bulundu. Məlum oldu ki, elə bu Zakir Qarlov, keçmiş başprakroda şərik olublar. Bəl-bəl. Rezidentə verdiyi pullardan danışdı. Yəni, şox oldu mən əslində, necə olabilər? Yəni, ölkədə adam binatikir, sən ondan pullı alacaqsan, ona şərik olacaqsan, sonra o gəlim insanların təlükəsizliyindən, əlbuz adacaqda orada betonundan uğrayacaq, Və əlbəl, islələ nə oradan şey insan həyatını bahasın hocamız? Və əlbəl məlum. Son günlərdə bu Türkiye'dəki zərzələdən sonra ölkənin Seismoloji mərkəzini rəsqlarından biri qeydələrdir ki, son ikildə binal, kənlər bizə Seismik hazırıqla bağlı və yaxud da ki, Seismik, çünkü Türkiye də bu deprem ruhsatı deyilən bir sənəd var. Azərbaycanda da olmalıqda zərzələyə davanlı. Yəni buna gədər bu məsələri həyat olunmaz. Bir deyisi kildi, bizə müraciət eləyən yox. Siz nezə düşünürsünüz? Məsələ əlbəl var, 2019-unuzu ildən bəri qurban mərləmini təşkilatına müraciət olunmur evlərə görəm. Məsələ bunda da ki, hər bir ev tikiləndir, 1115-dən hə, 1112-dən hə, orda təşkilatıq olsa ki, mərlədi nə varmalıdır? Bu səismoloju, mütəxəssisləm bərabər ekolojum mütəxəssislə. O əraziya baxmalıdır, oralarına baxmalıdır, agadzayı, bitkisi, suyun, saviyəsidir. Mən də o həmin komisyonu üzülü idiyim, rəhməti bu daxmalı mədə edəcəm və bunun anızaq səhət hafşılə bilərik. Haş eləyirik, bu işləm məşquul, bəndi razılaşdım. Məni, oran nə çagınım adılar, nə də özüm getmədiyim, birincisi orayının məhv suyubətini tutmuyacaqdır. Hətçin ədə qol çəşəndə deyirdim, alxayn olayım. İçincisi, qaldı səismoloju məsələyə. Yəni, bunlar işi yaxşadın. Misal üçün, əcə bir ərazda binatçılır, kankerat yapışır onda da, və o xaritədə də göstərlək ki, bura 7 barlıq tələdimdir. O 7 barlıq yerdə 8-9 barlar nisbətlər eftikilməlidir. Bak, yenə deyirəm, bu evin sənətlərim əndədir. Əvvəlki, sənətləri də bitikilməmişdən, xeylaq sənət var oradan. Oradan göstərlək ki, bina 7-9 barlıq hesapların. Bu nə demək ki? Əcəl, 10 saniyə, 20 saniyə nəm yarım dəyək ki, olacaqsa 7 barlıq tətə dəzətir ki. Yox, əcəl, bu dəyəqələr çox oldu. Nə biləm mən, binanın yeri rəşdiyi yeri də çox. Nolsun, hamsaf şirondadır. O demək ki, o çamsırın haptir. 7-9 barlıq hesapların. Yəni, 7-9 arasın dolar da, 11-10, və yaxud da, 2-3-də o heçdə, onlar hamsi olur. Dələk ki, hərkin olur demək, onlarla, minlərinə məkəl, 10 minlərinə zəlzərə qeyda alınır. Nə mən, məsələn, bunlədi ki, Burma Mərləmin gördigi iştəx, xəritiyə hopup, azabızın haqaslarından. O xəritiyə müvafəq də eftiçilmələdir. İndi bu nə keç dəstəyə bilməz ki, istəllən məmurə sual verirsən ki, səhən evin nə qolurunuzsa, biri dədi ki, icrimə bağlıqdır. Dədəmə, bəla icrimin bağlıca da yox deyir, səhəni, Bartın çox qoydun. 13-i baldan o anası yoxdur. Bu məmurun sözü məlum, məmurun da zavabı məlumdur, məzurumun çıda, evin yasinin çıda. Bu da deyir, qardaş, vallə, qorxuran mələdi, hələdi. Yəni, məmur nəm, məzurum tərəfində, ona nə cəvab verədik, ona nə məgərək diyor. Ona görə də qurban məllimin bəlim, mən də istəyərdim olsun, amma qurban məllim, ki, daha doğr, səhismoloji agətdir, məşğulərinin səhismolojiyini. Səbəb, bunun özü də bələtədə, sabah allah iləməsin, bir şey oldu, deyəcə elə, fəlan, səhismoloqdır. Hamsın, o məmurlar, akazıxlar, səhismoloqın üstündə, aydın oldu. Bir məsələ var. Muhasi, dünya teknolojiası ki, var, inşaAllah, teknolojiası. Buna hamı bilir, ne də biz, Japoniya də xixxan maşum var, birinci çıxırıya, birinci başa gəlmir, yaxud, Almanya da, yaxud, İtalya da. Ona görə də, çintini də hərə baxmalıdır. Çinti bir dənə, teknolojiasına aət, çintinin müklə qazərbaycanlığına xəmər tutmalıq. O zonada yaşayamdır, səhbətindir, konkret bizdən gedir. Bu teknolojiəni, bu bura gətirərək, özünün, ailəsinin və millətinin belə deyəkdə yaşamağına qarantdır. Aç təvdirdə, bu yaşamak diyor, ev-yəmik, yaşamak bir yeri yox. Bunun qəbir məsələsi olur. Qəbir əsandıqa sevirlir. Türkçərin ərasını görəndə adam yürəyə parçalanır. Yüz minlərin adam taşın kəsəni artasında heçəsi xarda bilir. Bak, bu, əcəni mən sinandıran, Türkçədən, normal teknolojiəni, inşaat tefnologisindən qabliyyətindən belədən bütün dünyada məşhurdur bu. Normal keseydir, orada heçil olmayan zaman. Olsa da, az məzi cüz üh cüz üh. Mən isə tam məsuliyyətlə deyirəm. Qadir beydələ onu yazıb, hürmətliyə əmvər mələləm. Yazır ki, dəfrem öldürməz. O yüzden sarlaq inşaatlar yapılmalı. Bunu iyi dənitləməli. Yoxsa biz Türkiye gibi dəfremdə kardinasyon-suzluq ortaya çıqar. Allah kimsəyə və elməsin. Kesmiş olsun, qardaşın. Türkiye ilə canımız yandı. Bizi müdələtimiz yandı. Biz o uşaqları, o qadınları, o əli həriyyətlə təsat məyət, daşın kəsiyəni arasında təsandə bilən, insanları bəm yabdan çıxarda bilirik. Mən inşaat ediləyən intervoloji görəm, gözüm dolu testləyət, özümüz itəlməm açıq intervüdə ekranda. Nəyəsə, deyilməm, ona libarətdir, bu fadzianı mən hitrə bağışlamram, heç-tirə də bağışlam yəcəm, ki, Türkiye, bu səfiləmə məlidir. Heç-çə sonu da bağışlam yəcəm. Mən mən hizmləndə də bəzəndə yələm, ki, orda fəhləsindən, ki, o detonu, o xaliri süsü torfaqcəmi, o detonu çöçəlindən, ta onun əlin də lafakçı yolundan, o başlara da otulamların ham sinciqı bir yeri, o daşı çəsək, oranın diri diri təpəsinə tələmək lazım, deyik ki, qoy bilsinlər ki, bu millətin o itən milyonların adamı yıqasın oradan, bir yərtlərinə pur göndərək, bir yücədən əzamlıcırı qatərə biləcək. Niyə olmalı deyib bu? Niyə? Jamal Abbasov yazır ki, mən vərməlim, mən elə gəl ki, binaat kimsinin dövlət özlərinə götürük, özü də hər şeye çağır, deyilməm, cəməliyyəm, mən bu, mən bu Nijazi bənin biraz karekte eləyim sualı. Türkiyədə əsas mütaət şirkətlər, yəni poduratsı şirkətlərin tiktiyi binalar, hətta bir poduratsının Qatayda, Antakya'da 500 yaxın binasının əksəriyyəti çökük. Amma dövlətin toku deyilən dövlətin binaları çöşməyib. Bir məsələ var, bax bunu səmmis diyərim zə Azərbaycanda mövzu təkimiyyətdə təmsil olanlara bunu əktibar etmək olar mı? Yəni hər şeye özlər etkisin. Çünki Azərbaycanda bir məsələ başverdi, sosial evlər projesini çıxartılar satışa. Nəsə saniyənin içərisində amsa alındı. Yəni hər şeinin içərisində bir sanki hiilə var, hər şeidə bir uğrul var. İstə bu mümkün mü? Bilirsiniz, Sövvət dövründə, dört dəni baxçı şəhərinində əftikmə qamliyatı var. Bunlar məsqul idi və onlar ciddi dövət məsələti var. Həddindən artıq. Siz təsəvil edirsinizmək ki, bax bu 5 mətəbələr var, xurusovqa deyirlər, elə bir söz var, bizdə termin. Yəni mən bunun bu termində deyirlər, məzlər deyirlər ki, Azərbaycanda, yəni məmələ bunun başa salınca xurusovqa deyirlər, vayhəsi deyirlikdə. Burda o binalar xurusovqa vaxtı aslan bəndirmişsinizdə ki, çəndə onlar otözəli, gizemirlik, tikmiş doğurda və onlar sonra kimi də qoyup gəlirlər. Bu binalar tikildi və bu binaların belə deyətlə, ömrün belkədə biri əllətmişi keçib. Vələtə o, çox münzü, bəzi problemləri var oların, təzətçilən binalarda da o yəndiyam var. Yəni, onlar dözürsə, yəni, bu üdləyilin gratiklillərdə dözürsə, nə elə gəlir ki, bir təhər çileşməyə lazımdır ki, görəsən, dövlətin tam nəzarətinə keçilməyə olar mı? Amma bizdə çövqalədə hallar nazirinin məsuliyyərinin şəxsən mənlə bir yer də fili dolanda. Mən də maraqlandım, dedik ki, biz hər binanın təfəsindən başlamış təfəsinə qədəri də aqsonun üstünə qədər, betonundan də nümunə götürürük, armatunu də götürürük, hər mərtəbə də çıxdaqdan olardan nümunələr götürürük. Mən nə bilim, arxayn, olaq, mən eşdiyimi deyirim. İndi biz bilmirik. Mən amma onu bilirəm ki, türkiyədə ki, olan binaların tullantılar ki var, yəqiləridəşi çox, o halanı deyir, o uğurum. Olar misalsın elə 3-4 də 5-4 laq olsaydı Yeni Həryl Batıraqda. Çox deyicəm nəsuliyyəsiz yanaşılma var oradan. Burda cəzə olmalıdır. Və türkiyə dövləti qanunlar, ortasında Süleyman qanunu deyirdilər. Dünyanın qanun özgədir. Dünyaya kanustursuz özgədir. İdaretmə özgədir bu ölçə. Yəni, bu, bəni unutur, bundur deyəmənin ürəyə qılısından deyirəm. Bu evləsi təhəli verilir. Yəni, hamsın nəsuliyyət olmalıdır. Qol səhməlidir ki, əcələri mənim bu işlə bir cünahım olsa aylə qarşıq mənim sətün nəsuliyyət taşıyrım. Bildirs. Yəni, dəməm, o də ki, nəyin bir hasın olur olsun? Mən deyilə istəyirəm ki, az o cəndə deyilmişim televizyədə ki, efirlərin birində ki, azıbəcən zinayet mədələsində xüsusi maddə salınmalıdır. Ki, əcələri bu binada, hər hansı bir şey olsa normativ axtlara öğün gelməsə ən aqır zinayet şəretmiş adam ki, biz yəzəlmalıdır. Qardaş, bir adama Həmvər bəlim, sizə bir qısa video göstərəcəm. O videonu mən sırağa gün çəkmişəm. Başının nəsimi rayanında, dəri zilə işlərdən də xayrış edirəm ki, diqqətlən baxsınlar. Mən əbvəllər o evdə yaşamışam, mən çıxandan sonra o binanı tikiqlər orada. Baxın, baxın o o duruma baxın, görün ki, o yaxınlığı da evdə bayaq xurusovqə dediniz, xurusovqə deyəndə o mənim bir adıma düştü. Gelin birlikdə izləyək. Gelin birlikdə izləyək, o videoyu göstərək. Zəzələdən sonra Bakıda da binaların bir keçinə bir xüsusi baxış ortaya çıxdın. Məsələn, mən bir dümrünələtə edim edirəm, görüyünüz 5 mərtə bəliyi keçmiş xurusovqə binalardır. Onun həyatında şaqlarını oynaması üçün ve yeni zamandaftan biləri saxlaması üçün, belə bir sahə var edin deyəndi, o sahə yoxdur. O sahə gəcəyə nə söktülər və yerində belə bir əzəmətli binal tiktilər. Binalın tikilməsi təqdir oluna sağldır, amma fikir verin. Təxminə bu binanı o binanı arasınıyız. 10 metr faslə yoxdur. Bu blokdan bu blokdan zəzələdən xilas olmaq isteyənlər çıxıb haram qəsəcaqlar ya bu binanın bütün daşı divarı onun üstünə tökülməsin. Bütün bunlar hər qarışında başının raslaşdığımız allardır. 16 mərtəbəli binadı baxın züklən. Oradan çıxış mümkün deyil, mən bir şey deyim. O binanın yerləştiği yerdə orada da qeydə etmişəm. Şuaqlar oynayırdı sonra yaşalılık qəza valedi orada. Aqac var idi, aqaclar vardı. Sonra aftanbirlər orada park edirdi. Gəldilər. İndi mən bu yaxınlardır. Yəni, əslahı Qaycın oradan keçəndə gördüm. Bütün o kuru şofqa deyilən binaların ortasındaki qəza valedi insanların nəxəs dinyi hamsın onların binatikiblər. Önəmli bir alimlərimizdən biri siz deyəqş tanirsiniz. Təhnika elimlər namizə deyil, Hüseyin Artıqoğlu. Hüseyin Artıqoğlu marağlı bir fakt edin. Dedi ki, təkçə tükinti materiyalları deyil. Həm də binadını tükirməsin. Diyiz deyilən faktır var. O padiyezləri deyil, üçü iki mənzil olardı. Həri padiyezə 7-810 mənzil yerləşdir. O sonu oradan çıxacalar. Bu da çox iləmdə faktırdı ki, həm bayaq ona görəzdir deyil ki, tükinti səktırda səhismik məsələri riyaya edilmək. Dostumuz da bayağı yazır ki, bahçını qeydə etməm siz. Elbət də bahçı buradır. Bahçı buradır, və eləşimizin sonunda əmbər məlim bunda da ki, binadan çıxıb qurturmaq olar. 5 mərtəbə deyip, 10-süz elifdə mülməyə yolmaz qəti ya. Qurturub gəlib yaşımışıq, bu siz deyən həyətə umar, şunlar dayanan yeri. Binada silkələnir, göydən deyilən bir dənə yumruq boyda daş, insan həyatın məhvələyəcə. Bu yazıq bir icara topəyilən dəyanmış, insanlar harac etmələk. Yenəm həlidir ki, öd zanın qıtarsın. Və yaxud da, 3-4 dənə, 16 mərtəbələ binanı tıki bilər, 1-1 ilmə 2 mətir araladın. Məhviz dostun var, dəri ki, 4 otağım var. Çox uzun üstündür. Paltarımı da yaşamaya mümkənim yoxdur. Hər tərəfdən, o bina görülür. Burda da vəlcət isti. Yaxşı, sual verin. O binalar, biricədir, onun əcəl yıxılsa, o biriləri namunə pəkli yarada pamsın məhvələyədir. Və yaxud qurturmuş insan harıd olmalıbın. Ona görədim, mən inandan çox binalar, yaxud da ki, bu təşəh, piyada səçilərin yanında tiçilmiş binalar. 10 m çanarda olmalıb ki, ən azı. Və müyətləb, binanın özü hündürlüğündə o ara misafət olmalıbın. İndi, sual verirəm. Bizdə pləkəndən düşünmüşəyiz, yola yıxışmışı başımızın taşıya alır. Və yaxud da, zəlzələrdin, mən özüm gədəndə həmişə dirəmə, bu biraz çanara çəkirin, birdən taşıya düştə, 5. mərtəmədən mən tüsumət çəkir. Sirkədən vurur, bizdə böyzəzil olmadın. Oradan xeylər suaqda, şəsək, qopuk gelip, hansı insanların məhvəri yəcək. Və azıb deyib bunun yolun üstündə təkəsən bu 16 mərtəməndir. Bak, bunlar hansı problemdir. Mən təşlifim belədir, çıxısa deyət, vaxtımı çox azdır. Oysa biz o binaları sökməyətik. Mən şəhərmədən, çək şəhər məhvəmi xəritəsin hazırlamak lazımdır. Bak, bu dediğimiz problemli məhəllələrdə. O məhəllələrdə elə olur ki, bəzən məhdəp həyət olur, vaxtsi həyət olur, və yaxud yayıda çayxanalar zəbdər olur, də birəz, ya çayxanalar. Bak, biz o həritələrdə göstərməliyik ki, flam binal, əgərə bir şey olsa, flam binalın zəmatı keçəcə, flam məhdəmin həyətini. Bizim bir dəqə, biz də var, hərdəsə bir yar məhdə. Yəni, gəməm, çox müşibətlə rüzdə saxlamışıq. İnanılır məsələ, ki, dəfələrinən mənə rüşvet, eb, təsilif olunup ki, həyətini ortasın. Amma, mən oraya çan qoymuşam. O aqaçları birbəcimin pülencə nəyəmişim. Oraya gir şeydən, oraya gir şeydən saxlamışsızsa gəhəramı anladım. Mən bir də bir gəlmişim, mənim aqaçlarımı görəsə, Görəmişə, görəmişə. Bəl, bəl, o aqaçların hər birin mənim için həyatdır. Mən, mənə gəliləc, zanıma cüllə vuralar mən dirəm, mənə öldürün o aqaçları çoxunu, aqaçları. Və onların hamsi, Allah qoyusi ekologin azirini hesaba saldırıb, onları hamsi qorunması için çalışəcəm deyelim. İndi də bu barizə gedirir. İndi də ilişirlər. Aqaçın köküyüsün də gəzməc, də insanların aqaçları bədə müşirə cəzməkdə. Ona baxməyərə yenə də məsüriyəsizlik var. Çox çətinliyə nəsaqlıdır o qoranı. Bir çün əfəli gəlmişim. Sadyandan yazan var, Ali Bədəlov yazıb, görmətliyən verməlimdir. Sadyanda qurun suları üzdədir. Binaları bünövrəsi su içimdədir. Halosat Quliyyib, Plasmaz, Taniran üsəsindəki 14. binağının sonuncu girişi çatlayıb. Bədəli su kanalda şəhc bir qurun baxmır ölüblər. Ölüblərsi eylən eləsinlər. Yəni var da əhsan verir. Ora təlcidi tədbir görsünlər. Oralarda çoxlu şəhədlərimiz də var. Bədəli şəhədlər nərasqlərdəş, çox çətin durumdadır Plasmaz gəsəbəsi. Yəni bundan bağlı əlbəy mənə müraciət ediyərsiz, gəlirləm bir tədbilən. Yəni məhləzimlər, yavaş yavaş onları çiləm. O problemlər müklət gönlər məhləzimlərlərlər. Bir şey, bu betonların xarakdəri belədik ki, etonun gibi tirdzat varılmasa 60 faizi ilkini stadyada o bərçmədə hissəcihlər, 60 faizi. 40 faizi də hissə hissə, taqminə yüzün müddətində, 50 müddətində, Gəldik çatlıq bir eləşin sonuna aziz, bizim izləyicilərdən suallar var. Beləli, eləli bədəli, o bina da iki şehət onları bəti. Bəndi, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ. Yəni Fəcimə burada kejirifət məlim. Bütün Azərbaycanda, səhiz bir demərizon olaraq, uyğun olaraq, olmamaqın, asıl olmayaq. Bu cürnə yaşayışa yarar. Açıda altmış yerdir dənə bina deyə o. Bir dənə deyə deyəli, hiz bir millər kimdikim, nə çiyətiyocu var? İnsanları pulun alıb, yığıblar oraya, sabahda bir şey olan çıbamsı qarışqaçı müqırlacaq. Məhzuliyyəsizlikdən əlsaçmək, indi kağıt, sələləri rəqmən. Biz hər bir bina hesabına parmalıyız, onun vəziyyətini özlənməliyik. İşimizi, gücümüzü bırakıq, onu kömə ilə məlik ki, obinat-i çilsin, sökülü, təzənd-i çilsin. Çünki, Türkiyənin zəvzələsində triliyonlarla pul lazım. Bu, ilə belə pul döv. Oranı yenidən qurmaq. O zə mən Türkiyədəki zamahatımıza diyərdim ki, mənim həzizlərim. Siz binaını öz-lüz gəlib üstündə dənmalısın. Qabaxsıdan Türkiyə zəhmət səhməli, Türkiyəni rəhbəriyi, susənə o şəhərərim verir. O adamlar ki, orada yaşayacaq, onlara istimariya formalaşdırmaq lazım. Gel, baxdır, sabahlar, bürəsə qəbrəsələrinə qolacaq üçün dört günəyi balmış adam nəhvor bevində bütün o yedirəfəl ailəsi inəmdir, nəhmafıdır yedirəmdir, hər nədir, içirəfəl. Ona gürədi deyirəm ki, Türkiyəni zamahatə, o evnalar ki, ki, ki, ki, lərha, onlara indarlıq qoysa, inşaAllah, onlar on baldan aşağıq, o zamana da ki, nəmə getirəməlidir. Olduğu, yedirlər səhər, qəməl sələrinə. Bəli, cəmal beyi, bəli, bəli, cəmal beyi, mən orda doğulmuşam, teşəkkürəyirəm. Deməli, sonunda mən istəyərdim, mən vərməldim, həm baxçı və şamaxı ilə bağlı çoxun yiqərinəcisi fikirlər səslərinə, burada suallar var, baxçının taliyi ilə bağlı, baxçı aqqında məyəngələr danışdıq. Şamaxı bayaqlarda skeyd ettis, 1859-1942 qırqıç edərzində bir interval, bələ diyək, Allah göstərməsin, yəni bir daha olmasın. Şamaxı 10 ballıq zəlzələ üzərində deyək, onun müşəxməlini bağlı çoxun yiqərinə də yerləşir, o deyir ki, izləyicimiz biraz da obrazlı yazıb ki, şamaxı yenidən batablər mi? Müşallək, bələ bir şey olmasın, amma həralda proqnozlarızı vermək və həmin proqnozlar əsasında mən belə başa şudum ki, zəlzələ insanlar üçün bir həyat tərzində çevirəcək, zəlzələk də hazırlıq olmalı, elə deyim, amma həminin bağlı durumu, bayaq bir dostumuz da soruşmuş ki, niyə orada baxçı yoxdur, mən baxçını sizə göstərəcəm, amma şamaxı yenin bağlı, örmətli, alimimizin fikirini sizə təqdirmeyi deyək. Bak, çölü süzdə, ən Türk yerdir 4. grafada da bu 10 ballıqdır. Bura təhcə şamaxı dövdə, qubanın böyük qafqazın şıma şarkı istəsi, yəni o quban hasma zonasının dağılı istəsi deyək. Buradan da gələk ki, şəhkidir, qətala şəhkidir, çeşdik qüvəni şamaxıya qədər olan ərazilərdir. Bunlar mənələ gələk ki, bu bizim qərpistəmizdə və var, çiçik qafqazın rəzi istələrində var. Mənzə bir şey deyim, də burada yenə bir həmin, zəlzələdən qohmaq özü düzgündür elə, işimizi elə qura bilərik ki, o zəlzələ zamanı heç mümətlə hissi olunmaz ki, bu ziyana düşək. Hədi, e, bir şəhid ısınısın da, nə bilim məsəkən de qoftu töküldü, şfarəli yıxalın. Bu qorqulu də öyle, biz əgər işimizi bilsək ki, bax, e, bu zonu da yaşayırıq. Və bunun belə də xasiyyatı var. Yüzü istəyirəm, mənmişə, arada bir misal çəkirəm. Yerə məcəl həyətə girirsənsə, orada da bir adam tutan it varsa, şəhid-i bu demək ki, özü öytün, axtın atırsan də. Bax, bu zəlzələdir belədir. Bizi zəlzələrin uvaqışına atılmalıdır öyle ki, biz zəlzələliyə deməliyik ki, sən, səni, orijinə mən də mən. Mən evin belə təkəcəm ki, yapon da bunun ticsə bilməsidir. Yapon da isə ahlı, gəlmən, texnologin əsrada eləyəcəm. İndi demək, oda ki, biz her şeye evimizi, her şeye də qanatçılı gələyə bilərik. Amma evdə mütlulət, mütlulət. Çinti də xüsusam, bax, o şey ismüksiyonalar var. Ha, görürsənir, bax, o desin. Olarda mütlulət, mütlulət mənada biz diqqətli olmalıyıq. Əm və azıb bədə, onlar ibarət ki, ən muasir texnologiyədən istifadə eləməliyik, ən muasir siməntib, armaturu, ifayət qədət. Mən də bir şaşır vardı, yaponların evin əsasını ətəri qoydurlar. Məhəttə orijin. Bu gün başqa bir proqramda yaydım. Amma izləyicilər çox isrardan soruşurlar ki, əh sevdəxanı mütlulət, mütlulət əmvər məli mütlulət yenə dəvət edin. Mən izləyicilər çox soruşurlar ki, bax bu xəritəni ki, biz təqdim elə deyik, yaxın perspektivdə zəzləri ətimalı hardo olabilər. Baxçı, şamaxı, hardo olabilər. Ləni məzizərim, zəzlələni vaxtın heç kezdiyə bilməzdir. Bizi bilcə dənə ümit var, bilcə dənə bizim planımız var. Planımız, proqramımızı bir deyəc, bizim bir Allah təlifindən verilən bir istinikliyemiz olmalıdır ki, biz elə binatıç məli ki, o dağılmaz. Bunlar mümkündür. Japonun başı, Japonun doyur, bu konu bizdən artıq dövət. O nəcəlir, o technologiyanı, o maşınları gətirdiyimiz kimi Tayyot tanınabilmək, elə də technologiyanı gətirmək lazımdır, Sərbaycana. Bu azı qəzana düzlə, də övrə səviyyəsində dövmaları. Adim məlşə səviyyəsində də həlləliyə bilərik. Vazib dür. Ödə mən bir şey deyəmdə, hündür mərtəmələrdə bir yaxşış görürlər ki, o bürməzi kərpişlər var, içi borşu. Ondan qoyurlar, o sabah, zəzlələli vaxt, adamın üstünə düştə ya, uşağa qada düştə, o xətər getirməz. Amara yönlərdə bir ton qubüq deyirikdə biz əhayətaşından. Olar Allah göstərməsindir. Qopu beləsə insanın üstünə biri düştə bəsəliyir. Hələ zəzələ o yana qalsın. Adib dibardan bəxil. Yəni bütün hər şəfçil verilmək lazımdır. Və yaxud da tövləndə 5-dənə malum var, içi olsa bu da səziyandır. Tövləyə də səhsin deyiləmdə, rayon yerləmdə. Yardım var, onun 5-dənə hayvanı var, bu oyunu var. Olar hamsi mülkiyətdir. Səhəm mülkiyətdir eləmdən alacaq da malumdır. İçin o, Türkiyədə ki, bu yerin oynamadan nə bilmiş, ışığsandı, söndü, qıqıldımsq, ona da bir münasibət göstərim ki, olar hamsi nuziyadır, boş şeylərdir, 7-10 də 7-10 də qorquludur. Türkiyədə ki, evlərin içində, prami də kimi də, əni dağlanın tozanaq şəçilindir, zizdi bildən ibarət. Oların içində də əni evlərin, hər vaxt lazımdır, olarla təpşilmaq lazımdır. Burda ki, o işi görən adamlar ki, var haa, oların ziddi cəzə almalı, deyip, heç bir güzəşdir olmaz. Bir dünən, insan həyatı öldürürsən, səhəm mürihət cəhək verilə. Olar hamsi, ohtunmalı da orada dırnaq ilə işlətmək lazım, dolar, birnadə təzindən tişinən yerdir. Dırnaqları ilə. Üldürürsün. Dəşək, dəşək. izləyicilərdə razı qaldı, fikiriniz bitti də mənə də başa düştüm. Məsələ, məsələ, sizə var, həyə, vaxt kütəri 10 də. Vaxtımız bitti, səhəzə fikiriniz bitmədisə fikirinizi bitirə bilərsiniz. Yəni, problem deyil. Fikirin bu də ki, mən çox recağrısıyla inanırsınız ki, o tahminin 10 girdi də. Və Türksiyanın vəziyyatı barədə çox düşünürəm, hamil düşünürəyəm, gəyində hərə özləyətsin. Mən təsifəriyirəm, mən istəmirəm ki, bu düşmənlərə də bilərsinizdə sarmana aləmə artıq düşmənlər kifayet qədər çox da. Mən mən istəyərdim ki, biz ilməliyik ki, biz artıq zaman keçib, əri qılınz ilə atın belində, dünya tarixin yaradan şilər, evlatları bilməl, artıq baş, kəllə zamanasıdır. Hansi bilmətin başı işləsən, o qalacaq plamiddə. Yoxsa, məsliyəni andırıram ki, sətin bizi gözləyir, sətin anlar gözləyir, hətta 2015-ci ləzən cidində bir buzulaşma dövrü gələ bilər, bu alimlərim, 500 nəfər alim, BMT-ən bir azə tevriyib ki, və həli istiləşmənin problemi döv, bu periyodik, periyodik məsələdi, daha vazib yerin altında ki, altında ki, qurulkanların problemi var. Həli sülətinin artıra, açlıq məsələsi var. Yəni, planeti 800 milyardın artımı məsələsi de var. Bu da bir problemdir. Əm vazib problemlər odur ki, bizim yerəşdiyimiz zonacı var. Adın sətin məvvəl də teçələ eləmək istəmirəm. O zonanın zamahatı dövləti, bir mənəli şəkirdə, buna eləmin asıbət göstərməlidir ki, həyat məndə içmək. Mən yaşayacaq, mən imkan vermiyəcəm ki, mənək amansız xata qada aparsın. Zəlzələrin sə vaxtın, heç şəstiyə bilməz. Yalnız onu bilmək, mə bilmək, 10-15 də, 20 də qəbaxtlardan dəzi hemanlar. Diyə bilmək, hissəliyə bilmək. Məsələliyə bilmək. Məsələliyə bilmək, məsələliyə bilmək, məsələliyə bilmək. Aq suda 2019-cu ilə də olan zəlzələrdə tikilən evlər nəyə yoxlanılmur? Gədi bir yoxmasınlar da o evlərək. Olsun, yəni biz də füssəttən sitva edək deyip, əla qıdər oradanlara deyirik ki, gediləcə olan günahları yoxmasınlar. Mən evlər mənim elmətimizə şəkkürə girdəkdir. Evlər mənim çox sağ olun. Yox sağ olun. Yəgin ki, bilmək üçün var. Yəcək bir də nə, bir yaş dən adama bizim bir tanışı omazın. Əziyyatımızın bilmək dəhris oldusa yenəmiş. 5 adama olmaz. 5 adam olmaz. Yəni millərl adama oldu. Mən izləməyə baxıran, çox teşekkürlər əmvər bəyq. Tanrı vətəlimizi, Tanrı millətimizi qorusun. Amin. Tanrı vətəlimizə, millətimizə, qardaşlarımıza zabal verməsin. Türkiye dəki zəlzələ bizim üçün gerçədən əgər orada insanların həyatını hədəfaldırsa, bizim də ürəyəmizi hədəfaldır. Mən bir şey dediğimdə, elə aç onun zili sözümü deyim ki, həcə rəxşidə üç dört bağ, beş bağlıq zəlzələdə dört bağlıq zəlzələdə ev üçübsa, o ev dəri üçübsa yaxşıdır. Ondan səhbindənə palat qalıq orada yaşamaq yaxşıdır. Yenə də deyirəm. Yəndi bağlıdan, sətçiz bağlıdan aşağıya yaşamaq qəbri qazıb isə girməkləmir. Bildin azərbaycan qaldır. Yəni üç günə, qızılama iş edəsə, nə bilim, toylara mələrlə xəkdədə yözüzə xəkdədik. Təşəkkürlər əlum. Təşəkkürlər əlum. Təşəkkürlər əzizləyicilər. Çox xaşa edərəm və iləşi bəyan edin. Çünki bəyəmət çox az idi. Yəgin ki, hər kəs izləməyələ məşquudur. Sonu da bəyanıb efirdən xariz olun. Ənvər məlmə və sizə əzizləyicilərimiz. Xox təşəkkür edirək, bu hükücanlı yəgin burada sona çatır. Yalnız sizləri qorusun. Əlum.