 Bye veni ek bon ekut asu program health focus, a produksio hodd ministry sate, nomen s'e final Neptune. Jodea nuni epino yaw ofisie nos pulopital denwi, nos yolande asenno, hi kai palepino asu zaferdi, menajma, chronic diseases. Bye veni asu program la. Buan jyu epi mesi puni moe asu program la. Jodea. Mesi osi. Avalu kut kumase diskisi yon sala asu zaferdi, chronic diseases. Asu sa dino, kye sa ki chronic diseases? Wel, lennu ka palapot chronic diseases, sase maladi, moni et yon nipu vivi epi yi pun shaita, a maladi ki pani jewisman imidi etma, mo nipu manaje pul estenta yon ka vivi. Nu serviswe maladi yu kai vivi epi pun shaita, mesu sa banu difu wan ex-up di maladi, lau di chronic diseases. So ex-up maladi nun klasifi kon chronic diseases, se maladi kon diabetes, sanu kakui epi sa du, hypotension, tansion, moni ki ni maladi yon nwayo, maladi yon chew, sanu kakui e sickle cell disease, moni ki ni fuidi yon zoyo, tutse maladi sa asi, maladi chronic diseases. Epi anset lisi, nunu tutse difu wan maladi sa kika effekte seplissie, mesu sa paladi katadayo ki nunu yon shaita de moni seplissiki ni. Wel anset lisi, nu kawanshai moni maladi sanu kakui e stroke, maladi che hat attack, anshai moni kaisu fe epi difu wan kalte kase, moni pisadu epi high blood pressure, tansion. Epi konu ni se kapsala ki bienu ni yon shai moni epi e ki difewa yon yon, esu kwa epotapu moni sa biebone ki yon ni se kaldi te maladi sa la? Wii epotapu sa vsi uni se maladi sa la, paske wile wu sa wu ni bone wu sa manaje wu pu apeshe ko yon sanu kakui e complications. Ed nu sa wu shanda se complikasion epu wu ja, yon ni wu pasha wii vesli, wu pasha fe iwi ni pli me, moni pu kontole maladiya pu apeshe iwi ni pli movei. Epi ki manje a mon sa ale sa yon ni maladi sa la biebone? Wile nu kadi mon pu aksese health care, a toot se health center ki pli puel wu sa ale office doctor, me wu ni pu cheq, so wu ni pu cheq pressure, wu ni pu cheq siku, si to su ni fami ki ni se maladi sa la, e ben su ni lot risk factors nu kakui e ki kamu che wu pedivelopese maladi sa la. Epi nu sa wu mon sa biebone vesli yon ni maladiya, me ki manje a mon sa apeshe ko yon zwen maladiya? Wile si mon sa la ka observe sa nu kakui e healthy lifestyle, vive bie, sa wile di pu chen ko active pu exercise to le ju manje bie, manje a shai le gym, kupe asu kati te manje a ki po sese nu ka manje, wu sa bue glo domi bie, se wu kasevi alcohol, se wu yon moderation pu parfime, epi bagai ko sa, sa kachen nu a boh senti pu apeshe nu develope maladi konik diseases. Me eslani je wu zon pu maladi konik diseases? La panya je wu zon pu di si amu ni konu di kadi pisadu, ki pisadua je wu, me si wu ka observe healthy lifestyle, wu ka vive bie, wu sa wu vendor situation, kuote wu sa manje pisadua, ku am level sikla asa normal ko amu ni ki panipisadu. Me epi wu dubut fese bagai sa la, lani a shanski sikla ka i wie mute ho, epi wu ka i wu ze manje, wu ka i wu ze wi med, epi continue healthy lifestyle. Me em si wu fe, wu bagai sa la wu kadi, me em si wu poeng wu manje, manje wu manje wu kadi, wu ka i wu fuf, wu wu di fe wuansi, leksesis se epiota usi wu kadi. So sa epiota a shai pu maladi konik diseases, katite leksesis nu fe, manje nu ka manje, paske sa se pumye manje nu sa tuete konik konditions. Me si wu si, nu wu kati poza poeza, le nu wi wu nu ka i koti ne diskisio asu konik diseases, nu ka i wu itale. It supports people keeping regular checks of signs of possible COVID-19 infection while placed in home quarantine. It monitors temperature, heart rate and respiratory rate. It is very simple. Just link it to your smartphone and place the button on your chest. It's that easy. The biobutton costs only 100 US for the 14-day period. For further information, please contact the Epidemiology Unit at 468-5325 or 468-5324. Bienvene, nu ka i koti ne diskisio sa la epi nus Yolanda Alsendo asu zaferdi konik diseases. Ava nu te poeti momoa, nu te ka ni diskisio asu difu manje manja menaje zaferdi konik diseases. Me esu sa palepinu zaferdi wole medicasio adi management konik diseases. Medikasio e pota a shai paske ansit lisi nu ka we a shai mon pa e me poa we medio pa e me poa medicasio e bedela yo pa ka poa e manje yo si posi. Edle sa fet nu ka hen problem koti se kodisyon pa ka bien manaje mon ka develope konplikasio. Nu ka mede mon le uni maladi konik i e potan po sa poe we medela manje o si posi po kom e foa o si posi pa jo. Esu ni pi es problem e pi we medela u ka vie health center, u ka vie koti we doctor e pi u ka i diskisio sa nu ka gade sa nu safer e pi nu pa le di wole medicasio e pi nu pa le di leksisis manje nu manje pi tut bagai me pa le di po ki wezoin important po mon menaje za fedi konik diseases. I e potan shai paske nu vle tut mon vive e pi bon santé nu vle po apeche komplikasio maladi konik so le wo menaje kondisyon sa vle di wo sa viv bien wo sa halan toa vai wo pa ka i nye shai ju malad wo sa viv normal ko a mon ki pa ni pi es kondisyon e nu sa vle mon komplikasio manje i ka afekte mon sa la i ka afekte famia i ka afekte komina i ka afekte nu vle a peche sa le wo pa le la wo pa le di i ka afekte komina me ki ka li te si po fami komina le zot mon si po ze bai mon ki ni konik diseases. I e potan po bai se mon sa la a shai si po paske i wo buizen paske i wo ni po vivet kondisyon I sa fe mon sa a vini last mon sa sa experience depression e pi nu sa vle wo depress wo pa ka i wo chipe ko kon si poze so famia si poze la po si pote mon ki ni ka viv e pi kondisyon si mon na ni po a le wo dokter fei wo shange po moge biin po wande i wo pi teste si se sikla po wo sa v teste bled pressure i wo bagai ko sa po muche o ko se ni paske si wo se poe fami mon sa ki ka vivet maladi sa la shos pe wo mem sa vini develope maladi sa la etro si poze fe mem se bagai la pa vini juen maladi sa la to wo bo ne mem si shansu wo po juen mi ek sa biin po te fami ni a go wo po jue ad menajement chronic diseases me ki wole se dokter le vini po menajement ki wole yo ka jue dokter nos mon ki ka toa va et mi ni sa te ni a wo le ki dokter nos nosi poze biin vini se mon sa la nosi poze ko te sa yo ka dino le yo vini otino nosi poze edike yo abot maladiya mem ki sa yo sa fe po manaje maladiya nosi poze asse se situasio yo epi identife ki sa ki wo li wo yo sa po wo one de yo manaje kondition sa la nosi poze mete program a place dino center no wo nes center no et a poe za nunia program nukakui e chronic diseases self management ko te mon sa aksese tut wellness center epi program sa la se mon ki ka viv e pi maladiya ka hen yo foa pasime po dena editan e dimi epi nukak entwene yo under shay di fewa baga yo sa fe po manaje kondition yo so nukak moa de yo epi ki manje po sa ni komezasio epi dokter epi nosla le yo vini ni a visit ki manje si yo na problem ki manje yo sa hen solution po problem ki manje po yo sa fe decision manje po yo sa manje po yo sa chain poayo and editan normal level epi baga yo ko sa epi bi efetime so sa denu ki komezio of le kitie epi set lisie le vini po manje po empeshe epi menaje chronic diseases well po manje po empeshe healthy lifestyle se po me baga yo de engaje and editan et nu tut si pose se pa just mun ki ka vivet chronic condition so le xesis epotin manje en shay fui we glo asi we nukak dormi bi e si nu ni pi est stress nukak manaje se stressa po empeshe affecte nu also i epotin po nu sa visite wellness center teste po se maladi sa la si nu ni access po machine ki ka checksik machine po check pressure lak ay nu dat nu asi we nukak fei bi e et nukak teste epi uta touji visite wellness center lapot nu touju we ver po bien vini mun paske nu vle tut set lisie viv en la vie ki normal ni a good quality of life ko te yo sa po e ka ko yo at po nu ni healthy communities mesi e shay mesi fui ne mue vle we mesio po town epi we epomansion sa la po chi we nu asu sa fe di chronic diseases mesi e shay mesi po nu mue jodia epi se ko sa nu vini o boot health focus mue vle we mesio po atosion epi nu ka i juena ko add a lot program health focus