 Good day, viewers! Welcome to Kalusugan, Aykara Patan. This is Dr. Menchit Padilia. Cancer is among the leading causes of morbidity and mortality worldwide. It affects both a pediatric and adult population and is responsible for an estimated 9.6 million deaths in 2018. The rate of cancer is increasing worldwide with 29.4 million cases projected in 2040. Globally, about 1 in 6 deaths is due to cancer and approximately 70% of deaths from cancer occur in low and middle income countries, which includes the Philippines. In a study conducted by the National Institutes of Health, 189 of every 100,000 Filipinos are afflicted with cancer, while four Filipinos die of cancer every hour or 96 cancer patients every day. There are many reasons contributing to this public health burden. Apart from the disease and patient factors, we have many health system issues that create barriers to timely diagnosis and treatment. For one, there is a lack of financial protection for catastrophic illnesses such as cancer. Up to 75% of families experience financial catastrophe within a year from diagnosis. This leads to abandonment of treatment, a major cause of treatment failure in our country. Addressing the increasing burden of cancer is part of the sustainable development goals which our government has pledged to. In February 2019, the National Integrated Cancer Control Act of Public Act 11215 was signed to strengthen cancer control in the country, increase cancer survivorship, and reduce burden on families and cancer patients. Efforts are currently underway in the government, together with civil society and international agencies such as WHO, to align and harmonize the implementation of the National Cancer Control Act within the Universal Healthcare Law. In this time of coronavirus pandemic, attention to this important public health concern has been overshadowed. To shed some light on cancer, we have Dr. George Ignacio, Head of the Cancer Institute of the Philippine General Hospital and Dr. Anna Patricia Alcazabas, Head of the Division of Pediatric Hematology and Ecology also of the Philippine General Hospital in today's episode of Kalosugan Ay Karapatan, entitled Overcoming Barriers in Cancer Care. Dr. George, good morning. And Dr. Patricia, good morning. Good morning. Dr. George, let's start the conversation. What is cancer? Well, cancer in a more simplified way of telling it is a group of diseases mainly characterized by mutation. Mutations in the genes where we lose control of the division. So when we call that there is a loss of control of division, the specified number or the planned number of cells within an organ is exceeded resulting to the formation of a tumor. So if you can imagine a room which can fit only about 120 people, there will be like 300 or 500 people. There will be one on top of the other. That is how it feels in a tumor. And what more, there is also the loss of that number of days or the lifespan of these cells making them live longer than the normal. So they tend to actually get out of that room, which means the metastasis or it spreads from one organ to the other making it so that it goes into a stage four, as we say. So these are the kind of tumors or the cancers that we have and it has different kinds of cancers. So Dr. George, you're saying that you're starting with something normal and eventually becoming abnormal. Okay, so in layman's terms, can you describe that in another way of saying it for our Filipino patients watching us right now? Okay, it means that yung genes natin. The genes are the one na nagsasabi kung ano ang activities ng isang cellular. Ngayon, nandoon din po yung on switch kung saan nagsasabi na, sige mag-divide kayo, mag-dumami kayo. Pero doon sa mga switch na yun o yung control na yun nagkaroon ng abnormality. So yung abnormality na ito, nagresulta sa walang control na pagdami. So dumami nandumami na kapatong patong gumwan ng isang bukul. Itong bukul na ito, may kakayahan na maglipat-lipat parang tayo rin yan. Pag kanagkasik-sik-sikyan, gusto nating makalunguwag ang ating environment. Yun din po, kung punta sa dugo, ililipat kung saan na ibang organo ng katawan natin, kaya nagpapalipat-lipat itong tumor na ito na malignan. At alam naman natin na ito ay matasang metabolismo, kaya umaagaw din ng mga nutrients ng ating katawan. Kaya yun ang nagsasang ng paghina ng katawan ng mga pacientin. Okay, so Dr. Trisha, what are the causes of cancer? So ang maraming dahilan dahil sa cancer, masasabi natin na 90% galinga sa genes. And then, pero yung 90% na yun, basta nalang nangyayari. May 10% na naman na. Bakit tayo nagkakaproblema sa genes? Meron dyan dahil sa ating environment. May mga viruses na nagkakos ng cancer. Isan ay hepatitis B, yun yung liver cancer, medyo maraming ganto sa Pilipinas. Ang number two cancer sa mating kababaihan ay cervical cancer. At ang human papiloma virus can cause cervical cancer. Meron ting ebstein bar virus that can cause lymphoma, which is the third most common cancer sa mga bata. Maliban dito sa virus, nandyan din ang environment tulad ng radiation exposure. Alam hu natin yung mga nabomba sa Japan, sa Hiroshima, maraming bata doon na nagkaroon ang leukemia, kahit na sila po ay nasa fetus pala, nasa chan palang ni mommy, o yung mga na-exposed nung silay one or three years old. Meron din pesticides din po and exposure to other drugs such as previous chemotherapy. So napakahalaga talaga ng environment. What we're getting here is that we have to make sure that we are protected from elements of the environment that can actually cause cancer. Nabangkit mo na meron 10% na naman na. Pwede mo lang banggiting ko, ano yung mga naman na? So, isa na dito po yung, tinatawag po natin na, tulad nitsanisawi po ni Dr. George Ignacio, yung mga na sa mutations po sa ating gene, sa cells natin, na important sa growth nung cell, at important ho dung sa pagkapatay. Ni mga mutations po na basta na lang hindi na mamatay po yung cell, divide na lang siya na divide na kiging cancer siya. Isana po dito yung RB-1 mutation that can cause eye cancer in children at tinatawag natin retinoblastoma. Incidentally po ang Pilipinas so ay nasa top 10 po sa pinakamaraming eye cancer sa buong mundo. At hindi ho natin na lang, related ho ba to? Diyel marami po tayong naman ang genes dahil dito sa that can cause retinoblastoma. So parang sinasabi mo, yung gene na yan ay nasa magulang at siya ay pwede siyang maipasa sa ating mga anak. So yun ang sinasabi sa hereditary at hindi lahat ng cancer ay hereditary, kasi nga ang sinasabi ay 90% is caused by something in the environment. Sa araw na ito, meron tayong dalawang specialista, isang pang adult yung ating adult oncology si Dr. George at si Dr. Trishio sa pediatric hematology and oncology specialist. Ano bang ating cutoff when do we refer to pediatric oncologist and when do we refer to an adult oncologist? And then maybe you can tell us what are the top three for pediatric and the top three for the adult cancers? So sa pediatric po, from 0 to 17.999 pagdating na 18. Pero may tinatawag po tayong adolescent ay ang adult. Ito po yung mga mula 19 hanggang minsan ng 35 na may common yung mga cancer sa pediatric sa adult. So minsan nalilito, san ba sila po punta? Adulter pediatrics. But definitely pediatrics po, 0 po hanggang 18 years old. Dr. George, so beyond that sa yun na yun. So pagdating ng 18 years old paket na papapunta na sila sa adult. Okay. So ano ba ang common cancers? For the adult population, what are the top three? Ang top three sa mga adult, sa mga may idad. Ang unang-una sa ating bangsa ay breast cancer. Maniwala kayo. Sa hindi compared sa ibang asian na mga katabi natin mataas ang breast cancer sa Pilipinas. Pangalawa dito ay lang cancer. Ang pinagmumulan lalun-lalun na sa mga kalalakihan. At sumulod yun, yung pangatlo ay colon cancer. Mabangit ko lang, mam. Yung colon cancer nung araw nung kami na sa training pa, number six yun sa ating bangsa. Ngayon number three na sa ating bangsa. Datagdagang ko yung tanong, Doctor George. Ano ang top three sa babae at top three sa lalaki? Sa babae naman, ang unang-una rin, breast cancer, tapos cervical cancer pa rin sa kag pumasok yung lang. Sa lalaki naman, ay unang-una yung lang. Pag atapos ay sinusunda ng prost ng colon at susunda ng liver. Ay si pag-usapan natin yun, mamaya. But Doctor Trisha for the children? Sa mga bata naman po, ang number one po ay leukemia ay two yung cancer sa dogo. Susunon po ay brain, two more po. Ibang parts ng utak, cancer then. Pangatlo po ay slim po ang cancer po sa lymph nodes. Okay, so simula lang nating sa pediatric. Tell us a little about leukemia, Doctor Trisha. So, alam niyo po, sa Pilipinas, mga 120 per million children po anang kaka-cancer. So, ibig sabihin po, kung may 42 million po tayo na bilo in 19 years of age, you expect mga 5,400 new cases a year. Mga third of this is leukemia. So, the most common leukemia po is yung acute lymphoblastic leukemia. And this is the one po that is curable, actually up to 90% po sa US, sa Canada, sa Singapore. Unfortunately, iba po yung situation sa ating bansa na mapapagusapano natin mamaya. Pangalawa po ay brain cancer. Sa brain cancer po, ang pinakakuman po ay glioma. Ito po yung mumula sa kalagit naan ang utak natin. Susunod po ay meduloblastoma, yung dito po galing sa likod ng utak natin. And then, ang pangatlo po isa ang lymphoma. Ang lymphoma po ay galing sa kulani. So, pwede huyang bukul sa leeg, pwede huyang bukul sa singit, bukul ho dito sa kalagit naan ang timdeb. Kasi humarami huw tayong kulani sa iba ibang party ng katawan. Dr. George, ano naman ang presentation ng mga cancer sa matatanda? Sa mga matatanda naman, dahil ang unang-unang ay breast cancer sa babae, karaniwan ito ay may bukul, nakakapak ng mga babae. Pero sometimes, hindi masyadong obvious yung bukul, makakitalan tayo pagbabahagod sa suso ng babae. Maaring nagkarun lang na dimpling o parang pagkahatak ng balat ng inyong suso, ono kaya naman ay yung parang balat ng orange o yung kahela. Nakikita natin na parang butas-butasyon. Iyon ay parang prominence ng mga pores ng skin. At sometimes, nakakitarin natin na meru hindi na pagpupula ng balat ng suso. So iyan ang hindi masyadong napapansin ng mga kababaehan, pero yun yung mga unang kikita. At mahalaga ko nakarundin ng mga lumalabas sa pinakaotong discharged sa nipol, mga arireng itong sintomas ng breast cancer. Sana ang gusto namin mga sabi na sa ating mga kababaehan na ang bukul ng breast cancer karaniwan sa simula ay wala pung kirot o masakit na mararamdaman. Hindi po to hindi naging hintay na sasabihin natin. Hindi naman ito masakit. Kaya hindi ko kailangan magpaga konsulta. Dahil ang bukul po ng cancer ay wala pung pain. Hindi yun ang hihintay natin. Kapag nakaruna po ng pain late stage na po yun. Ibig sabihin mayro ng naiipit na nerve o mayro na babarahan na naugat kaya nakakarunang pain. So dun sa breast cancer yun ang karaniwan presentasyon. Yung salang cancer natin? Salang cancer sa mga Pilipino yung ubo na karaniwan yung mga ubo natin hindi naman lumalabas ng 2-3 lingo. Kapag lumampas ng 2-3 lingo yung inyong ubo kumonsulta na agad. Baka mayroong pung ibang pinanggagalingan. Kapag kayo ay umubo ng plema na mayroong dugo. Karaniwan sa atin mga Pilipino ang mahi na ang baga o meron TV pala. Pero hindi karaniwan na laging yun ang dahilan kaya dapat mga konsulta agad. Kapag sumasakit ang inyong likod. Kasa mga sintomas din yan sa mga lung cancer. Kapag meron kayo napansin na pagbabago sa inyong boses. Parang namaaus ang inyong boses. Yun mga aririn sintomas. Yun yung bagay na dapat kagad ay ikokonsulta mga ating mga kababayan agad sa mga specialista. At yung pangatlo natin liver? Ang pangatlo natin mam yun colon yun colon yun sabitu ka yun large intestine natin yun malaking bitukaho natin. Ang mga sintomas nito ay na ukul kung saan tumubo yung bukol. Magsimula tayo sa kanang bahagi nung pinaka large intestine natin. Kasi ang ating large intestine po ay magsimula dito sa kanang pupunta sa may git na tatawid papunta sa kaliwa bago bababa dun sa ating natawg natin rectum doos sa labasa nang ating dumi. Dito sa kanang karaniwan po dito hindi gaano agad nakikita o nararamdaman dahil dito po ay likido pang ating dumi. Kaya kahit madaling mahapo ang pasyente at niya dito nang nahuhulog ang katawan wala pang sakit na nararamdaman wala ang constipation o nanuman at napapansin na namumutla o may nasyang animya. Ibig sabihin mayroong mga microscopic o pagdurugo na hindi napapansin unti-unti kasi ito kaya hindi gaano napapansin ng pasyente. So dito sa maygit na meron ito nararamdaman kasi nang parang pag tavog na sa ating mga kababayan sabi na parang hindi ako natutunawan at medyo parang lage ako may hangin sa tian yan ang nararamdaman dito dumadaan na medyo semisolid na ito kaya medyo madaling magbara kaya naman dito rin makakapansin na mayroong pagdurugo dun sa dumi nakikita na sumasama ang isang napula dun sa pagdurugot minsan ang pagkapula parang marun medyo maypagkapatay na dugu minsan ay napula kaya dito mas madalas madaling nararamdaman kaya madaling na dadaiagnose ang late na dadaiagnose eto sa kanan dahil medyo silent siya ma parang malino dito lahat ng binanggit yung cancer posibling wala ka talagang malinao na sintomas sa simula kapag sila lang ay lumalana at saka lang natin nakikita ang sintomas ang PGH ay isa sa pinakamalaking hospital natin sa Pilipinas at alam natin ang Cancer Institute ay isa sa pinakaluma na pinakamatanda ng institution na nagaalaga ng cancer ilang pasyenting inaalagaan nyo sa PGH sa Cancer Institute alone ang aming census sa isang taon ay umaabot a-year kung makapansini nyo halos yung numero ng mga new cases ay nilalampasan ng PGH kung baga sa census ng national census ng cancer kaya napakaraming bahagi ng mga cancer patients ay na sa Cancer Institute ng PGH po ilan ng bagong caso dun every year every year ang bagong caso po ay na sa 25,000-30,000 gusto ko lang paalam sa ating mga nakikinig na ang PGH ay mayroong close to 700,000 patients a year at na rinig natin nyo yung ay na 10% dun ay actually cancer patients at so napakahirap kung 30% 25,000 almost half actually ay bagong caso so anta nung ngayon ay at ang pinagusapan ng natin sa araw na ito ay yung top 3 hindi pa natin pinagusapan yung lahat ng cancer na ating nakikita talaga sa PGH ka dalasan ba ang dumarating tatin sa PGH ay malalana o iban naman nagsisimula nagsisimula sila talaga na mild palang start mo na ako sa pediatric cases so sa pediatric po we see 315 cases a year ito po yung sa charity ward ito po yung may hirap ka dalasan po pagdumadating po sila sa tin medyo malalaki na po ang bukol mga stage 3 or stage 4 na sila ang PGH po ang may pinakar maraming nakikita ay cancer sa buong bansa at ay would say po pinakarami rin po ang brain cancer sa buong bansa so pagdumadating po sa ame na mga batang may ay cancer nagsisimula naman talaga to may bukol sa retina so pagtitingin parang lang silang may matang pusa dahil puti yung bukol pag nakita mo yung mata nila pa na flash mo ng camera may puti din sa loob imbis na imbis na itim yung mata may puti pero pagdumadating na sila sa PGH ang lalaki na po ng bukol may bukol talaga sila sa muka or yung bukol pumasok sa loob ng utak so nagsisisher po sila o na kukumbosyon so karamiyan po na mga patient napmupunta sa PGH ay malalaki na po ang bukol sayang kasi ang Q-rate na man sana nung kung naanggapan ay more than 90% tanggalin lang sana natin yung mata o pag malito yung bukol laser o kemulang ang ay cancer parang hindi natin masyado yung pinag-uusapan laging natin napag-uusapan ang lukim yung pinakakomon kasi kaya yung pag-uusapan pero ang gusto ko malaman makikita sa ibum partin ng Pilipinas para tumingin sa atin mga paciente na binapanggit mo from lukimya to ay cancer so alam nyo po may 41 na pediatric oncologist na po tayo sa bansa mga 40% hudung tanas ng Metro Manila mga 20% na sa Luzon may mga 10% sa 15% sa Visayas and Mindanao kami po mga pediatric oncologist we work in private and in government hospitals may tinatawag po ang program ho and department of health together with PGH tinatawag po ang children's cancer control program wherein DOH provides free chemotherapy drugs to 13 government hospitals nationwide including PGH po so halimbawa po sa Mindanao may 4 po sa Visayas may western Visayas sa Luzon marame including PGH so pwede po punta ang mga cancer patients na may eye cancer dito maliban dito meron din organizasyon ng ating mga ophthalmologists na para tunigin ang batang to pero Dr. Trisha meron tayong pupuntaan ang sabi mo ang kailangan ang mga aga kasi mapikap ang paciente kung sa eye cancer sabi mo nga pagkinunan ng nitrato lang talaga ang bata pwede mapikap ang ibang mas badalang pwede ng bantayan ng ibang mga magulang para magsabi sa kanila na malamang may posiblik isang cancer ang isang bata so yung eye cancer is a cancer na developing retina so ang age group niya between 1 to 3 maliban sa may putisa matapan kung mga nang camera na may flash dulling o band lag o na mumulang mata e siya leukemia anong pina kamaaga pina kamaaga ang leukemia po ay sakit ng blood anong blood ginagawa po sa buto so masakit ang buto tapos na mumutla at siya nagdudugo yung iba pang cancer ang brain cancer po ito ho may hirap dintong mapikap kasi pag nagsusu ka ka na at masakit sa ulo minsan late na yun so ang mga unang symptoms po ay pwede po na minsan masakit ang ulo pero ang bata bumababa kasi hindi na siya makakonsentrate kung sa ugat sa part ng uta kung sa for eyesight mahinano po ang pagkita na babangga so sa pa ang sinasabi natin yung napaki importante ng well baby check up or well child check up dahil kung alamong normal ang isang bata at meron siya bagong sintomas dapat natin tinitignan kung ito ay dapat mangaroan ng problema so may network tayo para sa pidiatin kung tapot sa adult may network pinapatay sa buong Pilipinas Doctor George sa Pilipinas meron mga dinadevelop ng Department of Health na different regional cancer centers mula north hanggang south so from north meron sa Ilocos sa Baguio General Hospital sa La Union sa San Fernando meron din po dyan dito sa Luzon marami-rami tayo dito kasi may meron tayong Jose Reyes East Avenue PGH National Kidney meron din dyan pero sa Visayas and Mindanao meron na rin po sa kagayan Dioro sa Cebu ang Vicente Soto sa Southern Pilipinas sa Kasadabaw Medical Center at meron pa pang iba-ibang centers na ipuput up ang ating gobyerno para ma tugunan burden ng cancer sa buong buong Pilipinas sa ating batas ba siguro pwede ito nang panahong para tingnan lang natin pagusapan natin ang konti kasi nagarun tayong isang batas para sa cancer sa sagutin ba itong pangayilangan nito Doctor George ano ba itong ating National Integrated Cancer Control Act begin mo kami ng highlights ito po ng mamang ating katugunan sa maraming mga suri na rin ng ating pacienteng may cancer especially doon sa mga kababayan natin na talagang sa sabihin natin ay walang pagkukuhaan ng pangtustus sa pagagamot kasi alam naman natin ang cancer ay talagang kukuha ng malaking bahagi ng income ng isang pamilya kapag ito ito mama karaniwan nasasakripisyo ang hindi lang pagkain pati yung pangtuisyon pati pagpagpasok sa iskwera ng ibang mga kapatid nang isang basta isalang na merong cancer isipin na lang natin pa paano kong yun tatay ang nagkaroon ng cancer lalong bagsak lahil siya yung kumikita sa isang pamilya kaya kailangan kailangan po to National Integrated Cancer Control Act una ito po ay yun na mapaabot kamay para sa ating mga kababayan ang mga gamot nakailangan nila kailangan natin na makontrol ang presyo ng mga gamot na ito at makangkat tayo kung saan meron tayong makukuha na mas murang gamot upang mapaabot sa mas nakakarami alam naman natin ngayon na marami ng may cancer magsimula doon tapos papapano sila makakaabot sa mga hospital yun yung para tayo ay makapagsangguni ng maaga kailangan yung ating tinantag na Feel Health o ating National Insurance ay makover din yung pag we call it the screening process kasi minsan kaya hindi nga rin pumupunta ang mga kababayan natin natatakot dahil wala rin pang bayat sa mga laboratorio sa mga scan et cetera et cetera kaya nilalayon na rin ng National Integrated Control Act na pati itong mga ito ay magkaroon ng coverage para yung early detection ay abot na rin na mas sa cloud ganun din yung mga early detection and prevention hanggang sa pag hanggang sa umabot ay napakaganda noon ko ito yung talaga full implemented pero sa ngayon na hindi pasyan na yung implement sino ang tubutus to sino nagbabayad ngayon para dun sa laboratory test ng ating mga pacienting may cancer sa pediatric mas serta po kami dahil marami po tayong donors so maliwa nung sa PGH may mga public donors po tayo banggating ko lang ang banko central for example as din our partner since I think 2011 or 2012 so halimbawa po pagang pacienti po ay po punta sa PGH at siya po ay my eye cancer meron po kami patient navigator ito po ay nurse na nakatutok po sa pamilya para hindiho siya nalilito ko anong gamutang iinumin niya para alam niya po ang clinic appointment optalmologist sa amin at minsan sa radiation ang colleges kung magpaparadation siya ipapaliwanag sa mga gulang ko nung sakit at kung nakakamission ang appointment ipafollow-up siya ito po ang patient navigator nakita ko namin nakatulong ko dahil nabawasan ko yung mga abandonment of treatment from 50% bumabana ko to 8% kasi mga mga mga gulang meron na silang hope hindi nila feeling na napapabayaan sila at may nakfafollow-up sa kanila ko nawawala sila anang babayad po ng salary ng patient navigator ay sarin hospital na partner namin sa america ang sadyong children's research hospital maliban po dito ang binibigay po halimbawa na banko central ay chemotherapy drugs minsan pambayado sa radiation ang rotary club ng Makati ay nagbabaya din po na anesthesia na mga patang may eye cancer haba nag-radiation may mga donor din po kami na nag tuladwong ng panawang COVID ang sumusundo sa paciente at dinadala sa PGH kasi wala hong public transportation so ang so yun po marami na do-donate para yan sa PGH pero ang tanong ko ngayon papano ibang mga paciente na hindi daman paciente ng PGH meron di ba silang patient navigator at sino ang tumutusto sa kanilang laboratorio sa pediatrik mo na tayo pediatrik so medyo mahirap na tanong yan ang masasabi ko talaga isa ang feel health which is our social health insurance sa 92% coverage sa ating bansa and once a father or a mother is enrolled in feel health automatically all the children are enrolled even if you're part of the informal sector may mga avenues tulad ng DSWD and point of care so that 92% of the population is covered unfortunately 66% lang ng population atin ang alam na may feel health coverage sila when you are poor feel health has provisions for primary health care laboratories as an outpatient now if the children or the family is new they can avail of that po para matustusan sila when you look at 13 pediatric cancers there are feel health case rates ranging from blood test surgery radiation chemotherapy drugs that if they knew they can use sa mga hospital sa provincia okay so parang sinasabi natin ay number one yung universal health care napaka importante sa atin kasi pa ikaw ay sagot ng ikaw miembro ng feel health then alam mo na pag nagkarong ka ng cancer meron talagang panggasto sa iyong cancer pero ang tanong ko ngayon bago ka nagkaroon ng cancer doon ang kailangan talaga siguro yung ating well baby for the children at parang naman sa matatanda na dapat talaga nagpapachek up maski walang nararondaman para maagapan sa simula palang ganan din pa ang situation sa matatanda Doctor George meron pagkakaiba sa mga matatanda mam kasi sa matatanda unfortunately yung nang kinalolongkot namin hindi ganong lakas ang support na mga donors sa mga may idad natutuwa ako para sa mga bata kasi talagang kapag nagahanap kami ng donors madaling makakuha pero sa mga matatanda parang dahil siguro na buhay ka na siguro na matagal-tagala medyo mahi na ang paghatak ng donor so nag-relay talaga ang mga matatanda sa unang-una yan yung universal health care dapat na implement talaga natin yan papano ngayon sila anong gagawin nila papano makakarating doon papasok ngayon ang kakayahan ng ating mga local government units para ma-establish ang bawa health services sa kanilang sariling mga regions kaya nagkakaron ng empowerment bawa regional centers ngayon para ang mga kababayan natin ay tumungo na doon kaya ang LGUs dapat meron naring awareness na ang sustainability po kasi nito ay hindi ka kayanin on na national lagy malaking bahagi sa success ng ating mga programa ay kung ang ating mga LGUs dalala na sa mga mayors natin ay mga lakiang suporta sa mga ganito mga proyekto dahil ito ang makakatulong para maagan ating makikita ang mga pacienting may cancer ang naririnigo sa inyong dalawa kung may sasagawa may sasagawa talaga universal health care at lo sasakupin nyo talaga yung pagi-screen sa community at sasagutin pag sila'y nagka-cancer kaya pero sa ngayon ay napakalaki nang tulong dapat ng private sector o kaya ng community para tayo ay siguradong mag-improve ang survival ng mga paciente kaya ngayon ang tanu ko sa inyong ano ba ang factors kung kasi ang narinigo sa inyo ay sa PGH nakakapabigay tayo talaga ng gamot kaya lang late na kasi pagdomarating ang paciente pero ano mag-start ay siguro sa adult kung napikap siya nang maaga ano ang survival rate and then kung sa bata napikap ng maaga ano ang survival rate ano ang factors na nag-affect sa ating pagiging maigay o paggaling ng isang paciente Doctor George Paw kuni natin ang halimbawa ng breast cancer kapag ang breast cancer ay maagang nakuha ang survival rate nito sa sa stage one ay maabot ng 90% kaya sana kung makukuhalang natin ang maagala at ang paciente unfortunately lagi natin late nakuha ang ang paciente kaya po nilalayon natin na magkaron ang awareness ang mga kababaihan na laging magkakaron mammography na taon ng mammography kapag umidad ng 45 anggang 70 years old sa self breast examination para laging conscious sa kanila mga suso kaya umahagalang natin makukuha kaya po dahil sa ganung problema na isipan namin sa PGH Cancer Institute na magkaraon kasama ang Hari Foundation o yung yun arm ay magkaraon ng isang van na nanduon ang mammography ultrasound at med pwede na rin kami mag biopsy pumupunta po to sa mga barangay kasi hindi nga po nagpupunta ang ating mga kababaihan sa hospital so minabuti namin mas mabuti tayo na ang pumunta sa mga barangay kaya po yun ang nangyayaring ngayon meron po kaming van ngayon para maabot sa ating mga kababaihan so ang mensahi talaga screening at saka early diagnosis para gumanda talaga ang survival ganun din ba sayo Dr. Trisha? sumi dalo kami example so ang first example na early diagnosis is the eye cancer so nung tiring namin yung data namin from 2008 to 2012 ang survival rate lang mga 20% kasi may mga 50% don't sana gagaling pero nag-abandon sila so nung nagkarong kami ng navigator inayos namin yung protocol pgh protocol and multidisciplinary team ang stage 1 90% curate pareho na rin siya ng America pero ang stage 3 and 4 mga 50% chance ang stage 4 mahirap na talaga so next ang example namin is the leukemia alam mo ang leukemia po nung 90% ang curate nga niya sa us sa singapore and sa europe so nung year 2000 to 2005 based nung sa presentation ang leukemia patients namin ginamit namin ang protocol ng us unfortunately kasi ang mga patientin natin payat at pagkatapos marami sa lang micronutrient efficiency din and then ang mga bahay na manila dikit-dikit so pagkatapos natin bigyan ang chemo ang dami sa kanilang kakanumun niya at kulang din yung dugo so recently sa international scene na realize nila na we cannot just simply adapt yung mga first world practices sa situation sa context po ng Pilipinas and other low middle income countries so may mga protocols po na adapted to the supportive care existing in low middle income countries so there is one regimen that was proposed in 2012 2010 yata and PGH is one of the first in the world that used it another there is also one other African country and one Latin American country and we have shown that our one year overall survival rate went from 30% to 70% using this chemotherapy that is adapted to situations where you have malnourished patients when there is lack of blood and when there is the access to antibiotics or to travel to hospital may be a problem for the families so to lessons natin kailangan talaga yung patient navigator at pangalawa we cannot just copy what we get from the developments we have to come up with protocols with the COVID times now what are the challenges? sa mga adult malaking bagay po dahil ang sintomas lalo na lang cancer po ano kaya yung kung ano mga cancer na nakaabot sa baga ay naka overlapped yung sa sintomas ng COVID so yung ubu so kapag nag fill up pa lang kayo ng form makikita doon may yung ubu may check na kayo e di may screen na kayo for COVID doon so ito yung nangyayari so kaya bago silang makarating sa kanilang consulta ay na i-screen mo na sila for COVID kaya mumahaba ang proseso kaya ito ang malaking challenge sa amin kung paano namin mapuputol yung mapapa-exit yung kanilang screening na ito kaya malaking bagay yung mamiyog dapat ipaliwanag mga nan doon sa front line ng screening na ito ang mga pacienti namin talagang mayroon silang ubu dahil dahil sa ganitong situasyon nila doon sa cancer yung pag-consulta Doctor George yung pang po yung pag makarating mo na sila doon sa hospital dahil nga sa lockdown marami sa kanila ang hindi pinapayagang lumabas manlamang ng kanilang komunidad kaya nagkahero ng pagpapahirap sa kanila for ilang buwan na delay ang mga paggagamutan namin kaya po yung nagkaroon ngayon ng telemedicine sa PGH kaya nagbubukas na rin kami at yun nga po nagkaroon na lang pagbabago ang mga pag-consulta sa Pilipin General Hospital Ganon din ba sa bata Doctor Trisha? So yes, ang profile kasi nang paciente namin sa pedya po mga 40% is Calabarzone tapos marami rin may mga Visayas and Mindanao din so ang setup namin sa PGH is we need halfway houses ang halfway houses po are free houses we're in the parent and the child can stay free food free lodging and they're located within one kilometer from PGH and these are donated by foundations and I think pwede ko share sa inyong information so there are about 20 families po doon or 30 families so may walang social distancing so ng time ng COVID kailangan huna namin pa-uwiin yung iba and then hindi rin makapunta yung mga nak-uwiyan dahil nga ho walang public transportation so strategy na ginawa po namin is we have to now with oncologists in government in private hospitals in Cavite batangas, laguna batahan, pampanga launyon and also sa Mindanao din po and then sa Leite so that mean meant that una-una minsan tutulungan un namin through the private donors paano ihati mulada from the halfway house papunta ho sa bahay nila then paano hu namin papadala yung gamot dun sa oncologist nila sa batangas o sa laguna so may mga network yung dino kami ng volunteer military or volunteer private donors kasi po kahit na government hospital din sila the access to chemotherapy drugs po is not as good as in PGH for many factors so yung po public transportation shared care telemedicine din po no? so ang dalagang maging challenge sa atin ngayon is the travel of our patients going to the hospitals and checking with the doctors na tutuwa naman tayo dahil may telemedicine tayo ngayon kung saan ang paciente ay pwede talagang magtanong by phone or by by the internet kung sila ay dapatan magpakonsulta sa hospital napakaikli ng ating time alamong nakikita ko dito sa kahlagahan ng cancer kailangan natin talaga po usapan siguro yung maskit top 10 dapat hindi tayo maglimit sa top 3 narimiku kasi kung pag-uusapan natin ang early signs ay mag-increase ang ating success rate or cure or not even cure survival to 90% so siguro dapat yung ating isusunod na episode na pag-usapan talaga ang bawat cancer ano ang early signs para yung kanyang survival mag-increase from 20 to 90% lalong-lalong ngayon na talaga tayong batas siguro last few messages from our guests at let me start with Dr. Trisha your message to the doctors and maybe to the general public so ang message ko po ay childhood cancer is curable when detected early we don't know what causes childhood cancer hindi po siya smoking or cigarettes related to lung cancer or lack of vegetables leading to colon cancer we don't know what causes childhood cancer but what we know is that if we detect it early it can be cured and so I would like to also mention that I'm very happy that we have a cancer law because the cancer law states that if we just make interventions in multiple aspects number one having shared national protocols number two having a registry number three having financial protection number four is advocacy through the media what are the early signs and symptoms of cancer and where should we bring our children for check up all of these all together interventions will increase our curate Dr. George eto po ay sa maiksay na lang ng mensahe ang cancer po ay pwede nating labanan sama-sama lamang tayo ay magtutulungan hindi lang doktor pati kayo lahat ng mga pasyente pribadoong sector lahat po tayo kahit ang media kasama po natin lahat kapag tayo nagsama-sama kaya natin pungsugpuin ang cancer despite the present pandemic cancer remains a national health priority in the country with significant implications for individuals families communities and the health system with the National Integrated Cancer Control Act feel health will expand its benefit packages to include primary care screening detection diagnosis treatment supportive care survived worship follow-up care rehabilitation and end of life care for all types of stages of cancer in both adults and children Maraming salamat doktor Trisha doktor George marami kami natutunan sa cancer sa araw na ito at sa lahat na nakikimik sa araw na ito ito ay kalusugan ay karapatan