 Afşamız qeyir. Değerli izləyicilərimiz. Bu gün 20 Oktyabr 21. tarixində Azıq Söz programda kanun şəfində xoş gördüq sizləri, 20 Oktyabr bizim Azərbaycanımızın ayrılmaz qürşəsi olan zəngilən rayonunun ötəni çıxaldan azadolunduğu gündür. Bu nəsbətlə, nilətimizi bir daha təbrik edirik. Tandrı bir də bizə torpaqlarımızın çıxaldolunduğu qerşeylə üzə qoymasın və zəfərimiz davamlı olsun, biz üçün şəzəfərinə yaşamışı, hən kəndində Azərbaycan bayrağının dalgalanması ilə ilə biz bunki verişimizə start veririk. Bu gün biz, təbii ki, qara bağlı bağlıda danışacaq, bu gün biz sərələləmizə baş verən məsələlərinə bağlıda danışacaq, dökəmizdə misiyanir fəliyyətləri ilə ilər də məşhul olanlar haqqında danışacaq. Kimsə yəsir deyil ki, son günlər əsas gündən məsələsi, özəlliklə 17-18 günündən bu günə kimi alinin sosial kisadi vəzətilə bağlıdır, mən binəşə gündür rayon duyan rayonunda hər kəs bu məsələlə ilə bağlı çox narazıdır. Zətən, haldın sosial kisadi durumu ağır edib, bir də imətlərin qaldırması, haldın durumunda çox ciddi qerdəmənin çox ciddi problemlərin ortaya çıxmasından səbəq olacaq. Biz ölkənin iştma-siyas sektorunda təmsin olunan insanlardan, sosilə siyasəsçilərimizdən, siyas partiya sədirlərindən məsb bu məsələ ilə bağlı zaman-zaman ötən günlərdə fikirlərdən şudur. Bu gündə Azərbaycan Ümit Partiyasının sədirək İqbal-ı Azadə zanlı bağlantımızda qonağımızda İqbalbəyi salamlayıram. Xoş gördük, mən də sizi də kanal onun üçün təbaşəsulardında salamlayıram. Təşəkürlər İqbalbək. Mən ilk sualın təbii kiynədə bu ülkədəki sosial iksadı vəziyyətlə bağlı olacaq. Bağlaşmanın mahiyyatı haqqında soruşacaq. Bizdə işlərinin çox haşəyəlirəm, efir bəyənin paylaşın. İqbalbək, Şəmbə günü tarif şurası, aslında iktidarın öz mövqeyidir. Tarif şurasının timsalında bizi uğr edir, zaman zaman, o gimetlərin artılmasından bağlı. Amma sizi mövqeyinizi bilmək çox maraldı. Bu, bir zəburət idi, məzburiyyət idi, yaxalqı çörel imtana çəkməydi. Bunun adını necə qoyma olar, yenidən bağlaşmaya gitmək? Biri buna rəyallıq diyər, biri qalqın cübünə girmək diyər, biri məzburiyyət diyər. Hərə bir zür ifadə edəyə bilər. Amma bizim təbərimizcə, Ümit Partiyasının və Şəxsən mənim təbərimcə, Azərbaycın hakimiyyəti, iqtidariyyədə bilmədiyi üçün, iqtisadiyatında, kesən illər arzında şəxərənməsini düzgün təşil edə bilmədiyi nə görə, kamunal xərclərə artırmaqla, müdcədən və umumiyyətlə maliyyə bazarında ki, kəsirlərini bu şəkili dört bastı etməyək çalışır. Azərbaycın əsildi səbəbi budur. Çünki niyə bu şəkildə ifadə edərəm? Çünki doğru dürüst iqtisadi seəsət həyata keçililmiş olsaydı, hindi Azərbaycanda ən azı qazın, enerjinin və digərlərinin qiymətini qaldırmal üçün elə bir ciddi zəruyət ehtiyac yaranmazdır. Azərbaycın hakiməti keçən illər ərzində iqtisadiyyatın bütün sifiralar üzrə yanlış bir siyasət həyata keçililmiş. Və neftən asırlıqa azaldır bilməməyən yanaşı maliyyə pul siyasətini, qridit siyasətini, bank siyasətini, düzgün həyata keçililmiş. Və beləliklə də hər dəfə bir çətinlihlən üzbəyət üzə alır. Çox təsfi ki, Azərbaycan hakiməti pusilət tarif şurası, qiymət artımından sonra absurd izah verir və əsaslandırmağa çalışır ki, qiymət artımı dünyadakı proseslərlə elə qaldır. Məsələn deyir ki, dünyada qazın qiyməti qalqıb 370 dollarda 1200 dollara qədər qalqıb, ona görə də biz məcbürət qaldırmağa qazın qiyməti. Sual olunur ki, Azərbaycan qazı iddikhalidən ölkədə, yoxsa iğraç edən. Biz iğraç edən ölkəyi isə qazı, təbii ki, qazın qiyməti və əvvə dividentləri və əvvə və əsaikləri yətirir. Biz niye qazın qiymətin qaldırmalıyım ki? Deyir ki, dünyada qazın istəyəsə alır üçün, texniki vasitələrin qiymətləri artıb biz ona görə qalqıb. Yox şu, texniki vasitələrin qiyməti artıbsa, qazın da qiyməti artıbsa, artıbsa, onunla yenə də vəlçəkildə kompensasiya edə bilirsən. Üçüncü əsaslandırma budur ki, bizdə qazın qiyməti dünya ölkələrinə, yoxsul, Avrupa ölkələrinə də ki, qaz qiymətlərinə yaxın. Sada statistik rəqəm göstərir ki, məsələn deyir ki, Azərbaycan manadına ekibvaliyyətlə, Avropada qabirkuq qazın qiyməti təfmi ilə o speş qəpiə bərabərdir. Sual olunur ki, Avropada minimum məməyə qədərdir. Məsələn, məlumlərin minimum məməyə qədərdir. Miniküyüz eurodır. Azərbaycanda məluməmin minimum məməyə qədə, və yaxud da orta məyət qazırbaycanda götürəyir. İkiyüz euro, miniküyüzdən 6 dəxal azdır. Əgər qiymətlərin əzərə alsa, onda Azərbaycanda qazın qiyməti inəm və yaxud da işirin qiyməti inəm. Altını 8 ə vuranda, 8 qəpiə vuranda 8 ilə, bu da Azərbaycanda işirin qiymətinin Avropa bazarından 13 qəpi paholdu, onun göstərisidir. Bu, demək ki, Avropada da Azərbaycanda ucuz. Ossevet ölkələri inəm də məqaist edirlər. Ətta Ukrayna inəm, Belarursi inəm, mən daha çox rast gəldin. Bizim məqaistə olunacaq, o ölkələrimiz var. Ossevet ölkələri inəm məqaistə olunacaq. Türkmenistan-da, Özbəistan-da, Qazaristan-da, Rusya-da və Azərbaycanda. Nye bu ölkələrdən məqaist olunur? Çünki bu ölkələrdə Azərbaycandan həm siyasi idar etmə və indiki formasına görəyindir. Həm də hər dört sadaladığım dört reis bu ölkanın hamısı qaz iqrasusudur. Və Azərbaycanın təsür ki, o pəkim verdiyi rəsmi məlumata görə, bu dört reis bu ölkanın hamısından qazı özə halisine bahasatan ölkəl. Və əsaslandırmalar onu göstərək ki, Azərbaycanın tarif şurası mütövlükdə sadəcə əhalinin vəziyyətini qıdaşdırmaqla yanaşı, verdiyi bəyanatlarla və əsaslandırmalarla heç bir ciddi argumentə söykəmdir. Nye əsaslandırmalar, Azərbaycanda durmadan artır? Həm də xüsus ilə qeyd etmək istəyirlər ki, bu qeymət artımı qəpik kuruşdu əhalinin vəziyyətini təsir etməcəyə və s. əvvəla enerjizlar şicilanın da, o cümlədən də bundan əvvəl benzinin qeymətinin qaqması da, mütləq və mütləq bütün sahalərdə qeymət artımına ən azıq qıq faizə qədər rəvaç verəcək və bunun fəsatları əhalüsün, istəyirləküsün, ağır olasın. Həkimət bunu çox ciddi şəkildə düşünməliyik. Üç qəpik, beş qəpik, bir qəpik, bu bir kilobat enerjidir. Həssin bir kilobat enerji yandırm rəaya ərzində ki, desin ki, bəndə bir qəpik cəməzi yandırm. Həssin bir qubqazla yandırmır. Yandırdığı qazın miktarında da əhali kifayət də dər əgər min qubqaz yandıranda, təbii ki, 20 manata qətər əlavə və sahit ödür. Və üst üslüslə bunlar gələndə bir cəkifayət də dər təsir. O cümlədən, Azərbaycında yerlis təsalsılar. Çox ciddi problemi yadır ki, yerlis təsalda məcbur olur qeymətləri qaldır. Məsələn, ən ehtiyacı olan təbəqənin çöreq isə çöreng qeymətini qaldırmamak mümkün. İşik qalkıb, qaz qalkıb, taşıma xərcələri qalkıb, sən çöreq istəsəl edənə necə deyə bilərsən ki, çöreng qeymətini qaldırmamak mümkün. Bəsi o bu qədər sənin qaldırdığın miktarda pulu nəylən kampansiyası etsin. Bunun miktarında onun xanmalıda, onu da qalkıb, suyu da qalkıb, taşınması da qalkıb, onun pişirilməzi da qalkıb, necə qaldırmayabilər. Həssan onu məcburiyyət edəcəyəsən, üzərini gədəcəyəsən, o qeymətini qaldırməyəcəsən, çəki nəzəldəcək. Sən də onu cinayət etməyə, vətəndaşa allatmağa, vercidən yaimmağa, və səhər ki, muhavlara məcbur etməyət, onu çıxılmaz, durma salacaq. Sən saba onun da üzərmə gədərək, həm da onun bu əhtilərinə yorunca zalandırmağa çalışmalıksın. Bütün bunların hamsının bir nəticəsi var. Azərbaycan hakimiyyəti, frasistləri, effektli idarə edə bilmək. Effektli idarə edə bilmədiyi üçün də geləp bu vəziyyət yerəm. Əvvələ, Azərbaycanda dəfələdən qeyd ettiğimiz kimi, qazlı, işir, suyu vəddi gərməsələri dəvrət satışa çıxar məlum. Bunun dəvrət satışı olmum məlum. Həyumda hakimiyyət iddia edə bilər ki, biz satmalıq az kontrakt deyilə bir şirkiyət yaratmışıq. Sokardan alır az kontraktı, az kontraktı satır, sokarın bir parçası olan azərbaycan. Niyə, nədən ötürün? Az kontrakt bul qazlasın deyə. Səm onu bir cəlar vasitəsindən şirkiyətlərə satmalıydın. Və şirkiyətlər rəqabət mühütü çərçibəsində aldıqları məhsun, qeymətli mühütün. Azərbaycanda hakimiyyətini bu yusurlardan əlçəkməyənə qədər. Yəni, eylən etdiyi liberal bazar münasibətlər, azad bazar münasibətləri çərçibəsində, insarçılığa son qoymadığı və rəqabət mühütünü yaratmadığı müddətli, qeymətlərə şəxs almaq mümkün olmayacaq. Yəni, aşağıda bu gün 1,70 məyən edibsə resmi dövlət sektorları və milli bank, manatın reyaldəyəri 1 manat 70 kəpi deyil, ən azı 2 manat 5 kəpi. 2 manat 5 kəpi olduğuna görədə, inzibati yollarla manatı ayaqda saxlamak və yaxud da bazarı kontrol etmək mümkündək. İstiyirsən, 30 münayda icrazə verir çıxarsınlar, közürməyə, imkan vermək şirketləri, nə dərəcidə çıxdın bunlarla iqtisadiyyət idarəyi etmək və yaxud da maliyyə bazarını idarə etmək mümkündək. İkinci bir tərəklər. Məsələn, adıcı Həvvən Antrof əhalinin gülə iləndəyi yerlərdən biri tutar ki, azal niyə qeymətləri bağ etməsin ki, azal bazarda inzarsış şirket, başqa şirketlər yox, başqa şirketlər olmadığına görədən bileti satan da azaldı, suç teşkiliyyədə azaldı və azal ona görədə qeymətləri istədiyi kimi məyənidir. Azərbaycan bazarında da işiri, qazlı, suyu və çişi isların daşınmasını, o cümədən nəqliyatı daşınmanı, sərnişin daşınmanı ister, quru yolunan ister, hava yolunan sərnişin daşınmanı, hamsını dövlət özəlində cəmriyi. Rəqabət mümkütü yoxdur, bura özəl şirketlər daxı olabilmir, özəl şirketlər daxıl olmadığına görədən, demək, qeymətləri bağa qaldır. Saadə bir müntiklən istədiyim. Məsələn, taxi daşınması, taxi vasitəsində nə ağlın daşınması. Gismən özəl şirketlər asıl və rəqabət mümkütü formalaşı burada. Taxi qeymətlərinə bağırsınız mə oldukça şəxid və əhali bugün Afdobustan daha çox taxilən istifad edir. Çünki gismən rəqabət mümkütü var. Gismən, fərdi şəkildə də insanlar vəin alıb və yaxudları senzi alıb taxif aliyatı ilə məşq olabilmir. O cümlədən də şirketlər var ki, taxi bazarına daxı olabilmirlər, maşırlar yətirə bilmirlər və əslələn. Geymətlər olduxça uzuzdur, əhaliyyəs ərfiriyyəndə. Hətta yadınızdaqsa, rəsmlərdən birini əqdiyət ayyətliyinin rəsmlərindən biri qeyd edirdi ki, bu qeymətə taxi olabilməz, bu qeymətə taxi adama para bilməz. Taxi nə istənilən adam gezə bilməz. Yəni, oraya qabət mühütindən narazıydır, oraya qabət mühütünün olması. Və taxinin də həddən çox əhaliyyə xidmət sahəsində şirketlərin mövcutlulu narazı satır. Və yaxud mobil aparatırlar Azərbaycında. Üç mobil aparatır var, dördüncü yordur. Ona görə internet də istənilən səbiyyədə deyil, sürəti də regionlara paylanması da, qeymətləri doldurca xabahadı. Mobil telefon danışıqlarında, RoMik danışıqlarında qeymətləri doldurca xabahadı. Bütün bunların səbəbi, hakimiyyətini inisəri siyəcətə də, hakimiyyət bütün bunların hamsını zamanında əlinən veriməliydi, açık bazar təşkilik məlidi, liberal iqtisadiqətin tərəblərinə uyğun olaraq və şirketləri özlərarında rəqabət aparmadılar və qeymətlər düşmaliydi. İndi baxın, Azərbaycanda vaxtil ilə iqtisadiyyatın şaxrə edilməsini təşkil edə bilməyəni hökumət 95 markalı benzinə xarışlanılır. Niyə alır? Çünki zamanında 8-10 milyar təsait qoyub 60-100.000 adamın işləyə biləcəyi və 100 adda məhsul istəyət edə biləcəyi bir muarsir standartlara uyğun neftə ayrıma zabot təşkil edə bilməyəm. Niyə Azərbaycanda xam malını satmalı da uzuz qeymətə, yetməlidir, xarışda bir zabot deyimələ olunmalıdır? Azərbaycanda qaytmalıdır və Azərbaycanda vətəndaşı bundan əziyyət çəkməlidir. Və Azərbaycanda olan da bu benzini də bu, demək mazutu da və yaxud da digər yanacaq mövlərin də hamsını el 62 markalı dizeli yanacaqını da açıq bazar principini, hər rajlarına satılmalıydı, insanlar iş adamlara almalıydılar. Niyə Azərbaycanda bütün yanacaq doldurma məntəqələrinə vahət tarif sistemi görürsünüz? Nədəm, dünyanın harasında siz bunu görmüşsünüz? Siz dünyanın müxtəlif ölkələrinin de olmuşsuz və görmüşsuz ki, bir yanacaq doldurma məntəqəsində bir qeymətdir, növbəti yanacaq doldurma məntəqəsində bir başqa qeymətdir. Hətta Hursya da bu belədir. Niyə? Çünki Azərbaycanda mühtibar və şiçiyyətlər fərqli qeymət aldı. İnsanlar da o fərqli qeymətlərdən yararlanılır, o fərqli qeymətə görə də bazarına gəlirlər. Bakın Azərbaycanda doldurma məntəqəsində doldurma məntəqəsində doldurma məntəqəsində gəlirlər. Demək, hamsız standar, cəhər səlmidli baxiyansın verir, bir qəpik bu başa artıqı inən bütün yerləri də doldurma məntəqəsində gəlirlər. Və yaxud da bu qeymətə sətlərə. Avru bu qeymətə gəlirlər, bu qeymətə funtsu eləyik, buna gəlirlər, buna sətlər. Niye? Çünki inisə artıq, çünki dövlətmə yənləşdirir. Hal bu ki, əldə elə bilən tərəflər, təşilatlar, banklar mən və yaxud bir yerləri inən elə münausibətlər sistemi, yəni qanunu münausibətlər sistemindən sövqət yedir. Elə sistemi qurabilər bilər ki, bu qeymətlər fərqli dola bilər. Biri çox qazanardır, biri az qazanardır, rəqabət principi inən, artıq yeni qeymətlər formalaşardır. Əhaliyyə xidimət üçün nəzərdə tur bulur, bunlar təsdər olsun. Şirqətlərin qazanıcı üçün nəzərdə dur, və şirqətlərin qazanıcı daha çox olsun deyə, vahid siyəsətlərinin başqalarına bıraqmayərəq, bunu əhalidən çıxardırlar. Bu, yanlış siyəsətli. Bir qətlərin, niyə gələp bu yerə çatıq, bu yerə çatmağın səbəblərinə də biri budur. Vakti ilə bu sahələri, Azərbaycanında kifayət qələr xarici banklardan borjlar alır. Xarici borjlar alındığına görə də bu şirqətlər borjlanıq və ilə haqq banklar qarşısında, dünyanın ayrı- ayrı dövlətləri qarşısında və yaxud onların bankları qarşısında, və yaxud özəl bankları qarşısında borjlanıqlar. Və təbii ki, zaman çətəndə borjları qaytırmaq lazımdır. Azərbaycanında maliyyapul seyyəsətini, kredit seyyəsətini düzgün həyata keçirə bilmədiklərinə görə, manatı da bayaq qeyd etdiyim ki, müslünün surətlə sakladıklarına görə, məsələ, 2015-cinin fefralarını yerin birinə və yaxud dekabrarını yerin birinə qədər, zorla Azərbaycan manatını 0,78 kursuyuna saklayırlar. Və birdən gördülər ki, bu mümkün deyil default olablar və üzəm məzən nadiyinə, əvvəlcə fefralarını yerin birinə, sonra istək dekabrarını yerin birinə, əvvəlcə 1,65 kəpiyə, sonra istək 1,70 kəpiyə. Yenidən devalıvasiya etimalı var mı? Diyəcəm, mən indora qaydəcəm, bu funcif tarif qaldırdılar. Və nə oldu? Təsəbür edin, bir anlıq. Dünən bir dövlət şiçəti, xariştən borc almışdın. 100 milyon borc almışdın. O 100 milyonu qaytırmaq üçün əhalidən 78 milyon vəsaid toplamalıyım. Tax ki, hansısa bir xidmət sahasi isə, qarz isə, işir isə, su isə, kanalizasi və s. hansın nəzərdə tursun, o borçlanan şirqət ki, bunların da hər birinin 500 milyonundan 1 milyarda qədər borçlar var, xarici şirqətləri var. Bunların hər biri o pulu qaytırmaq üçün 100 milyonu əhalidən 78 milyon toplamalıyım. Ona görə qeymət tarifə görə aşağı idi. İndi 100 milyonu qaytırmaq üçün əhalidən təsəbür edin, 170 milyon vəsaid toplamalılar. Neçə dəfə edir? İki dəfədən artıq. Yəni, 78 milyon toplayacaqları halda 170 milyon toplamalılar. Və bu 170 milyonu toplamalıq üçün də alternativ variyantları düşünə bilmədiklərinə görə, müdləq onu ancaq tarifin qaldırmasinə kanfəsiəsi etməyə çalışırlar. Diğer tərəfdən şərfaqlıq yoxdur. Şərfaqlıq olmadığına görə də bunların hesabatını düzgün aparmak mümkün olmur. Məsələn, bugün Azərbaycanında bir kubqazın neçəyə başa gəldi. Maya dəyəri neçəyədir, umumiyyətlə neçəyədir. Sıfırdan Azərbaycan dövlətlə neçəyə başa gəldi. Bunun dəqiq hesabatını təqdim edən yoxdur. Bir kilabat enerjinin neçəyə başa gəldi, bir kub suyun neçəyə başa gəldi və yaxud da bir kub çiftli suyun neçəyə taşınacağını bilən yoxdur. Bunun dəqiq hesabatı yoxdur. Dəqiq hesabatı olmuş olsaydı, təbii ki, indi qeymət artımın nə dərəz deyifəkdir və bunun əsasında nə qədər xeyri getirə biləcəyini deyə hesaqlamadır mümkündür. Analogiyotlərdə qeymət yoxdur mu, İqval Bey? Analogiyotlərdə var. Mən milli məclis də bir dəfə müqahisə etmişdim. Onda rəqəmlər vermişdilər. Məsələn, müqahisə etmişdim ki, işinin bir kilabatının əldə olunmazsını, o da virdə mazut daha çox yandırılırdır. Də indi daha çox qazdan istifadır. O da virdə mazut yandırılarken, mən hesaplamaq verdikləri, hesaplamaqlara uygun qeyd etmişdim ki, bir kilabat enerji dünyada 180 g mazutun yandırılmasından alınır. Bizdə 420 g mazutun alınmasından. Siz bura bu qədər və sahib qoy, yenilirsiniz hər şeyi. O da biz 180 əvəzində 420 yandırırıq. İndi bunların hesabatı yoxdur, bu şəhvaflıq yoxdur. Cəmiyyət də bu proseslərdə iştirak etmək. Fərklif fikirin adamları da, jurnalistlər dədik, çəvabı ala bilmək. Həm-ı deyəvkələ biz dətəciyə ziyanlanışdırıq, biz soruşanı yoxdur ki, niyə ziyanlanışdır? Ziyanlanışləmənin başqa səbəbləri da var. Effektiv idari etmək sistemi olmadığına görə, dövlət müdcəsi idari etmək sisteminin dağınıq və pərakən dəliyindən daha çox idirir. Bu gün dövlət müdcəsi dağınıq və pərakən də sistemindən itirdiyi qədər az qala investise qoyduqu qədər və sahid qoyur. Dinqət edin. Azərbaycanda bu gün 20-in azirlik var, halıb ki, bu nazirlik sahib maksimum 4 olmalıdır. Yəni, 20-in azirlikəyi ihtiyac xoqudur. Bu qədər komitələrəyi ihtiyac xoqudur. Bu qədər dağınıq strukturlara təsəvir edin. Rəqəmsal nazirlik və nəqliyyət nazirliyi deyilən bir nazirliimiz var. Adını indi dəyişdirlər, yüksək texnologiyalar nazirlini, rəbdəv və texnologiyalar nazirlini. Həm də nəqliyyət nazirliyi bilirsiniz. Nəqliyyət nazirliyi var, xəzər yəmişilik var, azal var, bəki nəqliyyət var. Nəqliyyətin indirektuali darə etməsi var, dəmir yol var, azər yol var, flam var, bu qədər bir şey. Həm sə, nəqliyyətin tərkimində olmamalıydı mı? Niyə bu qədər pərakəndə olmalıdır? Nədən bu qədər dağınıq olmalıdır? Yox, həyər, bu nazirlik səvə bunlar minicirlik funksiyasını yerinə yetirirlər səv. Bu qədər publik şəxsə, bu qədər komitələrə, bu qədər nazirliklərəyi ehtiyac xoqdur. Və onların da tərkimində bu qədər struktur yarataraq və səayetləri dağıtmaq ehtiyac xoqdur. Nəhayət dövlət bunun üzərində düşünməldi. Kimin bunu 13-ir bundan əvvəl hələ 2008-ci ildə ilk iqtisadi böyren yaranında məclistə qeydə etmişdim ki, siz nəhayət effektiv bir haliə etmənin bir hissəsini də pərakəndə və dağınıq olan strukturlarınızı biriləşdirməkdə görmərsiniz. Hökumət dağınır və pərakəndə strukturları nəhayət ki, biriləşdirməyəyə bacırmalıdır. Bəzən mövcud olan komitələr, bəzən mövcud olan publik şəxslər nazırlər kabinetinin tərkimdə bir departament, bir şövbə qədər fəaliyyət göstərmirlər. Amma büccəsi var, binası var, bu qədər xərcilər çəkilir və s. və s. kifayət qədər də dövlət büccəsində ziyan vurur. Ona görə də dövlət bunu da təşkil etməyəyə bacıqmalıdır. Çox təhsildar olsun ki, bunu da və yekəl nəticu olaraq. Nə dən vəziyyət belə deyil və vəziyyət nə zaman düzelə bilər? Azərbaycanı hakimiyyəti mövcud durumda Azərbaycanı iqtisadiyyət, iqtisadiyyətin düzgün həyata keçilmir, effektiv ilal etməyi yoxdur. Rüşvet, qarrupse faktları var, şəffaqlıq təmin olunur və bütün bunlarında müqabidində Azərbaycanı iqtisadiyyəti gəlir bu şəkilə düşür. Ona görə də biz ümüt parçaya sürraq bunun bir yolunu görürük. Azərbaycanı hakimiyyətin dəyişməsin, mövcud hakimiyyətin iqtisadiyyətinin başını köhnədir. Orana qədər yamaq vursa da o maşını dəyişən deyil, o maşın ilə köhnə formasında da qalacaq. Biz təkifidir ki, Azərbaycanı hakimiyyətin dəyişməsin. Azərbaycanı hakimiyyətin dəyişməsin. İslahatlar adı inan və yaxud da kamanında da fərdləri dəyiştirilməyənin, hiç nəyən aile olmaq mümkün deyil. Çoxu suallar var ilə bu sosial iqtisadi məsələlərinə bağlı. Mən suallara keçməzə öncə birizə fəxrətlin bəyin fikirini əbbəl dən yazıq burada köyumə tarif qeymətləri ödənişə edə bilməyən əhali təzi tariflərlə nə edəcək? Bağılınan, bu prezidentin 16 optiyabı dəyimiz aladı, əhalinin sosial iqfanı qorulmaq sayesində qabət tədvirlərəqdə sələncamaq da sizdən soruşması idəm. Bir tam onda 8 milyon, yəni 1 milyon 800 bin nəfərə şamilə olacağı iddia idilir. Baba, gir şeydən bir balansıq oraya biləcək, bu sələncamaq nədə də realdır? Yəni, 1 milyon 800 bin əhalinin 20 faizdən 40 faizdə qədərə əmə haqqınlarının və yaptığı müabilətlərinin qaldırılacağı, hiç də ölkədə nə gimet artımını, nə infilət səni, nə də bahalıqı kompensiyasi etməyəcik. Əvələ, onu deyim ki, gimet artımından sonraki bu maaşlarına artırılması, gimet bahalanmasının növbəti dalqasını yaradacaq və infilət səi üçün də, o cümdədəmdə, hətta devalivat səi üçün də şərhək yaradır. Bayaq sual veriniz ki, devalivat sə mümkündürməyə. Zoran azərbaycan manatını saxlamak, zoran ona cəmdirmək, bir yerdə dəyənəcəq. Olabilsin ki, hakimət bunu 1 il saxlasın, 6 il saxlasın, 2 il saxlasın, 3 il saxlasın. Amma nəhayətdə yenə biz 2015-ci nün fevral və deqabrayındakı prosesləri yaşayacaq, bu qaçılmazdı. Çünki, bazarda manatın real deyəri var, real deyəri o deyir. Real deyəri o olmayan da, bazaras sünni əlavə pul bırakmaqdan və izbati resurslarla pul siyəsətin tənzimləmək mümkün olun. Ona görə deyisə bilirəm ki, 20-40 faiz artım nətici itibari ilə gimet artımından sonra, indiki tariflərin qaldırılmasından sonra, bazarda növbəti gimet artımını şəkləndirən siəsətdir. Bu əmşə bir olub, əlavə pul kitləsi. Bazarda daxil olduq ki, gimetlər mütləq və mütləq qayda da qalaxacaq və o gimet qalaxımını da saxlamaq mümkün olunmayacaq. Həm də infiliyətcə, həm açıq, həm gizli infiliyətcənin miktarı artacaq. Çünki pul kitləsin, həm də real olmayan deyəri aşağı olan amma yoxarı kim göstərilən pul kitləsi demək bazarda hakim olacaqsa. Nəyi dəyişəcək, tutaq ki, gəlib bir anlıq fərzi diyək. Bu gün minimum istiyyələk zəmbili və yaxud da minimum məmək artıq, 300 manattan götürəndə, 300 manattan tutaq ki, 20 faiz qalxanında 60 manat edir. 60 manatın 20 manatı qazda qalqır təqribən, 3-5 manatı ışıqda qalqır, suda qanalizətcədə və s. sabah 7 şəqqı da qalqacaq. Bu orta etsafından gəlib tüşəcək 15-20 faize, bunun üzərində 5-6 faizdi infiliyətcəni, bunun üzərində 40 faizdə bağalaşmanı əlavə etsək. Məsələn, keçen eləmi bu vaxtı kələm 30 qəpi idi. Bu gün 1 manat ışıqda qəpi ki, 1 kilogram. Bu qədər açıqdı, qeymət fərqi. Bu qədər açıq olan qeymət fərqi ində hesaplasınlar 30 qəpi ilə 1 manat ışıqda qəpi ilə arasında, 6 də fə fərq var. 6 də fə fərq varsa qeymətlərdə görsünlər ki, əlavə edilən və sahid artırılan maaşlar, bazarda prosesləri və problemləri harap aracaq və necə tənzin edicək? Ona görə deyəsə bilirəm ki, bu şəkildə sosial siyəsət nəticəyi itibari ilə çox ciddi narazılıqlara və əhalinin də bu istidametdə müflis olmasına, kəsiblamasına, həmşinin orta təbəqənin sıradan çıxmasına getirib çıxadacaq. Orta təbəqə adətən, Azərbaycanda iğraççı sahəyə aid olan adamlar, o zürmədən də idxalçılara aiddi. Qırda idxalçıları, orta idxalçıları var, orta iğraççıları var. Orta iğraççıları, bunlar adətən parnik sistemində yaxın Rusya posteri türkələri bazarlarına məhsul çıxarlan adamlardır. Qazın qeymətinin qalqması, onları borçlandıracaq banklar qarşısında, onlar banklar qarşısında. Bu istiqanalar saxlayanlar, meyvə və s. ticaretində olanlar, o sahərin biznesinin məşğul olanlar. Banklar qarşısında borçlanacaq və Rusya'nın bir ziləfə attığı addım, sərhədə iki günlük bağlaması, bəzən bir istiqananın il ərzində qazanacağı pulun hamsını heçə indirir və onlar tamamilə müflis olur, həm də banklar qarşısında borçlanır. Orta təbəqə bu istiqamətdə birinci mübədə aşar uçuşəcəyir. İtqalçıları əsasən orta itqalçı təbəqə ərzak məhsulları və yaxud da qasmetik məhsullar istesal edirlər. Buna, yəni insanın gündəri tərabatına lazım olan məhsulları itqal edirlər ölkədə haxınını. Ərvələ onların qeymət artımı inan bağlı kifayət qədər şirketlər və ili magazalar şəbəkələri qarşısında uzun müdət kulların səxlanılması, onların qarşısında borçlanması və yaxud da vəzayetlərinin yatması. Onların bazarı qaydışına mani olacaq da onları yavaş yavaş bazardan sığışdırılırıb çıxarlacaq. Və ya onların onların sahələr yavaş yavaş iri şirketlərin, mana palislərin əlinə keçicək başqa insarçı şəbəkələri yaratacaq. Ona görə hesab edirəm orta təbəqə üçün də, biznesini orta təbəqət üçün də çox ağır bir dövürdü, çox ağır bir zamandı və biznesini orta təbəqət üçün yaratılan bu şəra etdəsində, azərbaycan iqtisadiyyətləm teorikdə çox üçməsinə yaratacaq. Ona görə mən hesab edirəm ki, ölkümət təkcə əhalinin cibindən çıxacaq deyə düşünməməlidir. Həm də dövləti təməl prinsiplarında orta təbəqənin, orta iş adamları təbəqəsinin rolunu və yerini düzgün qimetləndirirək, bu vəziyyətdə onlara necə dəste olacaqlarının düşünməlidir, əhalinin yanaşı. Çox təşəkülərz. Əziləyicilər yeni boşulanlar nəzərinə şartdırıram ki, hala zırda bizim canlı efirimizdə qonağımız, ümit partiyasının sərdir İqbal Qazadədir. İqbal və elə biz, və eləşi, təxminən bir yarım sahada yaxın efir deyik, sosial iqtisadi məsələri müzakirəyəyirik. Başqa suallarımız da var, bir nəsə izləyicimizin suallarını, İqbal və eləm ki, sualları biraz da konkret çablandıraq ki, digər məqsulara da zamanımız olsun. Mən bir izləyicimizin davamlı bizi destekləyən izləyicimizin fikirini okuyacaq, mən bütün izləyicilərmizə adlarını çəkdiyim, çəkmədiyim, hər kəsə təşəktürə girem, burada eləşimizə rəqqatlılarına görə, hər kəs sual verə bilər, qısa olaraq bizə çablandıra bilər, lütfen mevzuza ətrafında olsun. Hər kəsədə xanım yazır ki, əhalinin sosial iqsadi qurumunun ağırı baktığında, milyonlar təkür yol, aylək portu kimi eqvazibdirmi, gimet hər gün artır, əhalini əvvəlcə məhs sunlaşdırsa, həşidiyyisi torbaqdan istifadə edip dolansın yazıq millə. Yələ bu sual aşağı yukarı bucun qara vağda ki, quruzlu prosesi ilə də bağlıdır, həm də iqsadiyyatla bağlıdır, bilirəm İqbal və eləm məsələdə sizin təkiplər paketiniz olub. Nəzə düşünürsünüz? İzləyicinin fikiri ilə bağlı, fikirinizi sizin düşüncəlizə işitməyə maraqlı olacaq? İzləyicimiz əvvələ qara bağınan bağlı mövzu, biləz diyəri mövzulardan fərfi deyə, qara bağda bugün heç nə yoxdur? Infrastrukturu yoxdur? Infrastrukturu olmayan yerdə də, əhalinin yedi torbaqdan məşğululması, torbaq da hər ansı bir şeyi əkip becəriməsi və s. əsabə onu bazara çıxatması olduq üçün mühəkkət məsələdir. Və mən əsabə eləyəm ki, qara bağ istiqamətində davam edən proseslərlə yetsilə, və bəzən bizim diri ilərimizdən bir az fərqli olsa umumən normaldır. Bən aqa qayrapportda tikilməlidir orda, yollarda tikilməlidir, əvvəlcə, əali çözməmişdən əvvəl. Statuslar da verilməlidir orda, bizim həssas yerimizdir və orda bizim üçün elə bir məkandı ki, biz orda bacardığımız qədər əvvəlkindən daha yaxşı şəra et, əvvvəlkindən daha yaxşı imkanlar qurmalıq. Amma bu, bizə ölkənin diğer problemlərinə məşğul olmamaq və yaxudur ölkənin diğer sahələrinə problemini səviyyədə buraqmaq, demək qalxan rolunu oynamamalıdır. Həkimiyyət qara bağda tikinti yedir və yaxudur qara bağ torpaqları işqaldan azad olunur deyə, diğer problemləri üçün bunu qalxan etməlidir. Fikrəşməlidir ki, həm də torpaq məsələsini həllə etməlidir. Həm də orda tikinti işlərinə qalmalıdır. Həm də əhali orda köçürülməlidir, və s. və s. Bunlar ayrı məsələrdir. Bunu qatmaqa ehtiyyət çoxdur. Qara bağ torpaqlarını almışq deyə, əhalin vəziyyəti günü gündən pisləşməlidir. Qara bağ torpaqlarını bugün işqaldan azad etmiş itəyə, vətəmdaşların kameral xəcirləri günü gündən artırılmamalıdır. Qara bağ da torpaqları işqaldan azad etmiş itəyə, azərbaycında insan haklarını pozma olmaz. Azərbaycında azad məhkəmənin qarşısını almaq olmaz. Azərbaycında seski saxtakarlığı etmək olmaz. Siyəsi məhbus kategoriasına aəd edilən, hər gün bir adamı tutma olmazdır. Bunun qara bağı ehtiyyət yoxdur. Və o cümlədən də qara bağda da, bəki də də qiymətlər pisləyə, qara bağda tikməməlidir, yollar çəkilməməlidir, deyək kimsə də bir mövqə ifadə etməməlidir. Çünki yollar çəkilməyəcəsə, aya raport tikilməyəcəsə, infras turqları yaratılmayacaqsa, başqa sahələ düzülməyəcəsə, orada biz istədiyimiz səviyyədə, nə halinin kösülməsini sabah təhəmdi etməyəm mümkün olmayacaq, nə də qurup yaratmaq mümkün. Amma paralil işlər görməldi, çox təsür ki, hakimiyyət qara bağda şəxər əndirilmiş iş apara bilmir, şəxər əndirilmiş siyasət apara bilmir. Həm iqtisadi sahada, həm tikinti buruculox sahasında, həm aqalinin geri qaytma istiqamətəm, mən günə nəifirlərin bilində müraca etmək, hakimiyyətdə ki, ən azı qəbirsanlıqların yerin və yayın olursun və bildiyimə görə də qəbirsanlıqların esprinin espris kətdə yeri dəyeştirilmir və onlar hamsı qorunub, dağıdılsa da yerlərinlər tərəfindən, bizimkilər onları maksimum dərəzi də qoruyu, ən azı artıq izcazə versinlər və burada başı qəbirsanlıqların da o zonanın əhalisindən dünyasını dəyeşənlərin dəfin olunması üçün, həmin yerlər aparılmasına şəxər ətəyət etsin, çünki bu da geri qaytmaqat həm də bir sitim umuldu. Məsələn, mən təklif etmişdim ki, QM baş plana uyunuq olaraq vətəndaşlara müraca et edilsin ki, kim öz evini tikmək istiyir? Öz evini tikmək istiyyəndə, ən azı 35-dəq faiz qarabaq olacaq ki, o 7 öz evini məhsə özü tikmək isteyəcək ki, bu da dövlətin qüksün azaldacaq. Dövlət bu istiqamətdə fəaliyyət göstərmir, və yaxud da gələcək illərdə məşəz olaqları bilirsiniz ki, xüsusi ilə fizuli aqdam, cəbrali istiqamətində bütün florafauna müəhbə olunun. Təkçə evlər deyil, yaşayış məsələnləri və yaxud da təbiyyət bir dövlətdə müəhbə olunun. Məşəz olaqlarının salınması üçün kampanyalar həyata keçirməldi dövlət. Dövlət kampanyaya həyata keçirəyik, bətəndaşları məcbur ki, öz üçünləri. Hətta o zonadan olmayanlar belə dəvət etməlidir ki, ən azı kampanya xaraktirlindir, bilirsiniz, Noyabr Fevralayı aqacaqini dövürdü, ən azı biz mümələləni sürətdən adlamalıyıq orda ən azı təbiyyətimizin bərfa sə istinamətində ciddə dımlar atmalıq, bu zolaklarımı və həyəl etməlidir. Dövlət bu sahədi gezişir, amma gezişir isə bu o deməkli elki diyer işlərdə görməməlidir. ən azı cəmdəyə orda da ticintik etməməlidir, ayrapport ticilməməməlidir, yol çəkilməməlidir, işıq çəkilməməlidir, qar su çəkilməməlidir və s. Bunların mütləq olmalıdır. Ərmənin icə sahib çıxmadır, biz də sahib çıxmazsa bizim olana əriməni onun deyildi deyə sahib çıxmadı, bu bizim olana sahib çıxmazsa sabaq bizim vəziyyətimizdə yaxşı olmaz. Ərmənin icə sahib çəkilməməlidir, sanki biliniz rəfədim ona işidir. Yə siz bu mövz-i təkimiyyətin iqdard olduğu dönemlərini hansı vaxtında buna işitməmsiniz. Yə siyasətçilərin dilindən yə beynəxal qaraşdırmaçları, yə jurnalistlərin, 2003-ci ildə bundan da daha səsli, çüylü bir qajerni məsələsi vardı. Məhkəməlidir, bu elə bir sənətdir çıxarlı, pandora sənətləri. Əslində şəra etiyyərdə cəmiyyət onun üzərində bir qədər gəlisin, sonra ondan da usansın, əşhbun eşitmiş iddiyib də bir kanada çəkilsin və məsələləri beləcə unutulsun girsin. Bizi məsəliyyə ünbüt partiyaya sonradır, sistemli vardır. Biz deyirik ki, bu tipli məsələlərdə mənə tutqlar, iqbala qazadan həbs edibər bunun yüquqları uğrunda dövüşək. Ha bunu bıraqdılar, bir başqa siyasi məhbüs olsun. Bəndə iləm ki, bu başa düşmür, qəbul etmək istəmirirlər ki, bu sistem dəyişi. Sistem dəyişi iddiyəndə mövcud hakimiyyət yüxarlan tutmuş daha aşağıya qədər hamsının dəyişilməsi nəzərdə tutur, başqa bir şey nəzərdə tutur. Bu hakimiyyətin dəyişilməsi üçün mübarizə aparmaq lazımdır. Ayrı ayrı epizodlar yox, fərziliyyət ki, Pandora sənətlərinə mən də danışdım, siz də danışdınız. Bu tariq mən deyirəm ki, Azərbaycanın həri, mən sədəcə təcipləndirəm vədə ki, siz nəyə təciplənir siz? Niyə təciplənir siz? Hər də bu qədər təciplənmə yolar mı? Azərbaycan mövcud iqtidarın indiya qədər. Bütün siyasətilə bu şəkildə olub, və sabah bir iş çıxacaq, bir su gün bir iş çıxacaq. Tabiz bu hakimiyyəti dəyişməyət qədər. Bu hakimiyyəti dəyişməyəti isə sənətlər zaman-zaman çıxacaq ortalada, hərə bir sənədin peşinə düşəcək, hərə bir yerdə mövqə ifadəriyəcək. Ey, vallaha çıxda yetti, bu doldu yaxşı insan, yaxşı oğulan hə, flan kəs mövqə bilirəm. Mənim mövqəyim qətədi, Azərbaycan hakimiyyətini dəyişməliyik. Mən bu istiqamakta, Azərbaycan xaldından dəstə istəyirəm. Sizin efiridə də sizin verilişlərə qeydirəm. Niyə sizdən dəstə istəyirəm Azərbaycan xaldından? Azərbaycan xaldı dəyişsin. Çünki başqa ölkələrin təsirinəm və yaxudda imkanları inəm, onların dəstəyirəm həkimiyyətə gəlmək, nəticə itibariya o ölkələ rəhd edimət, edimət, edimət. Mən deyirəm ki, Azərbaycan Qanisi Ufası 1. maddəsində yazıb ki, həkimiyyətin mənbəyi xaldı. Bu xalq o hüququndan istifadə eləyirək, həkimiyyətini formulaşmalıldı. Mövcud gələcək hakimiyyətdə Qalqın qarşısında hesabıqlı ve sorumluluğunu mu aldı? Onun qarşısında sorumluluğunu və məsuliyyətini getirməyəndə deyə istifaya yetməyət məcələ mi aldı? Nə qədər ki, qalq bu məsələlərdə elini daşın altına qoymubiyyəsə hakimiyyətini formulaşmayıb tələbə edə bilməcəyir? Nizi ki, parlament dolanından, nizi ki, prizidentlərin, tələ biləyə bilmədiyi nə görədə, hiçini dəyişmir. Niye tələ biləyə bilmir? Ona görə ki, onların qarşısında məsul değildir. Ya onları vəzifəyət həyin edənlərin qarşısında məsuludurlar, ya onları seski organlarda oturanların qarşısında məsuludurlar ya da, başqa bir dövlətin himayə ediyən adamların məsulətidir. Ona görə deyirəm ki, bu məsələt çox açıqdır. Mən cari prispektifsiz həm də məsələlərin məşq olmaktan daha çox, bu hakimiyyətin nəayət dəyişdirilməsi istiqamiyyətində Azərbaycana xalqının siyəsi insistutları çərisindən özünə tələflaş və yaxud da özünə layıq olan birini seçməyənin proses haparmağının tələfləriyəm və bu qədər dağınıq proses haparmağında təbii ki, çox şeyləri dəyişdirilməyəcəyə. Azərbaycana müqalifəti də istimai siyəsi fayallar da dərlərin nə olduğunu bilməli? Zərbə dəyəndə olunur. Demakratiya prinsiplər və dəyərlər olunur. Hüquq olunur. Təsvi ki, Azərbaycana mübəli əksər siyəsi qüvvələrdə hələrik bu seçimi qəbul edə bilmirlər. Həməndən deyirlər, məndən yaxın deyirlər, mənim mövqeyindən ziddi deyə bəzən hətta açı qaş yer görülən hüqq kozmalarda mövqe belə ifade etməyətmə istəmirlər ki, o məndən gəlməsin, səndən eyni fikirə maliç olmasın, hətta səndən rəqib olsun, sənin özünə də müfalif olsun bəst qanunlar, qanunların qorunması istiqamətində bizim işlumayı məsliyyətimiz var, yüksimiz var, bu istiqamətində biz prinsiplər və dəyərlər müəyyənik məli, təsviqlər olsun ki, bu də yoxdu. Bütün bunlar hamsi üslüttə gələndir, və əziyyət gəlir, bu yerə istiqamətində bir başqa sənətlər, bunlar nə isə dəyişəcək bir şeydir. Dəyişəcək bir şey, bu haqqətin dəyişməsi istiqamətində artıcıl və sistemini mübarizə xanunlardır. Mən yaxşı oğlan olma oğlumda mübarizə farmıram, mən yaxşı təngidçi olma oğlumda mübarizə farmıram. Frances Pandora sənətlərindən danışdı ilhaməliyemin adında 10 dəfə çəkli təngid etdi, və s. və s. Bunla yaxşı oğlan olma, bu səsətdir ki, biz 27 dildi bunun ələ evci-evciyə oğne-oğne gəlib bu yələ çırma. Mən deyiləm ki, hakimiyyət sistemli oğlan, dəyişilməsi istiqamətində mübarizə farmıramıq lazımdır. Adamlar evci-evciyə oğudur. Flan nazırpisti, prizident bu dəfə bunu belə dedi, ayı filan kəs bunu dedi, filan yeri də bu, və və əzə müxalifətçilədə ilə yerdən gelirlər ki, bu yerasında kemət üçün maraq bulur. Çox təsiv ki, iktidarımız qədər dəzırbacan siyasi fikir adamları sabatsız və, demək proseslərə qeydi ciddiyən aşırlar. Yəsə bilirlər ki, bir show oğuna oğunu yürük, kimi dəha çox əlçalacaqları misal edir. Dəfələrlə qeydi, bir daha qeyd edir. Mən ne yaxşı təngid ediləyəm de olabilər. Mən ne yaxşı meydanda mübarizəq alan dolar, ammainanın, o səs partilərin, mənim qədər yaxşı proseslər olabilməz. Bu qədər açıq. Gətsin təngid ediləsin, gətsin təngid çiçdəsin. Gətsin meydanda mübarizəq varsın. Bunlar ayrı ayrı şeylərdir. Bilirsiniz, bir problemə sistemini yanaşmayanda təngid çilik və yaxudda təqid-i çili istiqamətində yanışında, onun adı başqolur. O səs-i mübarizənin effektidə, o səs-i mübarizənin nəticəsi də cəmiyyət üçün necəki illəri onun üzərində çalışır. Kim müqalifətdir? Ya Azərbaycanda yarışa baxırsınız. Azərbaycanda iqtidar olmağında mübarizə aprağın, çox az az bulda var. Hələ 2006-ci ildə müsaibələrimin bilində demişdim ki, amma mən müqalifət olmağa istəmirəm. Siz köməyiləyin mən iqtidar olun, məssin müqalifət olmağınıza köməyiləyəcik. 21. ildə 2021-ci ildə 2021-ci əsirdə, ictimai siyasik quhvələr siyasətləm məşqu olan adamlar hələ də kim müqalifətdir artışmasın? Qalaş, müqalifət deyir. Adam deyir ki, hakimiyyət gətsin. Nəcə istiysən qəyabilir, xoşun, gəlir, gəlmir, başqa bir şeydir? Hakimiyyətdir dəyişək deyir. Sen bunun elə müqalifətdir, fərziliyyət müqalifətdir nə dəyişir? Azərbaycanda xalqınım, bu halda soruşduq %7-1 müqalifətdir. Hakimiyyət yerində sistem yerində hiç nə dəyişmir, hamda müqalifət kimi yazı. Nəyi dəyişir? Görün Azərbaycanda müqalifətdir, nə qədər rəzil bir durma salını gözlə bilərəkdən hakimiyyətində burda rolu var, objektiv-subjektiv səbəblər var. Həm də bir az da düşüncəm əsrəsi var. Biz müqalifətdir, biz müqalifətdir. Bəzən çox buna yeri gəlmişkən keçid ediyəcəm şəhirlərdə də gözüm sataşdı. Aftobusta kimsə şöyə ziyarlətə gedib. Hakimiyyət, aftobusta kimsə şöyə yaparım. Dostu, məni işqaldan azad olunmuş əraziya at arabasında varsalar da gedər. Mənim təbrizim azad olunsun, mənim dərbəndim azad olunsun, borçalıma azad olunsun, mənim xan kəndim azad olunsun, mən oradan at arabasında gedər. Kim özünə bəyənmirsə? Haa, at arabasında mən ata yaxın olanların xarakteri dəyişim, at xaraktir olacaqsa, adamlıqından çıxacaqsa bu başqa bir şeydir, onun problemindir. Mənim problemim deyil. Mən hard olunmağımdan azad olunmələ, xaraq kimləngətməmdən azad olunmələ, nə şəxsiyyətimi, nə mövqeyimi, nə inandıqlarımı, nə düşüncələrimi dəyişən adam deyiləm. Mənim düşüncələrim və yanaşmam. Sizləm bu efirdə nə dəsə, məsəlqasında ələşəndə dodu, aftobustada gedəndə doda. Dostlar, təharədə uçmamısınız mı? Hiç yalnızda otranın cinsi istiqamətiynə, milliyyətiynə, nə bilim, başqa şefiyyətlərin nə maraqlanmışsınız? Sizə nə, yolçuluklu, 4 saatlik, 5 saatlik, 6 saatlik yolçuluklu, gedir hər çəstə, şu hər çəstə gedir özü yerinə. Siz bəyən cinsa azıqdan otranda cinsiniz mi dəyişir? Qadınla yanaşı otranda, qadın olursunuz, şi mi? Şuşanı ziyarət edir. Yanlayırsınız mı? Bugün şuşaya başqa cür, getmə imkanım yoxdur deyə. Bugün şuşaya başqa cür, getmə imkanım olsun, öz maşrımda gedirəm. Yoxdur. Mən şuşa mənim üləyimdir. Mən şuşa işkaldan ağıza doluna qədər nələrdə imşəm? Nələr yaşamışa motorpaqlar? Çünbuna hər kəs bilir, səyəsi fəaliyyətimiz diyen? Siz nəyə irat tutmaq istəyirsiniz? Bunla müxalifətçiliyik, bundan principyallıq vəzən deyirlər əilmək nə, sınmaq nə bağlı filan nə. Bir siyasətçinin ölkəsində vətəndaşı əzilirsə, bir siyasətçinin ölkəsində vətəndaşı sındırılırsa, bir siyasətçinin ölkəsində vətəndaşı hər cür rəzilliyə məhkum edilirsə, onun siyasətçisi deyirsə ki, dimdikdurmuşam ən böyük əzilən odur. Çünki onun mühissiyası o vətəndaşın əzilməsinin qarşısını alınmaqdır. Vətəndaşı nə qədəl əzilirsə siyasətçinin ölkəsində 10 də fəartıq əzilməkdir. Hiz kimdə deməsin ki, mən əzilmədim, sən əzilməyit dimdikdurmuşsana səhəkimətlə bir oyunu oynuyorsan, dedin. İbaba, təşəkürlər. Çoxlu suallar qalab cəm 15 dəyəgəmiz qalab. Lütfen sualları biləcəcə cərablandır haq. Demələ, çövək hanım yazır ki, mənim zavallı millətin, yalnız özümüzə güvəm məli, bərosun eçət deviri demokratiyaya qurmuştu, bunları da yıxıb özümüz namıdır, məsəl, bunların hamsı qalanı yoxdur. Demələ, millət burada özünüz İlgar Sönöv yazır. Millət burada özünüzü yormayın hama bir oda ölkə başına müraca etmək lazımdır. Qalan heç bir siyasi güvəy yoxdur ki, bizim məsələmizi həll etsin. İlgar Qarayev, qeymət artımı təkçə xaldın cibinə girmək deyil, ülkədə qarşalığı yaratmalıdır. İndi ki, şəra hətdə qeymətləri artırma, oturduğun stulun ayarlarını mişarlamaq deməkdir. Gür şeydən, mən bu haqda sizdən soruşmaq istəyirdim, ama başqa suallar da var, istəyirdim onlarla ilə qələndirəm, amma konkret olara bu suallar, bu qeymət artımları ülkədə xarablər miqmaldır? Sosial partla iş deyilən anlayış, bir qeymət artımı faktor ilə səcəyələnə bilməz. Buna bir qədər siyəsəyə, hər qeymət qalqıcsa bizə deyilə bilirik ki, az qalıp, və təndaş qalıqacaq sosial üsyana kiyama proses təyişəzi. Ərbala, giyam və yaxudda üsyan, sosial böhran, nəticəyi itibarlə bu qaldın, bu dövlətin, bu cəymətin xeyrini deyil. Hər şey bu millətə uğur yətirəcək. Şuruş əkildə, bu millət təşkilatlansa, bu millətin gələcəyi üçün atacaqa addımlar ona qeyir veririk. Cəlin fərzi deyik ki, bu gün yattıq, saba turdurq gördük ki, millətin hamsi küçələrdədir. Nə siyəsini sütlar idar etmir, nə onlar xasında parkyalar dayanmır, nə lidir və s. Həmin dövürdə bir lidir çıxacaq ortalığı, bu hakimət dəyişdir. Ex, biz hakimət formulaşdırmaq və yaxud da eksprimət dövşanı kimi proses hapar məmələk. Biz deyirik ki, siyəsini süt var azərbaycında, arz ya çox pis və ya yaxşı. Azərbaycanın bətəndaşı, vəziyyətin bu şəkildi olduğunu görür, və mən də buradan deyirəm ki, vəziyyət yaxşıya doğru dəyişmizi, biz təşkilatlanıq, şururu şəkildə təşkil etməyə vəznə, bir xiskülü gözlüyür, bir qiyam gözlüyür, bir hüsyan gözlüyür, bir nə gözlüyür, qiyamdan hüsyandan kim qeyir götürür ki, biz də qeyir götürür. Biz deyirik ki, qiyama hüsyanına yetməyək, gəlin təşkilatlanıq, bu hakiməti dəyişək. Bu hakiməti dəyişməyin yolunun ən hüquqi və həm də ən demokratik yolunu göstəririk. Adamlar qiyama arzulur. Niyə çoxu qiyamda iştirak etmək istəmdir? Yə bilək ki, o qiyam başkasının mühənsuliyyətidir. Nə qədər azrı bacım vətəndaşların her bir fərdə öz mühənsuliyyətin dərkili proses təyiştirak etməyəcəsə, hiç kiminəlində səhirli çubuq yoxdur bu prosesi dəyişək. Qiyam olabilər, və ziyyət o qədər ağırlaşır qiyam olərdur. Amma mən siz əmin edirəm, qiyamın getirəcəyi hakimiyyət, hüsyanın getirəcəyi hakimiyyət, bu hakimiyyətdən daha pisləcək. Bizim nə qədər ki, şuuru dəyişimimiz, şuuru seçimimiz, təşkilatlanmış seçimimiz və dəyişimimiz olmayacaqsa, biz daha pis vəziyyətə qalacaq, nən ki, İngilab və Hüsyanla başqədəcək, qiyamla başqədəcək, hər hansı bir dəyişikdir. Vətəndaşlarımız təşkilatlanmalıdır. Əmin olun ki, vəziyyətimiz bundan yaxşı olmayacaq, əmin olun ki, bu hakimiyyət qeymətləri salmayacaq, sosialı vəziyyətiniz bundan yaxşı olmayacaq, heç vaxtda düzəli vəziyyət, tüşünmün ki, daha yaxşı vəziyyət olacaq, düşünmün ki, siyasi slahatlar olacaq, tüşünmün ki, azad demokratik sesi olacaq, yox, olmayacaq. Bütün bunlar olmayacaq, və də nə etməlisən, təşkilatlanmalısın, siyasi sütlədən bir yerdə proses haparmalısın və inandıqın bir adamın arxasında dəyişin dəyişimdə dəyişməyi bacırmalısın. Başqa halda, oturu bengalab, qiyam, üsyam gözləyəcəyəsənsə, onun bir başa hələ hakimətdə olanlardan daha çox sıra vəzır bacın vətəndaşına olduça böyüzləyəmləyəcəyə. Mən düşünürəm ki, bugünkü söhbətimizdə əsas ağırlıq və sosialik isadə məsələrə düştəm, o başqa suallar var, son 10-də gədə, mən istəyədik Balbeydən, o məsələr aydını kətirisin, Azərbaycan İran məsibətlərin dədir, kifayet gəlgəlik gəlginin müşahid olundu. Bu gün aldığımız xəbərə görə, artıq İran öz nəqdiyyat daşəci şirkətlərinin qara-baqa qamusu dağıqır olmasına qadaqa buyur. Bundan sonra rəsimlə övlət sərədə xaricindən, Azərbaycan Risbikası əras nəsdəndən giriş Azərbaycan ərazıb tövlüyünün hozulması kimlik qəbul ediləcəyə. Həraldı bu, İranın birinçərdə öncəki mövqeyi ilə tam daban-daban aziddir. Yəni, giremdir artıq İran. Amma Azərbaycanda da dünən İran'a bağlı olan birinçən əfər dindarın həps oluması, hətta Aziz Iqal İbrahimovluğunun həps oluması xəbərini eşiddik. Nizə düşünürsünüz? Bu prosesin sonu hara yedir. Bak, burada həps olanların adları da var. İqal İbrahimovluyla bərabər Maida Az Saitinin yurnalisti yəvirədi başlədəq doğru Təmkün Cəfərov, Babayev, Cəlal Şəfiev, Qadir Mənməduq. Nə başlədik Balbey sizin? Də bu məsələyə də bağlı aşağı yıxarı mövqeyinizi bilirik, amma bu proses nəyə doğru yedir bizim üçün daha çox marağlıdır? Azərbaycan-İran mənansibətləri. Əvvələ, onu qeyd eləyik. İranın səmiyyətini inandırıq. Və əsab etmələm ki, İran bir bəyanat verdi və o bəyanatın müqabəlində də İran daha Azərbaycanın Ərazısına, İrmənistanına hər hansı bir yüksikləş ummasına qadar qoyacaq. Taşıyəcəxilər İrmənistanına İrmənistandan yüksikləcəyələri İrmənin maşına gönlərəcək olur. Və bəcarlıqlar işte bu əllərindən gələk. İranın səmiyyətini inandırıq. Və əsab edirəm ki, İran sədəc olaraq də aqılıda olacaq proseslərdən Azərbaycanına münasibətlərin qərdinləşməsi və Azərbaycanında hər hansı bir qamətdə bir aqab-yuqub normaları rəyət etməyi məqbul hesab elədi və o istirahmetlətmə. Azərbaycan tarafından hələlik həbs olunanların və yaxudum üvəkəti səxlanılanların hər hansı biri haqqında nə inə niktəham olunduqları hansı şüphələr əsasında səxlanınduqları, şüphəri şəxsı kismində nədə təksirləndirdiklarını bilmirəm. Bilmədiyim üçün də həsəsizlik rüzum çərisində həssəslanıqlar. Onlar haqqında hiç bir şey deyə bilmirəm. Amma hər haldə məlumat veriləndən sonra bu adamlar haqqında da mən onların çərisindən tanıdıqım adamlar var. Yüqar İbrahim oğlunu tani iləmdə uzun müdətdə münasibətimiz var. Çox isteyip münasibətlərimiz olubu. Onu da həmşəzərbaycanın dövlətinə bağlı, dövlətçinə bağlı biri kimi tanımışam ama mən yenə deyirəm olacaqsa bu artıq mənim biləcəyim və yaxud da cəmiyyətin biləcəyi bir informaci deyir. O informaci onu təksirləndən şəxs qismində cəlb ediyən adamlar və yaxud da qurumlar məlumat verəcəyəm. O məlumatdan sonra da bizim deyə biləcəyimiz çox şeylər ola bilər. Amma hər hələlik təksirsizlik rüzum çəsində həsəsən kimsəni nədəsə ittam etmək. Niyyətin yoxdur. Ona görə də cuman edirəm gözdə gözdə məhlazımdığı hakimiyyətin rəsma çıxlamasını o rəsma çıxlamadan sonra kimlər niyyə səxlanılıb, nədə nətür səxlanılıb, İran'a nədərəcədə bağılıqı var, başqa bir dövlətə nədərəcədə bağılıq var, hansı fəaliyyətlərləm məşğulqları, o fəaliyyətlər Azərbaycan dövlətnə və dövlət çinə nə qədər ziyan vurub bu barədə danışar. Amma bu, İran-Azərbaycan Azərbaycan münasbətlərin hansıxət düzrəyi şafın düşünürsünüz, bu münasbətləri İran-Azərbaycan münasbətləri hər zaman Rüfət bəyi, İran-Azərbaycan münasbətləri hər zaman bəyanatları da bir şehrəyə yallıqda başqa şey oldu, buna hamımız bilir. İran da bizdən nə istədini, bizdə İranın bizdən nə istədini, çox gözəldir. Hiz ki, bu məsələrdə nə qədər biz qardaş, dostu, ölkələri, ay bizim aramızda problemi Azərbaycana dikip də oranın nə qədər demokratiklaşmasını, güzlü dövrət olmasını gözlüyübdə İçərdə milli kimliyi uğrunda mübarizə para. Orada mübarizə para milli kimliyi uğrunda açıq, gizli, hüksələn və yaxudda elə qətdüzlə mübarizə para 40 milyon adam mənim hən vətəlimdir, mənim eyni millətdən eyni qanlan olan soydaşlarımdır. Onların ayağına daşlayan da bizim başımıza dəymiş kimi olur və yaxudda burada olanlardan. İran bütün bunların hamısını bildiyi üçün ədilmiş torpqlarının işqaldan azad etməsin. Cüneynən-Güzeyin arasında bir dövlət qursun. Qondarma bir qurum yaransın ki, cüneynən-Güzey bir iləşməsin. Onun ümud etdiyi şeylər vardı. Biləşmüvardan aslarıya qədər o ümud eləyirdi ki, növbəti məhlələrdə Azərbaycanda bir qarşıdurma yaradar talış qarşıdurması, talış tüş qarşıdurması o sərhədlər çərçibəsində nəzarət etməyə çalışar. Çərçibəsində isə Dağlıq-Qarabax adlı bir qondarma qurum yerləşər və beləriklə də Güzeynən-Güzeyin arasında araz adda ayrılıq kişiyi olduğu üçün bir etnik-millik konfliklər və yaxud da sünnü dövrətlər və s. ədolat. Bu proses bitti. Bu muharbə də sonunda həm de onlara gösterdi ki, Azərbaycanda talışı türkü, talışı kürdü, talışı abarı, talışı ləzgini, kürdü ləzgini və yaxud da türkü, qarşı-qarşıya qoymaq mümkün deyir. Bu adamlar Azərbaycan üçün mü? Bir yerdə qan tökən, bir yerdə quluşan və sona qədəri bir yerdə olub canım isə nəfədə Azərbaycan diyen insanlardır. Milliyyətindən aslı olun yəni. İkinci tələfdən Zəngilan-Cəbrali istiqamiyyətində də düşmən torpaqlardan qovuldu. Orada da sünnü bir dövvələt yaratmaq prispektini sıfrayındı. İranın arxat iliyən budur. Bütün bu qəhrə malıqlardan və bütün bu millətin bu qıttır günlük dəfərindən sonraki o şücayyət, özünə, inam, güvən hissi güneydə nə qədər təhsir ediyib? Az bu gördük biz atılan rakitlərə, atılan güllələrə görünən əskərlərə canım sənə fəda Azərbaycan deyib güneydə araz boyu nə qədər qışqıran insanları? Az bu gördük? O mənim insanımdı. Azərbaycan türküdü, Azərbaycanlıdır. Az bunu görür, sənət çəkdura qoşun yedikdur, amma insanların qarşısına alabilmədir. Alabilmədir. İran bunun fərqindədir. İran bundan artıq nə edə biləcək ki? Ona görür də onunla münasbətlər ə problem bugün var, problem yoxdur. Bu tibri şey deyil. O istəyirdik ki, İran çox çalışırdı ki İz, baxildi olan problemləri həm də millikimlik problemləri bəlkə sənizmə qarşı vuruşurmuş kimi özünü göstərməklə ki, ömrü boyu İslam İngilabından bugünə qədər mərkbər Amerika, İsrailə ölüm, sənislərə ölüm şuarı qışqırmaqla nəsində daxıl dəki problemləri, həmişə xaristəki problemlərin üzərindən həllə etməyət çalışıb. Milləti biriləştirməyət çalışıb. Gördik ki, bu variat işləmir əksinə içərdə daha pis dəyaxilərdə uğur. Burada biz nə qədər danışsaq da biz görürük ki, Qəbrizdədədə, Erdəbildədədə, Miyana da da, Urmuda da, İran, Azərbaycanın üzerinə gəldikçən bayraqlarımız hətta 18 oktiyabırda bişirlə şirniyyətlərin 3 Azərbaycan bayrağı rəngində olduğunu gördünüz mü Qəbrizdə? Yəni, İran görür ki, bundan Azərbaycan məsələsində daha pis yöni yedir, İran seyyəsəti daha pis yəni yedir və onu görürdə, daxıl dəki vəziyyətin çətinləşdirməmək üçün geridir. Azərbaycanın da, mən həmişə deymişəm, və ümmətçiliyə üstünlük verən insanlarımıza deymişəm. Bir daha istirəm, eferiniz vasitəsin həndi. Millətmi? Ümmətmi. Biz anadan, atamız anamız Azərbaycanlı olaraq, erməni deoqulabilmərik, alımın deoqulabilmərik, İngiliz farsı deoqulabilmərik. Amma biz atamız anamız müsəlmanı ola ola sonra buddist olabilmərik, hristiyan dolayı bilmərik, provaslavı dolayı bilmərik, qatoriki dolayı bilmərik, hətta ateist dolayı bilmərik. Demək öncə millətçilik və Peygəmbər səlləlləlləh və əleyhü və səlləlləm hədislərinin birində hübhul vətəmin el iman deyir. Vətəni sevmək imandan. Və vətənizi sevəcəksiniz. Səsiniz farsın şovinin siyasətinin yanından işdirməm vələk. İranın maraqlarının yanından çıxmamalı. Azərbaycan ölkümətində uzun iləri tənqidi çıxışlarımda qeyd etdiyim ki, bütün zahalərdə həm də dini sahadına sahadə qeyd edirəm. Azərbaycanın dini sahadları, Azərbaycanın fətfaaları Azərbaycanın saadları inə qurulmalıdır. Qumun və yaxud da bir başqa ölkələrin saadları inə qurulmalıdır. Nəyət Azərbaycanda Azərbaycan millətinin dini saadlarını yerli alimlərin iləmaların saadları inə qurulmağın zamanıdır. Əbvəlcoluna yetiştiriləcək ki, sonra və ən sonunda. Nə qədər gecdi? Ərbicəətdən hər zaman bizə təziq etmək istəyən və bu strukturlarda öz nümayəndələrinin yerləşlərinin Rusiya xoxmağa Ərbicətdən adamlar yönlər ölməm məlidir. Dinicətdən Azərbaycanda qarşıq salmaq istəyət. İranı isə din təhsil Azərbaycan və təndaşları göndərin onları. İqbal be, son sualı sizdən soruşuram, ziləyicilərinin qayşiyərim və efir bəyənin paylaşım. Güsəl İbrahimov soruşu mənim üçün də maraq oldu. İqbal be, iqtidarla diyalog zəmanı burada danıştığımız fikibləri müzakirə edirsiniz. Edirsizsə bu fikiblər necə qarşılanırı? Diğət ərhtən bir başqa ziləyicimizdə suaları iki, Qubad Badaoğlu yeni birlik çağrı şeyliyyib, yəni Azərbaycan partiyası özünün təhsis qurul taynından sonra hakimiyyətlə diyalogu necə baxırsız ya hakimiyyətin diyalog çağrışlarını, yəni Güsəl İbrahimov, digər izləyicimizin də bu müqalifətin birlik çağrışlarını necə baxırsız? Son iki dəya gədə zəmət olmasa tezü şəhidində dərəs etsin bilirlik. Hakimiyyətlən diyalogda, Azərbaycanın bütün problemlərini aşağı yıxarı səsləndiriləm və mövqeyimi də də Azərbaycan xalqının və dövlətinin problemlərini həll etməyi ardız-zultələ bilirləm. Orada siyəsiz-südaq məsələsi var, qarhübsə rüşvet quruluq var, orda azat məhkəməm məsələsi var, insan haqqarnın qorunması var və s. və s. nə qədər saydığımız? O cümlədən də təşilfərimizdə kifayətlər verilmişim. Qorba Doğulun çağrışında müqalifətinən danışıqlar, birliklər və s. Normal qəbul eləyirəm, hesab eləyirəm ki, partiyada yeni yaranan partiyada bu praktiq olxatırna verilmişdir. Praktiq olxatırna verilməsə quba-di-badaoğlu buyursun danışıqlara başlasın partiyalarını desin ki, dəhərlərimiz və prinsiplərimiz uğruna mübarizə yaparız. Bunu gələcək fəaliyyət ki, amma mən hesab eləyirəm ki, bütün partiyalar kimi, həm də yeni yaranan partiyayı ki, uğrular arz-zultələr am Azərbaycanına gələcək də çox parti olacaqsa, Azərbaycında o qədər çox siəsiləşmiş adamlar olacaq və siəsətə məlili insanlar olacaq. Amma, gələcək məlidə görək ki, bu protokol olacaq yoxsa, hə, quba-di-badaoğlu da demək istəyəcək isə ki, yoxman ikisi ilə danışılam, birli ilə danışıqram. Elə olacaq artıqda bizim umumiyyətdə ilə danışıqram. Biz bizim üçün bütün mövqelər və bütün fikirlər və maraqlar, Azərbaycan üçün olmalıq. Hərkiyə Azərbaycan üçün olanda hərkiyəslən danışıqara azırıq. Yox, hərkiyəsin maraq üçün olanda bizim maraqımızı özümüz təmin edə bilirik. Hətçimin danışıqaraqımızı ehtiyac olur. İqdarlığında danışıqımız yalnız Azərbaycan üçün. Azərbaycan görəcik ki, qazanmayacaq. İqdər qazanmaqs deyir. Orada bizim öz maraqımız alacaq, biz o məsələrdən çəkinəcik. Teşəkürlər İqbal Bey, bizim mefrimizdə izləyicilərimizdə teşəkür edirik. Bir izləyicimizdə bizdən soruşur. Yəni, efirinize ələliyə bir vətəndaş ve inkişaf partiyasını sədərini dəvət etmişsiniz. Onu lütfen ələliyəbidən soruşun. Ələk ki, bizim efirə gələt çıxabilmir. İqbal Bey, çox sağol olun. Teşəkürlər. İzləyicilərimizdən çox qarşı edirəm. Efiri bəyənin, paylaşın. Daha bir canlı bağlantımızın sonuna gəlip çattıq. Zonlu yayın bulacaq. Sağ olun. Sağ olun əqalın. Tanrı vətəlimizi, Tanrı niqətimizi görürsün.