 Szanowni Państwo, wojna na Ukrainie i pandemia przesłoniły nam największy kryzys, z jakim mamy do czynienia, nie tylko w tym stuleciu, ale od początku istnienia naszej cywilizacji. Kryzys, z którego przyczyną jesteśmy mysami. Topnieją lodowcy, giną setki tysiące gatunków zwierząt, zanika bioróżnorodność. Dewastowane są ekosystemy, wycinane, puszcze. Wszyscy o tym wiemy. Wszyscy też wiemy, że nie jest to przejściowy kataklizm. Dewastacja, którą można naprawić. Zniszczenia są nieodwracalne i ciągle dokonywane. By ocenić, co się da. Trzeba podjąć nadzwyczajne środki. Przede wszystkim jednak trzeba radykalnie zmienić nasz sposób podejścia do świata. Rozumienia naszych relacji z naturą. Wreszcie samo zrozumienia. Grecy znajdli takie pojęcie i określali je mianem periagogę. W jego obrębie nie chodziło o korektę czy zmianę poglądów, ale o nawrócenie. Jak mówili Grecy o odwrócenie całej duszy. Kryzys ekologiczny wymaga owej periagogę. Jedną z propozycji jest ekofeminizm. Żyjemy w świecie patriarchalnym. Kwiatwizacyjnie urządzonym przez białych mężczyzn, którzy przez wieki traktowali się jako miarę człowieczeństwa, postępu, moralności, kultury. Traktując innych, przede wszystkim kobiety, obcych, niewolników, niebiałych. Jako istoty podporządkowane, drugiej lub trzeciej kategorii. Patriarchalism wzmacniany przez religię, nakazywał czynić sobie ziemię pogdaną. I tak czynią, eksplorując, eksterminując, devastując, pozyskując. Peministki już dawno dostrzegły fakt, że stosunek patriarchalizmu obecnej kultury do natury jest mniej więcej taki, jak mężczyzn do kobiet, czy zwierząt, dominujący i podporządkowujący. W ekofeminizmie nie chodzi jednak, by tę relację odwrócić, ale porzucić. Jako feminist nie jest najmniej nurtem myślenia, który ma charakter antymęnski. Nie walczymy z mężczyznami, ale walczymy o świat razem z nimi, opierając się na innym paradigmacie światopoglądowym. Chodzi o nasze wspólne przetrwanie. Jak ktoś kiedyś powiedział, epoka kamienia u panego nie skończyła się z braku kamieni. Tak, jak sądzimy, patriarcha nie skończy się z powodu braku lub bez siły mężczyzn. Ale niewątpliwie to patriarchalne, ekspansywne podejście do świata musi zostać porzucone. Świat nie jest przedmiotem. Świat ma charakter podmiotowy. Ekofeminist jest sposobem widzenia, o którym można powiedzieć, że jest w budowie. Nie jest dane, nie jest opracowany, jest tworzone. Właśnie w ramach różnych debat i działań, które podejmujemy dzisiaj. No i do których gorące zachęcamy. Nie ulega jednak wątpliwości, że muszą się w nim znaleźć niedoceniane, marginalizowane w ramach naszej kultury, tak zwane kobiece punkty widzenia, kobieca wrażliwość, kobiece postawy. A więc punkty widzenia i postawy tych, którzy w tej kulturze nigdy nie określali jej priorytetów, którzy byli zależni i podporządkowani. Jedną z ważnych kategorii ekofeminizmu jest troska. To wokół niej powinna być zbudowana nowa, ekofeministyczna etyka. Ale chodzi nie tylko o psychologiczną postawę troski, czy uczucie troski. Chodzi o polityki troski, o demokrację troski, o cywilizację troski, w ramach której podmioty definowane są przez wzajemne więzi, a nie jako konkurujące ze sobą indywidua. A pole działań moralnych nie jest ograniczone do ekskluzywnej kategorii człowieczeństwa. Zwierzęta, o wynieludzkie osoby, również świat ożywiony i nieożywiony, mają stać się przedmiotem wzajemnej troski, mają stać się podmiotami, których wartość ma mieć charakter nie tylko użytecznościowy, ale właśnie podmiotowy, autoteliczny. Oto wyzwanie, przed jakim dziś stoimy, a na dziś to bardzo ważny temat do konkluzywnych dyskusji, do których bardzo gorąco zachęcam.