 As defined by law, cultural heritage refers to the totality of cultural property preserved and developed through time and passed on to posterity. Cultural property refers to all products of human creativity by which a people in a nation reveal their identity. These include churches, mosques, and other places of worship, schools, and natural history specimens and sites, whether public or privately owned, movable or immovable, and tangible or intangible. In the series of lectures, esteemed educators from our national university lend pertinent discussions thus open academic discourses on Philippine cultural heritage relating to their respective fields of discipline and expertise. These can and may be used as resource materials for further learning and study. Distinguished visual artist Joey Tanyedo talks about how our culture is misunderstood and unappreciated by most Filipinos. According to him, a greater majority of us do not know or are unaware of its value, hence we forget. He emphasizes that our cultural heritage is wealth that must be loved and protected. For if not, we have nothing. Magandang araw sa inyong lahat, tayong ay magkakarol ng isa ang micling discurso, tungkur sa tinatawag natin na kamalayan, o sa ordinary yung salita, tinatawag natin kultura. Adalasan, maraming maling pakaintindi sa kultura o sa Matel Selta o sa Pilipino, sa toto ang selta ay kamalayan. Pag-usapan natin ang yung mga pagkukula sa pakaintindi. Kaya nga ating pinag-usapan ay mga yamang di na nakikilala o mga yamang di kilala. Maraming tayong yaman sa ating kultura na hindi na namamalayan ng mga tao o hindi na nakikilala o hindi na nila na tatandaan. At ngayon, pag-usapan natin ang ito at papano natin mariraneng johan ng situasyon. Ang bisinyo o ang mga lamano kultura, laging ating sinasabi magkabunay lage ang kultura at sining. Bigin natin ang ano ng kahalugan. Ang kultura ay kamalayan na namanifest sa sining. At ang sining ay isang pagsalanim sa kaisipan o laman ng kamalayan. Ang sining natin o sining ng halos sa ating tao ay nang gagaling sa relasyon sa kalikasan. Alambawa sa Pilipinas ang ganda-ganda ng ating kapaligilan. So dun ang gagaling ang ating yaman. Sa dami ng ating mga magagandang tanawin, magagandang resources maging mayaman din ang ating mga manifestasyon ng sining tulad sa musika naging inspiration sa panonulat, naging inspiration sa pagawa ng mga paghabi at mga iba pang sining visual. At sa mga habang panahon, ito ay basihan magmula panong araw at dapat anggang ngayon dahil hindi panang manawa wala yung ganda ng ating kapaligilan na pwede ang basihan na sining. Ang isang halimbawa ng ating pagtingin sa kalikasan ay yung mga galaw ng mga hayok naging basihan, ang ibang galaw sa sayaw. Ang mga halaman na nasapakaligilan ay naging basihan ng mga disenyo sa paghabi. Patin ay ibang mga hayok na nasa dakat ay naging basihan din ang paghabi ng ating mga petutubo. Pero ano ba nangyari ngayon? Dahil sa maling pagkaintindi sa salitang kultura o siguro hilao na pagkaintindi sa salitang kultura, ito yung nabibigyan ng ibang dahilan. Alimbawa, pagsinabing ako'y nag-apply ng trawaho, birang cultural dancer sa japan, eh, Pilipin cultural dancer ba ako? Ano mong kultura akibina mga mahagi? Or pagsinabi natin ay, ayayaya tayo ng mga turista, ay pag-ibang ang ating kultura, pero mali ang context do. Kadalasan, dahil sa pagiging komersial ng kamalayan, alimbawa ay mga bihis at ibang katutubungan nyo, ay ito na turin nalang na kandisplay sa turista. Hindi na, hindi na na alala ng mga karamiyan na tayo yun. Ito ay nagiging novelty. At iyung, mga simbolo ng tangal tulad ng tatu, ay hindi na hindi kilala at hindi na rin hindi nagalang. Ang nangyayari ay kong sino-sino ang gusto magpalagay nito, dahil nakikita nila sa mass media, ay pa-irrequestan nilagay, kahit hindi nara rapat sa kanila, o hindi sila dapat parangalan ng simbolo nyo. Hindi ng ating musika, hindi na umulad o mabagal na mabagal ng pag-ulad, dahil iba na ang inapresyay ng mga tao. Yung mga musika natin sarili ay danda ang lumini-bis dahil, siyempre, hindi na kakakukan pundo at hindi kumikita yung mabagawa ng musika. At hindi ating pananamit ay minsan na babagtawan na nalak, minsan nakakawitness ako, nangisang pangyayari na kung saan yung mga studianta sa elementaria, pinagtawan ng isang performance sa isang skwela, ang dahil sa kanila nang suotan. Iklihat ay hindi dama, tapat siyuri dito, dapat pun malaki. At yung mga sayaw, namin saan tinuturin na lang bilang archival, hindi na pinaperforms sa publico, hindi na isi na sayaw, kung meron man ay pinimkili na lang at yung mga iba ay namanipang contextual pagkamit. Yung mga iba pang mga paksasalarawan ng Palturan Kubino ay sabad na bibiginalan ng assignment sa mga pan-display pagpapakita ng dekorasyon, hindi ito na dada ma, hindi ito na nararamdaman, nilang partin ng Kaluluwa o partin ng Malayan. At hindi mga ibanggamit natin, hindi natin ang galing, ang disenyo, ano yung kasaysaya dito. Hindi pa rin natin alam, sa formal naidokasyon, hindi tinuturo sa skulahan. Magkos ang tinuturo sa karamian ng sa skulahan natin ay lalo na sa mga bata, sa primary and secondary education, ay yung maskaluranin, o sabi dila, kailangan maskaluranin, kasi magagamit sa pag-undan sa ekonomiya. Ang mga kabata natin ngayon, na na nag-arel sa skulahan, ay nuhubog bilang mga bata nakulang ang kalaman sa sarili, kulang ang paglalaman sa Kaluluwa, mas lalalaman nila, or mas ito tinuturo sa kanila, yung hindi kanila. At ang sarili natin kultura, ay naisasang tabi nalaman, sasina-sampi nalang ay para lang yung sa mga lib-lib, ang pag-unduka, ang mga atrasadong tao. O isang dahilan din, ang pag-libis ng kamaleng pagkultura, ay ang pag-lit ng lugar nung ating mga kurtutubo, na nga pag-tago, o pag-ipon, nangyaman natin sa kultura. Nawa walang sila na lugar, dahil, nawa walang sila na nang mga lupa, at ito inagaw sa pangalan tubo. Makuna pa nung araw, filit ng itinataboy yung ating sariling kamalayan, yung ating sariling sining na na-reflection ng ating kultura. Talagay ko, o siguro sabi natin, isang istilo ito ng pananahok, dahil maraming sumakok sa tin at paging kolonya, ay maraming influensyan na pumapasok sa tin na na natili ang gang ngayon. Lalo lang ngayon, tapag lawak ng komunikasyon, pagdating ng internet, pagdating ng social media, mas maraming idiya akumakalat, gali sa iba'y tiba'y tiba'y lugar. Di ka naman simsabi din mo na, simsabi nang masamayong sa internet ng social media. Ang simsabi lang natin, ang materialis na inilaligay natin sa sariling natin audience o sa inili natin, inilalabas yung mga materialis na dapat natin ipagmalaki. Bagkos, tayo ay sumusunod doon sa mga lumalabasa na nakikitalang natin sa galing sa iban lugar o galing sa iba'y tamalayan. Well, ang effecto nito ay nagigita'yung kikilala natin, mas nakikilala natin ang mga produkto at mga produkto ang pinabibilisate dahil kadalasan sa internet o ay natitinda'y ng produkto mas maraming temptation na bilinto dahil ito ay nakikita lahat kilagi sa isang medium marisa kibiren, marisa jario, pero malakas sa internet. Ang nagiging resulta ay mas nalalaman ng ating mga kabataan yung hubis ng mga tatak ng produkto dahil ito ang nakalabas sa kanilang mga pinapanod, sa kanilang lababasa o kahit na sa mga billboard, kahit na sa mga jario, ito lagi ay nakalabas at ito lagi ay nagsasabing bilin mo ko. Pagpakilalan ng brand ay ang pag-anyaya sa pagbilay o paglakas ng konsumo ng mga produkto ito. Lalo-lalo na in-implewensyan ito yung ating mga values ay hindi siguro ko matagumpay pagwala akong koce hindi siguro ko matagumpay kung hindi mo kong European yung bahay ko. Yung ganong aspeto na kamalayan ay lumalaganap dahil sa mga influenza ng nakikita nababasa at na-re-dining. Ito ang kinasabi natin effecto ng globalization. Hindi naman natin kinasabing pwede natin tulabanan kasi kasalit ay replay. Hindi naman natin kinasabing hindi tayo pwede lumahok. Ang pwede din natin sabihin sa larangan ng globalization ay maganda siguro na lumabang tayo. Hindi tayo yung sunod sunuran sa mga idinidigta nang mga magbebenta o nag-gagawa ng polisiya. Mga ring mas mararapat dapat natayo ay magkaroon ng sariling wepo. Para lumaban ng patas sa larangan ng globalization. Sa ngayon ang ating system ng pag-aral ay nakakatutok doon sa pag develop lang ng skills ng ating mga kabatan na nakikita natin sa kanibagong curriculum. Dan di develop tayo ng mga tawagay skill workers na hindi masyado nag-analisa. So nagiging posibo kasiibo ang mga studentin natin at naging sa mga kiba-ibang idiya lalo na sa fagtingin sa gilos at atibidad kultura sining ng iban lugar para ito ang naging halimbawa ng tamang pag-gilos. Sa ating paralan ay hindi lang sa edokosyon sa primary sa elementaria sa high school kahit ninsan sa kaliig sa kolehiyo lagana pa rin ang edokosyon na nagkukulang sa bagtuturo ng melalaman at yung kalalua nilualob ng kultur ang Pilipino yung kamalayang Pilipino. Diyon ang natututuna nila bato isa mga curriculum at mga standards na nasiniset ng mga spelaan. Lala na ba pagkasa? Siguro hindi ganung ka dali pero meron pwede yung gawin. Ang pwede natin gawin ay isa ang malalim na pag-aaral ng kultur ang Pilipino. Yung ibig sabihin at hindi ito hindi yung pag-aaral na parmal pwede naman makaram na pag-aaral sa larangan ang hindi parmal hindi pwede naman ng hindi sa spelaan. Pwede yung ang pag-aaral o pag kilala ng kultura ay pwede yung maranasan sa araw-araw na buhay. Ang pagawa ang popular at waspaggamit ng katadubong disenyo, halimbawa na may galang at may pagmamalaki. Ito ay nagbidigay ng pakirandam na yabang sa sarili o pagbidigay ng pagmamalaki sa sarili. Na siguro darating ang panahon na pagmaramin na nagmamalakis sarili na sa sarili nating pagkapilipino ay dadadating sa antas na pagmamalaki ng lugar ng Pilipina. Ang napakapayap ng mga proseso hindi ito may struktura hindi ito ay paggamit lamang ng mga disenyo at araw pag-aawit na mga tugtog mga awit tugtog minsan pag-aaral ng literatura ang pag-aaral ng katutubong disenyo awitin literatura ay isang malakas na pag-ugnai ng ating makabataan sa kanilang nakaraan sa kanilang kasaysayan. So ang isang importante rin o ang isang mahalagang magiging papil ng pag-aaral ng sabiiling kultura at sining ay ang pag-ugnai ng tao sa sarili niyang kasaysayan ng bansa. Pwede naman hindi naman tayo na napiling makaluma ay baksinabi natin gawin natin o gaming din natin ang mga disenyo ay ang pag-uisip na Pilipino. Pwede naman gamitin sa yung magagandang disenyo sa pagungan nyo. Pwede hindi naman dapat makaluma. Pwede din yung pagpapalaga sa ganda ng disenyo naga gamitin sa araw-araw. Yung mga ritual yung nagawa ng ating mga babayang ay bang lugar ay dahan-dahan ating makikilala. Sa ngayon hindi pero pag nagtanong na yung mga tao bakit may ganyan disenyo mag maganyang awitin at din na papag-aralan nila nagaling to sa isang bitual o ito isang yung naparati sa isang pangyari sa isang lugar. Sa fashion pwede nating gawin. Isang makabagong pag-gamit ng disenyo na Pilipino na hindi kailangan na napakastricto lang na nananatili dun sa lumang paggamit. At pang babay pang nalaking disenyo alimba ba yung lakub isang sining isang sining ginagamit dati sa gandao at malapit ng mawala ay nagawang popular ulit at bumalik ulit at isang paraan ang paggawang popular nito ay ang paggawa nito sa isang gamit ng disenyo nito sa atin mga building sa mga posters sa building minsan tabi nila pa na nakakapalded ng pag-aral yung mga hindi may alam ng atin mga katutubun disenyo nagtatak sila ano ba to? nga nanggumpis na sila magtanong dun sa pagtatanong dun nagsisimulang pag-aral so hapag nilalabas natin nilalatag natin sa kanila ilalo silang nagtatano at lalo silang nigaaral at tuloy tuloy din natin ilalag e ilalatag pa rin at iahayag ano yung mga mga gandaan diseng ang ganda-ganda nito ano yung to so pwede natin sabihin ay paliwanang na yun ay pinalaki natin mga telang yakan mga paghabi ng banig sa palawan na hindi nilalab nga yung paggamit natin sa sa mga public spaces ng mga disien disenyo at yung paggamit mga awit saan ay atin mga musikero ay mga magamitin din ang mga sutura ng ating sariling musika e nagsigay din ang interesse so yung mga halimbawa na kumpapanagin na gamit bilang palamutit yung ating mga disenyo so ang kanyang function ay para mat makita matutunan at pagdisitan so hindi sinasabi natin meron tayong mga katutubun disenyo katutubun musika hindi naman to dapat manatiling makaluman ito ay pwede rin gamiting sa babo sa tamang kontekso nito iwasan lang natin mga bastos para malaman natin pinapangarala natin ano yung panyang mga gamit bahano siya ginagamit at papano natin gagamitin sa na wasto sa bagong panahon tiyan itong paraan natututunan natin ang ating kanulua natututunan ng mga Pilipino sino sila sinasabi natin buod ng kanilang kultura o buod na pamalayan na nakita sa sinin sa gandito paraan binabaliknad naman natin ang sinin ang nagpapakilala ng buod ng pamalayan pwede naman kong baliknara ni siyang ano lang paalala ang kultura kultura ay isang yaman napan natin mahalin ang pwede wala ito wala tayong mga wala ang Pilipino mga wala isensya ng Pilipino magiging tao nang tayo na wala ang pagkakilala wala identity siguro isang kling anulang toad school para magbigin ng idea ay papakita sa paraan na nagagamit araw-araw at hindi masagang formal ako si profesor Joey Taniedo ng kulehiyo ng sinig visual ng universtidad ng Pilipinas sapo ako mangagawa sa sinig para minsalamat ko