 Aşağımız xeyr, dəyəl izləyicilərimiz 14 Oktyabr 23-ci ildik, vaşı vaxtlə sadı 22-i ildik. Yeni zamanda bizi dünyanın müxtəlif ölkələrindən, uçunu daqqən, otaidlə izləyən dostlarımıza da hər vaxtlısı xeyr deyək və ilişimize başlayıq. Dündəm, dəyişmir gündəm, qarabağdır gündəm, ortaş şəqdəki durundur. Giri şeydən ortaş şəqdən İsrail fələstin, başqa sözdə İsrail həmas, savaşınla aldığımız, gördüğümüz səhnilə aldığımız məlumaklar bizi çox incidir. Yəni, görünən də budur ki, bu savaş hələ çox u canları alacaq, təsvər olsun ki, həyatını itirənlər təkçə, hərpçilər siyasətçilər olur. Hər zaman böyük savaşların, qurbanları, yədə Ukrayna dolduğu kimdə, simdə hale obaq etsasın. Bunu bizdə uzun edilər, 30 il, hələ bugün də qarabağınla bağlı yaşayırıq təsvər olsun ki, və ümid edək ki, məntəqədə süt alacaq, ister qarabağsa başında elmənistanla süt müqabiləsi bağlanacaq, isəsə də ortaşağa gidə biz sülhun və əmlamanların şahid olacaq. Ukrayna savaşıda bağlıdır, mövqeyimiz bəlidir. Slava Ukrayna deyirik, çünki haqsızlığa məruz qalb, bizim kim, uzun edilər bizim kim. Programımızın qonaqını isə siz bizim efirdən yaxşıdan yırsız. Siyas elmər doktoru, profesor Sabir Mənmədləl hazırda bizim canlı yayındadır. Sabir məlimi sağlaməyəm. Haqşanlı seyrif və hürməkli təbaşas və arabası sağlamdır eləm. Təşəkyürlər, Sabir Mənmədləm. Həvəldə qarabağla bağlıdan uşarken, ən son gündəm məsələsi bu bir şək görüş oldu. Bir şək görüşündən sonu, bir şək görüşünə başın yan elmənistan prezidenti getməl. Niyə getməz aşağı yıxarı bilirik? Çünki Qranadiyyə getmişdir, İspanya getmişdir. Bunlarım və Azərbaycan prezidenti bunu qınadır. Sanki farmat və problemin həlləyəm məs, mdb və yaxudda kremlin patronajla ilə kesirlən toplantılardadır deyə, mən bilə anladım aşağı, elə mələyəmin yanaşmasınınla. Amma mənim üçün dikətimi çəkən Putinin açılamalar idi. Putinin açılamalarında Moldova ilə bağlı, Ukrayna ilə bağlı məyən məqamlara toxundu, hər halda Putin sayağı toxundu və başın yanı hədəf aldı. Yəni, belə anladı ki, başın yanın ritorikası dəyişdir. Və biz Qarabağla bağlı düşüncəmiz bu idi ki, Qarabağda rəfiri öndüm keçirdisin və s. və s. Və ən nəhayət bizim Bişkeş protokolu haqdında, hər haldır 1994-ci ildə 12 mayındakö bəndan protokoludan sonra, biz 30 ilə yaxın bu torpallara əsirət qalmışdı, bunu da unutmamışıq. Amma növbət də və Bişkeş görüşündən sonra, bize məlum oldu ki, Rus ordusu, Rus dırnaqçinə suq məluması Qarabağdan çıxmayacaq. Mən belə anladım. Amma mənim anlamaqın bir şət deyil. İstiyərdim ki, Qarabağda ki, müvzud durum Ruslar orda hansı şərayətdə qalabilər və Putinin açıqlaması bütün bunlar üssüslə düşür. Biz bugün yeri gəlmiş yəni, Qarabağqqını danışacıq, həm ortaş həqdəki, savaş haqqını danışacıq ölmətləyir. Sabir mənlə, buyrun, sabir mənimiz siz eşidək. Təşəkürəyik, Rəmrif Hətbəng. Putinin açıqlamasında Rusya rəhbəriinin əsində bir çox niyətləri ücə çıxdı və əsində qeyd edək ki, bu niyətləri çox vaxtı gizlətməyət çalışır, krem rəhbəri, amma vaxtaşlı olaraq istəldiyək ki, yıqlaca bas-dokta verdi açıqlamalarda, valda qlubunun izlasında verdiyi açıqlamalarda, hər halda Rusya rəhbəri artıq öz emotiyalarını gizlə də bilmir və öz istəklərini, öz niyətləri ortaq qoymuş olur. Məsələ, burasından üçün Rusya rəhbəriyi çox ağrılı qəyabru edir, Azərbaycanın Qarabağıda Yurizdik siyasının təyəmin olunması məsələsini. Və Putininə bunu ne qədər çalışdıqla gizlə də bilmir, çünki ifadələrinə, cümrələrinə görünür üçün, heç də bu prosesin Azərbaycanın xeyrini qeytməsindən, heç də məminun deyir və ərazı deyir. Ona görə də nəqdərlik ifadələrdə, məsələ, onun o təhsik isəri hissi olunur. Məsələ, burasından üçün Rusya nəki Azərbaycanın Yurizdik siyasının bu ərazilə təhsik olmasından vələ ağrılı bir şeylər çetilir. Eyni zamanda Rusya bu proseslə həm də, cəhəni bu qafqazdan sığışdırıq çıxarılmasıyla paraylə ilgəlidir bu iş. Bu mənə də Putin çox inat kəlcəsində hələ çalışır, sədə dildə deyisək Rusya rehbəri çırmaqlaşır kiyn, hansı yoldanız olursa olsun öz mövcudluğunu bu ərazilərdə bu bölgədə qoruyub saxlasın. Məsələ, digət getirin Rusya öz fikirlərinə belə dək isinadilə etkidilir kiyn, o vaxtilə kəlbəcəri ilaçını Erumənistanın tərkibində qalmaqlığa, o bisi 5 rayonu, əvvəlki Qaraba bölgəsinin yətərəfində, Qaraba Dağlı Birlayətinin bondarma eləmənin etərəfində olan rayonları, Azərbaycanı qətə alması məftələsinin qöya-razılıq verildi. Amma o bisi tərkətdən buna çal da verən yoxdutun, yəni nədən Rusya rəhbəliyi bu formada başqa ölkənin ərazisini çiməsə, pay veriməyə haqqırda düşünür, yəni orada hansıda bir rejimi yaratılmasını, o rejimi mövcudluğunu dəxtəkləməyə demək hansı hüquqla Rusya bu istiqamətdə ərekətidir. Bu mənada Sürsüsün Vladimir Putin çox azərbaycana qarşı olan antə azərbaycan müəvbiyiini gizlədə bilmir. Amma tarix öz aharilə gelir, şö bəyanaməsi var, Türkiyənin imzası var, Türkiyəri qənal küt olaraq qalır və gəlilərdir ki, xüsus olaraq Recep Tayyip Erdoğan, Recep Erdoğan həs prezident bir dövründə bu proseslərə azərbaycan çox uğurla başladı və bu gündə biz azərbaycan cəbliyyətini təbrik edə bilərik, azərbaycan xalbini təbrik edə bilərik, hərə gətən 30 illik bu biyala, həcək tarixə bir qəti etirsək, umyətlə 19-cu əsrdən ildiyəni qədər uzanan, bax bu problemlə demək istəyirəm ki, bu ərazlərə 20 əhalisinin çöz ilməsi ilməsi ilmə başlanan həmin 18-13-20, demək 18-ci ildə bu proseslərlə başlanan, bu çöz ahını və 20 əhalisinin azərbaycanın gölgesi olan qarabax ərasində və bəşqə ərazilərdə çox alması və bununla da demografir vəziyyətin değişməsi proseslərlə baxsaq, həgətən bu 200 ilə qədər bir dövr ərzində azərbaycanın sinəsində bir yaraya çevirilmişdi, bu elməni problemin və ona görə də həgətən bizim üçün tam sənmi deyələm ki, böyük bir quruj istəkəsilməyə imkanımız var, bu ürəmizdən gələn bir hissədə, bu mənada Azərbaycan xalburda və bizim tam aşa sıra vəzə, həgətən ürəktən təbri şeydələm ki, bu belə Azərbaycanın bu ərazilərdə yüridik siyasını təslik olunması ilə bərabər, həm dəkin Azərbaycan tarixinin bir şanlı dövrünü biz yaşayırıq. Eyni zamandı qeyritmələ adımdır ki, Rusya həgətən bu indiki dövrudə də bu ərazilərdən əlçəlmək istəyən bir, və bu tərəf vasitələrlə istəyərdək ki, ürətbəsiz çoxunduğunuz o Rusya sülh məramların bu gölcədə hansı, statüstə hansı formada və niyəcə burada qalmasına məyəyə şərək axtarı putin aləmində. Eyni zamanda Çünürcün, yəni bu ərazilər regionunda, yəni kəmurikasyanın açılması da Rusya patronajlıq ilə baş veriməlidir, mədər hələri də baş veriməlidir. Eyni zamanda məyəl ələhələr formasında hətta dişkiyikdə çox bilə bir əcavib təşilat da formalaşdırıldı. Məyəyə mənə də Rus dilinin korunmasına, isməli oğlunmasına dair bir beyni alhaq təşilat da formalaşdırmağa cəhək edildi. Həmə, dər başlarında qeyd edildim ki, Azərbaycan rəhbəliyi bu təşilata imza atmalı. Yəni Rusya nın Rus dilinin korunmasına dair bir təşilat forması çox maraqlıdır ki, bu təşilatın da yaranması təşəbbüsü də Mescadaqistan presidentii Tuxay Tərəpindən iləri artırmışdı. Şun məhdə də çətini çəkir yana insanlar nədən Tuxay təşəbbüsünə çıxışı etsin və hər haldə çox mərfi qarçılarınıza həmə ki, Qazaxstan özündə və Esingi, deməki, məkanında. Nəzərə, Azərbaycan məsələn Esingi məkanında vaxtilə Ukrayna da buranın təşilatını üzvüyüdü. Birləyin üzvüyüdü. Ukrayna-Rusya münasibətləri. Buna sonra Ukrayna-Gürusistan münasibətlərinə nəticəsi olaraq apqaca məsələsi, aksiyeti məsələsi bir yara olaraq kaldı. Predistrovya, Moldova, Rusya məsələsi. Yəni demək ki, bütün bunların hansı bir başa ona gəlalət edirkin, Rusya impiri ambitiyalarından hiç də elçə emir və bu gündə bu ambitiyaları davam etirmək istəyir. Bu həryv vaxtilələrlə. Çünki Rusya'nın qorunması məsələsi artı Rusya, Kurymrə üçün siyasi müşr luxury çəkinmiş bir alə həmin istifadə olunacağı yairdəki gələcəkdir. Eyni zamanda Bişikləkdə həm də Vladimir Putinlə, Adıbaca Prenikhan Aliyev görüş keçildə. Bu görüşləm də Baba effective, eqəricazə məsələvisə edəz o dinlən bağlı bir sual verirmişsən? Burun ki, biz arabam məsələsində keçdik, bu Ukrayna'nın sabik prezidenti vardır, Şinqonun məşhur bir kelamı vardır ki, Rusya'nın sələdləri Rus dilinin istifadə edildiyi məkana qədər uzanırsın. Aşağı yukarı bu şəkildə var idi. Maraqıldır. Bişikək görüşündə nə Ukrayna var, nə Moldova var, nə Ermenistan var. Esprivaldiqə hiç yoxdur. Belə skırki büşikək görüşürələ, Kremiləp və Putinilə daha doğrusu beyyəti təzələməkdir. Rus sünmən anlayabilmirəm, bir Qazakhstan boyudur ölkənin prezidenti, niyə Rus dilə bağlı bu şəkildə davranır? Aşağı düşürəm, bunların mənşahini danılıram. Ama mənə bir mara aldı. Bu, büşikək görüşünün keçiriməsində məksəl, nə də Azərbaycan prezidenti MDB oyunlardın keçirməsindən bağlı belə bir təklif edib, sanki bir beyyət təzələmək məsələsi var idi. Bunun səlci olaraq fikrinizdən yaymamalıq üçün, dedim. İmkânımız olsa buna da bir qaydarı. Buyurun, siz davam edin, lütfen. Rüfət bə mən xatıradın ki, nisə ilə bundan əvvəl, ə də yalınırsa, təxminən bir onçil bundan əvvəl Rusya devrət duması belə bir qanun qəbul etdi ki, Rusya dilinin ölkədən qarışda, rüsyədən qarışda işlənilməsinin ələ qədər olaraq və qanunla bir istiqamətə ona yönlərmişdir ki, Rus dilli əhalinin qorunması, mudafə edilməsi məsələsini gündəmə gətirmişdir və hətta məsələ belə vurgulanırdı ki, hansı ərazidə ki, Rus dilli əhali yaşayır, o əraziya Rusya hücumətdir, Rusya devrətdir, istəli silahlı bövlələrdən, istəli tiplamasiq vasitələrdən, o ərazilərə mudaxilə etmək hüqubu qazanmış olurduqya öz aləmlərin də belə bir qanun oldu və bunun davam olaraq məsələn, çox böyük belə tələtümləyir, böyük belə qorqlu bir vəziyyət yaranlı üçün hər qətdən Rus yanıdan çanarda xeyli sayda Rus solu mənşəli əhali, aşırı bu bir içindindəkin Rus dillindən istifadə edən əhali də var və bu prosesdən, bu eləməklərdən, bu amildən istifadə edərək Rusya bu ərazilərə mudaxilə etmək qorqsu yaranlıma belə bir üçün dəmə gəldi cəni şəkidə də bu mudaxilə olundu, birçok devrət xadimləri də buna ərtəraz etmirək eyni zamanda, əcəb xatırırsınız da bu prosesindən yanaşı başqa bir xətdə yürütüldü kremi tərəbindən yəni Rus dilində danışan Rus dilində təyəsil alan insanların çox sürətlə, qisan müddətlətlə Rusya bəhətən darşlıqına qəbul olunması məsələsi gündəmə gəldə həmən görürdə və hətta bununa da paralel olaraq Rusya pasportlarına paylanması məsələsi gəldi və dəmək xatırlasaq, məsələn 2014-ci ildə Rusya kremi ışxal etki dövürdə Rusya pasportlar məsələsi artıq aktuallaşdı Daniyetsk, Luganskı vilayetlərin də Asiyetiya da Sura-Pirniye Storoviyeti suyippət gəldi və dəmək istəyirəm ki, bu Rus dilindən istifadə artıq siyasi prosesi çevirildi və Rusya impiriyası bu prosesin istifadə edil əfraf qonuşu ölkələrə təzik göstərməyə belə vaşsıdə axtarmağa çalışı bir vaşsıdə kimi istifadə etməyə cəhət edildi və bu xətnəmdə davam etsəyəc, yəni biz, Şamalı 2. isəsdə ki, nədən Qazaxstan prezidenti, bu məsələdə belə fiyarlıq göstərim məsələ, burası nədikən, Qazaxstan'da 3 milyon yarım Rusya halisə yaşıyor bir elementi məsələ buralamaq istəyədim, Qazaxstan müstəqirik əldə etdiyi bövürdən, əhalinin təxminə 45% Rus dilli əhaliydi və Qazax dilli də heç özləri bilirdi. Ona görə də bu qoruxu var idi ki, həqi qətəyən Rusya bura kəhsiri etməyikən olacaq haldə bu ölkərinə çalqa biləcək, təqəyən birə qoruxu var idi, vəqdir edə Nur-Sultan nazar bayırdı, bu aminin nəzərə ağılırdı. Amma indi ki, vəziyyətdə Qazax əhalisi kifayət qədər sahib baxımdan da üstünlük təşkil edir və haldə təxminə 10-12 milyonu qədər, Qazax əhalisi, Qazax məsələri. Yə, indi əxtindensiyaya gedirdi, orda sabir mələm. Yəni ki, Qazax çox buldu. Ləz bu Rus stilini qorumaq, ki, necə, niye ortaya düşür? Bundan bağlı bir mənələ ölkəliyim mi var, Qazax qaldın? Məsələ, burasında biçim hələ o eninəvi şəkildə Qazax, deməli, Qazaxistan'da Rus məhdətlərinin çox olması, məhdbət organların çox olması, deməli, eninəvi şəkildə Rus həhalisine məyəm, yəni də birə də çərək yaratılması. Bu proses təsvülər olsun ki, indi yəni qədər davamidir. Və Qazaxstan rəhbəriyi də, yəni bu amildən məyəm, yəni də çəkinir. Amma o demək deyir ki, yəni Qazaxstan rəhbəriyi Rusiyanın təsiri altına yəni ona xoş gelmək üçün Rusya dinlə, bu formu da hətta məyəməni bir status variyatıda günləmə gəlir bu belədədə, sətiratı. Eyni zamanda nəzərə almaq lazım üçün, Qazaxstan'da Latın əlfasına keçik məsələsi də məyəməni də problemləşmiş deyir və ona görə də bir müddət bu keçik məsələsinin özün də uzatmış olduğu təkəəlmək üçün eləmkin, sədəcə olaraq Rusya əhalisinin çoxluğunu nəzərə alaraq Qazaxstan rəhbəriyi bu adımı məyəm məyələdə belədə 60 olur. Rəarlıq da mən həgətən, rəarlıq bundan ibarətdik ki, Qazaxstan'da artıq o qortu belədir. Tam kanara çəkirməliyi deyir və Nusultan Nazarbayevin xətini davam etirələmən üçün eləkin, taqayev bu gündə Qazax dilinin, Qazax mədəniyyətinin gücüləməsi istigamətində daha ciddi atmalıdır. Yəni, çəkətinə çıxış etməsdə yer gələcəkdə her sə ona başvurcağları getirməcək. Eyni zamanda, siz doğru vurulursunuz üçün. Yəni, esəngə məyəm məyəməniyyədə maskarəhbərliyinin çönlünü almaq üçün görür. Bu da bir diplomatiyyə belə bir adımdı ki, siz vuruladığını səməngə esəngə oyunların azərbayda nə kesilməsə, məsələsə gündəmə gəlir. Görünür, yana Azərbaycan prezidenti İlham elif, o Rus dilini haqında, onu Rusinin qorunmasına əraq edər, binəxal təşkilatın yaradılmasına imza atmadığına görür. Məyəm mənə də bir referans edib ki, russiya rexərinin çönlünü almaq üçün, bu esengə oyunlarını gündəmə gəlçəsin. Çünki həyi gətən, russiyanın təsiri hələtdə bu pusaviyat ölkələrinə kifayət qədər gücülüdür və devlət başlılarda bununla xeyri cəhətən çəşinirlə. Sizlikət getirin, məsələn, binəkçidə bir oğlu, məsələn, 44 gün müqaribədən sonura, deməli, keçənli, sindiyabır hadisələrdən sonura, bu günlərdə baş verən antitəri terör əbəliyyatından sonra, bu üçün öz ifadəsi ilə dətələriya vurulur, qaraba məsələsi artı yeçunlaşır. Amma bununla belə cəhəvi üçünləm, beşünləm sonra yenə hansı bir formadasa, yenə bəq bu məsələn ortaya gətirir, hansı bir formadasa, demək xızışdırmağa çalışır, çürükləməyə çalışır bu məsələn, və Azərbaycan da bir siyasi xət yürüksək. Azərbaycan rexərini, Azərbaycan da, müəyyən mənada Rusiyanın bu muzakirələrdə ətcan atmasını belə tam kəssin şəkidə kenara atabilmir. Çünki bu imtidə, muzakirələr zamanı Rusiyanın ordiyət və hüququ məsələsi, Azərbaycanı qərəhlə olur beləcən. Eyni zamanda Zəngəzürp dəhlidinin asılması məsələsində Rusiyanın dəsdərinə müəyyən mənada məsəli ehtiyyət yarağılacaq bu məsələ gürləmə gəlir. Çünki burada Fransa əgər-Irmənsanı gücüvənəcə isə Zəngəzürp dəhlidini artıq Fransanın və bir yördə Amerika beləşmiş dafları təsirə altına çəlcək. Bu da Azərbaycan alaqlarına qət yən cəvabı yərimil. Ona görə Rusiyaya müəyyən məsələsində bir müəyyən məsələsində gəlir. Mən səbək kiçik bir haşiyyə sualı verəcəm. Siz 1992-93-ci ilərdə Bülfəc Elçibəyi dönəmində prezident aparatında məhsul vəzifədə çalışmışsınız. Bak, Rəsid-i Mahcumiyyət dönəmində 93-ci ilinin mayanın 25-ində sonuncu Rus eskəli Azərbaycanın tərkəri. Bülfəc Elçibəyi'nin yəlçinə yesidərinə bilirik və s. və s. Elçibəyi nə qədər haqlı idi? İndi bax Azərbaycan prezidentinin görürsüz özlün müdafiə və yaptaki siyasətində müəyyən reveransları görürüz. Amma ilçibəyə bunu yetməldir. Hansın doğrudu sizcə? Bir siyasə eliminər doktoru kim buna bir mövqenizi verənək? Rüfətlək, asfədiyək hər dövrün, hər günün öz diktəsi var, öz köçümü var. Bu mənə də nəzərə asaq çin, yəni bugünkü 2020-ci ildən 1992-ci ildərə qeymət vermək, bir qəddər belə dəkdə, abifilikdən kanar olacaq nəyə görəm? Sövbət orasından gelir ki, 1992-ci ildə hakimiyyətdə olan qüvvələr gələcəyi bu formada prangolozlaşdırmaq, bu formada görmək imkanına malik deyirlər, mümkün də deyildi, o mənə də bir strateji xəttimi və enəşdirirdir. Devrət olaraq, ister Rus dilindən ələ qədər olaraq, ələk siz xatırıysanız da, məsələn, Azərbaycan'da bütün əhali Rus, dilli əhali Ruslar da, Ukraynlar da hansı Azərbaycan dilinin örəyəlməsi kurslarına geydirdilər. Çünki, prezid aparatının dəhrizlərindən başlamış bütün idarələrdə Azərbaycanın devrət dilini, Azərbaycan Türkçəsi istifadə olunurdu və ictimai çüncə bunlar ibarət edik ki, Rus dilində artıq danışmaq ayıptır. Bu, devrətə hürmətsizlik elementi kimi qəbul olunurdu. Hələ, mən demirəmkin, kərgüzarlıq, mən demirəmkin, yəni, yazışma məsələri və s. Bununla ilə qədər olaraq bir Azərbaycan devrətçilinin tüclənməsi, Azərbaycan dilinin artıq insanların, hətta Rus dilinin insanların beyninə xoxması məsələsi esas xətkimi götürülürdü. En formada da Azərbaycanın müştəqiliyi məsələsi, Azərbaycanı xarici siyasiyyətinin formalaşması məsələsi, məsələ, Azərbaycanın qəbul olunması, ahtətə qəbul olunması çox belə taraqla, çünki Azərbaycan müştəqiliyi əldi ehtdiynə görə çox istəyə edən bu prosesə yanaşılırdı. Amma eyni zamanda məsələn biz 1907-ci düzəlişin qarşısını almaqda çətinlik çəkdi. Çünki bizim tiplama çiyamız, çox fədəkacasına həmin dövrdə Allah rəhəmət diləsin, çox mühəlləmə. Yana çox fədəkacasına çalışırdı. Amma beynəxalq güc mərkəzlərinin bu prosesləri də təhsil inkanlarını biz o dövrdə 1907-in əligə dəldə eləmdə düzgün hesaqlayabilmədik. Belə bir problem yarandı. Eyni zamanda biz məsələn Rusiyanın yırtıcı istəhlərinini görürdük, belə ona qarşı məyən adımlar artırdır. Amma o bir şey də rəvdə bu yırtıcı adımlar hansı gücə malikdir. Azərbaycanın nədərə də sarsıda biləcək. Bu məsələləri söz üçün yana bu təcrübə baxımdan bizim isər kaman da olsun, isəl deyək ki, ciplama çiyamızı olsun, beynəxalq aləmdə yaranmış vəziyyət olsun. Yana onu əvvəcədən beləyə prana sulaşdırmaq çətin iyidir söz üçün. Bu mənada mən şunilək ki, belkə də həmin dövrdə məyəm məyəm adı məsələn deyək ki, əgər söz üçün o vaxtda belə fikir var edir ki, esengəyi ölmüş, ölüdoğulmuş bir uşaqdır. Bunun gələcəyi olmayacaq, heç bir də devlətdə esengəyi üzü olan devlətdə, hətta müsləqirlərin əlçəhməyəcəyələr. Yana o vaxtda bu fikirlərdə var idi. Məsələn, belkə esengəyi məsələsində məyəm məyəm adı bir Rusiya ilə körflər tam yandırmaqa da belkə ehtiyacı yoxudur. Amma o bir şey tərəsdən söz üçün, Rusya qoşunların azəbəliyəndə çıxarılması məsələsi doğru adam idi. Çünki rüfət və şəxsəni özüb sən yerdə olmuşam. Mənə qarşılə döşənlərin rehbərləri, qurqlara da o kəmandanlıq edənlər də, tankı sürənlər də, aferatlarla hamsi Rusya eskərləri idi, Rus salifləri idi. Və bu mənə də biz biliydi ki, bütün bu prosesləri Rus yaribçiləri demək həyətə keçirir. Azərbaycana ərasili işqalı edənləyə də Ruslardır, hocalı soyqırmı çürədənlər Rus yaribçiləri idi. Bunun hamsini görürdü, bunun hamsini bilirdi. Və o yangı söz üçün, hamsının birə ürəyində var idi. Amma eyni zamanda bu prosesləri də məyən mənə də belədir. 93-ci ildə yumşalma bir eləməkləri, məsələk ekalo yəsə ayasını emək. Açlıq məsələri təkilik edirlər bizdə onlar, onlar bize. Çünki istəyir də ki, Azərbaycana bağlantıla tankı qopması. Xəzər dəyənizinə eləqədə olaraq, məyən adımlara çarşıda eləqə yarasınlar. Amma məyən xatırı ilə amcın, yana bu prosesləri də biz gətli şüslətdə Rusya'dan uzaxlaşmaya məyəl göstərirdik. Və bu məyələr də Rusya'nın normaldan artıq belçədə qızıqlandırırdı. Aydın da elmən zabımı aldım əslində, Sabir Məyəlin. Qayda Mövziya, çox təşəkürə, İran. Mövzi etrafında hatıqladım ki, bu axta iki sual izləyicilərin suallarını sizdən soruşun. Sonra İlan Məyəliyyiblə put-yolayibil-putinin görüşü haqqında. Filmar məyəlim deyir ki, Sabir Məyəlin belə çıxır ki, Azərbaycanda bu çoxu yandı qeyri Ruslara. Ruslarım bu əcavib qamını tətbiq edilə bilər mi? Yə ki, bir şey keşdəşi qamını. Məncələ, İlan Məyəliyyib onu qəbul edəməymişsə, Azərbaycanda onun tətbiqi mümkün deyir. Elə deyir mi, Sabir Məyəlin? Elə deyir. Azərbaycanda devrət başsı, o sənədə imza artmıyıq. Yəni, ona görə, Azərbaycanda heç bir adiyyəti yoxdur o sənədin. Və eyni zamanda biz qeyd edək ki, Azərbaycanda kifayət qədər Rus tilli məhdətlər var. Hansı vələ, isə Rus məşəli vələ bizim vətəndaşlarımız, isə Rus səndə təsəl almaq istəyən insanlarımız bu prosesdə istifadə edirlər, bu prosesdə istifadə edirlər. Yəni, onlar da üçün bu qanuna heç bir adiyyəti olmadan da Rus səndə təsəl almaq imkanından maritə. Amma bütün ölükdə, yəni, bizim demokratik quyumələrin isteyi onlar ibarətdə ki, Azərbaycanda Rus təsəli, Rus sülcəsili, 5. qaloğunun, o təsəl dairəsi sıradan çıxmalılır, onu biz çıxafmalıyır. Azərbaycanda Azərbaycanda devrət dil var, devrət Azərbaycanda türk sülcəsili. Və bu sistemdə türkləndirmələ lazımdır. Çünki belə bir çüncə var, belə bir elmi yanaşma varken hər qəxtə də uygundur, çün insan, uşaq, tələbə, şagih, hansı dildə çünürsə də o mədəniyyətin taşa hissidir. O çüncənin taşa hissidir. Ona görə də Azərbaycanda Rus təsəli alan insanların böyük hissəsi, Rus çüncəsinin taşa hissi kim çıx şeydilə çox təsəlilər olsun, bax məyar ahçinin, bizim əcdadlarımız elmərdə mət çox çubar çob olsun, sər fətələxan xoeski olsun, başqaları, deməli, onlar Rus yədə təsəl almışlar. Bu sistemdə gözəli birləyirlər. Amma onların milli ruhu o qədə gücbüdükün onların özlərini Azərbaycanda, Azərbaycanda türklə yinə sadıq olaraq, demək, saxlıyırlar. Amma çox təsələru şey, insanların böyük hissəsi elə iradələ olmur. Azərbaycanda görə də bu Rus mehdətlərinin çox alması Azərbaycanı heç deyər uğru deyik. Aydınlı, çox təşəkkürlər. İzləyicilərimizdə təşəkkür edirəm fikir bildirənlərə, suallarınız olsa yenə də soruşacaqım. Putin və ilham eləyib görüştülər və bizim üçün Azərbaycanın üçün özəliklə Qarabal üçün, o görüşün önəmi nə idi? Və iyni zamanda Putinin Qarabağından bağlı açılamalar. Bak, çox marağlıdır. Bugün Putinin rəhbəliyi ilə Ali başqa mandandı Putin-də. Onun ordusu Azərbaycanda. Sülmarabla adaltında Azərbaycanda. Və Azərbaycan haqlı olaraq özələsində antiterror əməliyatı həyata keçirdi. Və bu sülmaramlar vəkədə 2016-ci bir yaxışı qatırdıyrıq. Azərbaycan ordusu April Savaşında. Rusiyanın baş naziri də, xarcışların naziri də, gəlirlər otururlar başıda ki, bunu dayandır. Amma indi, durum fəqlidir. Durum fəqlidir. Mən istəyərim, o duruma ədəkfət olaraq Putin-də ilham eləyib görüşünü dəyələndirəsiz. Və Rusiya bundan sonra Qarabağda hansı haddımları atabilər. Görünən budur ki, nəyin ki oradan tutmaq əslində daha uzun müddət orada qalmaq istəyir? Rüfətlə, izələyə biləsək, bunların bələcə tarixi giriş verim. Bir ay bundan əvvəlcə baş verin hatirələ gəlir. Sənciya 1917-sində İstanbulda Rusiya nümayəndəsi Qabali, sonra Avrupa İttifazı nümayəndəsi Qlar, və ABD-i nümayəndəsi Bruno görüşmüşlər və Azərbaycanın dayandırılmaz, yəcə dayandırıq ideyası ilə onlar görüş müzakilə etmişlər. Və bir diləkin Azərbaycan Antiterror Eməliyyatına hazırlaşır, bunu həyətlə kesiləcəc. Və Azərbaycanın necəd də ayandırmaq məsələsinin müzakilə etmişlər. Söz üçün, bu proseslər Türkiyə rəhbəliyi də xəbərdarı gibi, çünkü İstanbulda görüş, istəyəndən haldə bunların müəllumatı var idi. Və bu görüş müəxbi gizli kesilirdi və bu gizli kesilən görüş antiterror eməliyyatından sonura artıq mətbaata getdi. Söz üçün, Azərbaycan rəhbəliyi də bunların müəllumatı idi. Yəni, demək deyirəm ki, Azərbaycan devrət başlı rəhbəliyi bu görüşdən də hətta məyə mənədə etiraz olaraq kəskin şəkildə antiterror eməliyyatını keçirdi və 24 saat ərzində Azərbaycan torbaqlarınla Azərbaycanın yürüzdik siyasını bərpa etdi. Bu, tariqdə görməmiş belə bir halisə. Məsələn, nəzərə alsaq ki, separatçı rejimi rəhbəliyəri həv səkidilər Azərbaycanın bahçə getirdilər şünək ki, bunla əraq edə bir tribunallı keçirləcəyə yürürün bir prosesörə oxşal bir mətçüləmkin qarabak tribunallı təşkil olunmalı. Demək deyirəm ki, Azərbaycan çox kəskin şəkildə isər ABD, isər Avrupa itifadına, həm də Rusiya rehbəliyinə qarşı öz cəmarşını göstərim. Eyni zamanda, biz bilirikin, qaranada görüşündə də Azərbaycana qarşı müəyyən o təhribatçı bəhenat sənət də hazırlanırdı. Bununla da ələqədər olaraq, Azərbaycana rehbəliyə o qaranada görüşündən kəskin şəkildə inkanə etdiyi bu təmarşıda biz gördük. Və bir şeydə görüş ərafəsində görüş başlanırca Vulacım ve Putin bir faydə işlətmişdik ki, ilham eləyə bilən görüşdə birinci muzaqirə olunacaq məsələ qarabak əklamında olan vəziyyəm. Bundan sonra isə ABD başıda çıxış etdi və məlbişini ona görətmək istəyirəm ki, bu Putin-i çıxışından sonra bir kərimədə olsun qarabak ifadəsini dilə getirmələ. Və bununla da Rusiya rehbəriyəm mesajı veriyindik ki, yani qarabak məsələsinin muzaqirə etməci şirin də deyi. Və üçüncə ilham eləyə bilə bilə bilə bilə bilə bilə birisi ilham eləyə bilə bilə bilə bilə bilə bilə bilə bilə və əsələ sireb onlara hamsi öz yerində. Anma qarabak məsələsini dilə getirmələ. Yəni, demək sənihəm ki, söstəs rounds, Şəbəyə naməsi var, Türkiyəni burada müyoloqluğu var, Türkiyəni təsiri var, Rəcək Təhək Ərdoganın burada iraləsi var və Adıbəlin devrət başcısının da Rəcək Təhək Ərdoganla vəqtaşlıları olaraq məslətləşməsi eyni zamanda xalişlər nadilərinə bu görüşlərinə keçirməsi sözsüz üçün Demək, Adıbəlin devrət başcısının kremi rəhbəri ilə görüşlərinə təhəsirəyilmişdir. Ona görə də biz deyilimiz evrək çabur silən əlgidər olaraq senədə imza atmalıq. Eyni zamanda Qarabaq probleminin umuyətən muzakirə etməyinin tərəqlaraq olmalığını ilham eləyif göstəriyədir. Mən düşünəm ki, bu çox belə bir müsbət halda Adıbəlin devrət başcısı üçün. Eyni zamanda biz nezərə almalıyosun, Qarabağda Rusya sülh məramlılarının bizim tamaşaşılarımız da bunu bilsinlər. Təxmələn, 24 Muşaidə məntəqəsi qalır. Çünki bütün başka üç Muşaidə məntəqəsi artıq ilə qulunuq, Rusya hərbişləri onu ilə qulub eləyiblə. Bu, 24 Muşaidə məntəqəsindən on dördüyü bir başa olaraq Rusya hərbişlərinə, adıbələn elbişlərinə bircə nezərət sistemi etə keçilir. Yəkən kendində və etərət ərazlərinədir. Bunlarda itəhmirən bir 11 məntəqə var üçün Rusya hərbişləri orada, yəni, o prosesi həllə də davam etdirirlər. Və üçünləm ki, üçünlə, üçünləcün biz müalumat alıraq ki, Rusya hərbişləri artıq bu hansısa nezərət məntəqəsindən belə dədə çıxmış olurlar. Mən üçünləcə bu proses süreht də davam edəcək və Rusya hərbişlərin artıq orada qalmağının bir anlamı yoxdur. Bunu Lavrov da dilə gətirdiyi, bunu Rusya hərbişləri yoxdarda vurgulurlar, bunu Putin də özü vurguladı. Ona görə, sadəcə olaraq indi, müzakələ mövüsü bir qədər çanardır. Müzakələ mövüsünü olaraq, hərbişləri yoxdur. Səbələ, burada bir kişi müdaqləyilir, müvzü aydını kətirmə edəcək. Onlar deyirlər ki, biz orada yıqdığımız silahlara nezərət etməliyik Rus hərbişləri. Azərbaycan prejəndi isədir ki, artıq qara vağdarlədə terörsular var. Yəni, bu, artıq Rus ordusunun orada qalması üçün bir anlaşmadan xəbəl vermirmişsicə. Yəni, mən də başa, şürəm nə anlamı var onun orada qalmasın? Anni, terör əməliyyatını zətə, Azərbaycan hərbişləri və polisəyətə keçirir. Azərbaycan də öz öz torpallarını qormaldır. Əgər orada ermənlər də köşib gədi bilərsə, onun orada qalmağın anlamı yoxdur. Amma Ruslar bəhane tapur. Biz de onları yeni bəhanlər təlid edirik. Gördən, budur ki, bu bir anlaşmadır. Sizin yanaşmanız necə edir? Azrı diyək ki, anlaşmayın ələ qədər olaraq mubaisiyəli düşüncələr olabilər. Məsələ, burasındadır ki, bu separasi qondarma rejimin liyak olunması prosesi yandan bir nəcə bir nəcə edir. Eri zamanda bu silaqların toplanması, buna nəzələt məsələsi də hələ prosesi, bu prosesi deyilir. Eri zamanda, Azərbaycan hərpçilərin əlbacan polisini, hən kədəni nəzələt etmək, o xucalı şəhərini, Azərbaycan hərpçilərin əsiyaranı başqa əraziləri nəzələt etmək prosesini qiyallaşdırıq. Amma bu Rus hərpçiləri də gündə gün qeyri etdiyimiz kimi, o məntəgələrdən artıq qeyri çəkirlə. Yəni, bu proses kiyidir. Mən düşünəm ki, hansısa bizi vurulamaq istədiyimiz deyək ki, son yöktə razlaşma var və bu razlaşmanın nəhticələri elimikləri nədən ibarətdir. Bu razlaşma, mən düşünəm ki, hərək bu proses kiyidir. Razlaşma ilə şifahi xorma da hansısa bu prosesin həgidə razlaşma olabilə. Məsələn, burasındadır ki, məyəm məqamda, biz bunu məsələn istəyərdik ki, biz özümüz də müzakirə edək, yəni, bu Rusiya hərbiçilərinin buradan belə də, hansı formada çıxarılmaqsın məsələsində bir maraqlı bir proseslinə gürə, hazır ki, dövrdə Rusiya rəhbəriyi çalışır ki, müxtəlif variyant təklif edəsin, Azarbaycanda da qani edən variyantlar təklif edəsin. Rusiya rəhbəriyi təklif edir ki, variyantlardan biri bundan ibarətdir ki, qazakh istiqamiyyətində o bizim yedikən anklavlar və üç anklav, və sərhət ərazilərin Azarbaycana qayıtara alınmasın məsələsində, Rusiya hərbiçilərinin həmin bölgədə yerləşdirilməsi bir bu feruzona kimi, həmin bölgədə yerləşdirilməsi məsələsində onlar gündəmə gətirə bilirlər, belə bir şey də getir. Eri zamanda Rusiya hərbiçilərini Zengyadurq gəhrizindən, yana Erməstanla bu məsələrinin bu zakirə edib, Zengyadurq gəhrizinin asılması prosesində həmin Qarabağdan çıxan Rus hərbiçilərinin o dəhlizin muhadirəsi məsələsini gündəmək gətirmək istəyirlər, bir xətlə bundan ibarətdir. Və o bir çıxətlə Erməstan hərbiçilərini qətir şəkədə etərəcə edəkdir ki, Rusiya hərbiçiləri Erməstan tərəbindən adıbələn Erməstan devrət tərhədində yerləşdirilməsi məsələsidir. Bundan ibnə edin, hər kəssin şəkədə paşinə. Yana demək ki, mələyən eləmihlər var ki, Azərbaycan da bu vəziyyətdən uduşsuz çıxmağa çalışır. Məsələn burasındadır ki, bu məsələni, Fransa vaxta şoru olaraq qarbaqda vəziyyətdən ərigə də, Fransa vaxta şoru olaraq BMKdə insan hürləri komitəsində siz birisiniz belə bir bəyanat verməyə çalışdır. Eyni zamanda, Ashfa'dan muzakilələlərdə yetti, Avropa Şuraslı Paralama Asambülyasında. Yana bu proseslədə Rusiya hərbiçilərin indiki vəziyyətdə orada olmasına bir istinatdır. Çünki Azərbaycanın elində imkanı var ki, burada Rusiya sülməramları var. Burada bu sülməramlar olan yerdə eriməni əhaləsində hansı təciq olabilər. Hiçbir təciqdə olabilməz. Burada sülməramları da bunu belə dətə təsdiq edə bilərlər. Yana hiçbir təciq olma, hiçbir etnik təbisləmə olmaq buna istinat etməkdə olur. Eyni zamanda, Rüfət bə, bu indiki qarşıq dövürüdə, bu bir həktə 10 gün ərzində Azərbaycana edilən, həmin bu Fransa tərəfindən, Ashfa tərəfindən edilən təciqdə, Rusiya nə o Veto hüqubuna istihadi edmək məhsələsi günləmə gələr, ətiyyət olur, birləşmiş müddətlət təsilatında. Bu ne anada? Çünki biz bilirikçin, bizim təbaşaçılar da bir sınəcdir, Fransa qarşıda ki, təhəminə bir həktə 10 gün ərzində çalışır ki, birləşmiş müddətlət təsilatında, təhətli təsir şurasında belə bir qətnamə qəbul etməsi ki, Azərbaycana qəlşı gönəlmiş qətnamə, quya, beynı alqaq, yəni, şey ondan ibarə etkin, beynı alqaq, mexanizm, yaratmaqla, Ermenistan'a keçmiş qarabax, Ermeni əhalisinin geri qəytarılmasını təsil etsinlə. Bir isim, bu çox qorxulu və çox da bələ ağırlı bir məsələlədir. Belə bir sənədən qəbul olmasını önləmək üçün, Rusiya nın, bu Veto hüqubun bize lazımdır. İndi ki, vəcətlə, və biz bilirikçin Rusiya nə də Ermenistan'ın münasibətləri gerdin vəcətləri. Ona görə də bir mənağrı şəkirlə bu gün tərəbə etmək ki, yəni on gün yox, on beş gün yox, bu gün tərəbə etmək ki, Rusiya bu adımı artsın, mən düşünələk ki, burada bir qədər dözümü yanaşmaq lazımdır. Bir on gün, on beş gün baxdı, məsələ mələyəm və səvuşana qədər, və mələyəm bələ ahara tüşənə qədər, biz bu məsələ bir qədər dözümü yanaşmalıyız. Çox təşəkürürəm, Sabir məlidim. Çox qısa, yəni bir iki üç də qərzində bu su almaca bir mənzistirəm, istəyirdim ki, orta şəyqdən bağlı da söhbətə diməri keçək, ən azı bir on beş də qədər uşaq. Ama suallar da var, bu suallar da okuyun, yungləşdirəcəm. Hürmetlis Kəndərbey, 200 ildiruz farç sütləyi başımıza asmadı, oyun qalamı, heralda görünən kəndə bələt çıqərəkmir. Sabir beyi heç alınmış qarabağda üç elidir, 5.000 hali yerləşdirəlmir. Siz bilən, yedik hən bilən kimi sakinlər məşğullaşdırılacaq ki, orada sülvəramı da olsun, öz də eirmənim orası olacaq. Əlbəttə ki, inanılası deyir, təşəkürəyirəm, Sabir beye. Ama mən istəyirdim, sonunda, yəni bu mövzü ətrafındakı söhbətimizin sonunda, bir rəhmətli çöher dudayı bir xatırlayayım. Ruhuşa doğusun, generalım. Gədi, masqve ilə bağlanmış müqavilə suya yazılan müqavilədir. Yani suya yazılan yazıya bənzir, təxminə belə bir fikir var. İndi biz istəsəydir, istəməsəydir, siz demüşkən, Rus oradusu bizim torpağımızdadır. Kəş olmayıdır. Yəni, sonu 200 dəndi, sarda üzür istəyərim, rəhmis kəndərbəyədə yazır. 200 dəki bəğalarımız bələ getərlidir zədə. Amma Rusya ilə bu danışolar və görnə müdkün Ruslar buradan çıxmaq istəmir. Siz nezə görürsünüz? Yaxın perspektivdə Qarabagda Rusların qalması fəsinləşərsə, biz o zaman hansı addımlar atmalıq dövlət olaraq və millət olaraq. Rüfət və kusi vurgulamaq istəyərin ki, bizim cəmiyyətin müəyyən bir hissiyəsi, o əvvəlki tarixi proseslərdən çıxış edərək, süsusyun Azərbaycanın tam səmi dilə, indiki rəhbəri ilə sistemi ilə Qarabagda bu nökləyə gəl çatmağımıza bir qədər ehtiyyat da yanaşırdılar, yəni inamlılara azıydı, amma biz Qarabaq və sizə də yeri gəlmişə çox təşəkür edirəm, sizi kanalıda təşəkür edirəm ki, ilk günlən Qarabaq komitəsinin hər ay, faksiku olaraq və bize vaxt ayrırdınız, biz Qarabaq komitəsi olaraq şirəlimizi, üçüncəmizi ictimalyətə çatırıdır və Qarabaq komitəsini toplaşan ictimalyət siyasi təşkilatları, mumayəndəsi çürürdülərdikiv, və təkiblər də veribirlər, gündəlik, hər hətdə bizim izlasımız keçib, mənkən, adırbaycanda elə bir ictimalyət siyasi təşkilatları otdur, bu dərəcədə sistemli şəkildə hər hətdəlik olaraq tədbiləri keçirsin. Şəmbə günlərdə bu gündəsiniz qasız olmalıydı, elə bunu görə şəmbə günləri sağlayın. Dəşinci günü, cüməd günü, cüməd günü bizim izlasımız oldu, və də məsidən Qarabaq komitəsi milli muharibəs, srəkçəli yasının muharibəni əvvəl, 19. ildin sindsiyabanın da cəkabın da bunu biz keçirik elədiyik iqdidarada böyük təşkilatları tədbü də keçirdik və davamlı olaraq muharibək sədiyimizi ortaya qoydur, bir cəmiyyət olaraq torfağımız azad elək, Qarabağın bu belədən pusaraq və bu proseslə qeyhti. Söz üçün, yani vaxımız az olduğuna görə deyirəm bu suallarını əlgələr. Söz üçün, bunun hamsını biz belə ürəni yangısının cəmiyyətimiz ruhlandıraraq cəmiyyəti istiqəmətləndirəmət çalışaraq və bu proseslə həyqətlə cüzrəndir ve iştema-i siyərsik teşkilatları da və və yəcəni umayindələrdə sizin kanalında vaxtarışı olaraq bu proseslə gündəmə saxlamakla Qarabağın bu yəcəni gündəmə saxlamakla Azad-i Bacan cəmiyyətini milli məsələni muza bilədir. Helinə yönətmiş onlar, buna görə həm və yəcəni umayindələrdə sizin kanalında kusi təşəkür edirəm ürfətlə. Yeni zamanda qeyd etmək istəyərim ki, bizim cəmiyyətin müəyyən isəsi inamsız yanaşırdılar amma gördük gəldir çıxdaq artıq bu Qarabağ probleminin artıq son nöqdələrinə akordlarına biz vururuz. Demək ulaşır, devirət olaraq, millət olaraq. Bunların ələ qədiri olaraq. Mən düşünəyəm ki, gələcəyə belədir, bu kisi məsələlər həlçüləri Rusya, iki Rusya əsləridə oradan oradan bu Rusya xarılması üçünləri olaraq biz bunu tələb edirik və bu projəsə gələcəyə, bunun başqa yolu yoxdu, çünki Rusya, Ukrayna mərslərisində Rusya nə başqa regionlardə başına, öz başına açdığı oyunlar Rusya çöktirəcəyət, bununla yetişməmiz yoxdur bizi vələdə siyasi sahədə çağıştığımız için vurub problemi ulaşdırabilər, müəyyən mehanıdır. Bu mehanıda, mən düşünəm ki, bizim cəmiyyətimiz Rus eskərinin Azərbaycanı Qarabağdan çıxmasını şahidə olacaq. Çünki ortada şüqə beyanəməsi var, ortada Türkiyə amili var, Türk dünyası amili var. Artıq Rusya Azərbaycanı təzik göstərə bilmir, Azərbaycanı nəyəsə dikdə edə bilmir. Çünki Rəcəp, Erdoğan Rus orduzunun karşısında, Rus İmperiyasının karşısında Türk dünyası dayanıb, Türkiyə dayanıb. Buna görə də Azərbaycana əvvəlçikimi, əvvəlçik illə də çiçim məsələcək, 20-i bunamə əvvələ 30-i bunan qabaq, Azərbaycana təzik etmək imkanına malik deyir. Buna Azərbaycan cəmiyyətimiz, Azərbaycan əhalimiz bunu bilməlidir. Eyni zamanda biz bilməlik ki, bizim qarşımıza duran əsas məsələdə biri onlar ibarətdir ki, hətta əhalimiz, o Qazakh tərəfdə, üç Antlaq və sərhət bölgələrinə əhalimiz oraya köst məsələ bilə, torpaq bizimdir, torpaq Azadolunmalıdır, sərhət məyəni nəşməlidir. Bu nəyənə də, fərədüsüz biz bu üçüki imkanlarımızdan istifadə edə etməlik və o torpaqları almalıyıq. Ona görəmən ki, şu nəmkən bir qədər pazisiv əharu hədə olmalı ki, həgətən Qarabakh məsələsinin yükləsi artıq qoyluf və Qarabakh tribunalın yaradılmasını biz Qarabakh qomitəsi olaraq güdəmə gətirilmişi və onun yaradılmasını və canilərin də həmin tribunalda cəzalandırılmasını biz Azərbaycan devlətindən tələb edilir. Pazisiv olaq ümidlənək, amma çaş belə deyik, bəxtimiz gətirib ki, o büç yeşidə Putinin deyikimi Qarabakh məsələsini Qarabakhda yaşayan həalinin referündümuna çıxarab yüklər. Qarabakhda yaşayan da, ini zamanda Ermenistan rəhbəri deyip kifayət qədər sərt bəvdiye qoyublar və bunun müqabilini də Azərbaycan da onun iddiyasına görə də Azərbaycan rağsa almış. əgəlilə olsaydı bugün durum tam fəldolardır. Hər halda sizin o əvvək sözünüzə qaydıran situasiya uygun vəziyyət dəyişir. Və ümumiyyətlə, dünyada vəziyyət dəyişə bilər, sünki ötən əftə artıq üçüncə əftə olur, dünyanın bütün diqlətləri Ukrayna dan önce Qarabakhdan da orta şərqə getdir. Baxməyət ki, Ukrayna qalada qızın dövüşlər gedir. Orta şəridə ki, yaxın perspektivdə süt gözlənilir mi? Yoxsa və Həmasın avanturası fələsində sivilə halinin qırılmasına özelliklə gəzzədə sivilə halinin qırılmasına nəçələnir. Üzücüdür, baxməyət ki, Həmas da dəziyyət ucumiyyəndə orada Yahudi halisində qarşıya o qədətlə divan tutmuşdur. Hər haldə biz bunun əlehiniyyik, bir sül istiyrik, uzun ilər terördən əziyyət çəkən bir mülət olaraq sizin dəyələndirməziniz yədər orta şəridən bağlı sabir mənindir. Rüfət bəl, ən böyük problem ağrılı məsələ ondan ibarətdir ki, gəzzə bölgəsində nəzarət edən Həmas təşkilatı fələsin administrasiyasına tabi olmudur. Mahmud Abbasın nəzarətindən kanardadır. Həbremi də çətinləşdilən amir ondan ibarətdir ki, gəzzə bölgəsində şiççilərdə əhali Həmasa səs verir. Və bu dəfələrlə belə oluq. Mahmud Abbas fələsinin administrasiyasına dəhbəli, dəfələrlə muradə edip ki, fələsində bütünlükdə, həmi ərdans çayının gəlbizəsində, həm də gəzzə bölgəsində vahid bir administrasiyon olsun. Amma çox təsvirlər olsun ki, bu proses reallaşmadana görə, bu gündə həmasın hüzumunu biz müşahidə edirik. Və bununla cevabı olaraq, İsrailən haqlı olaraq, doğu siyaqın İsraili devrətində əxs bir əməriyyət dara biz görürük. Amma nəticədə siz doğru qədiyilisiniz, müşki əhali, keyniş müqiyasda çox böyük belalarla üzülə, məsəlin elə qədər olaraq. Mən düşünəm ki, yaxın müdətdə, bu əməriyyətlar qısa müdətdə bələ yekunaşmayacaq. Gəzə bölgəsində artıq İsrail hər bir birəşmələri quru əməriyyətlarla başlayıqlar. Bu da müşki əhali arasında çox böyük ilkilərə etkələfata getirib çıxaracaq. Amma İsrail devrətin də bu mənada, bu antiterror əməliyyatını keçirilməsi orda həməs fəallarının çıxarılması məsələsində qınamaq yana olmur. Bu mənada da mən düşünəm ki, bu problem belə ziddiyətli şəkildə gün isə müdət davam edəcək. Təhrikəl məsələ, ondan ibarəktik ki, Hisbolla, demək ki, Suriyada və libanda yerləşən quruplaşma libanı canı bunda bu prosesə müdaxilə etməyəcək görsəlidir. Yaxil ki, İranı, Təhriki ilə və bu bir qədəl də alovu qenişləndirə bilər. Və bu da mən düşünəm ki, yaxın şəhrib üçün böyük bir problemə çevirlə bilər. Ama ABK 50 taflam ordusunun orada yana olması və ABK də hətbəliyi kəssin şəkildə İran'a təpki göstərilməsi, Hisbolla'ya təpki göstərilməsi, mən düşünəm ki, onların bu çəkindirəcək belə addınlarını görəcik. Eyni zamanda ABK 50 taflamın ərim ölkəli dəhvərləri ilə görüşü də imkan verməyəcək, bu əməliyyətlərin geniş verədək əraziya yayılmasına. Çünki ABK 50 tafları bir başa olaraq bu prosesi nəzələt edir və özü də başa üçün bu prosesi qürhləyən həm də Rusya. O cümləsiz doğru qeyd edirsiniz ki, məsələn Rusya-Uqrayna muharibəsindən, mahi fikirili yayındırmağa çəkdə əri düriyanın fikirlini çəkəmək için Rusya-Uqrayna çərhləyəl və eyni zamanda Rusya-un da rəhbəliyin də açıqlaması bir başa da ona yönəririk ki, hələ və bu elə indi ki vəcətdə olduğu kimi vəcət donup qalsın. Əmlà və bilə qalmayacaq, çünki Həməs-Dəşkilatə faktüfatif olaraq sənri də çıxmalıdır. Başqa yolu yoxdur. nəir olabilecək? Təşəkürəyirim, hər haldı indi doğurda can bazarıdır və bu bizi gerçəydən çox üzür. Bu, savaş başlayanda belə bir fikir ortaya atıldı ki, diklətləri Ukrayna Savaşı'ndan ayrımardan ötrü, bu savaşın haqasında İran və Rusya dayanız. Ufkirisiz qabri edirsizmək? Təbii, realıq onunla nibariyyətdə ki, müfəqdir. Hamas təşkilatının rəhbəliyi, məsələ, İsmail khaniyə bir gündə olsun qazə bölgesində yaşamıyor, orada oldu. O həmişə, Çanardağın xarici ölçelədə yaşı, Maliyə və sahib belədik yönətməklə, o proseslə idare edir bir başa. İyiniz ənim anda, xəməsi nə dəhbə bir belədikdə gücə maliki olan, nüfuzə maliki olan bəhbələri. Bu məna da, hamas illər boyu, yalnız xarşıdən dələn ihanələr vasitəsi ilə yaşıyor. Bu bölgələ yaşayan əhaliyyə yardımlar edilir. Amma eyni zamanında, Allahlarım için bu əradinin suyu, qazı, elektrik engellisi, hamısını İsrail verir. Yəni, demək ki, məsələ, bir vəziyyətdə hamasın bu terör əməllərindən əlçəhmə məsi, və üstəlikdə ki, qəhətlətən dinç əhaliyyə qarşı, Sidiqət getirini orada birinci gün fesifat keçirildi, o fesifalda iştirak edən 360 nəfər getirilmişdi. Yəni, bunun özü bu tipil hali sələr onu göstərək ki, həyi qətən bunlar terör uçu quruplaşmadı. Və bunlar hər bir hissələrə qarşı, ordaə qarşı quruşmurlar, əhaliyyə qarşı, dinç əhaliyyə qarşı bu terör hali sələrini türəd edirlər. Sözsüz ki, buna çabab veriməlidir İsrail devrəti, İsrail ordusu, östəlikəsi iltələmdir itməlidir. Buna görə də mən çünəldir, həyi qətən xamas terör uçu təşkilat olaraq xarici ölkələr tərəfindən maliyyələş ediriz. Ürünət məri hətta burada bir məsələn də qeyd edim ki, Avropa ölkələrin özü böyük miktarda yardımlar göstərir xamas təşkilatına. Avropa itifadı 650 milyon euro, yəni, təxmi ilə 1 milyarda yaxın dolar xamasa qəza bölgəsində pul vəsaitə ayrı bir ili üçün. Yəni, bu böyük məblərtə ona görə demək istəyirəm ki, eyni formala ayrəri Avropa ölkələri, hələ mənə ərab ölkələri demirəm, İranı demirəm. Bu mənə də sözsür üçün həmas bir quruplaşma, bir terör təşkilatı olaraq olanın elində bir oyunzaq idi. Və İran da, bir sərha başqa, demək, ərab ölkələri də ondan istifadə edirlər, İsrailə baxdələr hüzümü təşkil edirlər. Bunda hez bir şünləmkün, kəhirlər onu göstərəcək ki, bunda hez bir demək istəyirəmkün İsrailə künahlandırmaq, bizim haqqımız yox. Bir məqamın da sonda, həm bizləyicilərinə dikyətlə çatdırım ki, bu gün, mən Amerika Bulaşım şüdaqların ayrəri şəhirlərində Yahudilər qəzzədə sivillərin öldürülməsində itiraz edirdiklər. Yahudilər Yahudilərə etiraz edirdiklər. Diğər tərəftən Yahudi İsrailin səhiyyə sistemində ciddi qarşıdurma yaranıq. Nəyinə bağlı? Dövvət rəsmiləri özəlliklə nöklənin səhiyyə nazri eyalan eləyib ki, biz bu dəfə həmin təzədə qarşı tərəfin yarallarına yardım etməcik. Amma, digərləri buna qarşı çıxurlar. Yəni, ilk səhiyyə yaxın qardaş milletlərdir bunlar. Semitxallarıdır. Və bunların savaşı bir daxili vətəndaş savaşı kimdə deyərləndirilə bilər. Amma, çox maraqlıdır. Qardaş Türkiyədə kim nasibəyət? Azərbaycanda kim nasibət? Tamam, biri-birindən fəqridir. Mən bir şəhsən deyim ki, mən insan qanun tüklülməsin, tam eləyib deyəm. Amma, İsrailin Azərbaycanın boyununda haqqı var. Bunu qəbul edirəm, təbii ki. Və Azərbaycanda da bundan bağlı İsrailə dəstəklər böyüşt. Vat, belə bir şəra etdə, dövlətin mövqeyinəc olmalıdır. Millətin mövqeyinəc olmalıdır. Və elə olmalır ki, həm də Türkiyədə də görünür. Yəni, Türkiyədə həm dövlətin, həm əksəliyyətin mövqeyini də görürüz. Necə olmalır ki, burada həm Türkiyədə fikir ayrıq olmasın? Yəni, biz Türkiyələ aşağı yoxarı bütün parametirərdə qardaş olduğumuz üçün siyasətini süslə düşmədik. Amma bu məsələdə düşmədik. Niyə və nə etmədik? Məsələ, burasında üçün Türkiyələk bəriyi, siz deyiliniz həm ır bu mövqeyi sergiləvi, insanların ölümünün qarşısı ağrın keç əhaliyə bu zülü verilməsin. Recep Tayyip Erdoğan həmi xətti yürütdü və bu fil də deyilir. Eyni formada Azabaca dəhvəriyi də bu eliminiti uxşusu olaraq vurgulada. Amma bununla yanaşa Azabaca dəhvəri vurgulada üçün, yana həmasın terörçü olduğunu vurgulada və İsrailin haxlı olduğunu dələ yətirdi. Məsələ, burasındadır ki, güç mərkəzləri, hamasın rəhbərliyini inandırmalılar, haması inandırmalılar ki, onlar öz terörçü hərəkətləri ilə fəaliyyəti ilə qəzla yaşayan bütün əhalini zərbə axta qoymuş olurlar. Onların fəaliyyəti, bu terörçüların fəaliyyəti, bu prosesi daha da körizləyir. Bu məni analar, mən üçünləmkin Azabacan dəvrətinində, Türkçiyan dəvrətinində, əhərək dəvrətlərinin də əsas qəhdi, hamasın belə dəkdə sağlam üçüncəyə gəlməsini belə dəkdək, dəsdəhirləməlirlər, ona təsir etməlirlər və bunun davamı olaraq İsraillər söz üçün qeyd etdiyimiz kimi artı xamas problemləri məyəm nədə etraf etdiyərinə biləcək bir imkanda olsa, biç əhəriyə də şəra et yaratıcaqlar. Aq xamas davamlı olaraq İsrailə qarşı hücum etmə edəcəyini vurguluyor. Hizbollaq buradan vurguluyor. Ona görə indi ki, mən üçünləmkin xamasi rəhbəri eləyəm məsəcəcə, ABR-ı müştafları ətəri buna bu istikamətə gedir. Xamasi rəhbəri eləyəm məsəclar artırlar, dələt başlılarından xət birə fikir yürdürlər ki, onlar bu terrosu əraf əhalisini, gəlzə əhalisini zərbə artıq qoymasınlar. Sabirək, çox təşəkkür edirəm. Burada sonunda izləcimizdə mənindən bir sual soruşuq. Yə, çox təşəkkür edirəm. Və fikir vermişəm və bu məsələn eləyəyəm. Çünki milini deyər hakim olmayan ne idari etmə, ne həyatın müxtəli sahələri fiyasqə uğrayar, o bizdən deyik. Prof. Siyasiyasil Bilər doktoru Sabirəm Məddi ilə bir saatdən artıq bərabər oldu. Xəm qərabaq dəki son duruman, qəraba etrafındaki duruman, həm bir yaxın Şəhidəki olayıqara bir aynət tutmağa çalışıq. Sabirəm Məddi, bizdə teşəkkür edirəm. Və erli izləcidərimizə, teşəkkür edirəm. Özəlik də bir ilişimize rənq qatan, deyəlid dostlarımıza minnət daram. Tanrı və tənmizi, Tanrı, milletimizi qorsun. Sağ olun, sağ olə qalın. Sağ olun, sağ olun.