 Dit is college 7. In dit college gaan we het hebben over attitudes. Laten we beginnen bij de vraag, wat is een attitude eigenlijk? Nou, om dit te illustreren, laat ik je nu een paar foto's zien. Hier zie je een iPhone. Dit is koriander. Vladimir Putin. En hele bekende frietjes. Waarschijnlijk heb je z'n minst bij een van deze foto's een vrij sterke reactie. Je weet gelijk wat je ervan vindt of misschien heb je dat bij al deze verschillende foto's wel. Je weet gelijk of je een hekel het dan koriander of niet. Of je die hele bekende frietjes nou lekker vindt of niet. Nou, dat heeft allemaal te maken met jouw attitude. Een attitude is een evaluatie van een attitude-object. Een attitude-object kan bijna alles zijn. Een persoon, een product, een voedsel-item, maar ook een theorie of een bepaald idee. Je kan ook een attitude hebben over mij of over sociale psychologie of over evaluatietheorie. Het is als het ware jouw visie, jouw evaluatie, jouw mening over dit attitude-object. En attitude is een onderwerp wat we eigenlijk al heel vaak hebben besproken gedurende deze collegereaks. In college zes hebben we het uitgebreid gehad over de cognitive dissonantietheorie. Deze theorie stelt dat als jouw attitude, jouw mening afwijkt van je gedrag, dus een onprettige gevoel van dissonantie ervaren. Dus daar hebben we het ook al gehad over onze overtuiging, onze houding ten opzichte van iets. En we hebben het in college drie gehad over onszelf. We hebben ook een houding, een attitude ten oog voor onszelf. Een evaluatie, wat vind je nou van jezelf? Dat is dus eigenlijk jouw zelfvertrouwen, dat is jouw evaluatie van jezelf. Een attitude is samen te vatten of valt eigenlijk uit één in drie verschillende componenten. De component cognitie, en dat betekent zoiets als welke kennis heb je daarover, hoeveel weet je ervan, wat is de informatie die je erover hebt? Affect, dat wil zeggen je gevoel ben je er positief of negatief over en jouw gedrag. Ben je geneigd om dit object te benaderen of juist te vermijden? Sommige attitudes zijn meer gebaseerd op cognitie, sommige meer op affect en sommige meer op gedrag. Een attitude die meer gebaseerd is op cognitie, is waarschijnlijk over bijvoorbeeld een bepaald product waar je weinig gevoel bij hebt. Stel je voor je moet een nieuwe stofzuiger kopen, dan wil je informatie verzamelen, dus je wil meer, ja, de component cognitie wil je verder uitbreiden en op basis daarvan maak je een beslissing om het wel of niet te kopen, dus om je gedrag uiteindelijk aan te sturen. Dus waarschijnlijk is jouw houding, je attitude ten opzet van een stofzuiger vooral gebaseerd op je cognitie, wat je ervan weet. En die attitudes zijn meer gebaseerd op jouw affect, wat je daarover voelt. En dat is waarschijnlijk het geval bij de plaatjes die ik de vorige slide heb laten zien. Je hebt waarschijnlijk meteen een heel sterk gevoel bij bijvoorbeeld Vladimir Putin. Dat heeft er ook mee te maken dat Vladimir Putin ons vragen opwerpt over onze moraliteit. We vinden misschien zijn gedrag waarschijnlijk verwerpelijk wat, hoe hij zich gedraagt. En we hebben hier een heel duidelijke mening over. En die mening is dus vooral dan gebaseerd op ons gevoel of het heel positief of heel negatief vinden. Nou, die attitudes bestaan dus uit verschillende onderdelen. Het is eigenlijk onze evaluatie over iets, maar hoe komen we aan die attitudes? Er zijn verschillende bronnen hoe die attitudes uiteindelijk tot stand komen. De eerste bron is onze gene, genetica. We worden als het ware geboren om bepaalde attitudes te ontwikkelen. Dat is gebleken uit onderzoek bij tweelingen, identieke tweelingen die niet bij elkaar opgroeiden. Dus die in aparte gezinnen opgroeiden en verder ook niet met elkaar omgingen. Zij deelde bepaalde attitudes, dus hoewel ze elkaar niet konden beïnvloeden, bleek het deels genetische zijn wat ze leuk gingen vinden. Nou, de reden waarom onze attitudes deels in onze genen verstoppt zitten, heeft te maken met onze persoonlijkheid en onze temperament. Als ze bijvoorbeeld bij deze meiden zijn ze misschien heel erg sportief en heel erg outgoing. En misschien omdat ze heel sportief zijn, zijn ze allebei een bepaalde interesse gekregen en een bepaalde teamsport zoals hockey. En hockey is de sport die door meisjes het meest gespeeld wordt. Dus dan lijkt het heel opvallend dat ze allebei hockey zijn gaan spelen. Maar als je kijkt naar hun karaktereigenschappen, sportief, outgoing, teamsport, dan is het misschien eigenlijk wel best een logische keuze. Dus deels zijn onze attitudes, daar worden we mee geboren. En dat komt door onze temperament en onze persoonlijkheid. Maar onze attitudes worden vooral gevolgd. Ze worden bijvoorbeeld gevolgd door onze opvoeding, door onze ouders, door sociaal leren, iets waar we in college één ook over hebben gepraat. Dus de houding van opzichten van onze ouders, de attitudes van onze ouders, nemen we heel vaak onwillekeurig over. Als onze ouders bijvoorbeeld religieus zijn en graag naar de kerk gaan en jou ook religieus opvoeden, dan krijg je dat mee in je opvoeding. En dan is het best wel waarschijnlijk, of in ieder geval waarschijnlijk, dat je zelf ook religieus bent en blijft. Veel waarschijnlijker dan als je niet religieus wordt opgevoed. Dus de normen en waarden en de attitudes van je ouders neem je vaak over. Dat gebeurt soms bewust, dat ouders hun mening eigenlijk opleggen bij hun kinderen. Zoals je hier op de foto ziet, als ouders een hele sterke mening hebben over bepaalde politieke beslissing, dan kunnen ze dat ook hun kinderen inzetten om die mening ook te verkondigen. Maar heel vaak en eigenlijk nog vaker gebeurt het veel meer tussen de regels door. En dat is iets waar je uiteindelijk als opvoeders ook heel erg bewust van moet zijn. Je probeert je kinderen dingen bij te brengen en je probeert je attitudes mee te geven, normen en waarden. Maar wat eigenlijk veel sterker werkt, is wat je zelf doet. Het gedrag, wat jij vertoont, dat is iets wat je kinderen uiteindelijk ook gaan doen. Dus bijvoorbeeld als jij moeder had die heel graag yoga beoefende en je zag haar elke dag in bepaalde yoga-houdingen zitten zelfs als ze je dat niet heeft opgedrongen of jou niet heeft uitgenodigd om ook yoga te gaan beoefenen is het best een grote kans dat je haar uiteindelijk gaat imiteren. Dat komt omdat wij de neiging hebben om onze rolmodellen als rolmodellen te gebruiken en die uiteindelijk ook na te gaan doen. Dus door te kijken naar wat onze ouders doen en wat onze ouders ergens van vinden, ontwikkelen we onze eigen attitudes. Maar ook door onze eigen ervaring leren we. En door het kijken en observeren van ons eigen gedrag. Dat is natuurlijk ook iets waar we uitgebreid over hebben gehad in college vijf. Toen hadden we het over de zelfperceptietheorie. Dus als wij niet heel goed weten wat wij ergens van vinden kijken we naar ons eigen gedrag en leiden we eigenlijk onze attitude af. Als iemand bijvoorbeeld aan jou vraagt, zeg, hou je eigenlijk van wandelen? Denk je, oké, ik was gister zelf nog gaan wandelen en ik vond het best wel lekker om buiten te zijn en na vorige week was ik trouwens ook gaan wandelen. Ja, ik heb gewandeld en ik vond het leuk om te wandelen. Dus ja, ik heb een positieve houding en positieve attitude ten opzichte van wandelen. Dus ons eigen gedrag geeft ons informatie over onze attitude. Maar ook onze ervaring. Onze ervaring met, als we ons leven leiden zijn sommige ervaringen prettig en andere minder prettig. En die prettige ervaring die monden uiteindelijk uit in positieve attitudes en die minder prettige ervaring in negatieve attitudes. En soms gaat dat eigenlijk op een stapsgewijde manier. We zien bijvoorbeeld bij klassiek conditioneren. De klassiek conditioneren wil zeggen dat je een bepaalde stimulus een emotionele reactieuitlucht lokt en dat wordt dan gecombineerd met een stimulus die eigenlijk neutral is. Na verloop van tijd wordt die neutrale stimulus daar krijg je ook een emotionele reactie bij. Nou, laat ik dit even illustreren aan de hand van een voorbeeld. Hier zie je het al bij de tandarts. Zoals we allemaal wel weten, bij de tandarts hangt best wel een uitgesproken geur. Aller eerste keer dat je naar de tandarts gaat, had je waarschijnlijk nog niet eens heel erg veel mening over die geur. Dit is een beetje een chemische lucht natuurlijk, maar ook een beetje naar schoonmaakmiddelen. Ja, dat is best wel een uitgesproken geur die daar hangt. En dan had je in eerste instantie wat je daar misschien neutral over. Maar uiteindelijk ga je naar de tandarts en af en toe is bij de tandarts helemaal niet zo prettig. Dan heb je pijnlijke behandeling en het is best wel spannend om in die stoel te liggen en heel veel mensen en kinderen die die geur luisteren ruikt. Dan ga je dat alweer associeren met die vervelende ervaring bij de tandarts. Dus zelfs alleen al het ruiken van de geur wordt op een gegeven moment onprettig omdat je dat dus associëert met die vervelende ervaring. Als dat gebeurt, is dat een voorbeeld van klassiek conditioneren. Een andere manier van conditioneren noemen we operant conditioneren en dat wil zeggen dat bepaald gedrag later beloond wordt of juist wordt afgestraft. Dus bepaald gedrag heeft consequenties. En aan de hand van consequenties ontwikkelen wij een positieve of negatieve attitude. Zoals dit jongetje hier, die is heel erg blij zoals je ziet, hij is namelijk de hele dag meegewezen op familiebezoek. Dat was best saai, maar na afloop kreeg hij van zijn ouders een hele grote lolie omdat hij zo lief jongetje was geweest en zich zo goed had gedragen. En elke keer als hij meegaat naar familiebezoek, krijgt hij na afloop zo'n lekkere lolie. Nou, dat is een manier van belonen, van bepaald neutraal gedrag. Uiteindelijk kan leiden tot een positieve erhouding ten opzichte van dat neutrale gedrag. Dus dat familiebezoek kan uiteindelijk na verloop van tijd ook als positiever worden ervaren door dit jongetje. Nou, de laatste manier waarop we leren door ervaring is via meer exposure. Pure blootstelling aan een bepaald attitude-object kan ervoor zorgen dat onze attitude gaat wijzigen. Maar ik zal jou een studie bespreken waarin je dit heel mooi kan zien. Een studie naar het meer exposure effect. In dit onderzoekje kregen deelnemers verschillende objecten te zien. Die objecten waren compleet neutraal en betekenisloos voor de deelnemers. Ze zagen bijvoorbeeld Chinese tekens of Turkse woorden. En ze waren niet Turks en ze waren ook niet Chinese. Ze hadden geen idee wat dat betekende. Sommige van die objecten werden heel vaak getoond. Dus één bepaald Chinese teken werd bijvoorbeeld wel twintig keer getoond. En andere maar heel weinig. Tot slot, nadat ze alleen maar blootgesteld waren aan die attitude-objecten, werd aan het eind van het onderzoek één voor één al die objecten nog een keer een beeld gebracht en werd de vraag gesteld hoe positief sta je ten opzichte van dit object? Het is eigenlijk een beetje rare vraag natuurlijk want dit waren betekenisloze objecten voor de deelnemers. Maar toch gingen ze aangeven hoe leuk ze het vonden. En de resultaten van dit onderzoek lieten zien was dat hoe vaker deelnemers waren blootgesteld aan een bepaald object, hoe leuker ze het gingen vinden. Dus hoe vaker ze een bepaald Chinese teken hadden gezien hoe leuker ze het vonden. Veel leuker dan een teken dat ze nog maar één of twee keer hadden gezien. Dus ja als we iets vaker zien dan wordt het vertrouwder voor ons en dan gaan we het eigenlijk steeds leuker vinden. Dit is ook wat we meteen een antwoord op een vraag die ik op heb geworpen in college 2. Toen vroeg ik je, stel je voor je hoort een nummer op de radio voor de eerste keer, vindt het best een leuk nummer. En dan hoor je het vaker. Ga je het dan leuker vinden of minder leuk? Nou nu je weet of het meer exposure effect beetje het antwoord. En dat is ook de ervaring die ik zelf heb. Ik ben zelf een enorme Beyoncé-fan. Zij heeft als zij een nieuw album uitbrengt dan als ik de eerste keer naar luisteren ben ik eigenlijk altijd een beetje maar niet echt teleurgesteld. Maar dan denk ik oh ja het is wel oké. Het is niet het beste album wat zij heeft uitgebracht maar ik vind het wel oké. Nou daar ga ik het vaker luisteren want ik ben een fan dus ja dat doe je als je fan bent dan ga je vaker luisteren en aan een paar keer denk ik ik vind het wel echt een goed album. En als ik het uiteindelijk een maandlang non-stop op repeat heb gehad dan denk ik ja het is echt mijn favoriete muziek wat is het toch een geweldige artiest en wat heeft ze weer een geweldig album afgeleverd. Dus ik overtuig mezelf waar eigenlijk naar maat ik luist vaker heb geluisterd daarvan dat het echt heel goed is en wordt mijn attitude dus positiever. Maar er zit wel een soort van waarschuwing bij want het is niet zo dat we altijd iets heel erg leuk gaan vinden of steeds leuker gaan vinden naarmate we het vaker hebben gezien of gehoord. Dat is bijvoorbeeld in mijn geval zo bij het hele leuke liedje Happy van Pharrell Williams vond ik meteen al leuk, ik vond het ook leuker naarmate ik het vaker hoorde maar op een gegeven moment was het echt non-stop all day everyday op elk radiozender toen werd ik er een beetje klaar mee en dat is de ervaring van overexposure dus je wordt het eigenlijk te vaak gehoord en uiteindelijk gaat dat dan weer een beetje paradoxaal genoeg de andere kant op dus dan ga je het uiteindelijk weer minder leuk vinden. Maar in het algemeen is het zo hoe vaker je iets hebt gezien hoe positief voor je erover wordt met ook de kanttekening dat het alleen maar geldt voor dingen die je in eerste instantie neutraal vond dus waar je niet zo'n erg mening over had zoals bij die Chinese tekens of als je al een beetje positief was zoals ik bij het album van Beyoncé als je gelijk een verschrikkelijke hekel hebt aan iets of iemand dan helpt het vaak niet als je er vaker aan wordt blootgesteld dan wordt je eigenlijk een beetje bevestigd in jou negatieve houding. Nou, we weten nu dus wat attitude's zijn we weten hoe ze ontstaan laten we nu gaan praten over hoe je attitude's kan meten want dat is natuurlijk wat wij als psychologen allemaal willen we willen attitude's meten nou hoe doe je dat nou hoe kan je er nou achter komen wat iemands attitude is Nou, simpelweg door te vragen via vragenlijsten krijg je informatie over iemands explicite attitude's Nou, dat moet ik even uitleggen een explicite attitude wil zeggen een attitude die we bewust kunnen omschrijven en die we ook gemakkelijk kunnen rapporteren dus echt bewust wat we ergens van vinden Stel je voor, ik wil bijvoorbeeld jou explicite attitude weten over Mark Rutte dan kan ik aan jou vragen vind jij, of een stelling voorleggen ik vind Mark Rutte een goede minister-president dan kan je zeggen daar ben ik het helemaal niet mee eens dat is één of ik ben het er helemaal mee eens dat is zeven of ergens iets er tussen in dit is een likkertschaal noemen we dat en dan kunnen we aangeven in hoeverre we het er mee eens zijn dat geeft dus informatie over onze explicite attitude's maar we hebben ook nog zoiets als een implicite attitude een implicite attitude is een attitude die veel meer onbewust is die een beetje automatisch is die we die we dus ook niet kunnen rapporteren maar die een beetje meer in ons lichaam zit dus soms zijn we ergens bewust best wel positief over maar onbewust hebben we toch een beetje een nagevoel bij en als we dat willen meten dan kunnen we geen vragenlijsten gebruiken maar bijvoorbeeld fysiologische maten zoals huidgelijding nou huidgelijding is als je dan kan je bijvoorbeeld meten door van die elektrodes aan iemands vinger te maken en dan kan je eigenlijk meten hoeverre iemand een beetje zweterige handpalmen krijgt en dat geeft informatie over iemands implicite attitude's dat kan bijvoorbeeld als je wilt weten of iemand een spinnenfobie heeft dan kan je een vraag stellen explicite attitude's en hoeverre vind je spinnen eng dan zegt iemand misschien oh nee hoor spinnen helemaal niet eng helemaal geen probleem in spinnen vervolgens breng je een spin naar binnen en dan kijk je wat er gebeurt met die huidgelijding als iemand een spin ziet nou en als je dan ziet dat iemand meteen hele zweterige handpalmen krijgt dan is die implicite attitude dus niet in lijn niet hetzelfde niet in overeenstemming met de explicite attitude's dus zo'n fysiologische maat kan best wel veel inzicht geven in iemands soort van lichamelijke voorkeur of afkeur een andere manier om een implicite attitude te meten is via de implicit association test en die ga ik met jullie doen in college 13 dus daar geef ik jullie dan meer informatie over nou, we hebben het nu gezien hoe we attitude's kunnen meten maar het is tot slot wel belangrijk om op te merken dat niet alle attitude's even belangrijk voor ons zijn en dat we ook dat kunnen meten dus hoe centraal onze attitude's zijn voor ons is ook echt heel erg belangrijke informatie stel je voor ik wil weten hoe toegankelijk een bepaalde jouw attitude is ten opzichte van Mark Rutte dan kan ik jouw vragen om aan te geven zo snel als je kan en hoe ver je het eens bent op de volgende vraag Mark Rutte is een goede minister-president en dan hoef je alleen maar te zeggen ja of nee nou als je dan ja zegt in bijvoorbeeld 200 milliseconden dus echt meteen zeg je ja, ik vind Mark Rutte een goede minister-president heb je waarschijnlijk een toegankelijkere attitude dan als jij ja zegt in drie seconden is het een beetje te wikend te weten ja, wat zou ik nog zeggen ja, nee, nee vooruit, ja dus als je heel snel aangeeft dat jij het ergens mee eens bent of mee oneens bent heb je waarschijnlijk een toegankelijkere attitude en als attitude's toegankelijker zijn zijn ze betere versperks van ons gedrag dus als ik weet dat jij hele sterke mening hebt over Mark Rutte dan weet ik ook of je wel of niet hem gaat stemmen bij de volgende verkiezing als je daar heel lang over moet nadenken dan geeft je attitude weer niet zoveel informatie over jou gedrag over de gecompliceerde relatie tussen onze attitudes en ons gedrag daar gaan we het in het volgende gehuild van de college uitgebreid over hebben