 Aşağımız xeyr, dəyərlək kanunəcəyizləkçiləri, kanunəcə filmdə bu gün 18 Noyadır kimi 21. ildi tarix olan canlı bağlantımızda xoşq ödəyizsizləri. Əslində dünən, yüksək əhval ruhiyyədə medidir, çəliş günümüzü gedidik. Amma səngiməyən şəhət canazələri bizi bayram əhval ruhiyyəsindən uzağlaşdırdı. Nə nər baş verir ki, Rüşaydən? Əgər Sərhətdə Azərbaycan əskərləri varsa, eqər Azərbaycan əskərləri də ərmənlər arasında Rusya dırnağı çində sütməri anları gələşdirilibsə, nəyə yenidən şəhət canazələri gəlib? Ərşərinə qət savaş bir tipsə bu hardan qaynavlanır, ümumiyyətlə, ateş kəsin pozulmasında bu kimi savaş faqlarını ortaya sürmasında maraqlı tərəflər kimlərdir? Bütün bu məsələlərə, bu inkiyələşimizdə aydınıq kətirmək istəyirik, və ilişimizin ponağı, siyasi şərtçi 1992- 1993-lərdə dəxil qoşunların kamandanı olmuş, Fəhmün Hacıyevdir, Fəhmün Bəyi, salam deyirəqdir. Salam, Hürfətdə, izləcdərin salam deyirəqdir, hər vaxtınız qət oldu? Hər vaxtınız hər, Fəhmün Bəyi. Bir həm sizdə narahatsız, yəni bugün narahat olmayan yoxdur. Yəni Azar Bacanında, Azar Bacanın, Çanarda Azar Bacan, Sedals, hərkəs üçün ahırdı. Yedi şəyidimiz var, 16-17-inə keçən gün, ruhları şad olsun deyirik, şəyidlərimizin uca məqamı qarşında hər zaman başa irik, yarallarımız var, onlara can sağlıdır deyirik. Misələ, 44 günlük savaşın yarallarını sardığımız dönəndə yenidən bu məsələ ortaya çıxdı. Görünən budur ki, bu əxəmir hədə çox su aparacaq. Niyə çox su aparacaq, bu su alacaq, o tapak? Yəgin ciləcilərin üçün əmaralıdır. Lütfen, efirimizi bəyənin, paylaşın, suallarınızı verin. Fəhmün Bəyi nən, bir istəqminin, bir saatə yaxın efir dolaşıq, hardan qaynaqlanır, elə Fəhmün Bəyi ilk sualımız bundandır. Bu məsələrin əxasında nələrdə baksın? Mən də, size qoşularaq şəhidlərimizi ruhu qarşında başa irəm, Allah-u Zəməqamı qarşında başa irəm. Bütün şəhidlərimizi Allah-u Zəhmət dəlirəm. Əllərinə səbir təmkin arz edirəm. Bütün yarallarımızın tezlilə sağlıqlarını qoşmasaq, Allah-u Zəməq qeydirəm. Ordumuza iyisə, her zaman qüvvətli, mətanətli və dəyələtli olmaqı arz edirəm. Təsvir olsun ki, 44 günün savaşdan sonra Azərbaycan, Rusya və İlmərislən arasında bağlamış, imzalamış, ateşkəs bəyanatı, tən sonra yaranmış regionda yaranmış hərbi siyasi vəziyyət və siyasi vəziyyət heç də Azərbaycanın maraqlardan uyga olmadır. Yoxarı qara bax, faktikolar Rusq oşunları tərməni işhal edildi. Orada, Azərbaycanın əlihinə olan onlarıma bir qurumun formuğaşması Rusya nəbəliyatında həyətə keçilməyə başladı. İndi ki, mələdə orada 18 milyar yaxın deyilənə gürə elməni hərbi oşunları var, birləşmirlər var. Düzdür, maharibi vakti biz İran sərhətlərini bərkittiymiş, Azərbaycanın süveriniyibin əsas şərtlərini bir-bir. İlmərislən Azərbaycanın sərhətlərin zəncələn qobaltıvadığı yer ıslalıqlardə ordumuzu çıxartıq və bərkittiymiş. İləcələdiyi yer sərhətlərimiz hərlə 90-cilərdə itibaren Azərbaycan səhalli quber nəzələt aldımdaydı. Amma, Azərbaycanla ərimənsalın arasında ən böyük bir problem. Lasın təhəlisindəki sərhətin Azərbaycan nəzələtli olmaması idi. Ona görə də, orayı biz nəzələt etmədiyimiz üçün, yıxarı qarabağda Rusya, əriməlləni nivalə bir qurumun yaratılmasında cəndə bondi istifadirədi Yıxarı qarabağda faktikoları bazı yaratdı. Fem zamanlar abilələr qurur, heçələr yaratır. Son hətcə isə bir həftiydi ki, Elmenistan tərəfindən Azərbaycan'a müxtələlik növ təxlibaqlar həyatı çisirlirdi. Təxlibaqları ikisi yə bölmüyorlar. Bir isəsib, yıxarı qarabağda yıxarı qarabağ etrafındakı təxlibaqlardır. Şuşa etrafında Azərbaycan əslədi. Azərbaycılar, Fəhmün Bəylə bağlantımızda müvəqləti problemi yarandın, düzeltmək çalışacaq. Amma və iləşimiz davam ediyiz. Bir daha dikəncə çatdırıram ki, buyun ki, və iləşimizin əsas mürsü, əsas qayyəsi qarabağda yenidən şəhət canazələrinin qarabağdan gelməsidir. Vahamız üzür, bu biz üzməyə bilməz şüphəsiz ki, hər kəsdə bu düşüncə yaranıb ki, gir şeydəmi savaş bitti. Yəni, yenidən savaş başlamarsa, milletimizin bu məsəli yəriyəkçəsi necə olacaq. Bütün bu məsələlər bugün hər kəsi düşündürürüz. Susil-Azərbaycanda belə bir düşüncəyə yaranıb ki, gini savaş başlayabiləz. Bu məsəlilərə Fəhmün Bəhlə aydınə kətiririk. Hala azəzə bizim zanlı bağlantımızdan Fəhmün Bəhləyim deməli bağlantımız kəssilib, amma bərhb etməyə çalışırıq. İzləcilərimizdən çox ağır şeydirəm, efir bəyanın, efir paylaşın ki, daha geniş, auditoriya, fikirlərini çatsın. Hətta bizim buyunçu sosial şəbəkədə, səhərəd boyunda digər bölgələrdə də atış kəsin pozunmasaqdında malumatlarla rastlaşırıq. Gərçəyədən, Azərbaycan yenidən savaşı girməkdə nələr baş verə bilərək ki, Azərbaycan yenidən savaşı girebilərsək? Bu savaşın başlanmasında hansı quvələr maraqlıdır. Bak, bu suallar bizi gerçəyədən düşündürür. Əslində bir millet olaraq, bir toplum olaraq, bu suallaraq, cava vaxtarıq bir millet olaraq. Və buyunki vəlişimizdə dəsas qayıyamız budur. Və biz bu problemdən nəcə çıxmalıyız? Bunu sizlə bizləyəm müzakirə çıxarırıq. Biliyiniz ki, 12 Noyabrda İstanbul'da tüş sirvəsi oldu. Bu tüş sirvəsi bizim üçün nə kimi perspektivlər vəd edir. Bu sualada buyunki vəlişimizdə cavaq tapmağa çalışacaq yıq. Niyə on Noyabr, sazişində mi, yə bəyanatında mı? Geydə olunan, dördüncü bəndənə geydə olunan. Sazişin dördüncü bəndənə rəyət olunur. Niyə elməni yaratıları qarabada hələ də hökum sürür? Halbuki Rus, hərpçilərdin qarabada yerləşməsi də paralel olaraq elməni yaratıları oradan çıkarılmalıydır. Zəngəzür dəhləsi ilə bağlı çox ciddi elini gəramsılılarımız var. Bütün bu suallara, Dörməkli Fəhmün Bəydə isməli çabaq tapmağa çalışacaq. Fəhmün Bəydə bağlantımız bərq olundu. Buyrun, Fəhmün Bəydə bağlıq. Üzer üç hesab eləyəm. Bu iki siya bölmək lazımdır o təxribatları. Yoxarı qarabada olan təxribatlardır. Azərbaycan əsrcərlərində şu ətrafımdaki təxribatlar, nasın dəhlizdəki təxribatlar. Məlumatlar var idi ki, bir ayı keçməlidir. Halbuki sürələn, bir ay keçməlidir ki, Rusu qoşunları. Şu özəlində beləsünə də bəz yüksəkləri eləyəcəsidir. Bu, artıq dağılıq, qarabağla problemin həl olunmadığını, azıb həl azıb bir təhəm olunmadığını ortaq uyudur. Mənistan tarafının kaputəsi etmədiyini, bir dəhəl beləsəsidir. Amma təxribat olsunca, Azərbaycan həcimiyyəti orda qətiyyət göstərmədir. Mən hesab edirdim ki, şu ətrafıda-i təxramada dərhal və təxrasalıma tədvələri zafirilməlidir. Orda ona Rusu qoşunlarına məsulətlə bilməlidir. Və bu, ənəxalq aləmin diqqətlət zəlvirilməlidir. Çattınlara, digər siyasi adınlara saran ənəxalq siyasi diplomatik haricətlə edərək, Rusiyanın faaliyyətini dəhələndirilməsi üçün, başqa dövlətlərin ən azından Türkçərin və yaxud da başqa Avropa dövlətlərin bu işdə fikirləri öyrənmək ehtiyac var idi. Ən azından bu idi, hətta hər bir xafirilməsi idi. Ən mən olsaydın məsələn, həməni Qumbara atanı gerində məhvətlərin məsələn tərəfəri idi. Çünki biz dövüş postunba diyanmışır, dövüş postunba diyərin əskərə dövüş hücumu varsa, bu dövüş hücumu da ona ənəmdə xafirilməlidir. Bu məbzu başqa. Amma bu təqrabatlar yukarı Qarabagat Rafiəndin, Azərbaycanın bin gərə rəslərində. Xüsus olaraq, Tovuz, Axtafa, Qedəbəy istiqamətlərin də çəlbəcər və laçın istiqamətlərin də. Devam ettim. Burada əsas məqsəl, Ermenistan tərəfinin Azərbaycana qarışı bir də xasubut etməyə çalışdı ki, biz heç de müharibəni sizinlə bitirməmişik. Sərədlər məsələn zəhəl nolur məyi, butar məyi. Burada inzəm məqam nədə libar etməyikdir? Inzəm məqam ondan libar etdirici, bilirsiniz ki, Rusiya dövbülətərin yükləyə və zifəri şəhslərik beskof tərəfindən deyilən etirilmişdir ki, Ail 9-un bən etibaren, yəni, çeyrən sonra, bu il dövmü ərafəsində, il dövmü ərafəsində, Ateşəsin il dövmü ərafəsində Moskoda, Demarkasiya və demrikasiya məsələlərin deyilə, əni zamanda iqtisadi kommunikasiya arın açılması istəqəmətə bir müqavilə izlam olun idi. Amma bu müqavilənin izlamması ərafəsində, qaşınyan ondan qəbaq əlmenistəm mətbaatında vaxttaşırı müzaikələ şərad yərətti, parlam eti şərad yərətti. İçtimayı fikiri bu cil imzalama hələhirin yürəldə bildi, yəni ictimayı təstəyə aldıqdan sonra son anda Mosqvec etişindən imtirə etdi. Bununla da Putinin nəzələ tuttuğu həmən kolağın baş tutmadı, bir nöq Putinin pat vezidinə qalmış oldu. Amma bu idi mühtiyyildi ki, Putin bundan barışın çəxdi və ətpaşınyanın çəzavandırılması gündərihtə var idi. Amma bundan sonra əlmenistan tərəfindən, əlmenisi ahlı qurbələt tərəfindən Azərbaycana qarşı təxribatların sayət çox olmağa başladı. Bu təxribatları paşınyanın göstəşiləmək edilirdi və yaxud da əlmenistan ordusunda yerləştirilmiş vaxtilə çoxu sayda Rusya, qidmət, orqanları, əlaqa olan zabitlər tərəfində həyətək çiç edirdi. Və nəsəb edirəmciyim, burada paşınyan maraqı deyildi. Paşınyan üçün səhət xabitliyi və nisbi sarçitliyi ehtiyacı var. Amma düncə hər bilhəmlə paşınyan bilici ordusu Azərbaycana xoxun zəif durumdadır, məqlubiyyət münət izin edilə bilər. Ona görə də nəsəb edirəmciyim, bu təxribatları əlmenistan ordusunun içerisində Rusya, qusqidmət orqanlar ilə ələrdəyilə olmuş müəyyin üçə lütfəli zabitlər tərəfində həyətək çiç edirdi. Məsələ nəil olundu. Azərbaycan tərəfi isə haqlı olaraq, həni təkirə vurub buyur. Azərbaycan tərəfində təxribat türədilibsə, Azərbaycan tərəfindən mütamatı olaraq, əlmenistanın hər hansı bir arazisindən, səhəl boyu zor olarundan, postlarından, mütamatı şəxsi hihiyyətlə, arazisine, ilib və orta çaplaqlı silaqa atıc açılırsa, adı buzən resul qası, bu ateşlərə çağat vermə hüyumuna sahib idi və verirdi və doğru etti. Bu, Azərbaycan tərəfi əlmenistanın təxribatına çağat vermə məsələsi bən bucırqəya. Amma bu çabab vermənin forma və bu problemin həll olunma məsələsi nəfizə itibələr Rusiya sərfələdi. Rusiya bilirsiniz ki, qürt dört günü sabaştan sonra İham əliyəvin, yəni, öncə prezədir imzansıyla Azərbaycana girməsinə izazı verilmiş işxalçı ordunun, Rus işxalçı ordusunun, əhatəd dəiləzi, yerləşmət dəiləzi yoxarı qara varmış. Yəni, ondan kənarda ki, Azərbaycan ərazilərin də Rus ordusunun mövculuq haqqında heç bir şifahi və yazıl qəbər məlumatı yoxdur. Yəni, demək sirənciyi, Ermenistanla Azərbaycan sərhəddində Rus sülahlı bir iləşmələr olmasaqqında Azərbaycan üzərində heç bir öhdəli yoxdur. Azərbaycan Rusya bu heç bir hüququ tanımıyor. Amma Ermenistan Rusiya ilə eyni ittifakda olduğu üçün, qəlliklik təskiyəciş orasında təşkilatında olduğu üçün. Və Ermenistanın sərhədləri Rusiya ilə anlaşılaraq Rusya sülahlı qurbələr tərəfindən dəsdə ilə müdafiq olduğu üçün. Ermenistan tərəfindən Azərbaycan sərhədləri boyunca Rus sülahlı dəslərin yerləştirməsi mümkündür. Hərçən bu 44 günləri savaşın son zamanlarında artıq vizəməli mühidici zəngilən və quvalid istiqamatlarında eləcir laçın istiqamatlarında Rus sülahlı qurbələr artıq öz postlarını qoymuşlardır. Bu zaman indi Rusiya təhcəq qara bağlanın çifayətlə mizəmir. Rusya istiyir ki, Azərbaycanın da razılığı ilə Ermenistan-Azərbaycan sərhədlə yerləşmiş olsun. Bu, o deməktir ki, Rusiya Azərbaycanın da Ermenistanın sərhədlərinin nəzarəti həm Azərbaycan tərəfindən özlərinə götürmüş olsun, həm Ermenistan tərəfindən özlərinə götürmüş olsun. Yəni, özü üçün mümbit bir şərad yaratıra, hər iki dövlətin sərhətlini özü, hər iki dövlətin razılığı ilə idare etmək istəyə bilər. Burada, ozaq görən məsələ bulur, ikinci bir deməktir. Həmin belə gəlir ki, Rusya bu yaxıllarda Ermenistan-Azərbaycan azərbaycan sərhətlərinin nəil olacaq, yüxarı qarabaq problemi və həllə olacaq, əkçinə Rusya qarabaq problemi məsələ Azərbaycan-Azərbaycan-Milanaq isəsinin müsbətə doğru həllini istəmir və bu məqsətdə burada deyil. Rusya nə məqsədi, indi rejiyonda əbvacınən daha ağır bir konflik fəziyyəti yaratmaqla o konflikti özü idare etmək üçün daha böyük bir alovla ocaqlar, qaynar ocaqların yaratmaqla Azərbaycan-Emeristan sərhətlində yüxarı qarabaq zətən bəllidir. Bu yandan nəxçuman istiqamətindəki, nəxçuman istiqamətində qara çilsə tələfdən, yəni sisiyan tələfdən nəxçuman nəxçur rəsində rəzilərdə orda yerləşdirilməsidir. Bunlar hamsi Rusya nın rejiyonu qafqazı özünün hər bir patensiyalının təhsilaltını tamamilə alara bundan sonra rejiyondur demokratik inkişabın qarşısına alımaq olsun, daha geniş imkanlarına ayrılmaq və Avrupa'nın integrasiyasını, bu ölçəni Avrua integrasiyasını, sivil dünyaya integrasiyasının qarşısına alıqdır. Bu ölçəni başlı bir məqsədi. Çürkiyəni Azərbaycan-Emeristanın imkanlarını minimum indirməkdir. Fəssun olsun ki, Azərbaycan hakimiyyəti 44 gündür səbaştan sonra Türk silahlı qubətlərin bir istisəsin, ya Azərbaycanə Türk qubətlərin olmasını təmin etmədim. Təmin etmiş olsaydı, bucuncı təqribatların bucudur 5 istisəsində həyat-ı çirsilisə edilməyə inan quram. Süncədürk silahlı qubətləri orda Türk çəsilahlı qubətlərinə bərabər Azərbaycan sərhətlərinə mövzud olsaydı, də Ermenistan tələbi təqriba da bu qubətlərinə sərhət edə biləzik, nə Rusiya bu təqribə biləzik. Azərbaycan hakimiyyətinin silçə belə bir iradesi olulmuşu Türkçəyə qarabada yerləşsin, ya məzburiyyət bunu diqdə edib durmaq? Brüsnədə, mən digə itibari ilə əslində Azərbaycan hakimiyyəti həm öz hakimiyyəti yücün, həm də Azərbaycan dövlətinin təhlükəsliyə yücün, bunun dərk etməli və qəbul etməlidir ki, tüşrallı qubətlər Azərbaycan'da olmalıdır. Amma çox təslor olsun ki, Azərbaycan hakimiyyətinin dövlət seviyəsində siyasi qələrin verilməsində müstəqil siyasi qələrin verilmə imkanı yoxdur. Bu hakimiyyət 1993-ci ildən Rusiya nəxusi fitvat oradanları vasitəsi də formulaşmış bir hakimiyyətdir və qəbul olunan stratejik qələrin mütəq əksəriyyəti Rusiya en azından məlumatlandırlar haqəbul olunudur gələtində. Hətta bəzən Azərbaycan'da bəzi, bəzi fəli şəxslər, Ukraniyə gəlib cədənlər sarıfatla bir-bir arası deyirlər ki, filan rəyondə zektəyən olunca görəsən masqili nə razılaşdırılır, yoxsul yox. Yəni, bunlar bir-biri arasında hətta qülər, əh, İroniya ilan Azərbaycan'da ki, hakimiyyətin formulaşması məsələsinin bu qədər aşağılara qədər Rusiya nəzələtində olduğunu özləri etraf edirlər. Dikkat edin, Azərbaycan parlamentində Rusiya nəzələtində Cernovskini ifadələsi dedir, biz imkan vermədik, onlar imkan vermədik. Azərbaycan'da milli qövvələt parlamentdə bir nəbələ təmsiə olunudur. Hətta çəşit vaxtı ilə Azərbaycan milli azıddıq, hər açatında iştirak etmiş şəxslərin bir çox, bu günlərim Rusdan çox Rusluq edir Azərbaycan parlamentində. Onlar Azərbaycanın o qədər mövqeyini zələr və sərsəm fikirlər ilə sürürlər ki, adam dəşətə gəlir. Dünələ qədər milli azıddıq hər açatını olmuş, məsələ, dürənci milli dirçəliş günündə, bizim 17 Noyabor millətin oyanış günündə iştirak etmiş şəxslərin, o dövürdə bu günlərim Rusiya nın Ruporu kimi iştirak etmiş Azərbaycan parlamentində. Azərbaycan metbu atında. Demət ki, Rusiya, Azərbaycan haicimətin idare olunmasında ağırlıq təşkil edir və yıxarı qarabalar Rusqoşunlar ikrəndən soru isə bu ağırlıq həm də hər bir siyasi ağırlıq kimi, Azərbaycan haicimətinin paşının üzərində və domo qolqılınızı kimi hər zaman diyen maxtadır. Biz oma gürə dəfələ və deyirdik ki, Rus silahlıq və Azərbaycana kətiribəzi yanlış attımdır. Onların kəlişi rejyonda nəyən ki, suyunun yaratılmasını, əksilə, kaynar uzaqların çox aldırması və bu münaqışlarının daha da uzaqılmasıını kətirib çıxaracaqdır ki, Rusiya bu gün o işlə məşğuldur. Başqa oyuncular rejiyonu bırakmamak üçün və Ermenistan-Azərbaycan arasında həgikiz hülfə nəin uğlunmaması üçün. Əcər bir sərəd imzalanacaksa, anca o sərəd Rusya nün döblət maraqları uyğun imzalanması üçün, qusuları, kommunikasiya, demarkasiya, demokratisiya məsələrində, üçün ki, o Putin-dili ilə deyəcid tərəqlərin kompromise getməridir. Bu gün Putin-diktəsinin getlən kompromiz sabax üçünə münaqişə nöqdələrdir. Həcəl, iki qaqlar özlər arasında, öz sərədlərini və yenləşdirmirlərsə və tanımılarsa, həsi kimi başqa tərəqlərin diktəsi ilə deyil, müstəqil bir şahidəslərin nəzərət altında, ədəlti formada bunu yetməyəcə ilərsə, o Putin-i arısa uyğun formalaşacaqsa bu sərədlər, yərin ki, belə de olacaq. Çünki Putin-dili ilə cəcid mən istəyirəm ki, bu kəndin ortası Yerməlistan'a düşsün və ya da Azərbaycan'a düşsün, nə o tərəfin, Tanışma Hüvaqı var bir gün nə bu tərəfin. Bu, amma bu sənəd imzalanıcaqsa, səhəri günü münaqişə ocaqlarıdır. Səhəri günü bu bir uxaqlar, müəyyən mərhərdən sonra sözsüz ki, bu torqbaqlar onunla yenədən qarşıda xarşıya durabiləcəkdir. Duracaq var. Putin-i məqsədi Karabal əxrafında da Azərbaycan Yerməlistan Sərədində qaynar uzaqların sayını çox olmaq, günakışının dəxan müraqçer vəzili getirməc, yəni suyu daha da bulandıradaq, bu suyu, bu suda öz işini görməkdən ibarətdir. Qaldı ki, Azərbaycan ordusunun bu dövüşlərdə ki, şu zayətənə mələk edəndə fəxlidirəm, Azərbaycan ordusu, Azərbaycan hərbi, zabid və əskər hiyyəti, onların qarşısına qoylar, hərbi tapşirədir, çox şəhətlə vicdalla həyata çizirdi. Təşəkür edir və buna görə quru duyurq. Qaldım, başqa tərəvdən, Azərbaycan hakimiyyəti bu məsəllərdə niye görə, yəni çizdi qətallara yol verirdi. Həvvala, bize məlum oldu ki, bu dövüşlər zamanı, Ermenistan da diplomatiyası və mətquat orqanları, dünya mətquatında, diplomatik dairelərində, özlərin Azərbaycan tərəfinin maraqlarına xidimət etməyə, yalanları yaymaq üçün və özlərinə qurban kimi göstərəməcinin çifahət qədər, böyük məlumatları yaydılar hətta işvəri gəldik ki, Avropa-Barlama, Avropa-Birli-Barlama məndirinin numayəndəsi, Avropa-Birli-Numayəndəsi, Ermenistanın halına azıcəm bir bəyərinədə çıxış elədir. Əslində isə ilk gündən təqrimatlar başlayan gündən, Şuşa da, Kəlbəcərdə laşın istiqametləyi təqrimatları başlayan zaman, Azərbaycan diplomatiyası, bu təqrimatları bütün dünyaya bəhər etməlidir. Bütün düniyəmət vaatında bu işləndirmalı idi. Diplomatik və siyasi yoxlarla bu hamrın diqqətlə çatdırmalı idi ki, bələ bir təqrimatlar başlayır. Azərbaycan tərəbuna yetmədir. Sadəcələri təqrimatlardan sonra məhəsə bilirəm ki, bu dəfədə, bu çaba vaatəşləri də müəyyən mələrdə, Rusiyadan razılaşdırmış foro da hətta keçirildi və Rusiyanın adı dürdur, məsələ, hər iki tərəq dürdur. Onu bilə həcə gösterdi ki, bu atışmada, bu minaxşədə Rusiyanın maraqlarını xidmət edərəyində dizələmdir. Bak, məhələcə, burada Azərbaycan tərəfi haqlı idi, haqlı tərəfi idi çünki ona qarış təqrimat türədirmişti. Həm bu təqrimat türədən kim idi? Rusiyaydi. Təqrimatın qarşına almalıq, üzücə icaza verən kim idi? Yenə Rusiyaydi. Azərbaycanın mahiyyəti, məhəcürə bu qədər açıqdır. Ona görə də Şolgu'nun zəncindən sonra Azərbaycanında və Erməlisəndə ateş diyandı. Sanki Şolgu bu ateşi öz icaza vermişdir, özlə diyandıdır. Bələ bir təsürat yandı. Əslində, başqa dövlətlərinə minaxşədə, minaxşədə, minaxləsində, onların da qayşları diqqətəlim, bu bir tərəfdir. Qaldır, Türkçəyə məsələsidir. Bu dəfə bu minaxşədə Türkçəyə kisi bir fəyələtlərin çıxışədə deyim və dedik ki, biz Azərbaycanın yanında, çox gözəm. Amma, niye görə Türkçəyə əvvəlçik kimi, əvvəlçimi minaxşədə dövlət, dövdür ki, müharibələk kimi, Azərbaycanın çox sanfəcəli də dəsdəkiləmədir və niyə zəif qaldır? Bunun səbəbi və hesab edirəm ki, həqi səbəbi Türkçənin Azərbaycanında təmsil siliyyinin minumuma əndirilməsidir. Türkçənin Azərbaycanın strateji və digər əməklə istələri, bax mərəh ki, çabu zərdə çox geniş formuada təbliğ edilir, təbliq edilir. Amma faktik olaraq, Türkçəin Azərbaycanında, vəesm-ı qaydədə gözəklubu, vizə görünmür və Türkçədir məsələdə, bir növb minaxşənin tənzimləməsindən, sülhün yardılması prosesindən kənarda saxmalılır. Azərbaycan qaydədə Rusya növb ağrısını yerinə getirməkdə. Fəlmin beyilə Türkçədən söz düşmüşkən mən vələşimizin əvvəlində də qeyd edindim. Həmin bəyanatın elan edildiyi amm, hammız izləmi şeyindir. Biz gecə gündüz izləyirdik. Ölkə prezidenti, həmin saz işin səkədə mürəmsələ dördüncü maddəsi idi. Beş idi, sonra dördüncü oldu. Bir maddəni səhərə qədər Qazakh, qazakh, qazakh Qazakh, qazakh faktörü çıxdı. Sonra orada bəzi, nüansları, dəyişlər bir gün şahdılar. Orada bir məsələ də var edim və ölkə prezidenti ilham el yif qeyd etdi ki, Həmin o mayntorik qrupunda Türkçəyə təmsil olunacaq və mayntorik qrupu bugün var. Amma bu kifayətdir, mütevik kifayətdir. Yəni, bu sual də mən bilim rəm. Yəni, bu məsələ bir aydını kətirək. Yəni, bu məsələ bir aydını kətirək. Çünki davamlı şəkidlə, Türk yeni əzərbaycana gəlmir. Bunların üçün əzərbaycana əkimiyyətinin iradəsi olmalıdır. Və bugün o iradə kifayətdirmi, sonra mən on üçün oya bor, Türk sirvəs aqdında da sual edəcəm sizəki. Onun nəkimi təsirlər olabilər bu proseslə. Buyurun əşidək siz. Valla deyim ki, o dövürdə o dövürdə biləməliyi o mən xüsusu diqqətmir cəkdir. İki, Çürkiyə bu prosesin içində olacaq. Amma adı rəsmi yazılmadır ona görək ki, Ərməllər tərəfi razı olmadılır. Çümdə təqri bən bu formadadır. Üfət be. Çürkiyə bu prosesdə var. Amma adı bir sənədə ona görək düşmədi ki, Ərməni bu da Ərməni tərəfi, Əmzə atmağa, Ərmədi. Buradan belə bir məntik yərandı ki, sanki Ərhəməliyi, Ərməllərə deyik haiş edirmiş ki, siz de Əmzə atın. Ərməllərə deyib ki, biz Əmzə atacaq Türkə olmasa, ona görə də Ərhəməliyi, Ərməlləri Əmzası qatirinə tüşlərinin olmasından bas keçə bilib. Çox ağır nək izədik. Bizi bu dəfələlə biz buna elan etmişiz. Yə, daşa olan da, yoxdsa, o vaxtın video hana təzdən qaldırıq, baxmaqlar, cümlələr olduğu cimi, ona bizim 5-6 faiz fəməntik etibarili eyni cümdür. Soru məlum oldu ki, bu Südmələni mutra, yəni, Ateş keç məsələsindir, məsulət bölüsündə, və Azərbaycanında Ateş keçin təmin edilməsi prosesində, hər bir güzlə, Türkiyə iştirəc etməyəcəc. Baxmaq mələkki həmələyir, buna vəzid demişdim, baxmaq mələkki müəyyəm qurqvələr, hətta gündə bir sosial şəbəçələrdə zəngilanda bir türk polqın peyda olunduğunu, qubatılda bir türk patalyonun peyda olunduğunu, ağlımda Türkiyə hər bir sələrinin yerləşdirildiğini, hardısı artıq qazarmalar tekliklərdə mənə yazılardır, neçə nəfər adamlar dəfələrlə yazıblar ki, şəxsən qəbərimiz var mən də üstündən kesip kedirdim ki, mənim bunlar heyqətə uygun deyini, çünki bunlar sözlən olmaq, bu məsələlilər dövlətlər rəsin bilavəlilər nəyəti çiçilir. Bu məsələlər rəsm-i bəyanətlərlər, ən azından rəsm-i qərar nəyəti çiçilir. Bunlar yok idi isə, bunlar hamsı o dövlətlər, azərbaycan qaldırır, imumu əhvar ruhu yesini. Azərbaycan ordusunun ateşkəsə görə beyni qızmış səbirsiz ordunu səkçitləştirmə üçün idi. Biz bilir ki, o dövürdə ateşkəslən, azərbaycan sağlığı bu bəri çox böyük narazlı var idi. Çünki azərbaycan əskəri sona qədər getmək istiydi. Azərbaycan qalqın, sona qədər getmək istiydi. Azərbaycan qalqını, azərbaycan ordunu səkçitləştirmək üçün çür kartından istifadolundu. Siz səkçit olun, türklər gələcək. Hətçədən qor mün, hər şey yaxşı olacaq. Və fiziki etibarilər çür kartından istifadilər azərbaycan ordusunu səkçitləştirdilər. Azərbaycan qalqıda səkçitləşti. Sanki bir ümitbəslədiyik, Türkçələcək. Burada səsküyü olmayacaq, bu səkçicilə bu işi yola verək. Hətçizi etibarilir, Türkçə oyundan çələrdən qaldı ki, Banatör korupunun muayyətini açıqlamaqı bir də təkirət mozbirləmizmə, Rusya səxlı, Rusya Rusya'nın sürməramı qövvəri aqında qanını var. O qanın hərə 92-ci dirlərlə qəba olunub, sonra onun Putin varyantıda var, yəni Putin zamanını təzdən o başqa formiya sallıb, daha da qəddər ilaşdırılıb, yığıcamlaşdırılıb ve başqa formiya. Orada bir bət var. O bətdə göstərilir ki, Rusya sürməramı qövvəri ilə iştirə çəkti yerlərdə başqa dövlətlərdən müşahədəslər dəvət edə bilər. Fikirimi çatlıda bilirəmdə. Və bu dəfə niyə bize sual verirlər ki, niyə görə müşahədə yəni o manitoru qurupu türkənici manitoruq Rusya də bilirə Hazərbaycan hakimətin qərarinən deyil bir başar Rusya elə razılaşdırılaraq yerləşdirilir. Bizə hamıza bəlidir ki, bu məsələr Rusya türkərəsindəki razılaşməsəsində yəni çiçirilir. Əbvəzi gəlilər Ankara də müzaikəlilər çiçirildi, müzaikələrdən sonra masqiya müzaikələr çiçirildi. Və bir müvəqqəti bir illik, və imzalanma əsasında türkiyə Rusya tələfindən manitoru qurupu cimi ortaq manitoru keçirməcət dəvət olunmuş hesab olunur. Yəni il tamamında Rusya disək ki, artıq türkə manitoruqda iştirək etmir, türkçə hiç bir hüvqəsə soğuməcə bunu tələb etsin, müharibə soyuq, əhtraslar soyuq, Azərbaycan qaldı sahiqdəşib, ordu sahiqdəşib, türkən artır, o vaxtçı güzdə tələb etmək imkanları da zə edilir. Üstündən bir il kecin. Məsələn, ona görə də manitoru qurupunun iştirəci, birinci manitor qurupun mahiyyət etməlilər, sürəyəratma prosesində bu ateşçəsi idare etmək imkanı yoxdur. Sadəcəsə müşahəd eləmək imkanımız. İçincidə tərəbdən bu müşahədə manitoru qurupunun əsas feşkilatsısı və tələmiratsısı Rusyadır. Rusya, türkənə dəvət edir, icəlmənlə bir gələdə müşahəd eləm. Ona görə türkənin manitoru qurupu təhşbaşına heç bir şey çıxışılə bilmir. Bütün məsələ, Rusya nə rəzəşdəsidir və ya da məhvata çıxlanma alırıcaq, çıxlanmır. Ona görə manitoru qurupunun ateşçəsi həməl edilməsisində təhsil etmək imkanları yoxdur. Tadz-i məlumat toplayıq, onu paylamal imkanı var, onda yetmir. Söz üçün, Rusya bu Rusya dəvət edir, Rusya rəzərinə hətə keçirilməyəldir. Ona büsün özün üçün məyəm məlumatlar çıxlayır, bilciləndirilir, hakimiyyətləri, o çox üçün də rəhatsədir. Hərhal da, biz rəhatsədir deyir. Hama çöklü şəkində proseslərin azərbaycana xeynəd dəşməsində də çömək edəcək güzdə deyir və edə bilməs. Bunun yəcana yolu silahlı quvvələrin, mən yən bir bölməsinin azərbaycana rəhatsində olmasıdır. Yəni, bunun silahlı quvvələrin olmasıdır. Silahsız, mani-torq iştəşsiz abitləri qurupı deyir. Bunlar silahlı quvvələrin, top inə, tüfəndi inə, dokanasıyla, uçağı inə, və tehri inə, tanki inə. Məyəm mək, burada bir sual ortaya çıxır. Elbət ki, bu sualın cevabı var. Yəni, azərbaycana kan susiasına gör azərbaycana rəhatsində, xarizə ülkanın hərpçiləri yerləşə bilməs. Amma bugün azərbaycana rəhatsində Rus hərpçiləri var. İndonun adını sülməramlı şəra eti qubaq. Türkiyəl hərpçilərin azərbaycana gəlişinin hüquqı tərəfi necə tənziblənə bilər? Çox sadə. Əbqala, azərbaycana-türki arasında strateja mətəzəqda da bilabilə var. Hərbə mətəzəqda müqabilə var. İçiniz də əvdən əcər Rus sülməramlıları azərbaycana rəhatsində daxil olublarsa azərbaycana ixtiyarı var ki, sülməramlı adinin başqa dəvətindir. Türkiyəndə azərbaycana dəvət olması təmin etsin. Ən azın öz sərhədlərin qorunması məxsasında Türkiyəni dəvətdir. Başqa bir yolu, Türkiyəni azərbaycana ortak sərhədlərin qorunmasını təmin etsin. Azərbaycana dəvətdir. Kanustusianıq tələblərlərinən kənonu çıxmadır. Hüququb bazı yaratmaq istəyərsə bunun üçün azərbaycana ələndə kifayət qədərəsəslar var. Bu günlərin yuxarı qara bağda problem həll olumaya azərbaycana sərhədləri tərhükədədir. İran azərbaycana qarşı hər zaman ultimatımdan çıxış eləyir. Yəni azərbaycana dəvətinin təmin etmək üçün türk səhədlik və azərbaycana çıxatırmasının tətli problemi yox. İçinci bir təvək, başqa bir təvəkdə türkçəni azərbaycana də iştirakini təmin elədmək üçün həllabə bir qanun qəbullərin özündə azərbaycana də böyük problem olmayacak həllabdır. Sətçula buna iradə lazımdır ki, azərbaycana hakimiyyəti bu qayrarı qəbul etməyə bazarsın, bunun qanun həlləs alsın. Azərbaycana dəvətinin təsid-i məksədi ilə azərbaycana də başqa dövlətən silahlı qurbələrə olduğuna görə türkçərin də azərbaycana müdafirlət təmin etmək azərbaycana çirməsin, çömək etsin. Qaldır sualın hüquq tərəfini mən bir nəz hüquqtan sizdən cüzdə deyirəm hər həllabda. O hüquq tərəfini də siz deyir. Biz də buna idiləşdirəm. Hər həldə, hər həldə bizim izləyicimizi də marağlandıran nəz oldu bir il keçti üstünlə yenə şəhəcə nəzədər gəlir. Savaş bitip, nəzə şəhəcə nəzədər gəlir. Buna cəvabdə olan kimdir və biz bu durumdan nizə çıxmalıyız? Qoyram siyasi mövqeyimizdə qoyruh kenara, nizəki 4 günü savaşta da mədi olaraq biz siyasi fəal şəxs olaraq siz azərbaycanda mövzul olan siyasi partilere həm bir yumruh oldu, biz o günlərin şəkirik. Bu gün yenə də bu problem var. Bu problem hardan doqır və o problemin həlli yollarını biz arayırıq, axtarırıq. Dövlət deyə ki, bundan bağlıb həlli yollara axtarır. Bu həlli yollarından biri də son günlər gündəmdə olan və əksəriyyətin qəbul etdiyi amma yenə də bir tənqidi yanaşmanında tənqidi yönü də olan tüç birli məsələsidir. Ben tənqidi yönünlən başlamak sirəm çünki bu məsələ, bizim üçün bax sizin hakimiyyət dönəmində belə ölkə prezidentdir. Əbifəzi Elçi beyin prioritetlərindən biri oldu, tüç birliyi. Belki də bunun əsasını qoyan birinci şəxs dola bilər, əbifəzi beyin. Möhsid tariqdir. Yəni, biraz irəli getisək bunun nəzəri əsaslanlı İsmail və Qaspralı, Əlbə Şənzada, Yusfak Surasiya əyatə keçirmək isteyəcədir. Nuri Paşa var, əslək. Nuri Paşa elbətdə. Ənbər Paşa, təbii ki, bu prezident önündə olun. Çaladaş tariqımızda əbifəzi elçi bel dönəminə bağlıdır, bu gün o dönəmdə olmadı. Yəni, siyansı şəxdlər. İç mədən adım atıldı. Bax bunun tisbəkdir, necə görürsün? Tüç tariq dil qurumu yaratıldı, yadımdadır. Yəni, yadımdadır. Yəni, ondan sonra ortak tüç tənin yaratılması. Bax bugün də ger şeydən insanlar sual verir ki, bu Türkmenistan prezidenti, Qazaxistan prezidenti, Azərbaycan prezidenti bir-birlərli hansı dildir anlaşırlar. Yəni, sual doğur da bu, ger şeydən. Rusça danışılan yerdə Türk birliyindən danışma burası aqsur səsəndir. Bax bunun perspektini necə görürsün? Də məkişəx, sən bu məsələnlə eləyində deyiləm. Amma ger şeydən aftaritə liderlərlə Türk birliyyi mümkündürmü bu prizmadan da deyirləndir məzi istəyirəm. Əslində, bugün Qaraba da bax fərənlərə də bu sualın cevabı aşağı yüxarı təsir edir. Yəni, Türk birliyinin müşterək ordunun formalaşması, böyük bir siyasi arayalda bu birliyin, böyük bir grunkün formalaşması çox məsələr aydını kətirə bilər. Bu perspektivdən də həm təngidi yönünlən həm də məsələnin Qazisti perspektivlərindən Sözsüz ki, bu yara eylən olunmuş Türk dövlətlər birliyindən yaxın zamanları, yaxın illərdə çox ciddinətizirə gözləmək rəsada löflüyorlardır. Bu cüm bu bir löf biraz da Sayın Erdoğan'ın apardığı geopalitik siyasətin bir təzəssün biçimi də eləndirilməlidir. Həm hər halda tüz birliyin fəyəqdə bir rejonal cüz birliyini yaratılması və ya da təktür birliyatı altında olsa da buna görcüslən, okurayla və deyikə dövlətlərin də dağıqı ulazak, qara dərin sözləsindəki dövlətlərin dağıqı bir zolagın formalaşması rejonal cüz mərkərin zor başması. Əsində rejonda dəniyyətin inkişahıra ciddi təsiriləm faktorlardan biridir. Ola bilər. Çünki bu faktor böyük bilər ağzinin çin səddindən başlayaraq qara dərin zəsəhərlərinə böyük bilər ağzıdə əməktaşlılın davamı hətta gələkirsə elmenistanın da əməktaşlılığını gələcəkdə dağıqı lidlə bilərləyətdə ciddi bir məsələdir. Yəni, bunun üzərində bunu təngil etmək üçün bir qədər ehtiyyata davranmaqa ehtiyacımız var. Həvvana bizim har birimiz tariqdən okudu umuzda bu cümdə bildiğimizdə gülfikin abidələrinin çöçündən başlayan bir tariqimizi təzdən incələdiyimini zaman biz görür ki, belə bir turansılıq demək. Buna hər haldə ilə bir iqtisadi mədəni gələcəkdə gələkirsə hərbi təlimlərin və biricə cüz mərkəzin ordaşmaqı istiqalmətdən və əcə nətlimlər atılması çıfat qədər müsbət aldır və gələklidir. Həmin, iniki mələrdə bunun yaradılması zəruli edəm. Və tarixin hər hərəsində bunun faydalı olacağını ortalara çıxadan məsəlilərə diqqət etdiyimizdə qarşımızda bir çox suallar yaralış. Birincisi, sözsüz ki, bu birliğin elan olunması özü qabası olun deyim, bu dövlətlərinin əhalisi isərsində bir-birinə qarşı bir istiləşmə, bir mehlib anlaşma abahabası yaratılcaq. O cəmiyyətlərin deməkati və deyə və qeyri deməkati olmasına asma olmayaraq. Mənsubiyyətlərinə görə, tutakçı Hursiyada özbək, azərbaycanlı və qazak həsəbədə daha istə olacaqlar birbirlərinlə. Həbvət Çimləci, biz bir ittifak deyik. Bunun müsbət tərəqləri var. Yəni, bunun müliliş uğrunu formalaşmasında ortak müliliş uğrunu formalaşmasında hər bir atlan buzilətlər fəalət kürsü. Yəni, zəhdə bunların ortak dilə gətirilməsindən, ortak tanışıq formasını formasını kürtçə danışınlar. Çünki bu yoxdur həvəcəm. Bunun bürünövrəsi 92-lərdə qoyulsadır. Yəni, təşvirqi ilə qoyulsadır kârısı istəyi ilə qoyulsadır, amma sonradan sonraki dövrlərdə nəsuləyəməndən, nəl dövrəmdən, həydər elif təvəkdə bu proses demək alcaq durduruldu, hətta birləldə anti-türk təbliqat aparılmağı varsadı. Hətta azərbaycan qanurların oran azərbaycan millətin adı, türk adı götürə azərbaycan millətulara formlaşdı. Bu məsələnin bir tələmirə. Amma mahiyyətində bağırdı. Bunların faydallığı əmsanında baxdı. Bütün bu birliğin, bu zografiyada ciddi nət izələri elde edəcəyəni hələ çox gözləməm oluncaq. Çünki birinci növbələ. Bu döv cəmiyyətlərin həç birini həç birini də demokratik idarətmə sistemi yoxdur. Əgər bir qalq özü seçip seçilbə huyğuna malik deyilsə, o başqa qalqların mədəni irsi, siyasi, integrasyası her zaman problemidir. İstə doğma qalq olsun, istəkəyiv doğma qalq olsun. Bu gün, türk adı azərbaycan arasında böyük kardeşlik bulmağına baxmır, amma demokratik integrasyan məsələrin də, demokratik məsələrin də bir şəxslən, mən şəxslən azərbaycanə münasimətləndən narazi yəm. Və yaxud da türkəri özündəkik keden son illərdəki hüquq sahasında gələmələrdən çox da rahat deyiləm. Yəni, bu məsələrdə çox açık danışmalıq biz bunlar. Yəni, cədə türkən azərbaycan dəki qeyri demokratik sesim sistemilə çox hörmətlə yanaşması bizi narxət edər. Həçsinə, türkəri azərbaycanında ən azından türkəridəki demokratik sesim. Ədalədin sesimin həyədə keçirilməsində maraqlı olmalıydı ki, bu varədə azərbaycan da onunla bələvər attımlayabilsin. Amma türkəri bunu etmədir. Həçsinə, türkəri möbzud bütün hakimiyyətlərəsində türkəri, möbzud azərbaycan hakimiyyətləri necə varsa, həllə qəbul etməyi onların mahiyyətini daha demokratik hala kətirilməsə yusun, səhdləri göstərmədə onlar nəməyə təsdərəsində mətəri təkəri tarixı maraqla türkəni maraqlarına zindir. İndi də, bu dövlətlərin bircə məhdaçlıqında insan haqları demokratik inkişaf pişir azadlıqı mətubat sözü azadlıqı həququn aalli məsələsi gündərihti olacaqsa, yəni bir mədəni sivil bir həyata keçirilmələmdə trindiklərətət olacaqsa bu birli çöklü ifaydları verəcək və bunun nəticəs olara məhdaçlıqların iqsalistə, iqsal integrasyası istər hərbi sanayi integrasyası istər sədə küsur struqlar, karşıqlar məhdaçlıqlar, yoxislamında məhdaç və deyikər sarada məhdaçlıqların mümkün olacaqı mümkün olacaqı. Bu da cələcəkdə böyük bir ərazidə həli dünyanın hamsıdını qəbul ettik. Həm bir mədəniyyət üzərində formalaşan, bir milli mədəniyyət üzərində formalaşan həlim cəmiyyətlərin mövcüqlubu oldu o zaman sözlüsçü bu hər tərəftən qəbul oqlanacaq və dəstiriləcək. Bu gün isə bu sadəc olara diyətçisi son məsələn ərimanistan təxribatlarında bərkələ azərbaycanla bu təsadifən eyni vaxtda düşsə də hər halda sözlüsçü qarşı tərəftə buna fikirəşirik ki, bunlar bir dəşirisi də bizim ki, təlmiçədir. O üçqışlarımın birini nəməm bir dəfə dedim. Türkiyə nə qədə demokratik olarsa ərimanistan o qədəm müstəqil olur. Ərmanistanın müstəqil olması Türkiyənin demokratik hasminindən çizir. Yəni, bu mənası ondan ibarəktirciyi. Ərmanistan bu günləri azərbaycan, iran, türkiyə və gürcistanın əhatəsində yerləşən bir uçədir. Bu uçəni heç bir bir başı səhətlərin mövcud deyidir. Amma buna bakma yara Ərmanistan Rusiya'nın porfosti çimi fəalək köstərin və Rusiya'nın dəstəyi rəayaktı diyanış. Yədədər, iranından başqa yerdə qalantı oruçlarla heç bilmən gürcistanın az, iranistan, azərbaycan, müstəqil türkiyəcə heç bir ciddi istimi ransibətləri yoxdur. Bunun səbəbi nədir? Bunun səbəbi Rusiya Ərmanistanı regionda özünə istifadiləmərim qarşısına alması yicağına yoxdur. Tümakativ Ərmanistan tümakativ ölçələr əxatərisində yerləşdiyi zaman və bu dövlətləri integrasiyası daha məddiyə ki, NATO sistemini, Avropa Birliyeni integrasyon olduğu zaman Ərmanistan özün təxatəri hükəzi hiss edircəc yəni bu qorqu onun zarnından çıxaca və Rusiya səsiz inkişafının tərəflarımız. Əcər regionda sülhən əil olmaq istəyirsə, ələ etdiyəmir türk birliyinin faydalı olmasını istəyirsə, yəni biz əsas qayəmiyiz demokratik dövlətlərin, yəni hüququ dövlətin qurulmasından keçir və bütün bu türk cümətlərinin hüququ demokratik dövlətin qurulması prioritet olmalıdır. Əcər bu olacaqsa, sözsüç ki, bu yaranmış türk dövlətləri birliyin uğru var. Əcər bu günlərin, bunu eylən edən dövlət partçıları, şəxsi biznesi maraqlar üzərində bunu fəaliyyət göstərəcəklərsə, bu qafalı çərpcibədə, bu region istismali ilə məşğul olacaqlarsa, hansıcı bu günəcəm məşğululurlar, bunun nətisəsi sözsüç ki, çoxdur biriyyətini olmayacaq, bundan istifadə edirəm başqa dövlətin dövlətin olacaq. Mətbaqda də sözür səməkədə çox deyirlik ki, bunlar kusursuz Rusiyanın icaza almadan bu qərarı vələ bilməz var. Bu sözün də həyqət payı vardır. Biz bilirik ki, keçmiş, əsləris bu qaril, əslədən çıxmız, tüksris bu qaril, hər biri azərbaycada da taqılı olmaqla, ısladədiyəcə həmətlə qərarları Rusiyanın razlıq almadan vələ bilməz. Bu aydın məsələdir. Qusursuzlara, orta əsləris bu qarı müddəq mübiqlə Rusiyanın ətlətləşmə, əsləris də bunu veriblər. Oraya da, bu tüş bilin yaratılmasında açıq şəkildə də bəzən qızıq göstərisə də Rusiyada, hamı hər halda, Rusiyanın siyasi dəirələrinin bu məsəliyə məsələdən ehtiyatlanmadırı gündəlihtədir. Çünki bu integrasiya, ələmamış integrasiya, əsasları demokratik və hüquq əsaslarında qurulmuş. Yalnız, kommunikasiya və biz əsaslasın, daha qabardılmış bəlmalı həyatı çiçirilir. Bu da da Rusiyanın ahradı etmiş. Çox təşəkürlər, fəhmün bəq. Biz yavaş yavaş veriləşin sonunu çattıq. Bu məsələdən bağlı çox qısa bir sualım olacaq sizə. Ətə punyədən sual vermişdilə, turan verdiğinin yaranmasından bağlı. Yəbki bizdə göz deyirik Əm harasında olacaq. Bələ biz buna analoji olaraq Ərbə, məndə o fişir deyəm ki, Rusya da o harasında da o bağlı. Şüphəsiz, Rusiyanın ərazu olaraq yarısından çox qədər tüşxavlarını yaşadığı bölgədir. Hər sən ki, biraz inkişaf edeməmiş bölgələr. Saqqa, Yakut, həralda Rusya bölgələr... Ələ, bu ideyə, ən müsbət səhəni oldu ki, burası bu qadan yaşan tüşxakları birbirli də daha isnihtin olacaqlar. Yaxın, yaxınlaşması olacaq. Bu çox ciddi bir məsələ. Razıyam sizdən, amma yenə də sizin tejisləri dəstək verəm ki, Afdaiklar rejimlərlə bu prosesin Şövbət demokratiyadında yedi, demokratiyad Türkiyə də aləti və olubda. Türkiyə də aləti ən yüksək deyərdir. Demokratiyanın özü də də alətdir. Bu ölkədə insanıqları pozulursa, insanların haqq üçübi tapdanırsa, hər gün bahalaşma varsa, hər gün insanların, büccəni doldurmadan insanların cibinə girirlərsə, rüşvet varsa, qarrupsiya varsa, bunlarının adını tüşbirli də bu yəvləriyik, islam birli də bu yəvləriyik. Amma ədalət birli yə olmayacaq. Yəni, bunu demək istəyirəm. Birleşin sonunda mən yenə əsas mövzumuza qayetmək istəyirəm. Bizdə aşağı edlərimizin iləm və sizdən həm də bu məsələlərdən bağlı güst strukturunda çalışımsız, bu prosesləri daha yaxşıdırsız. Nə düşünürsünüz, bu şəhət cənazələri nəhayət səngiyəcəymi, bu prosesə bir dur demək mümkün olacaq mı və qarşıdaki günlərdə bu palitran necə görürsüz? Qarabaxda və Sələriyan bölgələrimizdə. Çünki, bizə məlumat, bugün sosial şəvekədə məlumatlar da səstəndik. Sanki tovuz ətirafında da axtaşı kəs pozulu, bu proses tatal karakter alabilərməm, istəyərdin bir kompleksalında buna nəsibətinizə yaşadək? Bayaq mən xatırlamdan çıxdı demədim, tovuzəsini xatırladınız, mən adını çəkdim, amma üzərini cətmədim. Əslində bu prosesdə Rusiya həm də Avropa birliyim, sivil dünyaya bir qəbərdarlıq da edir ki, Əhlizi, qaynar nöftərin cəmi 30 kilometirli indədir. Yəni tovzu istəqamətindən Hazarbacanından keçən çəmərlərin üzəri tovuzun altındadır, çəmərlər. Bir növ həm də bir qəbərdarlıq qaynaşması idi. Bu ciddi bir məsələdir. Bu, kəlbəzərə ateş açığında tovuzun da əlbəli yaxın çətlər həm zəli ateş açıq. Ağdım çəndə ateş et turmuşdur tovuzun odağım düşsündə ondan iki çətdir. Biri İrmərisdən tərəfdə, biri Azərbaycan tərəfdə, arada bir tərə var. Oradan da ateş açılmışdı. Həm o orda ateş dəvam etmədi, çəzbəli istiqamədə dəvam etməkdir. Azərbaycan təvərdə orda çox diqət etməkdir. Bəli, orda da hətta Aksdafanın bir çəndirə də bu derizində, yəni mən qazaktan başlayaraq cədəbəyən sərhətlərinə qədər bütün İrmərisdən Azərbaycan sərhətinə təxribaqdan turədildi və Burusiyanın həyədə çiçəri təxribaqlar məqsətür mərabun bəlidir. Bunlar nə vaxt diyədə bilər? Sözsür ki, Azərbaycanla İrmərisdən arasında Demiritansya və Dimarkasya məsələrinə razlıq cələrinə qədər məsələrinə baş verəcək. Amma bu razlıq Rusiyanın ictirakiyyəli olduğu zaman yenə diyəməyəcək. Biz Dimarkasya və Demiritansya məsələrinə bələxər müşahid altında dəya dövlətlərinə ictirakiyyələ kansiyolo məsələrinə nəzərət altında iki qalqın, iki dövlətin barışıq formaları azalışdırırsa sərhətlərinə mələstirməsindən sonra bu ateşlərin dəyəndirəməsən çox təsvər olsun ki, azərbaycanda ərimərisindən fəxvur varak azərbaycanda xalqın iradəsinə dəyələn bir hakimət dövcud deyil. Və ona görə də ölkədə və bölcədə giren prosesləri azərbaycana hakiməti azərbaycana xalqını bölüşmür məlumatlandırmır. Bu qalq nə qələr məlumatız olarsa, bu qalqın başına daha böyük fazilər gələ bilir. Həmin bu qalq məlumatlı olması üçün bu qalq onun talihində, onun tarixində, onun ərazisində baş verəcək və 23 bütün haad səhəri açıq açılıq müzakil etmək yoxu qazanması üçün azərbaycanda biz qalq olaraq, azərbaycanda seçkili hakiməti qurmalıyı bərbə etməliyik. Azərbaycanda seçkili hakimət yoxdur. Adı var, faktiki yoxdur. Azərbaycanda seçkili hakiməti olmayanə qədər, Bifət bəyi rejionda bütün ölçələrdə demokratik proseslər inşa etməyənə qədər, Rusya bu proseslərdən inşa istifadə edəcək, tədur rejimlərdən və münaqşənin dayanmasını inçəm verimizdir. Əcə qalqlar, vətəndə cəmiyyətlə reformulaşarsa, azərbaycanda da ərmenistanında da qalqın qalqlar iradesi barışı, qafqazda barışın dəyətə keçirilməsi isə üç pəliris buqanın barışın dəyətə keçirilməsi istəyərsə Rusyaya qarşı birgə dirəniş konsepti üzərində istəyərsə o zaman Rusya nəm rejiondan getməsi çətin dolsa daha rəal görür. Qafqazda barışı isə tamami ilə qan təkürilməsin qarşısını zəmin yaradadırlar. Şərt nədir? Bu qanın vahiskarı kimdir? Rusya imperializmi. Bunun üçün nə etməyə lazımdır? ərmeni qalqıda, görcü qalqıda azərbaycan qalqıda bu imperializminin buradan ayaqlarını yavaş yavaş çəkməyə vaadə etməlidir. Bunun yolu hardan keçir bu üç qalqın danışmasından, günstiyyət qurmasından, özərləndə təmin etmələrəmdə. Bu nisi ilk kim etməlidir? Ölcə başçıları. Ona görəmən çıxışlarıma deyirəm ki, ölcə başçısı bucur problemləri ərmenistanın rəhməliyi ilə telefonla danışsını əllətsin. Əvvəzi, təqribat olubsa birbaşa arasınlar, zəng etsinlər. Ondan sonra başqa tədvirlər atılsın. Dayandırılsın mı? Bu axtilər olub belə hadisələr. Hətta heydərləvin de öründə belə hadisər olub. Şəxsən, zəngelib ərmenistan rəhməli iynə xayş eləyib əlçibə, ən vaxtında belə hadislər o azərbaycan rəhməli ərmenistan rəhməli azında ünsiyyətlər olubdur. Bunları gizlətmək lazım deyir. O ünsiyyətlərin əkizəsiydi ki, 93. ildə ərmenistan azərbaycan arasında sülmü qabləzi hazırlanır. Artıq hürsə, o sülmü qabləsini baş tutmama sülmü azərbaycanında haikiməti dəyişdirdir. Xaricislən azəriyyə pardu prosesi prizində pardu pardu prosesi Artıq masqada da görüş çəkirilmişdir. Əlmenistan tamamıya razlaşdırmışdı. Petrasiyan sülmü qabləzi imza atmağı hazıriydi. İndi ki, o sarkisiyan və qaçaryan imkan verimədlər bir təqrimatı da qarabağda onları türəttilər. Rusiyanın tapşırıqı ilə. Hələ də əmən adamlar əlmenistan da Yenə, Putinin vasitədə haikimədə gəlmə elçən atınlar. Ona görə gətirirlər ki, sabah qosaryan haikimədə gəldikdən sonra indi əlmenistanın düştürməz yətə Bursiyan əzərbaycanı salabilir. Nə də ki, indi əzərbaycana paşiniyyələ qarşı tədbür görməyə icazı verilirsa sabahda qosaryanı eynici şərihət yaratılabilir. Yəni, qanın tökülməsinin qarşısı Yenə hüquq və democrat etmək cəcir. Üfət bəyi. Üfət cəmiyyəti olməyələ qədər biz xalq olaraq hər bir məsələdə haqqımızı tələb etməyələ qədər özümüzü bizim seçdiyimiz hakiməd, bizi idari etməyələ qədər. Rusiya bizim hakimədədən istifad etməyi ünbü şəra et olacaq xalqın dəsləyi olan hakimiyyəti Rusiya idari edə bilməz. Xalqın seçdiyi hakimiyyət Rusiya direniş göstərə bilər. Bakmərə ki, məqubiy oldu paşinən direniş göstərir. Çünki xalq seçib onu. Nə pulu var, nə afşorda milliardları var bizimki içimiyyə, nə London-la, London-la, villa-lar var heçləyən yoxda da mı? Amma bütün bunlara bakmərə Putinin oyunlarını pozmaqla məşğul olada. Çünki, xalq seçib. Məqlub haxalqın, məlub ordunun, məlub baş nazir. Qarabaq məqlub etinən sonra elmənistə və xaliz tərəfindən seçildi. Xalqın dəsləyilir seçildi. Putin onun seçilməsi nə incəliyə bilmədir. Niyyə? Çünki dürüs yollaydı. Öz xalqı üçün dürüs yolladı. Azərbaycan xalqının düşməni bir bəli. Bizi çox aşağılıyı və ayaqlı zəvabını alır, aydın məsələdir. Amma öz xalqı üçün, elməni xalqı üçün, doğru siyasat yəni ortalada buyur. Avrupa integrasi eləmək istəyir, ətələtli cəmiyyət kurmalıq istəyir, demokratik seçilər həyat açıcırı, hakimiyyətə və müqalifatı demokratik proseslərdə iştiraklə şəhət yeradır, və əsəndat cəmiyyəti formalaşdırır, hüyüqün ağliliyin təmineliyir. Bunu görə Putin onunla Azərbaycanla dili danışım dilində danışmır. Putin onunla başqa vahsiləni istifal etməkdir. Azərbaycan da yiyizə xalqın seçtiyi bir hakimiyyət olarsa Ermenistan'da ki, xalqın seçtiyi bir hakimiyyət olduğu zaman Putin bu hakimiyyətləri bir-birinə qarşı, çox asanlıqla qoyabilməz. Və bu hakimiyyətlər Putinin təxribaqlarına çox asanlıqla getməzlər. Çünki xalqlar seçti insanları. Onlar yox demək, güzlərin satan, cəsareftirin satan əruzaqı bu xalq onların müdafiyyədir. Ayaqa qalqar. Xalq olaraq diqqət etməliyic. Qaldı ki, qan, nə qədəcə Rusya impiriyasının itiniyyəti, azı zəhər niyiyyəti qafqanın üzərindədir. Bu qan davam edə bilər. Bu vaxtə bədər ki, qafqas takları biricə bu qanı doldurmalı üçün biricə sayı göstərməsindir. Çox təşəkürlər, fəhmün bəyik, elə bizim belişin zamanında sona çaktı. Biz qəmdi notlar üzərində başladık, ədə də bitiririk. Amma əsimiz olmağa haqqımız yoxdur. Bu problem ösəlini tapmalıdır. Şəhirlərimizin bir daha ruhu qarşında başa eriyəzlərində başlayılırız. Mən bir haşəd diyəcəm burada, məramot diyəcəm. Sosa şəbəkələrdə, hətta, xalçəkəsində mayadası, faal qəhəramanların postunda göstərilibciyim. Şəhidin ailəsində 10 kg un, 5 kg qəhərin, 5 kg qəhərin, bu şələfsizdikdir. Azərbaycan əskərini, şəhidini, bu tur pahacanlı bir elimiz, bir harının münasibəti dözülməm elədir. Qalq buna dözülməm elədir. Təşəkürlər, əzidəclər. Canlı yayımımızda dəxil qoşunları kesmiş kaman danı, siyyasi şərtçi, eksperd, fəhmin Hacibid, təşəkürləyirəm, izləyicilərimizdən son da yenə xaşirirəm ki, programımızı bəyənin, paylaşın ki, daha geniş auditoriya, bu əlumativ fikirləri görəbilsin, izləyəbilsin, çünki ölkənin efir məkanında təsvulər olsun ki, bu xəbərlər yoxdur, bu analizlər yoxdur. Kanalımıza abunə olun, artı bir milyona yaxınlaşma uzülüyik, təbii ki, sizin sayenizdə. Canlı bağlantımız burada sona şatır, sağol-la qalın, tandır vətəmizdi, tandırı, milletimizi qoruz. Təşəkürlər, sağol-la.