 Zevende Kapitel van Gevleugelde daden. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten. Opname door Bart De Leel. Gevleugelde daden van Hermann Heijemans Junior. Zevende Kapitel. Een tragische dag. Wewee wie het weet. Melodien van Leed om ruizen me als regenvlagen en roepen verget, vergeet. Van Albert Verwij. Ik weet niet waar ik sterven zal. Van welke tuur ligt? Welicht zullen de dames het wel het aangenaamst blijven achten om alleen huishoudelijke arbeid te doen. Uit bijdrager tot de strijd over God, eigen dom en familie van meester S. van Houten. Nog nimmer had de uchtend stond zo vroeg goud in de mond gehad. Om vier uur klaar ligt de dag, keek de heer Zwaarlieuw heel groen en verwezen op zijn horloge. Met ongeluk zetten niet dadelijk in, althans mevrouw Sniep het hoofd op de balladszak van de verhaavende machine. Met het pessimisme der onuitgeslapenheid keken je het plateau af dat er inderdaad onsmakelijk uit zag. De planken groenigbeslagen in de voegen verweerd hadden bergen en dalen van wat er vroeger gisteren nog gehuist had. Hier en daar was een deel verbond, maar het luik pas vernieuwd en geteerd leid zo solide als de deur van een brandkast. Zachtjes lopend keken je omlaag. De kleinste diepte was 30, 40 meter. Je kon geen gemeener gevangenis fantaseren. De dood, honger of een verlossende begrafenis, anders was er geen uitweg. In elk geval, hij zou het mogelijke doen. Snel zijn jas uittrekkend, groot is het overhemd over het hoofd, pond er één dat mouwen aan de stang de vliegmachine, een noodvlag die ze zouden begrijpen als, als, als de een of ander, een bederaar of een landloper voorbij kwam. En woe je een zuidwestenwindje, de hemel lekt druilig. Het hemd flapperde, klepperde, wekte mevrouw en amelie. Goeiemorgenpaar, plezierige slapen, vroeg amelie, goedgemerkt als altijd. Hoe komt dat hem daar, vroeg mevrouw Knorrig. Een noodzijn lijkt weneer uit. Wil je ons nog belachelijker maken dan we al zijn, kippelde ma, een hemd zonder knoopjes, een hemd voor olie van de sardines. Jij komt lekker uit het ontbijt, verweet hij de omstandigheden vergetend. Het ontbijt, schampe de mevrouw. Ik wang dat je me eerst waswater bezorgde en een tandenborstel en me pasta. Een vrouw die met jou getrouwd is wordt een straatslijpster. Kind, sprak hij lief, laten we het leed opgewek dragen. We zijn al eenmaal gepiept. De ogen keken de mevrouw nietigend aan. Geen kopje thee op de bed, geen behoorlijk ontbijt, geen bad. Thuizen schandaal zonder eind en een man die er Brit in had van piepen te blijven spreken. Maar wees u nou gezellig, zuster Amelie. U zal zien, er wordt begraven. Als ik eens toe zie al komen, gelijk het uit. Gezellig zijn. Hoe komen het woord over de lippenkrijgen. Smieriger. Afstotender uithoek was niet te bedenken. En op die griezelige, kleverige goona belt had ze geslapen. Piet, dolkstakmevrouw, in paroxysme van ijskoudgehouden verontweiliging, stakenwaardelijk der pieten als dolken, Piet, je maakt dat ik van jouw smierige toren kom en onmiddellijk. Anders besterf ik het, kan je maar als lijk naar beneden brengen. In goede snaam, zei die geduldig. Het geval bracht wel zelf mee dat je een boel moest slikken en kroppen. Thuis, als ze ogeniet bij was, maakte hij je korte metten. De vleugde je naar de kwutselkamer of naar de soos. De soos. De soos, sentimentele droom in de wolken. De soos met de vleeskoketjes en zoute krakelingen. De soos met rompjes kaas bij sherry en port. De op die afstand tot een ideaal aanvleuren beeld. Thuis zou die er al lang van door zijn gegaan. Thuis aazelde die zelden, als de gezicht de speciale vrankertrekken kreeg, die elke man van zijn vrouw, elke vrouw van haar man kent. De speciale en vranger en positief waarschuwende, waarvan een vreemde geen weet heeft, waarvan niemand het indelijk wezen ontleed. De speciale en vranger inig aan het dierbaar gelaad verbondenen, die tot het tederst huurlijk spel behoren, omdat je alleen aan zeer geliefden het profondig digé van je materie en je ochtendhumeur toevertraat. Thuis zou pieters wij doorstel hebben afontbeten. Weter der betekenissen van groeven, schadewen, vermagerinkjes in en onder twee bekende ogen. Hier, op de ruïne van Koepelstein, stond je weerloos. Man en vrouw waren beslist niet geschapen voor een nest, voor een besloten nest, voor een nest dat enkel nest was. Misschien in de eerste weken der zoete vertedering die witte brood heeft, de dagen dat je glimlacht als een geliefd pakje in je extra oog betreed, gezocht beeld, daar tederen in die uren alles svarjeren, misschien dan zou een wolkennest een idillen zijn. Hier, bij een vrouw met duspeciale en zuure trekken, een vrouw met nachtuile zwam aan de kneren en een broek aan, hier voelde je een leegte in de gloeiende aaneensmening van twee zielen. Vond ook omdat die berekenen het lieve elite na verbrande vleugelen op een torestop. Piet hernaar mevrouw naar een vonkende stelte. Het heeft lang genoeg geduurd. Daar ben ik met je eens, zei hij weer gedwee. Verbeel je nou dat je thuis zit, laten we ontbijten. Een lege maag is de dood voor alle energie. Mevrouw keek somber over de tinnen naar het uitgezocht landschap voor zenoleiders. Je kon je adem horen. Maar, vind je het niet enig dat we met zijn drieën gevangen zitten, vroeg Amélie om de moeder op te vrolijken. Maar, wilt u een stukje worst? Geen worst, gebootwapper, de worst blijft het langst goed. Eerste kippenklijf. Kippenklijf op m'n nuchteren maag viel mevrouw uit zich kittig omkind. Kind, betwing je humeur, zes de Pieter, zeer voorzichtig. Ik heb horror. Ik in twaalf uur had die behoorlijk gegeten. Z'n maag rommelde onkis. Veel niet mee. Zo, als u zijn hand naar een vleek uitstrekte, zong de kip. Een zwarte zwarm vliegen die gesmult had stoof omhoog. Nou, dat nog, zuchte de heer Swalio een vies gezicht trekkend. De kip was inderdaad veraderlijk onwelriekte. Dat is jammer, praat Amélie. Dan hebben we niet veel meer pa. Het was droevig, even rondrustend. Van een halve fles wijn, drie aangebroken kadetjes, een restant sardine, een mapworst en geur in de kluifjes, zou ze het met de drie bezwaarlijk dagen uithouden. Geef me één sardine en een half broodje, sprak pa maag rommelend ernstig. En bewijdeworst tot de dinetijd is. Twaalf uur, graffie cadeau. Hierma, heb je ook één sardine en een half broodje. Dan houden we voor zes uur één kadetje met z'n drieën en een schijfworst over. Enig, enig. Als je nog één keer dat haterlijke woord zegt, driftigt de ma onuitsprekelijk ongelukkig. Maar ma lief, hou je mond, ma ma, ga de kamer uit, dreig de ma zoals ze thuis deed. Dat bezorgde meneer een stuiplag, het was onbetaalbaar. Mijn vrouw keek sip over de tenen. Ma lief, eet u nou? Het is pas vijf uur, eerst over twaalf uur dineren we. Ik kan niks door m'n keel krijgen, zijn ma nerveus. Dat helpt, zijn meneer. Schijf u dan gezellig bij ma, vriendelijk te Amelie. Ma answoorden niet. Mag ik de sardinebus uitzoppen, pa, vroeg Amelie naar een stilte van kleine hapjes gekouw? Nee, zei Pieter, niet alles ineens op schrokken. Geboedelijk stak je een sigaar op, nam een slok wij naar de kroes met het initialen AZ. De omstandigheden in aanmerking genomen zouden zich vrij behaaglijk gevoeld hebben. Hadden mevrouw niet één opmerking gemaakt die om de gemeenschwarte zij van het geval als een duizeling de ondergaan. Bij half zes spakt ze over de tenen naar de eenzame verte van bomen en bomen. Bij half zes, daar staat Chris op. Zeven uur komt de bakker, de bakker. De bakker, als een bliksem flits zich zagde dat kaum gewone woord Kazakara speelt voor Pieters ogen. Hij had de huisdeur op het dagslot gedaan. De sleutelprop zat in zijn zak. De bakker, door het luikje zou Chris het hart gebakken Duits, het rogetje en de pendeluxes aannemen. De bakker, dan zou ze de trap opstommelen, aan de kamer deur kloppen tot ze jaar hoorde hopen. Als ze geen jaar hoorde, zou ze nog eens kloppen, net zo lang tot hij, die er niet was ja zij, of zij, die er niet was ja knorden. De bakker, grotig het naden, de bakker. Dan zou Chris, die wel eens niet wachten tot de geantwoord werd omdat ze te druk bordden, en hij en zij uit de rumuur aan het ontbijt kwamen, naar de badkamerschokken en het bad vol laten lopen. De bakker, het bad. Dan dekten ze, haalden komende kranten en brieven uit de bus die naast zijn bord leiden. En als ze dan beneden kwamen, terwijl ze er niet waren, tamten de thee genoeglijk, gilden de kaas in de stulp, molligden de gekookte eieren in de dopjes. De bakker, het bad, het ontbijt, de thee, de halfzachte eitjes. Even schemen er alles voor Pieters rustige beurgenlijke ogen, flauw praten die na. Ja, om 7 uur komt de bakker, de bakker. En om half acht in Melkboer zijn mijn vrouw in tonige kandans, alsof ze een verf reciteerden. Oh jee, en om 8 uur de kruineer schrikt de amelie. En om 9 de slager hernam mijn vrouw, goeie hemel, de slager. Ik heb hem gisteren voor vandaag een lampspout opgegeven. Die zal door het luikje moeten, de deur is op het nachtslot, sprak meneer Somburg. En de klokkermaker, meneister, zijn mijn vrouw, zo trag is dat het op de planken gedaan zou hebben, Meneister die om 8 uur voor de deur staat, kan de neister door een luikje? Nee, die kan er niet door, hapende hij, die kan er vermoederlijk niet door. Misschien? Hij kalde in schrik voor zijn geesters ogen het luikje, het naamplaatje, de massieve deurziend. En de beanten van de gasfabriek uit de mevrouw, die ook het tweede zaterdag van de maand komt. Die kan er ook niet door, knikte bendeer, de sigaar die uit was gegaan, bestaarend. En we krijgen vanmiddag visite van de leuringspaar, ze komen zeker. Wat een schantaal, wat een opschudding, praat de mevrouw over de tinnen. En daar eet hij bij, daar kan hij bij eten. Het laatste gram genoegens was heen, de heer Swaidoes had bezorgd op de goede planken van de toren. De duiter die hij in het zakje te doen had hield hij verstandig voor zich. Hij had het timmerman besteld om 10 uur en een loodgieter om half 11 voelde geknutsel in zijn studierkamer. Het zou een opstoot worden van belang. Meneer, mevrouw, de dochter uit het huis verdwenen, de deur op slot en kobus die oorders had zijn mond te houden. Nou, Piet, dokstak mevrouw, wat zeg je daarvan? Ik zeg niks, zei hij geslagen, het wordt een miserabele historie. Misschien beleven we de oplossing niet. Oh, oh, snikte mevrouw, haar trade loop van de nacht hervattend, zo trooste je, zo trooste je. Meneer, answoorde niet, grimmer stond hij op, sloeg de smullende vliegen van de worst en zijn zakmess openend, begon in de vermons de planken te bewijken. Pa, wil ik helpen, vroeg Amélie, tans ook down, ik heb een nagelskaartje. Nee, weigerde Pa's terug, het best bekijken dat al dadelijk een punt verloor. Ieverigpeuterend krabpte hij, het hoopje feestelste samenvegend tot hij opgezond houdt stied en het mes bij het heft knapte. Wel, vervloekt zijn die driftig. Als we weervliegen nemen we posten even mee, Pa, vind u niet, Pa? Daar kan dat ons niet over komen. Heb Pa? Dan, dan... Pa zat in versteend zwijgen. Tegen elf uur schende verlosing te naderen. Een man stapt de aan door de struiken. Gok dank, riep me vrouw, omlaag hij heend. De man keek niet op, strompelde moeilijk. Als bezeten schreeuwde Pa, het hemd met vorst rukken zwijend, de man keek niet. Ach, ach, zucht Amélie, dan begin ik een beetje te begrijpen wat schipbrekkelingen voelen als er in een bootje dobberen en een grote schaart voorbij stond. Man, hee, meneer, hee! De man keek niet, stapte het kerkhoof langs in de richting van het torp. Zij gelaten konden ze herkennen, ze hadden in elk opzicht pech. Het was de bijziende Dove Bedelaar, die eens in de veertien dagen de vilas afliep. Honderd keer heb ik hem zend te gegeven, de ezel klaarde maar. Hee, broerde meneer, nog eens en nog eens. De man verdween, het beon stevig te regenen. Halftwaalf zijn we vrouw Tristig, op een begravenis hebben we vandaag geen kans meer. Nee, heim weden, Amélie, nooit, nooit werd het later dan elf om voor koffie binnen te zijn. Verklumd door de wind en door regent heukten ze bij elkaar ombeurten over de tiddekijkend. Nou waren de bakker, de melkboer, de slager, de crayonier, de klokkenmaker, de neister, de man van de gasfabriek, de timmerman, de loodgieter, voor het luikje met Chris ondaan gezicht geweest. Ik nam net zo lief met zijn alle morfine in, zei Pieter, moedeloos nederliggend. Hij was dood op van het lopen, het knielen, het hurken. Voelde zich ziek van die ene sardine, het halve broodje, de slokwijn, de natte kleren. Mevrouw angstig bleek, atworst. Ze kon het niet langer uithouden, wel en al slikte zich reeter tot aan het streepje dat Pieter getrokken had. Amélie hield de wacht, bibberend, kijkend naar de boomtoppen, het gras, de struiken, de zerken van het kerkhof. Zürich tekkerde de regen, de bladeren beneeberistlend, het torenplat smijdig verslijkend. De uren kroopten. Het was een dag zo oneindig, zo noestlang, dat ze vermoeid insnippen, meneer languitronkend, mevrouw zittend tegen de borstwering, Amélie hangend over de tinden. Toen ze ontwaakte, was het nog dag, bij de schemering. Sprakeloos aatten ze de laatste millimetersworst, de laatste karmosbrot. De regen stroomde sterker. Uitgeput leiden mevrouw en Amélie in den datte gebulten pogend te slapen. Meneer, die de acetylene had opgestoken, nog een uur kon die branden, bestaarde de duisterdus. Dan, bij het lichte lamp nam hij zijn notitieboek begon te schrijven. Pa, wat doet u? Vluister vroeg Amélie. Stel orde op m'n zaken, zei die pot. Ik maak me testament. Pa, hoe akelig! Heb jij ook nog een wilkind, vroeg je vaderlijk zacht? Nee pa, ik ben willoos. Kier je dan om, zei die, het schift u op ergens. Wat gaat u doen pa? Spak ze angstig om ze van hopige gebaren. M'n overhebben antrekken kind. Als ze ons over een paar maanden waarnemen, wil ik fatsoenlijk in m'n kleren gevonden worden. Kier je om. Het natte hemd glibberde over zijn trikkooschouders en op de fatale vliegbeschiedenis heukend begon iblaasend te sneurken. Einde van het zevende kapitel. Achtste kapitel van Gevleugelde daden. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten. Opname door Bart De Leel. Gevleugelde daden van Herman Heijemans juniore. Achtste kapitel, Cobus wordt gearresteerd. De wolken worden zwaardig. En de maan gaat achter hun bredere geschuil. En luiders schuurt de wind met barsgehuil. Plot stroomt de regen hier. De helv aan, des bliksums, treldt op hoge wolken dan. Dan zit het alles. Vreesbevangen stom. Van Edvard B. Koster. De wind was door door de gelopen en was toen geen liggen. Van Frans Netschig. Chris had geklopt, had het bad gevuld, had gedekt. Cobus had de bus opgehaald. De huishouding was normaal verlopen. Het ontbijt wachten, de thee pruttelde en bleef stil. Wat slapen ze, zei Chris. Ik zal nog eens gaan wekken, zei Cobus. Hart beklopte die de slaapkamer. Toen, angstig, penden die de deur. Weerlis, nog niet thuis. Als ze maar geen ongeluk gekregen hadden. Vlurg kloutte de die op het dak, keek het helemaal ruim af. Geen vogel, geen stip. Benee, voor het huis, passeerde een agent die vreemd naar boven keek. Zoek je wat, vroeg-ie. Nee, zei Cobus, de schoorsteen rookt. Moet je daarvoor in de groot klimmen? Het mod van meneer, zei Cobus, om wat te zeggen. De agent rustig pruimend taxeerde de rookloze schoorsteen. Valt er maar niet af, meanderde die vel, nee man, lacht de Cobus gedwongen. Op dat moment scheelde Chris aan de trap. Cobus, Cobus, ja, vroeg-ie in huis terugstappend. Cobus, ja, de bedden binnenleeg, Cobus. Oh, Cobus, Cobus, ga daar beneden, Cobus, Cobus. De oude meid was hem nageschokt, had voor de tweede beelde onbeslapen bedden in keurigste orde gezien. Geel zo niet, zei Cobus verwoed, de bedden binnenleeg, de bedden binnenleeg. Zet niet zo smul op, raast er hij, de schippers die mee begonnen te keven in een trapgevend, want doet het er toe of ze leeg binnen? Het was geen correcte uitreenzetting, een padwachter, de teekookte, de eieren verstevend. In een behoorlijke familie pleert men zichtbaar op te staan. Chris, nog niet te dreef na de vroegere ellende, de vele schrikken, de koortsvisionen, keek in de lege, geswaanjeerde slaapkamer. De zijde sprij lei zonder een rimpel, er waren geen gleren, geen botines. Alleen op een stoel, luchuben verlaten, snel te hoop geworpen, buiden de rocken. De rocken van mevrouw en juffrouw Amelie, de rocken die ze de vorige avond hadden gedragen toen ze naar bed gingen. Oh Cobus, hakkelde Chris, na lang de drie klinkers rikkend, ze bidden er niet, en de rocken, de rocken, zou je ophouden met je geblij, zei hij grimmig, doe de deur toe. Oh, oh, klagen ze, gielbleek van ondanheid. Ik blijf geen meer nu langer hier. Zie dat je de deur uitkomt, kuiken, schimpte hij. Je maakt larium niks, ze bidden wel thuis. Welthuis? vroeg ze. Waar dan? Dat gaat je niet aan. Toen werd ze bang voor hem, dan weet jij meer, zei ze achteruit strompelend. Dat doe ik ook, snouden hij, en als je één van de buren wat durft zeggen, als je tongt er lang is, dan vermoord ik je. Een bandiet had het woord vermoord niet bloedriger kunnen lancieren. Het schokte hem overal uit zijn keel, bevreesd als hij was voor Chris geweldige zottenstijken. Zij, zich verplankend tegen de wit koukte muur, stram van stuipende schrik, werd één laagend ogenblik bleker van witheid dan de kouk die nog pas in het voorjaar een lekkere beurt had gehad. Bij intuïtie zochten de lichaam en de gelaad de steun der omgeving. Een beest in angst assimileert zich met het coloriet der naaste natuur. Een haas heeft zandkleur, een rubset groen der blaren, een oude eerbare dienstmarkt beklawd door het meest duivelse woord uit Mansmond, versteent in gebaar en verpleistert als wit kouk. Chris, zelfs niet oogknipperend, staart de bewustloos van Cobes naar de stoel met mevrouw's kattoentje en Amélie's zomersenjurk. Ze voelde dat ze voor het behoud en voor het behoud van de nijdoos met de Amsterdamse lootjes tegenover de verdachte huisknecht koelbloedig moest zijn, anders stroomde er bloed. Ik zal niemand wat zeggen, sprak ze, door steeds in de muur, in de wit kouk. Als je maar zeker weet dat ze thuis binnen. Dat weet ik. Zeg ze dan, praten ze met versteende tong en witte dodenwoorden, dat het bad voorgelopen is. Dat zal ik ze zeggen, beter haar neidigt toe. En dat de eieren koud worden, bracht ze er ontsil tegelkiel uit. Dat zal ik, dat zal ik, rip Cobes de zoldertrap opkipperend, gevolgd door Toethool en zo, die gezellig plaften en lustig de gang bevuilden omdat ze moeilijk door het deur luikje uitgelaten konden worden. Chris bleef een ogenblik zo loodrecht als de muur. Toen, gedragen door de koelbloedigheid, stapten ze de weide dieptender traptrenen af, ging de logeerkamer binnen, sloot de deur, grib de nijdoos, liet zich zonder aardeling uit het venster vallen. Op handen en voeten kwam ze in de teelaarden van het Alkubachberg, neer, schokte overreind, en de horloge maken voorbijschietend die de klokken kwam reguleren, holden ze op het drafst naar het politiebureau naast het nieuwe brandspuithuisje. Wel, vroeg de dienst toen de brigadeer, die net een folioblad zat te linieren omdat hij anders in hobbelende lijnen schreef. Wel, alsjeblieft zei Chris, de nijdoos met de loodjes overrijkend, alsjeblieft als om te bewaren. Heer je dat gevonden, vroeg-ie, met wedstrijmpels in z'n voorhoofd? Nee, heigde Chris, en meneens met een verwekende versteening overdonderend. Nee, ze bidden van mij, de nommers heik in m'n beurs. Kobus wil me vermoorden, de bedden binnenleeg. Het natgelikt potloodstompje, nog maartelijk van proces voorbij al deze dag, ontvielde om haar de lippen. Het was te veel ineens. Wat kletsje meid, vroeg-ie streng. Enkel de rokken hangen over de stoel, gassen als knaldonder toe. Dan brieg je deerkeek van de nijdoos naar Chris bij even de mond. Hij had er wel gekker gezien van zijn leven, maar niet zo gaaf. Mijd, zei die poter, je bent niet goed in orde. Als je me niet geloofd, snekt de Chris nog plots gierend op los, zoveel elektriciteit moest nat geven. Ga je dan overtuigen? De bedden binnenleeg? Enkel de rokken hangen er. Hij heeft er weet van. Hij wil me vermoorden, als ik ervan vertel. Nog zou het sensatiegeval in donkere winselen zijn gebleven, daar de brigadier te gestreng en Chris nu te omdooid was, als de burgemeester niet binnengetreden waren. De wel-eide lachtbare, uit zijn humeur, omdat hij zonder boter had ontbeten, in de warmte was er sterk geworden, de boer kwam er eens in de week. De wel-eide lachtbare onderde de impressie van zijn nachtlectuur. In de laatste avond stelde hij juist de detectivroman een geheimzinnige verdwijning verslonden, aamthouven, om zich te goed te doen aan spitsvonderheden van zulke heerlijke detecties als daiginds. De wel-eide lachtbare werd onmiddellijk aandachtig, toen die Chris voor de derde maal hoorde snikken van lege bedden en bord. Wat is er met de dienstboden van Swalu, vroeg hij? Oh, burgemeester, burgemeester, nog griende de ouwe meid, zwaar onder de bovenrok gebarend om de zakdoek te grijpen. Oh, de hele familie is weg, en Cobus, de steker, wil me mollen. De burgemeester kreeg somber. Na de brand in de lozeerkamer was hij een weinig achteldochtig gebleven. Nu spookt hij het weer. Laat hem bij me in de kamer, bevallie. Dit geval wil ik persoonlijk onderzoeken. De groen gevoerde deur van het kabinet zuisde toe. De Brigadier herdam zijn potloot voor de rechtenleiden tot hij gescheld werd. Nog geen half uur later keken de mensen uit de ramen. De burgemeester, met twee agenten en ouwe kris, stapte met ambtspassen. Ooggetwijfeld had de familie Zwaardoe een dienstbodekwestig. De burgemeester groeten nauwelijks, zo zat hij in de schaduw zijn er gedachten. Persoonlijk schelde hij aan, aan de deur, net terwijl Cobus van het dak naar binnenkroop. Twee, driemaal moest hij de knop burrukken. Wie daar, voeg Cobus door het luikje. Hij zag de burgemeester niet de agenten. Ik wens meneer te spreken, zei de burgemeester kort van toon. Meneer is nog niet bij de hand, antwoorden de huis Knecht Allerkangst. En mevrouw? Mevrouw? Mevrouw hakkelde Cobus, zeer vluchtig. Hij zou er op los liegen tot in het oneindige. Mevrouw is op de badkamer, burgemeester. Doorgaans was zo'n antwoord tegenover een bezoeker van Kazakara voldoende. Vandaar ketste het. Ik wil mevrouw positief spreken, zei de burgemeester gestreng. Desnoods op de badkamer. Wacht u dan een ogenblikje, nog Cobus meesterlijk? Dan zal ik het vragen. Kalm mepte hij het luikje dicht en ging op de trap zitten transpireren. Als hij praten raakte, is een baantje kwijt. Onderroepelijk kwijt, had meneer gezegd. Wat drommel, dan moest de burgemeester maar terugkomen. Smoegers, ontbijtijd, visite. En mevrouw willen zien als hij in de bad zat. Het luikje op die openend zei hij, met wel opgevoerde stugheid van de bediende die weet hoe het hoort. Meneer de burgemeester, het spijt mevrouw wel, maar ze kan nu niet ontvangen. Mevrouw is aan de toilet bezig. Zo, vriendje, sterpte de burgemeester door de spliten van z'n ogen, het beslist bestaardige stieper van de huisknecht bespiedends. Zo, en meneer? Meneer, slaap nog, vantezeerde de knicht. Het is voorlacht wat laat geworden. Dank je, liste de het hoofdderk politie, partijtrekend van de wenken des detectivromans. Dank je zeer, dan moet ik de diesbodekris sprijken. Kobus werd beschaafd, gepast neidig. Als die kris uit de keuken riep, van de vlucht had hij op het dak niets bespeurd, dan plappende dat kuiken de hele familie op straat. En te deksel, het liep de spijgaten uit dat een bezoeker, onverschillig of het de burgemeester was of een ander, als die niet ontvangen kon worden, beled in de keuken vroeg. Kris, zei hij deftig, gelijk in een deftige diemst betaamde, kris doet boodschappen. Kris, opzij van de deurpost, werd lijk bleed bij zoveel leugens. Oh, begon ze, naderstappend. Stil, gebote burgemeester, het is best man, heel best. Plots deed hij een coup d'etat, maakte hij zich meester van de situatie. Een waarlijk geladen revolver uit zijn binnenjastrekkend, een revolver die nog nimmer gebruikt was en natte ik voelde van Petronium, omdat hij het geweldenaarsding net gister ontroest had, stak hij de lopen door het luikje en met baksystem van medeklinkers en accenten beelderde hij, de deur openen en niet van je plaats of ik schiet. Stik, wat hij ik nou aan de hand schrik te komen. In naam der wet, de deur openen en niet van je plaats. Herhalde de burgemeester wiens bepullen in zenuwspanning tot geweek de echte vergroten. Cobus bleef roerloos. In naam der wet, zei de politiehoofd nog eens, met de harenspedent, hij was op dit moment het voorbeeld van een detective, in Amerika hadden ze het hem niet kunnen verbeteren. Dan mocht je maar door het luikje, sprak Cobus moedeloos op een traptree neerderzittend. Zo, zei de burgemeester, vrol je door de mans. Je verroert geen vindkerl of het doodje op de plaats. Agenten klimmen door het raam van de logeerkamer. Het was een gedesinteerd bevel, nog niet zo makkelijk na te komen. De dikste agent kon niet klauteren, de dunsten had een elastieke kaos om zijn spat te aaren. Chris, trouwens het meest bij de hand, gingen trapje bij de leuringslenen, wat ze wel meer deed. Al die ontzakelijke tijd hield de burgemeester Cobus in bedwang, misschien zou het nooit meer zo meesterlijk in Holland geschieden. Kapper Lakkan, praten de misdadige zin is, als ze de voeten bijvegen. Lekke rapoten zal er dat zijn, met theelaarden en al. De dikke agent richtte het laddertje de dunnekroop over het kozijn, toen hield Chris het trapje voor de dikke in evenwicht. Als je een gebaar maakt, dreigde de burgemeester door het luikje, ben je een kind des doods. Het fijne zweet perlde over zijn voorhoofd. Als de misdadige gelegenheid had, de sporen van zijn daadindraas te verbergen, was een boel verloren. Cobus lachte schapachtig. Het is een goede hoor, ging ik te thee gelaten, als je maar niet door de ruid van de tochter schiet. Met werd ie door de agenten gegrepen. Boeitem, zei de burgemeester. Zijn revolver bleefdreigend tot Cobus achter de tochter verdwijn. Toen bestapten de detecties zelf het laddertje, en in de logeerkamer, bewuster, nu de vogel geklipt was, begon die dadelijk zin verhoog. Waar is meneer Zwaarnoe, vroeg-ie. Weet ik niet. En hij leidde op de bed. Dan had ik me vergist. En mevrouw, weet ik niet. En ze was in de badkamer. Dat dacht ik. Wat deed jij op het dak? De schoorsteen rookte. Dat ligt ie, riep Chris, die op het laddertje stond en de hoofd over het kozijn stak. De kachel is niet aan. Wat heb jij met je mevrouw, je meneer, je je vrouw uitgevoerd? Sprak de burgemeester als een scherprechter. Weet ik niet. Altijd worden Cobus voor de derde maal. Dat weet jij wel, dronkne ondervrager aan. Nou, dan weet ik het wel, zei de knechten onbeschuimd. Ik heb ze opgefreedte. Nou hoor je het. Chris perlofde van de trapler in de alkubas. De agenten kneed besterkeren de boeien. Houd die kerel vast tot ik huisonderzoek heb gedaan, geboot de burgemeester. Met de revolver in de hand, manhaftig, inderdaad alleen, inspecteerde hij het gehele huis, de kasten, de buvetten. Zelfs onder de bennen zorgde ze loerende ogen. In de badkamer was het water nog aangenaam lauw. In de eetkamer sloeg bruine damp uit de droge stookte tepelt. Resolute blies de burgemeester de spiritusplan uit, betasten de nog warme eieren. Een raadsel, een gruwelijk raadsel. Er was geen achterdeur, Svalu had er stijds gelogen. En nu was hij misschien dupe van die leugen geworden. Besluitenloos keek de detective uit het zolderaan. Er waren voetsporen in de groene aanslag. Dat was iets. Op het dak waarde hij zich niet. Wie wist wat het dak verborgen? Dat zou hij later onderzoeken. Bezol je van er geen stips die vroeger glazenwasser geweest was. Omlaaggaand trok een vochtige plek op het portaal zijn aandacht. Voor het laatst sprak hij, met hoogrode kleur, voor het laatst vraag ik je kerel wat er met de familie is gebeurd. Ze zitten in mijn zak, zij komen sluchtig. Waarom heb je ermee het met moord bedreigd? Dat is mijn zaak. Hoe komt er bovenop het portaal zo vreemde flikman? Ik heb de honden niet kennen uitlaten. En verder doe ik geen bik meer open. In naam de wet arresteer ik je, zei de burgemeester. Breek die man naar de postagenten. Langs het laddertje, groeg die van de spattaar. Natuurlijk, zei de chef, de deur is op de gren los. Het werd de luchuberenstoet. Het hele dorp liep uit. Einde van het achtste kapitel. 9e kapitel van Gevleugelde daden. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten. Opname door Bart De Leel. Gevleugelde daden van Hermann Heijmans Junioch. 9e kapitel. Axton en Vrede. Kom wat komt mee. Time and the hour run through the roughest day. Van Longfellow. En dat heel wat moeite gekost. Uit eenzamen van Willem Gerracht van Nalhaas. Gerrachtbraak ontwaakte de heer Pieters Waardoe voor de tweede bouw op de toren. Als een vledse streep kwijnde aan de horizon, de zorgen zwangeren dageraad. Het verre landschap traagde in een nevel die de landen besloop. Pijnlijk kreunend. Sintintelkloppend beemd dat aan het lichaam gestorven lijk masserend, keek hier met de grimmigheid eens geboeide leels naar het gemelijk onlekkeren van het bovenaard zitje. Dan, obstrompelend, boeidek van sleepas, kruiste hij de armen over de verkleubde borst, stond een weile onbeweegelijk als Napoleon op de rotsen van Sint Helena. Een uil, reedsgewint aan de buurschap der nieuwe wezens, bepijnste hem studieus. Verdraait, verdraait, sprak de heer Zwaaroet tot zichzelfen en hernam zijn zwijgenis, daarin mensen in zulke gevolte de omstandigheten, zelfs de lust verliest, met het eigen ik te confereren. Een lege maag pompt de laatste energie uit het hersenweefsel. Een lege maag maakt de blij moedigste tot gallig pessimist. Er was geen redding mogelijk, vandaag niet. Toen zij, zij, de vrouw die met een verhoorde gister van de beantende gasfabriekspak, die ook het tweede zaterdag van de maand kwam, had hij nog haar, nog Amelie willen rondrusten met de matematische berekening dat elke zaterdag een zondag voorschaduw heeft en op zondag werd geen zins in geen beschaafd land begraven. Nu, de Arme gekruist, smorgen zom drieën, dacht hij met onvasten door maagweging door vreten gedachten dat straks de gemeenten in de kerk geen vermoeden zouden hebben van de zwervers op hun toren. Hij hield het niet uit. De dood, dadelijk, geen verkieselijk. Een sproomlaag en hij lag op de plek die hem toch eens moest ontvangen. Maar dan de vrouwen. Die zouden zelfs gevertzoonlijke begrafenis hebben. Oh, gruwel. Misschien zou het naar weken de aandacht trekken dat zoveel raven om de ruïne samen scholden. Heulerig grommend keekde hij zwanoe naar het huisgezin op de planken en ineens bukkend raapte hij het miniatuur om een letje der uitgebrande kaars. Proefde er met de voortanden van. Gelijk hij als knap had gedaan van een tablet chocola. Het was de eten. Van een hongerkang zinnige zenie hadden elkaar wel geslacht en verslonden. Bij dat vergeleken was de ariene een delicatesse, een verstapering, een greep uit een bonbonnière. Gul zich kouderen op het eindje kaas, voorzichtig stappend om de vrouwen niet te wekken. Wie wist me van z'n droomde, herinnerde die zich niet van de hogere burgerschool en nooit begrepen spreek wordt kidoordiem. Naam je de vliegmachine is in z'n handen. Als je ze aan elkaar hechtte, kregen de stangen een lengte van 4 meter zeker. Toch kort voor de afgrond. Op een dode sprook maakte 4 meter geen verschil. Toch passend en wikend, pruimend op het pitje der kaars, bleef hij in berekening tot hij bijna van verrassing gilde. Sinds knutselende vingers hadden de knop van Amelies Parachute aangeraakt. Naar genoeg gaaf veerde de Parachute uit de stang. Het leek niet te geloven. Heer gisteravond was hij een kuiker geweest, een logisch reddenerend kuiker. Want toen hij na het vlammenonheil en na de bekoeling de aluminium lotten de twee bovenste parachutes onderzocht had en in de stangen verkoeld bevonden, had hij de moeite gespaard ook Amelies onderste vliegmachine te aanschaunen, die in het velst van het brandje geweest was. Dit was een wonder. En een domheid. Had hij toen gekeken, dan was er een glim van redding geweest. Een glim, want helemaal gaaf was de Parachute niet. Bij een ballijn was de zijde een tikje geschooid. Dat tikje maakte een nederdaling tot een gevaarlijke historie. Als de Parachute scheurde of kantelde, kwam je ontzielt neer. Pieters Waloe verhugd dat hij niet voor barig gegeld had, hurkte als een indiaan bij een vredesvuur. Er waren enige kansen ter overweging. Vergongen, wat geen kans kon eten, vrouw en dochter wekken, voel haar angstig jammer in de ogen mogelijk dooddeerstochten. Vrouw en kind niet wekken en de reis na de leten op eigen gevaar zonder getuigen ondernemen. Met zware rimpels in het voelhoofd en samenklittende wenkbrouwen snak hij zijn laatste cigar op, deed een paar trekken. Anders fleurde een cigar hem op. In dat paar vroege ochtenduur misten ze de inspirerende werking. Ligt duizendig lei hij haar neer. Toch reedst duizendig door de voervoeding van de val, de zuiging, het halfast verlorende. Dieper boog ze nog af naar de doorwekte knieën. Striebende groeven de rimpels in het voorhoofdsveld. Ruiger stoten de wenkbrouwen aan een. Dan, vast besloten, met een cynisme waarvan de herinneringen me nog in een later jaar een plezierig aan deed, gist daar hij de riemen vast, leid zijn notitieboeken aan de voeten zijn er ego, en met één van de op het pladswemmende haarspelden hechten hij zich het naamkaartje in het kroopschat, waarvan zo dik werf in genoeglijke situatie bij dineropwandeling een bouton de roos had gegeurd. Op het punt op de tillet te stappen en de sprongte wagen waarvoor ze in een goed georganiseerd zekers goud zouden hebben betaald, nam iets een vulpenhouder en schreef in het notitieboekje, houd boet, dood of levend bezorg ik uw redding. Toen Tokje het visitekaartje uit zijn kroopschat noteerde daarop met kloekenletters Peter E. Zwaaduw men vrouw en dochter zijn levend of dood op de toren. Pleven liggen in de struiken beneden, dan zouden ze hem bij de eerste begrafenis vinden en het spoor daar anderen verdwenen een speuren. Dan zouden ze alle drie herredigd worden in de familie Grafkelder, waarin ook Zwaaduw senior en zijn moeder lagen. Even werden zijn ogen vochtig bij die deernis zware zining. Dan, zonder om te kijken, bij etiketeren die zich opnieuw met visitekaart en haartspels stapten op de bostwering vroeg de wijsgierige ouw die wat van hem leek te moeten hebben, zoals hiermaankijk, en bestaarde voor het laatste landschap. Het kleur vatten de groen, de boomtoppen, de grafzerken. De zon, nog onder de horizon, belichten de neverlijn achter de velden alsof een stofvolk door verre karossen gewendeld werd. Het is zuur, pijzen de heis heer kort. Het is in elk opzicht zuur. De levensverzekeringsmaatschappij zal schikaderen. De ogen vallenmaatschappij Ditto. Vooruit, Jalva Schavelaag, een man aarzelt niet. Toch, of schootman, aarzelt de hei. Zelfs met een lege maag heeft het leven zijn aangename zijde. Welk een gaping tussen eergis, de renheden. Toen ingezetenen met een charmant huis en alle gedeuchten, vandaar een desperaatmens bovenin afgrond. Vreder kon het niet. Acuten leerde het nauwelijks de wereldhistorie. Het geritzel van de uil tref hem in de tiepte. Als ontwaakte kreeg je een hartverscheurend afscheid. Stevig, de vingers klemmend om de gekwetste lekte parachute, liet hij zich gaan, de ogen gesloten. De wind zoge als een blaasbalg is in neusgaten. Buiten ze jas open, poelden z'n broekspijpen. Het ging eerst met stoten en rukken, dan maag van streekmaken snel. Niet zo snel als een gedachte die de eeuwigheid door stormde. Met een smak bolste die neer en kreunde van pijn. Hij had zijn enkel verzwikt, leid lang uit op de begraande grond van het kerkhof. God zijn gedakt, zei Pieter Zwaluw aan zielijk opgelucht. De liggen er hier in minder goede conditie. En met een opgeruimtijd die hem de pijn bijna deed vergeten, vloot hij omhoog om z'n vrouw en Amelie te waarschuwen dat hij behouden gearriveerd was. Ze hoorde hem niet. Vrouw! Amelie! schreeuwde hij, de handen als een roeper om de mond. Het bleef bovenstil. Nog een paar mails schreeuwden en riepde hij Zwaluw. Dan, pijnlijk strompelend, klom hij over het puntetradige hek van het kerkhof, dat hem zo lang van het leven en de vrijheid gescheiden had. Een kwartier lang, transpirerend, wee van honger en met een voet die hoe langer hoe sterkers woel, kuchte hij de weg af tot die geweldig boften. Een boer en schees reed voorbij. Hallo! riepde hij Zwaluw. Wat bleef? schikte de boer, want trouwend, het vreemde heer taxerend, dat in een vatsoenlijk, docht verregend en gescheurd pak en met een gebroken fiets onder de arm noodzijden frikte. Mag ik meerijden? Ik zal het goed met je maken. Om de weerlicht niet, betoogde de man en de schees, je lijkt wel ergens uitgebroken te zijn. Dan ben ik ook, praat de Pieterswaluw, uit het kerkhof. De boer trok de leidsloos aan. Leer je godsdaam niet door, smerkte Pieter, ziek van pijn en duizelijkheid. Ik geef je 25 gulden als je me naar het dorp brengt. Het bankje, uit zijn vest zak gegrabbeld, had uitweking. Sterk dammer op, zei de boer, het papier die grijpend en gelijk naar zijn messtastend voor het geval dat de rare seer streken zou uithalen. De heer Swaluw zagjeskermen zorden zich omhoog, en de schees kreeg een zalige beweging dorpwaarts. Heb jij je poot bezeerd? Voeg de boer. Ja, zei de heer Swaluw op het punt te onmachtigen. Hoe komt dat dan zo? Hield de boer aan, de leidsloos in de ene hand het mes bij de andere. Ik ben van de toren gesprongen, leid Pieter uit. Langgerekt geelend, zwaar kakelend geelend als een uitgeputte hongerleider. Zo, al worden de boer oog gerust, straks had je je gek, een losgebroken gek naast zich zitten. Zo ben jij van een toren gesprongen. Wel man, dat is heel knap. Ja, geelde Pieter met dikke geeltralen in de ogen. En ik heb een razende honger. Ik heb, even naam in rust, voor een nieuwe dieptijnen in de geeling. Ik heb niks als een stukje kaars vet gegezen. Wel, wel, giddingsde boer, totelijk angstig. Nog liever een stuikroof als een kankzinnigenaastje. Wel, wel, nou, dat is heel lekker, dat eten we thuis ook. Je moest ze niet tegen spreken. Hört, hört. De opgejaagde zweep striemde het paard dat er vandoor vloog. En die kapotte fiets, waar hij je die vandaan? Nergens sprak de heer Swalio in een flautte opzij zakkend. Nou, dat is een geval, gromde de boer, zoveel mogelijk afschuifend. Maar ineens boog hij dicht het hoofd naar de borst van Defend, die met lapjes van 25 smeet en met een verbluffing die hem de haren te bergen deed reizen, las hij de waanzinnige woorden aan de haar spelt. Mijn vrouw en dochter zijn levend of dood op de toren. PZ. Christen Ziele, zei hij het paard voortspiepend. Hört, hört Kees. Het paard loert beide ophol. De heer Swalio bleef in onwacht. Een lege maag met een eintje stearinekaars en een gemeenverswikte voet maken van de kordaatste lucht per de laar een aangespoeld vrak. De boer ongezellig warm met een kruidwit gelaat hoog de shees over de slapende keien van de dorp. En voor het politiebureau hield hij in met een dankbare ruk. Het paard beefde op de benen. In de stilte van het straatje plofte twee stevige schoenen van de bok en de klop in de vuiste poorden zo stevig als pokerslagen. Ja, vroeg de dienst toen de brigadier, die met een neus warmertje in zijn hand in de rust van het accidentenvrije dorp in slaap was geknikkeld. Christen de Ziele burkte de boer. Wat me daar is overkomen, ik breng je een gek. Eén die met een kapotte fiets van een toren is gesprongen met enkel een kaars in zijn maag en een brief op zijn borst. Daar begrijp ik geen snachts van, zei de brigadier, met gekken moet je het niet hier wezen. Welke dori vloekte de boer, als je hem niet overneemt zet ik hem op het stoopje. Dat stel jij wel later man, dan zou ik je lelijk bekeuren. Als die nou toch van zijnzelf verleidt, raast de de boer, moet ik een gek houden die in mijn shees klimt, dan verzoek ik jou die vent uit mijn wagen te zetten. De wagen is mijn eigen dom. De brigadier, eindelijk helemaal wakker, voelde voor die argumenten, klom op de trein van de shees en keek onder de kapf in het blauw bleek gelaten van een denk jij hemzinnig verdwenenen. Dat is lelijk, zei die, dat is meneer Zwaaduw, en die is doods, waar hij hem gevonden. Hij is niet doods, zei de boer ongerust, helpen mij naar binnen dragen. In de wachtkamer, op een paar stoelen, lijden ze naar hem neer, en daar, met de ontzachelijkste verschikking, las ook de brigadier tegen hemzinnig gruwelijke woorden in verband met de boorden van Kobus de huiskrecht. Mijn vrouw en dochter zijn leefend of dood op de toren, PZ. Dadelijk de burgemeester halen, gelasten de brigadier, zoiets schrikkelijkse zie je nog nooit voorgekomen, je zou die huiskrecht levens verbranden. Op de toren van Koepelstein geschieden inmiddels een andere dieptragische gebeurtenis. Amélie eindelijk ontwaakt daar een heerlijke slaap, die geugd slaapt op rozen, zelfs wanneer de doorden de werkelijkheid in veligheid groeien. Welk een schuurkalender volst. Amélie keek verrassend om zich heen, de plaats der ontwaking nauwelijks herkennend. Maas liep nog, het hoofd op haar knie. Nee, ze zou zich niet bewegen, maar had het zo nodig. Toch plotst dreiden haar ogen naar alle zijden en in angstreflex schilden ze, MA! MOEDER! Wat is er? Vroeg mevrouw, dood van slaap. Pa is weg! Wat zeg je? Schilden mevrouw, wakker geknoed. Onbeweegelijk was in steen gehouden keken de twee vrouwen, en was geen vergissing mogelijk. Het plateau was te overzien. O, zijn mevrouw angstig. Oh, oh, huidde Amélie. Hij is van de toren gesproken uit wanhoop. Trillend aan al haar leden stond mevrouw op, kijk over de borstwering. De struiken bewaarde het geheim van haar schaduwen in groen. Genadige hemel, op zo'n manier wederwoord te worden, snikte mevrouw. Amélie had het zakboekje opgenomen, last de woorden. Houd moed, dood of levend, bezorg ik uw redding. Oh ma, ma, pa heeft zich voor ons opgeofferd, die goeie beste, lieve pa, en nutteloos, nutteloos, nou ligt die dood in de struiken benee, en wij kunnen hier ook sterven. Snicket nam mevrouw het boekje uit Amélie's handen, en last de laatste wil die Pieter gisteravond bij de acetylenlamp geschreven had. Door het waas voor haar ogen zag ze de lieve, brave, stevige ledders van de doden. Ik vermaak al mijn hebben en houden aan mijn geliefde vrouw en mijn inigeliefde dochter, en wens met haar samen in de familiegrafkelder hier omlaag te worden bijgezet. Mochten wij alle drie dood gevonden worden, dan schenk ik dit hebben en houden aan de gemeente mijne inwoning, die er de vrije beschikking over zou hebben middennaam Pieters Waaduw aan het fonds verblijven, en onder voorwijde dat mijn huisklechtkobus en mijn dienstbodend Chris en Jans een jaar geldt van 500 gulden ieder ontvangen. De gemeente verbinden zich hier tegenover, alle torens in de toekomst geopend te laten, om onverantwoordelijke opslouting, als waarvan wij het offer zijn, te voorkomen. Onze verbrande vleugels moeten in het gemeente museum bewaard blijven, als aandenken aan hen die zo hoog in de wolken een marteldood zijn gestorven. Pieter even hardes, Zwaaduw. De Engel nockte mevrouw voor het eerst van de leven na de lang geleden bruitstagen in de charcuterie. Mevrouw jammer kreunde met de gulsigheid ene wedewen die te laat de schone hoedamigheden eens echtgenoods ontdekt. Amelie schrijde heftig. Zolang de mensheid bestond had geen torenplato zulk desperaat gerucht vernomen. Geen toren van Bajneveld. Geen van Sondes. Geen Notre-Dame. Noch Jan van Schaffelaar. Noch Sondes. Doch was die modo benaderd in dat. Een wedewen, een halve wees, uitgeput, hongerig, doorstig, gekerkerd op een omweerde hoog vlakte waarvan de man en vader 40 meter omlaag is gesprongen. Het kon niet benarder, niet opperst traag is er. De handenvingend in de buurschap van de Arl die de daad had gezien, de benen in zijn broeg, welke dinis waardige herinnering, besnikte mevrouw het verleden. Pieter even hardes, Zwaaduw. Zo zeer als haar maag ongebonden jeugde en materieverlangde, gebaarde tans in haar verbeelding, met een zoetelijk heldenauriool, om de grijzenden slapen en bakkenbaarden. Al zijn slechte, doch menselijke oerdadigheden verzwommen. Bleek hongerig en hoe smart lampgeslagend, onderging ze in die vreselijke ogenblikken, het zondeling aangrijpende der gansche mensheid, die zich bij een levende verkneudigd in spellen prikken en geniepe geporn en een dode in het zonnetje van zijn goedheid en voetreffelijkheid zet, nader een schurkalender volst. Hoe dik was had ze Piet als een dooksteek, met een glimlach als een vernietiging gezegd. Hoe menigmaal hadden zij en hij andere dingen in mekaas ogen gelezen dan poeten bij maandicht bezingen. Hoe had zij uit de Jan van Loonstraad hem uit de zwaan steeg op het Volterbank gedeg ik heb het laatste woord mishandeld. Nu lag hij afschuwelijk verminkt ergens in de struiken. Zat zij als een legendarische, symbolische smart figuur naast haar dochter, de lege wijnvles en het glimmend sardineblikje. Antihoon, ooit die poes, leken er kinderspel bij. Het was een vrije zomerse dag. De zon veldt doorgebroken, joeg het vocht van het plateau in zidderende dampen. De vogels op het kerkhof vlooten, schoten uit de nesten. Het vol wildrie groen slupte het licht in verrukking. Theer van stemming begon in de onzienlijke verte een klok voor de vroeg mist te luiden. Maar, sprachamely, bevrouw bleef in smachtelijke verstelling. Maar zei Amelie nog eens, armen maar. Arme kind, antwoorden de weduwe. Misschien is er een wonde gebeurd, maar? Nee, knikte mevrouw. Laat u het hoofd toch niet hangen. We zien beneden toch niks. Als me wat zagen zou het nog verschrikkelijker zijn, knikte mevrouw. Heeft u erge honger, vroeg Amelie naar een poos om te troosten? Niet meer. Zijn mevrouw over alles heen. Dat zegt u maar, reteneerde Amelie. Toe, denk aan niks, maar. Maar antwoorden niet. Amelie begon op de nagels te bijten. Van de vroegste jeugd had ze het gedaan. Vandaag deze het hart nekkig in der pogingen om haar moeder af te leiden. De handen had ze laten kappen, om maar aan eten te helpen. Een gevuldemaag was beter tegen verdrietbestand dan zoek een lege. De zon scheeend er warm in het gelaad. Stoofde de hoofd, kokend en opgehit. De belouwende broeing maakte droge voedig. Als een beest begon ze de ui te bedoelen. Het was een welgevulde dikkert, met vleesige poten en een smakelijke nek. Zo gedegenereerd geraakten ze door de werking van haar maag. En het verlangen om de moeder een troostende hat te geven. Dat ze haar vader vergad en met lichtende kattenogen de zachte bewegingen van de ui bespieden. Ze kreeg er een kleur bij. De handen kromden als klauwen. De rug poog in sprong. Nooit in de later leven vergad ze die dier-situatie. Dat rode, bestiaal gevoel om rustig slapende, niets vermoedende aar. Terwijl een beschaafd mens daar vegetarisch benijgde. Als ze hem te pakken had gekregen, zij die drie dagen geleden nog geen kanarie in de handen durfden te nemen, had ze hem zijn nek opgedraaid en geplukt en met haar naak van schaartje gehalveerd en rouw geslokt. Een door honger gevolterd mens werd een ijstelijk dier. Gelukkig kwam het niet tot de eeuwvoldaat. Maar kijk op en ooggerust over de loeren de koortsachtige ogen van de dochter vroeg ze, Amélie, wat doe je? Niks maar. Wat kijk je dan? Stma, st! U praat hem wakker. Kan het hem net haast te pakken? Jakkers, zei mevrouw, hoe kom je op de inval? En ze zwegen geslagen. De kerklokken rondom luiden nu allen. Mevrouw foude de handen. Amélie keek van de ui naar de eenzame landweg. De zon, hoger aan de hemel, braden haar rug. Warmte was ellendiger dan regen. Om 12 uur zou het niet uit te houden zijn. Ier godsnaam, een zonne steek onder de omstandigheden was een weldaad. Uitkomst op zondag was onmogelijk. Alder idealen te begraven op hun toren. Alder dromen en jeugd verlangens. Welke een einde. Toen, wakker geschokt, klaar van denken, botste ze op. In de verte naderde een stoet. Een stevige mensen drom. Maar gilden ze. Mevrouw schikte. Kijk over de borstwering. De hemel zei geprezen. Een begrafenis, sprak Amélie koordzachtig gejaard. Oh, oh, wat een geluk. Het net te laat om Arme Pa ook te redden. Stil, stil, zei mevrouw. Misschien gaan ze het andere kant uit. Sprakeloos keken ze toe. De stoet kwam nadig. Een geweldig lange steven gestoekt. De zon bescheed het koper van muziekinstrumenten. Vergulde letters van vaanders. In het midden een paar landouwers met heren in het zwart. Daarachter spart ook glinstelde brandweerhelmen en een bonte drom mannen en vrouwen. Maar dromen we, zei Amélie bevend. Ik geloof het, aazelde mevrouw. De realiteit van de ui, de lege fles, het blikje, het smerig plateau, stelde haar gerust. Wonder, zei Amélie, zich vasthoudend om niet in de eend te zakken. Beneen in de stoet begonnen ze met zakdoeken te wuiven. Vlouhoeraargeroep zweefde aan. Maar, maar, Pa zit in het rijtuig. Gielde Amélie en Tol van uitgelatenheid begonnen ze op het plat te dansen, zo wil te dansen dat de uil er bedust van doorging. Beneen werd het plechtig. Bij de struiken van Koepelstein zette de muziek van varenzin. Mevrouw, doodsblik, hing over de tinnen. Kijk, kijk, boog. Dan, de man herkend die een man eten zwaren eieren, ham, boterhammerworst en broodjes op zijn schoot diels, hernam ze haar waardigheid van voor de grote ellende en snouden haar dochter toe. Amélie, Amélie, schijt uit met je gedans. De burgemeester, de wethouder, zullen denken dat je stapel bent. Dat ben ik ook maar, enig, enig. Voor het eerst sinds zwaar zure uren herspakt ze dat woord. Amélie, zijn mama, nog eens gestreng. De trappenee steunde en kraakte. Het luikschoof, het hoofd van de burgemeester, werd zichtbaar. Mevrouw, dames, begon hij. Verlegen verdween hij weer omdat de dames zwaar loel in zulk kostuum een weinig landloperig deden. Kom, burgemeester, wat doet u nou? gomde de oudste wethouder in het duister van het gas. Hij geraakte in de verdrukking zo, als ze opdronken om van de plichtigheid getuigen te zijn. Toen zette het hoofd tegen meenten, der politie en der brandweer door, toch confus en onhandig, plachtte hij het plateau om het onvertogene te meiden. Komt u binnen, komt u binnen, sprak mevrouw, de hoofden in de luikopening toe. Ze had weer haar oude tegenwoordigheid van geest als gastvrouw van Kazakara. Het werd in kort, levendig gedrang. Al de dorpsnotabelen, de gemeenteraat, het bestuurder harmonie, het bestuurder rederijkskamer, de notaris, de dokter, alle waren present en ontroerd, toen de heers Waidu met een omswachtelde voet ophoog kwakkelde en zijn vrouw en dochter een broodje en een zoen gaf. Benees speelde de harmonie de marksen en oefenteurs die ze kenden. Ophouden, ophouden, riep de inspecteur van politie. Er kwam stilte. De burgemeester trot in het midden van de kring en eerst onvast, dan zekerde. Dit was een derde spietje dat openbaar. De eerste keer na zijn benoeming had hij een erewacht toegesproken. De tweede keer de brandweer en de nieuwe spuit, zei hij met verheffing en aangedaanheid dames en heren, m'n vrouws Waaluw, m'n juffrouws Waaluw, m'n heers Waaluw. Als hoofd en gemeente neem ik met gretigheid het woord om uw geluk te wensen met uw redding. Wij achten het een eer voor onze gemeente dat hier het eerst de vliegbazine in praktijk is gebracht. De heers Waaluw heeft mij, na zijn herstel, de gehele toedracht verteld hoe avonturen, de vijden beschrijven. Geloofd, m'n dames, dat wanneer we in de historie van ons geliefd Vaderland met eerbied de naam noemen van van van transpirerend in de stekende hetenzon leef ook hij steken. Van de Ruiter, soef leerde de oudste wethouder op goed geluk, neeg, bent de burgemeester af en nog de naam niet de grazen nemen vervolgde hij van van de vrouw die bij Leiders ontzet Hasselaar, riep in de paar gemeenteraadsleden. Juist mijn heren, wat ik zeggen wou, van Kenos Simons Hasselaar. Wanneer we met eerbied die naam gedenken dan zullen onze naazaten met misschien even grote eerbied van de dames Zwaaluw spreken, die met haar man en vader voor het eerst in ons land gevlogen hebben en manmoedig dit avontuur doorstaan. Even zwijden de armen van de politieinspecteur over de borstwering even vervaris. Mag ik de aanwezigen uitnodigen vervolgde de burgemeester driemaal aan te heffen, langleven de vliegende families Waluw. Geestriftig werd het geroepen. Geestriftig bronden de menigte benee die door de politie op een afstand werd gehouden. Amelie had haar tweede broodje. Ook bevrouw Koude, de mens deed zich gelden. Toen kwam de presidenter rederijkerskamer die in de roep had en uitnemend vuist en feestdichter te zijn naar voren. Dat is een lang gedicht dat hij in het rijdtuin had geschreven. Het eindigde al dus. Wij zullen aan het naakhoost overbrengen hoe jij geveugeld naar deze toren kwam hoe het noodlot uw weekend deed verzenken. Veilt niet een mens in wat hij soms beraamd? O Zwaaluwen, o man, vrouwen en dochters geeft het hoogste in dit land volbracht. Wij noemen uwe edelen oorruime dochters. Dit hadden nimmer wij verwacht. Slaat in de toekomst uit uw brede vlerken vliegt jaren nog tot in het zest geslacht. Vliegt zonder grens en zonder perken. We hebben eeuwenlang naar uw eedelen vleugelen gesmacht. Weer vielen van vaders in. Toen, daar handdrukken onder feestelijke wijn, zo hoog werd het moeilijk kerken te doen ploffen, begon de daling naar de begane grond. O, de vreugde bij de eerste stappen op het grindpad, terwijl de politie salueerde. De vaandoosbogen, de muziek van het vaarden, de mensen met hoeden en zakdoeken wuiften. Voetstapt in de Landauers ging het doorpwaard. Bevrouw zat naast Pieter, over hen Amelie. In de tweede uittijg kranigde het dagelijks bestuur. Overal groeten de bewoners. Het was een droom, een ongedachte wedelijkheid. Pa, hoe enig dat u er zo is afgekomen. Hoe heeft u het durven wagen met de kapotte parachute, zei Amelie, toen ze alles gehoord hadden. Mevrouw zat zwijgend. Nu ze een weer had, hem die ze een uur geleden als in lief onvleestelijk wezen gezien, nu ze zijn verzakt poort ongeschoren kin, bevuilde kleding, in rauwe werkelijkheid aan schouden, nu ze zichzelf ten sport voelden in zijn pantalon, nu kregelde in haar de rijpe verdrietigheid dat het perslop van rekening alles zijn schuld was. Een schuld, niet te zoenen door een speech van de burgemeester. Piet, zei ze met aanswellende krimmigheid, hier heb je je zakboekje met je laatste wil. Dank je kind. Piet, het is goed dat er niks van gekomen is. Dat is het kind. Nee, dat bedoel ik niet. Dat heb ik om alles aan de gemeente na te laten. Ik gek zo die invalkind en mijn zuster en de kinderen die hebben het niet nodig. Zo, zei ze vinnig, tegelijk glimlachend, goedend. Zo, je doet die gekkenheden geen tweede keer. Dat weet ik nog niet, verweerde hij zich. Piet, dreigde ze. Begin je weer questies te zoeken. Dat was geen testament, dat was pure onzin de bedoelheid om je naam in de kranten te krijgen. Daar spring ik voor van de toren, zei de hij geprikkeld. Zo toch gezellig is in de oude levende toon kibbelend, reden ze het eropje in. Bemiddelijk naar alle zijden de kennissen en dorpenaren toeknikend. Katry gielden ze smiddagsreceptie bij port Sherry, advocaat. Cobus liep grunnekend in de gang en al een kris, bewegend zonder lichaams weten, de oven met gehyplotiseerde gebaren eenmaal stuk lenden dat de slager bij uitzondering op zondag leverde. Meneer zat met zijn verzwikte voet in ijskompressen, met vrouw Vrogte over een man die zijn hebbend en houden aan zijn familie ontstal. Einde van het 9e kapitel Tiende kapitel van Gevleugelde daden Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten. Opname door Bart De Leel Gevleugelde daden van Jermans Junior, Tiende Kapitel Holland in de Wolken en Zegepraal. Zijde de heer de Bolle eigenaar werd van Tenbringsgeschiedenis der Noord-Nijnlandse letteren in de 19e eeuw als het werk in prijs vermindert en spoedig uitverkocht. Van Taco H. de Beer. Een lichtvlucht vlangt met schip met blij de mare en helmswaan na wiens zilverwiek gesprei van J.K. Rensburg. In geen jaren was Kazakara zulke en honnig huiselijk desche geweest. Na regenpleegd zonnerschijn te komen zij het woord niet voor Holland bestemd. Na storm windstilte na wanhop op een toren idillen in een binnenkamer. Mevrouw en Amelie stiepen na het gebeurde dikke 24 uur wanneer blijft nog langer onder de wol om zijn voet rust te gunnen. Toen verkneutten ze zich gezamenlijk in de welbehagelijkheid van hun thuis. Wat deed alles fris en nieuw aan na de nachtmerrie bij de wolken. Mevrouw liet zich door Amelie geklutste eitjes en geroosterde boterhammetjes met anchovies voeren. Verzaligd in de bollige breedheid van de leunstoelen voor het raam de voeten op een bankje, toe toe en zo op de schoot, beglansden ze de voorbijgaande nieuwsgierige mensen met zonnig genoegelijke groetjes en lasten feiert ons der krant die ze op Koepelstein niet had kunnen bijhouden. Lieve huiskamertederheid omspon haar. Ze zei witte broodweekachtige dingen tot Pieter, die over haar aan het andere venster, dronken door de mijguren van zoveel plots ontlaken de hoelijksbloesems, de gelukkige vette handen over het ontknoopt vest gespallen hield en herhaalderlijk in droomtoestand met vredige kröntjes van kokende koffie storkten. Jaren. Lange jaren had ze hem de droom, de warachtige droom die zich in storken verzindelijkd door vinnige interrupties geprijzeld. Immers, zoals hij, zo onbeschaamd, zo ruw, zo ex-slager-achtig ongedistingeerd, gaf niet één man in Holland de brute echo van het ontastparen. Vandaag prettig verzadigd lichaams evenwichtig als op die vei geleden zonder, kruipjes en bemuisterd beschuitjes kraamontvang dag hield, vandaar erbiedig begroed door de doorpenaren die de Spiegelers, burgemeesters in Extenso in het plaatselijk blad hadden gelezen, vandaar dulden ze zijn gesnork, het robust getrimoleer van het robust geweten. Vandaag hoorden ze er geluiden in die alleen de liefde, de pure rijpenliefde ene vrouw ook in dat onesthetische beluisterd, verschoond, begrijpt. En was in die uren op Kazakara het vol maakte, het harmonieuze, het subtiele. Af en toe ging de schel over, kuchte een visitekaartje in de bus nieuw aan doelend bewijs de publieke belangstelling. De mensen schenen van alle zijden door een kiezenveneratie bezeten. Wild vreemde naar me de hoede af. Jans, die uit Vriesland terug was, Chris, Cobus, plechtiglijk ontkerkend naar meneers bewustwoording, werden aangesproken en bevluisterd, bevooid. De melkboel gaf een scheurtje toe, wijdt ze dan zijn duim in de pind aan het verschillen. De jongen uit de Commestibleswinkel, een eerbiedstaaltje op nimmer te vergeten, die dagelijks kwam horen of er rookvlees, saucis, blokwast, gelardeerde kalfslever nodig was, stopte Cobus een handtekeningalbum in de hand, met het bevend verzoek of meneer en mevrouw zo buitengewoon vriendelijk wilde zijn hun namen elk op een blanco schrijven. Het wakkere dorp was van een superbe Amerikaanse onthutzing. Tembate der algemene armen hield de vereniging tot bevordering van het vreemdelingenverkeer, gedurende twee dagen een tentoonstelling der beschaderde vliegmaschines, der ledige fles, het ledig sandieblikje, de portretten der helden en van het dramatisch alleszeggend visitekaartje met haaspelt, PZ 327 kwartiesweide ontvangen dat geschieden in het dorp er buiten steeg de ontroering in gelijken of versneldematen verschillende bladen wijden hoofdartikelen aan het nieuwe middel van vervoer Mendozocht de Vaderlandse historie stelde vergelijkingen tussen de uitvinding der boekdrukkunst, het Haringkaken en Dats de ruïde van Kuppelstein en alweer de heer en mevrouw met gezin vulden de geïnustreerde tijdschriften. Het land hertreksgaard had het eerst in Europa gevlogen er waren er die het niet geloofden die van een kanaar vlogen kanaar niet, spraken die zich wilde overtuigen ze zouden spoedig in een hoekje gedronken worden de eerste fietsers hadden bekijks werden gestenigd gebeten door honden de eerste luchtbeddelaars die de nacht boven de dag verkozen volgers vinden volgers bij honderd en duizend tallen nog voor de versmikte voet in Kazakara tot beleid volgen peddel in staat was had de Amerikaanse firma uit Holland reuzebestellingen gekregen de eenvoudige machine waarop de vleugel lamgeslagen mensheid zo inig gewacht had werd de sensatie van de dag binnen een maand na de eerste levering was een redepfabriek bij Amsterdam opgericht die de toestellen naa maakte kopen fabriezeren ter ere de eerste vliegers heette het merk de zwaluw uitpakken zaken als depoos vliegscholen et cetera terzijdelaatend ook de nuchteren verbazingen de straten bij het zien de luchtbeddelaars in vol dag ligt vermeld de geschietschrijver uitsluitende de meer gedecideerde lijnen van opschunning en verkeers verbouwen reertheid in de eerste maanden ontstond er inderdaad enige adagrie wat de heer P. E. zwaluw voorspeeld had bij het geval theoretisch bepijnsten geschieden in verrassend juist de zin daar niet alle vliegers begrip hadden van de regelen der samenleving elke vogel zingt zoals het gebekt is elke omwentening andere manieren en wetten nodig maakt veroorzaakte de plotseling opduikende deerschietende op de kozijn rustende luchtbeddelaars stoornis in zeden en gebruiken freyages bij zoldervensters verzingen het gekeuvel aan voor en achter deuren nadat op solide wijze gesloten was verlieten lichtzinnige zonens de ouderlijke woning om niet controlerbaar weer terug te keren achtbare gezinnen op deftige grachten hadden uren dat zij aan vroeger verachte alkoven en raamloze kamers de voorkeur gaven daar bijzonderlijk op feestdagen rumoerige brooddronken zondagsvliegers te luchten en vensters onveilig maakten vooral de tweede pingsedag van het jaar was berucht om het onhebbelijk de zingwekkend daupeddelen wél stoot de saavonschordijnen al inkijk af maar in de warme dagen werd het op die wijze een marteling nog voor, nog achter had ben een vrij zitje en dikwerf, saavons als men ruster lag rommelde het dakpadden omlaag onder de onhandige voeten van een zwerver de huizenbouw al niet meer bereken tot modernen leven met moderne ijsen de hele schode architectuur van muren kregen nekslag, veiligheid, zederlijkheid, vrij- en intiemfamilieleven eisten of het verbod van vliegen of een revolutie in revolutiebouw. De architecten hielden buitengewonen vergaderingen, men bepraten de noodzakelijkheid van madglas met luiken, men bediscusierden de mogelijkheid om op vijf meter afstand de woningen rastenwerk te stellen. Het stuite af op oneindige bezwaren, met labmiddelen bereikten men niets. Toen scheef men een prijsvraag uit en bekroon de drie antwoorden. Het eerste gaf een modelwoning onder de grond, ingericht als een stoomboot met ventilatoren en lichtreflectochs. Het tweede een huis van enkel muren en vensters op een overraster de binnenplaats. Het derde had een verduftige samenwerking van lenzen. Vast stond, onherroepelijk vast, dat de bestaande bouwoorden om praktische en esthetische redenen gedoemd was. Een huis werd dit meer vanuit de straat en van de overzij bekeken. Het dak trok de meeste aandacht. De rookende schoorstenen moesten verdwijnen. Ze belemmelden het verkeer en waren schadelijk voor de gezondheid, tenzij rookend van tien tot elf smorgens op het uur dat kleden geklopt werden. Plottendaken, beplant en verseerd, werden de noodzakelijke mode. De luxe richten zich naar het dak voor alles. De pui, de hoofddeur, werden bijzaak. De lang verwijloosde bol van het huis kwam onder kappenshanden, werd gefriseerd, gefatsoneerd. Mijn donker koffie, thee, ontvinger. De logica bracht vanzelf mede dat de bovenste verdieping Ederwoning voor ontvangzaal werd ingericht. Bevrienden luchtbeddelaars, drie, vier verdiepingen te doen afdalen naar de zwieten, bleek onmogelijk en ongastvrij. De dienstbodekamers zakten eerste etagewaarts. Beneen de woningen stonden in massas de huur, bleven leeg of werden betrokken door ouder vandaagen, zieken en gebrekkigen. Huisboken werden onnodig, waardoor lijnen en kabels om mobileer omhoog te brengen, terwijl elke vliegende kruijer de meubelen aan zijn ballasthaak door de vensters peddelde. Kortom, een te lange opzomming van normale, alleen in de eerste groei vreemde feiten, zou de lezen vermoeien. Het hele wezen van het huis met zijn inrichting, aspect, bedekking, schoorstenen, etc. onderging een wonderlijke verandering. Waar het oog rijkte, zag men bebloemde, kurig onderhouden daktuinen. De rijke lieden planten de kostbaarste zaken, de degelijke burgerij Bloemkool, Savoyekool, Poerekool, Bonen, Echten, Rabarber. Hier en daar, op het dak van kleine burgers, graasde in geitje, liepen kippen en konijnen, toch nagedoog overal ontwaarden met waakhonden die grimmig de luchtpeddelaars daaplafden. Gardenparties raakte uit de boden, Flatroofparties werd het de topic. De gehele maatschappij werd in enkele maanden opgejaard. Er waren daren dat treiden en stoomtrends granselijk ledig liepen. Van Amsterdam naar Leerwaarde, van Den Haag naar Katwijk, van Den Helden naar Arnhem bleek tans de eeuwenoude matematische stelling dat het de kortste verbinding tussen twee punten de rechte lijn is inderdaad de kernware te zijn. Riviertjes, nog kanalen, nog CEA had men te meiden en tegen accidenten verzekerde al dadelijk de eerste Nederlandse vliegverzekeringmaatschappij die alle ongevallen waarborgen, behalve zelfboord en het moetwillig opvliegen tegen telefoon, telegraaf en andere draaden. Een fietser zag menzelfden. Wie een fiets kon kopen kon zich een zwailoe aanschaffen, ook op afbetaling. Ook de auto's raakten in discredit. De wegen, kortgededen onbegaanbaar door woestgerij en het afschuwelijk zomerse stof, werden door conservatieve en reactioneerend bewandeld, evenwel niet zo sterk of tussen de keiën en tegels al om, velig de gras. Vele verhoudingen werden zondeling. Zelden kosten een brand mensenlevens. Elk huis had een uitgang in het dak en de slangen der brandweer vloog en omhoog, eer een vuurtje lucht had gehad. De politie had het zwaarder te verantwoorden. Bereedepolitie was nutteloos. Welke betekenis had een paard. Vliegende brigades, gestationeerd op de daken der bureau's en posthuizen, hadden bij dag een van hulpend werk om de menigte links en rechts te doen houden, daar links en rechts in de ruimte een klank werd. Bij avond en in de nacht vladden de brigades machteloos. De steden waren niet te overzien, de ruimte niet te belichten. De vele sterren en de onttelbare lantaarens der pedelaas stichten een onbeschrijvlijke verwarring tussen hun huishoudelijke en grote beren, aberratie, planeten en meteoren. De keplerse wetten schudden op haar elliptische grondvesten. In één maand tijd kreeg Jupiter er op het licht observatorium een dozijn foutieven satellieten bij. Er werd zeldzaam veel gevloekt in de hemelagen in de eerste, eerste, bevleugelde tijden. Gevloekt ook beneden in de rustige straten, waar eindtje sigaar, verbruikte pruimen, kaussebanden, haarpennen en verbruikte zoden uit een mysterie nedertuimelden. De vogels liepen snachts in de bomen. Boemelen de nachtpitten pedelden tot de ochtendschemering helaas, want het gebeurde toen dikwijls dat de dageraad bewustelozen en doden in de telefoonnetweken aanschouden. Had de politie een bezwaarlijke taak? Bedingt u eens hoe schromelijk de aanwas van inbrekers, insluipers, invliegers werd. De generale staf scheelde een ogenblik met langheid geslagen. De verdediging de Spanelands geraakte van haar stabiele basis. De plek waar eends de wieg op stond kon geen uur langer aan stompzinnig lopende soldaten blijven toevertrout. De gehele schone traditie van Rotten links en Rotten rechts, stormloop, zwenken, defileren, tiereurslinie, seksie, compagie enzovoort, lij in de modder. De uitnemende Hollands waterlinie, met of zonder water, welke gelukkig toevall dat er geen verdere kosten gemaakt waren om voor huiselijk water in de linie te zorgen, verschimde tot een vogelverschrikkend onding. Een oorjevaar zou een vroeger niet voor teruggedeist zijn en vliegend eskader gier lachte erom. En het vestingsstelsel, waarlijk ook in dit opzicht bofde het land. De prijswaardige voorzichtigheid om langzaam te voltooien en het geschut geleidelijk te verplaatsen naar matende vochten verzakten, behoede de burgerij voor nieuwe uitgaven. Vestingen, panserschepen, snelvuurgeschut waren plots zo verouderd als harnassen en manienkolders. Een 30 centimeter kanon loodrecht te richten, het ijsten meer van de gevaarten dan de platteland dronken krupsen ingenieurs ermee bedoeld hadden. En zeer terecht groeide er esthetische bezwaren tegen een slagveld dat met zijn staande kanonen in dubbele zin op een kerkhof met buitendisse gecerken gelijk. De generale staf heigde voor een berghindernissen en gevaren. Had men tot Heden voor naar buren, met wie direct gerekened moest worden, twee of drie mogendheden geteld, Hede ooddachtmerrie begon een luchtoorlog met Zwitserland of Abyssinie tot de ernstige mogelijkheden te behoren. Holland als biffenstaat bestond niet meer. Tussen Duitsland en Engeland wijden de hemel, de vrije, heerlijke vechthemel, de hemel zonder rivieren, bergen, vestingen, mijnen. Ja, dat was bij alle slaaploosheid en hoofdbreken een kostelijke, blijde verheugenis dat er op de kansenwereld een ideale ruimte was gekomen om elkaar dood te slaan. Het slagveld werd legendarisch, de slag hemel, de strategische droom van elke aanvoerder. De opperste veldmerkschok heette opperste hemelmerkschok. Een veldheer noemde men kortzijds halve luchtchef. De dienst de velde werd herdoopt in dienst te wolken, de kavelleriever de ween, ook de genie. En om de mobilisatie te bevorderen in de zo spoedeisende zin van de geveugelde tijd, kreeg elke mannelijke en vrouwelijke ingezetene boven de 18e jaar een dienstlichtmachine met speertuis. Het bezwaar om ook de vrouwen dienstplichtig te maken hield in de ruimte op. Man en vrouw konden met hetzelfde gemak een bom laten vallen. Laten vallen op wie beneden vloog, liep als. Een lege van vliegende vijanden te omsingelen, af te snijden, om te trekken, werd hopeloos gekkenwerk. De eerste wet van alle zuivere strategie werd het geveugeld woord Excelsior. Geraakte men boven het vijandelijk heer, dan was dit vernietigd. Vandaar dat enige keurregimenten, de zogenaamde nuageur en plener, als opvallige degrenadiers en jagers voortdurend geoefend werden op duizelig wekkende hoogten, 5000 tot 10.000 meter, om zich te gewennen aan de eigenaardigheden der sfeer. Veel gebruik maakte men ook van de gediale inval van een kapitein der nuageur, die proevenemingen met gedresseerde Arenden en Valkennam. In de nieuwe oorlogstoestand bleken die nagenoeg tot de diergaarden bepekte soorten, zeer wenselijke bodgenoten. Zij vielen de gedurpte vijanden aan, reten hun de hersenpan vaneen, rukten ogen uit of scheurden de zijde vleugels ter tegenstanders stuk. Van deze rode afgrijselijkheden afstappend, niet nader uiteenzettend hoe gemakkelijk oorlogsschepen, gewapende luchtballons etc. geënterd konden worden, eveneens als wel voegelijk voltkouter de gevolgen van volksmietings, volksbewegingen en internationale arbeidersvlucht wijzelijk meidend, zei het voor oorloofd nog een paar opmerkelijke maatschappelijke veranderingen te releveren. Het geschieden dat de brievenbussen aan de daken bevestigd werden en de rondswevende bestellers aangenamer taak kregen. Schipbreuken waren zeldzaamheid, elke zeeman had bevleugelde reddyschordels. In de schouwbeuren moesten de vestierers voor groot worden ter bewaring der vliegmaschines. Deze tak van kunstnijverheid, die zo lang op slechte recettes geteerd had, leef de plotseling wonderlijk op. Uit de velen ontberende provincieplaatsjes vloog het avonds storm. Wat er in geen eeuwen gebeurd was gebeurde tans, er kwam gebrick aan theaters, directoren, Raad van Beheren, adviseurs, kritici en wat verder tot het vak behoort. De Tjingotjangels en caféconcerts verliepen geleidelijk. Althans het grote publiek, nu zelf gewend aan parforsstoeren in de open lucht, jaagde het gezwaai aan trapezes minder toe. Na veel bewogen tochten over rivieren, zeeën, daken, deed zich de behoefte aan intellectuele zaken gevoelen. De geosoniseerde mensheid herkreeg haar oude liefde en gelaadskleur. Stukken die men doodgespeeld waande, als de rode brug en de twee wezen, maakte series met verschijde nullen. Acteurs die zich uit broodgebrek in het peuren bestaan hadden teruggetrokken, werden weer artiest. De oudteurs verdienden zonder hoogte vliegen betuinde vilas bij de vleet. De aandrang naar de schalbeugen werd zo hevig en het gedrang bij de toegangsturen op de eerste etage soms zo vinnig dat een listig ondernemer op een weiland buiten, afstanden bestonden niet langer, een openlucht theater met 30.000 zitplaatsen liet bouwen. Men vloog vooracht naar zijn plaats. De ondernemer had voor treffelijk gezien. Bij droogweer hing in elke avond het verlichte transparent uitverkocht aan een balonkaptief proeven het arena. Ook de literatuur kwam meer aan volk. Er was waarlijk niets genotrijkers dan op een eenzaam plekje in de wolken ronddrijven met een boek op de stuurstand. In de meest serene stilte leefde men met zijn lievelingsdichter. Verheven boven het gewoel beneden benaderte men met teargebaar de verhevenstemming van de poët. Realisme en naturalisme kregen een knauw. Beddelend dromend begreep men eerst dat kunst hoger moet heffen dan aardse vleugelen gedogen en uitblazend op een lastige telefoonpaal of een torenkruis schouden men zich voor zijn vroegere verblinding, zijn vroegere genegenheid voor moddergoden en rioolontleders. Ook de volkspelen verkuisteren, vermannelijkten. In plaats van kuitwedstrijden op widerbanen, schaatserijden, Griekschormijns geworstel, met het doeloosneut twee schouders op een nuchtere grond te drukken, aquamol, ontstonden verrukkelijke vlugheidsspelen om een duif in haar vlug te grijpen. om door hoepels te parachuteren, om in verblinnende vaart en appel met een speer te doorsteken. De zeden werden in zoveren verzacht en vertedigd dat niemand er meer aan dacht vliegend gedierde te quellen of te mishandelen. Wist ben niet aan zijn eigen lijf van de gevaren? Er kwam een bond tot bescherming van insecten bij brandende lampen. Zelfs geen jongen kreeg het meer in het hoofd nestjes uit te halen. Zo zeer steeg dit sentiment voor alle bevleugelden dat er een neiging groeide de Hollandse leel op de vele wapens door een minder achterlijk, minder aan de aarde vastgebakken dier te vervangen. Behoeft aan dit beknopt en schuchte overzicht van een geweldige evolutie te worden toegevoegd, dat het de verschillende mogelijkheden geschokt en ontaan een spoedconferentie in Den Haag belegd hem. Reedslagen de eerste heipalen voor het Vredesgebouw gereed. En nog voor de Mokers in slagemepten debatteerde de DDG met onthutstige laten. De Vlaing Dutchman, een ding van trappers en aluminium-Latten, smeet geheel Europa in een roes, lachte als een kwajor ontraktaten, volkenrecht, oorlogsrecht, internationale bepalingen. Het evenwicht der beschafde naties was verbroken. Een Hollands ministerpresident was vliegend gezien, te samen met een Belgisch, een Zwitsers en een Monacoos staatsman. De kleine landen verbonden zich. Berlijn, Londen, werden overgeleverd aan de willekeur der Stoutmoedigen. Monsieur, spakt de Duitse afgevaardigde, bezorgd denken aan de vergruizelde eenheid van het Duitse rijk en de geruineerde Duitse oorlogsindustrie. Monsieur, in die wetans de oorlog niet kort weekend, worden wij door de Drang der Valkeren overvleugeld, zal het in het wereld bloed regenen. Ik sta vol ook aan de liefde hebben. Voor de vaart spak hij in die zin een paar uur. En na enige, broeiend opchemistische discussie, werd voorlopig aangenomen dat alle beschafde landen als open steden zouden worden beschouwd, nog aangevallen, nog bebompt mochten worden. Omdat die besluiten evenwel niet doorgevoerd konden worden, zonder onaangename concessies aan meesmuilende socialisten, ging men tot een zitting met gesloten deuren over. Hier sluit ook Valkland niet meesmuilend, matigheid en bezaligheidshalve de deur. Het spreekt echt ervan zelf dat heer P.E. Zwijeuw dat jaar de Nobelprijs verwirft en aangezien het ongepast is in verhaal van avonturen als in nachtkaars te doen eindigen, vermelt de oudteur ter wereld der volledigheid en dat stemming zijn de nieuwsgierige lezers, nog dit prettig slot. Zeegebrauw. Wanneer uw gebeurtelijkheid algebeden een gemeengoot wordt, gevoelen wij geen greetige belangstelling meer voor het wedervaren van kleine enkeleën. Zolang de familie Zwijeuw onbegrepen een eenzaam vloog, trok zij onze aandacht. De stormachtige beroering van alle beschaarten volkeren, de driftige opeenvolging van incidenten, ongelukken, zegepralende vliegers, dwingt ons de helden der historie tot het normaal plan terug te voeren. De overgang is moeilijk, dus subliem oridicul indiakum pa. Na al het grootst aangeduiden te besluiten met de geruststellende verklaring dat de verzwikte voet des heren Pieterswaalu spoelig genas lijkt een sprong in de burgerlijkste diepte van het leven. Er is gelukkig meer te zeggen. In de bloeiende opleving der tijden, in die schoonste renaissance was Pieterswaalu één de eerste om voor te gaan. Zijn daktuin werd een de vrijste en smaakvolste, zijn huis praktisch en comfortabel. Buitengewoon gezien in de plaats. Ereburger, erinitterssoos, litterleidstebaatschappij van letterkunde, met utrechtprovinciaal genootschap en, beridderd, oranjenassal en huisorden, bleef hij tot zijn ouderdag in wetenschap liefhebberen. Het pootje belette hem na een paar jaar in zijn eentje te vliegen. Toen liet hij, weer de eerste, een vernuftige bieluchtpeddel en een trieluchtpeddel baken. Gesteund door de vleugels van vrouw en dochter, kon hij zo door een hele poos mee. Ook dat nam een einde. Mijn vrouw werd het weinig zwijlijvig en kortademig en Amélie geraakte verliefd. Het was ervoor zien. Op een flatroefparty leerden ze hem kennen. Binnen een maand, geheel bekort door haar elegante vleugelslag, deklareerde hij zich op die zelfde ruïde van Koepelstijn, die eenmaal vermaard geworden tot een gemeentelektoren-plateau café was ingericht. En daar nog mama, nog papa op dat tijdstip als fachotrasième konden meepeddelen en een samenvliegend paartje ook in de wolken over de tong ging, volgde bijzonder snel de bruiloft. Oh, het geluk van mevrouw zwijlij, toen Amélie haar na maanden op het dak in het oorvluisterde, mama, ik hoop moeder te worden. Wat maak je ons blij, snikte mevrouw? Ik zal al heel grondieper kunnen vliegen, mama. Dat is niets, sprak mevrouw inig. De olievaar zal het voor jou doen, kind. Het werd in zoete tijd van verwachting. Vrienden, vriendinnen, vlogen in en uit, lieve verrassingjes aandragerend voor de luierman. Auwe Chris merkde met er stevige handen de honderd luiers en het kindergoed. Dat verstond ze, daar had ze schik in. Dat was en bleef met de Amsterdamse loodjes van de goede oude tijd. Sinds de spectakel in de wolken gaan was, keek ze niet meer naar de hemel. Een worm in de aarde was een heilige zijze, vergeleken bij de dolle mensen van de tijd. En toen de jongenmoeder weer zover hersteld was dat ze de eerste tochtje na maanden kon doen, bleef Chris trouw en plechtig op de knolige jongen passen, die zijn duim bezog en van godverzoekende malligheden geen besef had. De jongen heette Pieter naar zijn grootvader. Sperver als hij bol van een krachtig vlieger. Bakker naar zijn vader. Pieter Sperver bakker. Het was in voorspoedig kind. Binnen het jaar begon hij te babbelen. Het schoonste uur voor de hele familie was het ogenblik, toen hij in zijn handjes klapte bij het kippenhoek, waar de Hanig gekrijgd had en zijn grootvader aandriep met de zinnenbeeldigste naam, Opa Kukkeleku. Wat zeg je daar, vroeg grootvader verrast? Opa Kukkeleku herhaalde het ventje. De heer P. Eeswaalu kreeg tranen in de ogen. Wat een goddelijk verstand. Zijdi, met dik aangedaane stem. Einde van het tiende kapitel. Einde van gevleugelde daden van Herman Heiemans juniog.