 Dolian's Droom van Valleklangtjes Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van roteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leeuw Valleklangtjes door Herman Heijermans Dolian's Droom Dolian was de enige zoon van de kruier uit het pothuis van de gracht. Er was nog een jonge vorm geweest, die al in zijn tweedejaart stierf, daarna blijven het meisjes, enkel meisjes. Omdat-ie een ontenbare straatbengel, en door niemand te regeren in rakken was, alleen voor zijn vader had-ie een tikkie ontzak. Omdat-ie tweemaal in de gracht had gelegen, de laatstemaal op het randje van verdrinken. Eens door de politie was thuisgebracht. Straatsgenerij, zonder einde. De poes van een buurman, door het binnen van een lege echte bus, aan de staart, dol had gemaakt. De meisjes in de kuiten knep, als ze langs de trap van het pothuis liepen, en dan als een bal bij zijn moeder in de kelderkamer ploften, proestend van het lachen om de schrikgillen buiten, had de hele armoest tegen hem al van zijn zesdejaar Dolian genoemd. Toen-ie acht jaar werd, mocht-ie na schooltijd boodschappen lopen als zijn vader, om die tijd brieven moest bezorgen. Dan rende-ie in één zet door. Defatsoenlijk, maar zo als-ie een extra voortje voor hem alleen te pakken had, kreeg ze londige snuit uitbundige trekken van Joel, schooi-erde-ie in de verlichte straten, vroeg om de tientellen aan de een of andere manier vuur, omdat-ie de van vader gemoerde eindjes sigaar nog niet te best kon belurken. Thuis kreeg-ie dan ongezouten, maar omdat moeder die gek werd en was, het garantie aan het zien kon, slipten-ie er dan dik was tussen door. Oktober, een zondagavond, waren ze met het hele kluitjongens, hij aanvoerder, op een zolderschuit geklommen, had-ie losgemaakt, en voorgebomd tot de sluis, maar de politie ze snapte. De kruijer moest op het bureau komen, kreeg een schalbering, speelde zo in de kelderwoning op, dat de buren ze gevloed konden horen. Als-ie weers meer lappenstreken uithaalde, zouden-ie hem dood slaan, buldt-ie, terwijl moeder huilde. Dood had-ie hem niet te slaan, want de volgende avond droegen ze dollen Jan de woning binnen, bloedend, bewusteloos. Lijk wit dan de vrouwen minder armen, lei-ie hem in de oukkoof. Op een driecent vlieger van een cameraat uit een boom te halen, als-ie er ingeklommen en toen de helm van het smeris onverwacht om de hoek kloperde, had-ie het gewaard naar beneden te springen, bang voor nieuwe herrie thuis. Dat was met z'n rug op de brugleuning terechtgekomen. Dat was de laatste dollenstreek van dollen Jan. De dokter, die dadelijk gehaald het kind onderzocht, terwijl de moeder met belopen ogen in een kort zichpevende hand met een kaas bijlichte, een hele koek kaasvet zwamde de mooie vingers om, de dokter met de glinsteglaarsjes van een noignet onder de wenkbrouwen, vluisterde met de kruijersvrouw toen-ie klaar was. En die, de kaas zo wild neerzettend dat ze van het tafel zijn sliepte, propte de voorschoot voor de mond om de stille, angstige meisjes, die door het zien van het bloed geen geluid doorste geven, niet mee aan het snikken te krijgen. Een half uur later kwam de kruier van een karwij terug, zag het ijs in de waskom en de vrouw met behuile de ogen. Weer werd het in de hoek gevluisterd, hoesten van ingehouder gesnottig. Hij zag je ze in het donkerder alkoofstappend vroeg met een stemmen die niet bij hem scheen te behoren. Ben je nog wakker Jan? Ja, vaardig. Hoe gaat het ermee? Goed vaardig, maar het ijs is zo natter. Even wauwie opzitter om in de kamer bij de kinderen die nog op waren zo ongewoon stildeen te kijken. Oeh, Ribi, terugzwickend, pijn als het deed. Het zweet brak er bij uit. De hele alkoof schenderen licht van te worden. Zo dadelijk erg als de dokter het ingezien had, was het niet. Het taaie lichaam van die jongen hield het uit en dat werd de grootste ellende. De eerste dagen zaten Sintje en Korch en Ansie en Bet en Zus als verschikte droomstortjes aan de tafel bij het puinraakje. Wies en glam angstig wanneer de dokter een nieuw verband aanlij, moedde de opstapende lappen met een bleekbezorgd gezicht in de vuilis en bedompte. De eerste dagen liep vader op zijn sokken naar de alkoof, die nauwelijks, diep tegen de avond, een aazenden benoortje dagskijn sluipte. En van onder zijn kruidenskiel grep je in broeg kalkerszakengoed of een sensreep chocola, die de jongen met zijn koorts ogen voor de zusjes liet staan. De eerste dagen kwam een verlegen schooiertje speelcamera uit de buurt, voormoeder horen hoe of het met Jan gong en of Jan al haast beterde. Maar met de harde winter, die de mensen op de eigen lot aanwees, die geen cent in de kruierij inbracht, werd het ziekbed van het kerotje dat niemand bij zich in bed mocht hebben, dat versterk moest worden, een bezoeking. Toen die gracht stevig dicht groeide, ijs als staal zo sterk, was er een volle week groeienverdiensten, omdat vader een slonder uit had gelegd, de centen van de grachtmensen die makkelijk op de vaart wouwel komen opstreek. Met één regendag was het gedaan, begon het gevoed opnieuw, het gemier om aardappelen en brood, het uitschrapen van de pan door de niet te verzadige kinderen. Het lopen naar de bedeling die niet scheuterde, omdat er zoveel vorigere die beter de plichten waarnamen. Jan in de ene alkoof helft, bij Dachsen haalsrekkend, om langs het overgaasd ruimtje, halverwege van stoepblauw doorsteden, een kozijngrouwen der overzijgracht en neldige zwarte takken te zien, of als het dat verveelde, de balkenzoldering van het pothuis met de gielbruide planken, die krakte als er in de sigarenwinkel boven iemand van Halen kwam, met verdraaid echt iedere keer het gepiegel van een winkelschelletje, Jan moeilijk inslapend, omdat hij de hele dag op zijn rug leen, hoorde dan dik was het gegrom en gekraagd van vader, die zich inhield, zolang de meisjes over de vloer waren. De hele zorg van de twee grote lichtgamer bij het betrodeelampje, de doffe gedruktheid, de reuze geschaduwen langs het helderige giel der zoldering, lij je te beluisteren, de verwijten, heen en weer, wie de schuld had, en wie de jongen bedoven, en wat een vloek midden in de winter, met eieren die niet komen machtiger, en de drankjes die niet zilpen, en de halve slaapruimte bezet. Zicht niet verroerend, al deed het nog zoveel pein aan de ene kant, persde is een adem, akelig wakker, en angstig. Een dag van kinderlijk opgewonde verheugenis had hij in februari, als de zomer zo zoel, toenie voor de dokter, die hem niet uitmoedende handen voor het gasthuis los kon krijgen, een uurtje in een geleende grote kinderwagen mocht rond gereden worden, om in de lucht aan te steken. Bij de vijver in het Vondelpark moest moeder en poos blijven staan, omdat hij geen oog voor de zwane, die neidig tegen de jonge hondbliezen kon afhouden, en thuis, in de geluchte bedstee, zie je begon als een groot mens de handen uit te steken, praat hij met zijn schelle stem over de loll die hij gehad had. Laat wakker gehouden, door vaders promende klaakstem, de bakker had het verdijd, langer te puffen, slipien. Ik schik ervan, zeer de zwaan, en de witte veer ervan zijn lange nek, wedden zo boel, als een poeze staat. Wat doe jij nou nog hier? Wat kan het jou schelen, zeer die, en en tuit de beurt. Als ze je met de vleer kunnen opduvel graven, was je bakker aan. Ik doe jou toch niks. Verroest, wat was het een hoogte zo dichtbij, in het donker, met niks als de sterren, de vijver, de door je bomen. Nog is zo wit, leekie, door de maand, die als een rijtaarlantaren achter de takken brandde. Ik heb jou vanmiddag al in het stootje gehad, toen je moeder bij de kinderwagen stond te huilen, zeer de zwaan over het gas aanwachtelend, net als de wasvrouw van de overzee die aan mankement aan de heupen had, nooit een stoeprand kon houden. Hij het moeder al weer staan huilen, vroeg hij, het laminarig vindt dat ze niet gewacht dat het op z'n thuis was. Huizen zo dikkels, zeer de zwaan, zo vlak op z'n lichaam dat hij hem in z'n keel kon kijken. Je zag de vissies in z'n maag, de blikjes en voorentjes, die je met z'n olie valt te slullen uit de vijver naar boven haalde. Ze huidt oors toezoer, spaki achteruitwerkend, bang voor het slaan met de vleugels of hij zo vliegen ging dede. Jij bent me ook een bluffer van niks, een brani, zeer de zwaan weer. Verdoor-ie, ik dacht dat jij nog niet voor de duivel en z'n moer uit de weg ging en mij durf je niet eens aan te kijken. Heb je nog pijn aan je lendenen? Nee, maar het lopen ken ik niet. M'n benen hangen erbij als van de papieren harde kein. Hij heeft je ook wel eens gesneden met draaitjes aan z'n poten die je zomaar op haar neerheid te trekken. Zo ben er mijn benen. Wil je er eens kijken? De zwaan lezen witte hals als een gebroken hoepel over het gas en met z'n oogjes van glas met een goud kringeltje, kijk-ie zoals de dokter die eerste avond met z'n brillenglaas is gekeken had. Als je niet meer op je benen ken lopen, zei-ie, moet je op je handen doen, als die keer toen de smerits met z'n rode snorje bij je neur verpakte. Daar heb ik gevoet meer voor, antwoorden niet, moet mijn moeder me niet dragen als mijn zus. Er is thuis niet tevreden, zeg, anders hak ik een kost voor jou meegebracht. Heer je het niet crimineel koud in het water als het zo vriest? Nee? Ik wou er wat wisst in het park. Nu moesten we een beurs voor reksdaalers vinden, he? Of een diamant. Ze zal het toch wel eens diamanten verliezen? Weet je dit niet heen? Als je daarboven kijkt, zie je de plenty. Zoveel als je die bergen ken, zeer de zwaan, zijn hals als een paal naar de hemel stekens. Diamanten? Als je me nou vendeur riet, ken jij niet het verschil tussen een diamant en een ster? Dan weet je er geen luids van Jan, dan hebben ze je te pakken gehad. Het bedden allemaal stenen, zover als je maar kijken ken. Dat, liggie, hoe wil je dat weten? Verdoor-ie, zei dus mij in Nederland, wie heeft er langer sterren gezien? Jij in de alkoven of ik elke dag in het water? Heb jij wel eens een ster van dichterbij gehad? Heb jij er wel eens een in je poten gehouden? Ik zie ze als ik naar de hemel kijk en ik zie ze nog als ik in het water kijk. En jij? Je ziet enkel de balken en de planken van de sigarenwinkel boven jullie? Dat is waar, maar sterren van de diamant ken niet. Daar werd ik me kattenpult onder als koriëntelistiek niet kapot uitgemaakt. Dat is goeie, zeer de zwaan. Maar geef hoor, en geef smoezies als je hem kwijt bent. Hoe komen we erbij? Ga op m'n rug zitten, dan vliegen we er naartoe. Ken jij vliegen? Je kan ook opsnijden, zeg. Snacks, als de stiekemers meer zet niet ziet, vliegen we allemaal voort, zo hoog als we willen. Leg nou je armen op m'n nek. Niet knijpen, anders stik ik, vallen we samen op de grond als de laatste keer met jou en de vlieger. En me vlerken vrijlaten. En eerst je boekzakken leegmaken, anders ken je niks bergen. De jesses, wat een rommel in z'n zakken. Eindjes, touw en knopen en een doosie lucifers en een stuk kruid van de meester gegapt en een geschuurd kalkereplaatje en een gevonden verfersmes om stopverf te smeren. Ken ik het achterlaten in het gast, zeg. Zou ze het niet moeren? We komen op het eigenste plekkie terug, zeer de zwaan, die eerst in het bocky kruid had gebeten, om je een puist te lachen. Toedland, dollen. Het is het eend, de tram doet het ingenuur. Rrt, rrt, rrt, rrt. Daar ging ze boven de bomen en langs de schoorstenen van de huizen en nog hoger. Ziet je lekker, vroeg de zwaan. Daar maakt zoon wind met je vlerken, ken je niet langzamer. Ik raak mijn aas omkwijd, mijn vingers worden dood van de kou. Hou ze dan onder m'n veren, Jan. Je kan toch geen heete stoof meenemen als je sterren gaat plukken. Daar zou ik jou voor danken. Zak er juw, wat weertebaar groot, of hij opgeblazen weer, of hij zou basten. Nou al zo dik als de ballon die van de zomer op was gegaan. En wat een vlam. Als moeder de kachel met een scheutje patrolie aanlee kon het ook wel zo branden. Met een plof en de licht dat vader ervan vloekte. En de sterren groeide met elke slag van de zwaan. Als de elektrieke ballen in de kalvenstraat zo vuil, zo wit, zo harde je ogen. En een hette als ze gaven? Als hij dat had geweten, had hij zijn buis uitgetrokken en kon zijn hemd al gehouden. Wat weet jij, zeer de zwaan, die van al het licht, het licht van de maan, het licht van de sterren, het licht van opzij en vanachtig, zo wit als blinkende sneeuw was geworden. Jij zweet toch allemaal zo ook? Dat is lekker, als bestrak is met een zak vol sterren weerom zijn, lachte de zwaan, zijn vlammen van vleugels nog vlugger uitslaan. Ik vlieg me de studie aan in het zweet, dan is het zwemmen in de vijver zo frisjes. Wat ga jij een beetje sterren doen, als je de genoegheid toller? Neem ze die in de winkels aan? Quique hoor, nog liever als centen. Zou de bakker die blauwe daarvoor vers de kredetjes ruilen? Zoveel kredetjes en pannenbrooien als jullie geen verrol jaar vreten, zei de zwaan. Ja, jij kent de bakker, die valt dood voor een cent, maar vaderheid die vanavond gezegd dat de heleboel betaald moet wezen. Als je een begulde geeft, die mildief laat hij hem eerst op de toonbank vallen, op de hore of je echt is. En dan draait hij hem nog eens om. Hoe moet dat met een ster? Wat doe ik met een ster, zal ie zeggen? Een ster steek je in je das, die hang je in je oren, die draag je al in je vinger, dat moet de bakker dan ook maar doen. Of dan moet hij hem als een dochter een marietje geven, die zal het door mee wezen. Wat zal moeder een colloge zetten zwaan, als ik met een bergstenen thuis kom? Nou, ken mijn vader een taco en een fietskoper om boodschappen te doen. En mijn moeder een vernuis op de markt. Het ging dat we nou hebben rookt als de hel. Je ken je vinger door dit na je steken. En dan kennen de schoenen van zin en kor gelapt worden. De buld krijgt over de daalder, zonder cent laapt hij niet meer. Zou je voor die grote groene, waarin je die kijkerkenn, zou je daar al de zolen voornemen? Als je toch van één ster en huis van vier verdiepingen met een heisbalken en een draai had om de was door het zolderluik te trekken, ken bouwen. Pas dan op, we benden er haast. En niet deel toegrijpen, er binnen de koken erbij. Je moet in je handen spoegen voor je zaangpakt, hoor je? Hij d'r alleen in je bek. Ik? Wat moet ik ermee doen? Ik zoek voor jou de middelsoornaard, anders kennen ze niet in je zakken. Even je ogen dicht doen, blind wier je hier, van zoveel elektrieke liggies. Ken ik mijn handen loslaten, zonder dat ik er afgrijs waan? Ik hou je met mijn vleugels. Kip, ik heb je. Verroest, wat is die heet? Ik zal haar tegenblazen, hè? Wat een bonk, nog groter als een kokosnoot. Heel jij wel eens schijfjes gekocht? En wat een licht zit erin. Als ik die voor mijn moeder bewaar, hij het zich in petronie meer nodig, dan ken je bij lezen en de koffiekenen warm ophouden. Haha, wat zal vader een smoel trekken? Plukt er nou meer, Jan, en zit stil, anders duik je. Die paarse moet je hebben. O, die brandt me een blarame duim. Heb je hem laten vallen? Daar gaat hij. Snap je, zwaan? Hoe er in het najaar zo'n boel verschieten? Van onder, hè? Dat is een kleintje. Die krijgt de beeld voor mijn zolen. En die is voor de melkboer. En die voor de pakker. En die voor honderd zware truffen. En die voor een oos appelstroop. Ken je er wel op overschieten wat, hè? En die, wat zal er me daarmee doen? Voor die of voor nuis. En die voor de taakl mag wel een kokker wezen. Nou, die meer, Jan, anders draagt het te zwaar. Nu gaan we me kopen. Rrrr, rrrr, rrrr, rrrr. Een vaart als de zwaan zetten. Gouwer als de bakjes waarachter je haakte wanneer de kutsier het niet in het snotje kreeg. Lopen dat de sterren die je had laten zitten, de je. Je wiel er gek van. In de dreimolen van het Amstelveld met de leeuwen en houten knollen was het ook zo'n pan als het orgel begon en de zante pati rond de gasliggis en spiegels en lappen ervan doorging. Je je poten om de nek van de knol moest houden om er niet af te bliksen. We doen er een doodvalswaan als je het maar weet. Je moet niet praten, joh. Anders rek ik bestuur kwijt. Als je denkt dat het makkelijk is, zeg. De trein ken je harder. Piep jij zo? Dan ben je met vlerken die lopen droog van de hetten. Moet je die smeren als je weer om bent? Dan doen we met water. Van wagensmeer word je zwart. En oh, die is niks gedaan, dat is vettige smurrie. Jo, wat vren ik je toch aan mijn veren? Zit er nou stil? Je miert zo voldoer je nog aan toe of je een spons hebt geslikt. Dat komt van mijn benen die gaan met de wind op en neer. Doe jij daar wat tegen? Hou je bek, sederzwaan. We komen langs de grote. Als jij zo kletst, kijken de mensen uit de zolderrahmen, smijten ze me wat naar me bast. Je moet ze kennen als ik. Gisteren ben ik met plat voeten zin uit de mangalerij die jij in de kuiten kneep dat ze er blauwe plekken van kreeg. Jij bent een juda, zeg. Je moest het mij flikken. Gisteren ben ik met die een ster met een staartwezen vangen en op het hoekje bij de schelen. Pas! Kruim in m'n nek. Over de grote hand heen. Het benner sloer is. Vind jij dat zo lolig? Kun ik het helpen als jij me aan het lachen maakt met je natte puim? Die schelen is een stuk schoerem. Nou! Daar kwam er de straten, de winkels, de lichten van de lantarenis, de elektrieke bal van de Franse bazaar. Wat een beesteswomme eromheen. Die in de vlam wouwen. De stommeling. De niet bijkomen. Een glazenwassig met poten als stelte. Een nachtuil met de kop als een bessie. Een vlinder die tegen de bal opwouwkruipen de telkers afgeleeg. Wat ze er aan hadden? Blijft jij de rokofliege zwaan? Schiet op! Das verroest gek, zeer de zwaan, naast de glazenwassig. De nachtuil, de vlinder, om de elektrieke bal van de bazaar klepperend, of die dronken was zo bezopen? Waar moet ik wezen? Ik zal mijn hand voor je ogen leggen stommerd, dan zie je hem niet meer. Twee slaagjes en ze stonger op de grond. Even blazen, zeer de zwaan, ik zweet me dood van het jachten. Liegen deed hij geen woord. Langs de poten kwam er plassies als mijn moeder de pareplie in de doorloop en was zijn eigen benen de zolen heen. De mensen begonnen er stil van te staan of er een ongeluk was gebeurd. Ting, ting, ting, zeer de elektrieke tram om te waarschouwen. Ja, bel maar raak, daar is geen doorkomen aan. Alsof ze nog nooit een zwetende zwaan hebben gezien. Alsof je het kan helpen dat de sterren in je zakken zo goed licht geven. Ting, ting, ting, ting, ting. Stik jij vent, als je bezwaan overrijdt zal ik je een haal met mijn riem geven. Ik waarschouw je? Lamme dik op. Ting, ting, ting, ting, ting. Drink nu zo mensen, zeer de zwaan, moeten we eronder raken. Sta erop met je vleek als ze niet luisteren willen. De salamanders. Wat een volk, wat een gedrang om niemand al. Zwart zag het, waarover ik kijk. Als de koningin naar de dam kwam, waren er niet meer mensen. Ik heb al, van de overzij, met een paar seknuisten op de heupen, zo van de sopje weg gelopen. Daar het meisje uit de sigarenwinkel met haar vader, die zondags de hele avond salma zal het te bleren. Daar, de kerel uit de snoepkelder, die als hij apendeutjes voor je kopen recent gaf, zijn duim in je hand stiekemde om je te beduvelen. Daar, de stikker door van twee huizen verder, die de ruiten insloeg als ze hem dan niet inwou laten. Daar, ben het gedresseerde cijs op de klip van zijn bed. Verroest, wat zat die cijs al zijn lijk hier zo stil? Daar, de moordenaarster, uit de potten en pannenkelder, die de eerste man met Lucifer koppen had vergeven. Daar zijn zussies, zou je ze niet op de bek slaan dat ze van huis waren gelopen? Sintje met bed en zus aan de handen, Kor en Ansie erachter. Jesses, de zwaner op los vloog, raakte ze onder de voeten. Nou, maar goddank, daar had je een smeris, die douden ze allemaal vocht, die ze deur lopen, deur lopen, deur lopen. Die kwam op de zwaan toe. Wat moet jij in de voelten? Waarom ben je uit je vijven geschwommen? En, hee daar tolle Jan, want brand er in je zakken. Laat er eens kijken, hoe kom je aan die lichtjes, uit de lantaris gegapt? Als je dan deur loopt, anders moet je mee naar het bureau, zo groot als je er bent. Dan doen we het toch al? Vooruit Jan, eerst naar de schoenlapper, die is het dichtst erbij. Ben je moe, joh? Moe? Nee, maar ik krijg het door al het volk zo heet als boven, kijk ze op je hieleloper. Daar moet je niet op letten, dan zou jij toch allemaal eens ook doen als je sterren in iemand zag lichten. Dat zag je nou ook, zijn heedebroek van binnen was geel van kaarsjes. Als die maar niet in brand vloog, je handen ervoor houden, dan zagen ze het niet. Verdraait het goed door zijn vingers heen? Dan bedee je ze, of hij in de donkere lucevers had gestreken. Hoezwa, hier woont de schoenlapper. 1, 2, 3, 4, 3 af, daar zat hij, bij zijn lampje zolen te kloppen, zijn beeld te tancden ervan. Ik heb hem ons geneust dichtknijpen. Ik ken de trappies niet af, zeer de zwaan, ik schuur me veren kapot. Maar zijn lange haalst stak ik het pothuis in, de zoldering langs en zijn ogen kreeg ik krenten vlammetjes van het lampje dat als de weer ligt zo walmde. En achter de smieren geruiten stakken de slamppampers van de buurt de nieuwsgierige snuiten. Schoenflikker, je krijgt nog een dalen van me moedig, die kom ik je brengen. Van onder het lampje keek hij op, de schoenen vervallen, en zijn vuilnishand, was ze dee alleen als hij naar de bicht liep, vreemt een kanje van een droppel van zijn neus. Het is 1,83 cd, er is bijgekomen van een doosje schoensmeer dat sinds je de vorige werkheid gehaald. Nou, daar dan, dat mag je houden als je de versteten schoenen erbij loopt. We lopen op ons tandvlees. Goeie? In de hand met scheuren en gaten een spinnenweb opley liet hij de sterk met de paarse vondkies glijden. Verdikken me wat een licht in ene in de schoenlappers ket. Het lampje wiert er een smeudend spaandertje bij. De witte oogballen van de beeld zag je eruit als abaste knikkers. Is dat helemaal voor mijn? Cd, de sterk van de ene spinnenweb hand naar de andere morland? Als je de schoenen van vader en moeder en de meisjes morgen dadelijk zolt en bij mijn nieuwe hakken, als de laatste keer, anders haal ik m'n ster weer om als je het maar begrijpt. En Rijfveefelsfof Sintje, Cd Swaan, zijn glazen oog is verdraind of die wou zeggen, we kennen je foefiesbult. Niks, Cd Schoenlapper. Die zat de kijkenaar licht in zijn hand dat blauwier en groen en geel en weer zo rood als een pijplak. En omdat hij zijn gezicht er zo dicht op hield kreeg ze neus de kleuren van de regenboog. Of je een scherf spiegelglas in het zonlicht hield om hem te pesten. Buiten was het weer zwart van de mensen, maar die maakte een gangetje vrij omdat ze bij de passage het merako hadden gezien. Kwamen ze te dicht op de luid toe, dan zwijden de zwaanen zo met zijn vlerken dat de petten van de koppen vlogen om je te bedoen van het lachen. Jan, geeft u mij ook een sterretje? Jan, we kunnen het ook zo best gebruiken. Toe Jan, strijk je hand over je hart. Meneer, ik heb zes bloeien van kinderen en loop nou niet zo deur. Schilden ze van alle kanten. Jesses, zo nat van het zweten en al dat gemier aan je kop. Daar dan? Omeemochten ze grabbelen, hè, zwaan? Samen delen, zei-ie er een op smijtend. Ze stakken de handen uit of er bedeling van soep was. Maar gedorie, wat een jammer, met een staart die als de elektrieke tam in een bord fonkebliksemde ging hij aan de haal weer op zijn plaats aan de hemel. De mensen wierden erbleek van. Ze keken zo naar boven dat je niks als neusgaten zag. Als je ermee smijt, hou je niemand al voor de bakker, zei de zwaan. Zal ik ze liever bewaren? Nee hoor. Daar had je de mildivool, met een pijp in zijn mond, stong hij te kijken wat er in de straat aan het handje was. De brooien leen op de rekken lekkere, hard gebakken, met rigeltjes, de toonbank, de schaal en een kom met goudvisser. Wat moet je, cd, rookwolkenblazend, dat is waander van woesten. Ik kom je een verrol jaar voor uitbetalen voor mijn moeder. Laat me dan deur. Moet hij ook binnen? Dat is mijn zwaan, je hoeft niet in je broek te doen, bijte zal je niet. Moet een bebroeien klet nat worden, ben je wel wijs. De winkel is pas gedwaard, van jouw zuur en gist, cd zwaan, daar word ik misselijk van. Ik wacht op de stoep. Wat een broeien, wat een broeien. De een dikker als de andere. Broeien als zuigelingen ingebakerd. Broeien met waterhofis. Broeien als soldaten naast mekander. 1, 2, 1, 2, voorwaartsmars. Pink op de naad van je broek. 1, 2. En de goudvissers in de kom op de toonbank, naast het matje met de kedetjes, die draaide of ze bang waren enkel kringentjes van goud. Je zag me geen lijf is. Wat sta je, cd bakker, die zijn bril ophad gezet, om in het winkelboek de broeien te tellen? Er blijven nog 5 gulden 87. Wat wou we dokken? Ours en een verreljaar vooruit. Is dat genoeg? Een ster als een kijksteen zo groot leeg je op de toonbank. De gloeikaos bij de toonbomkakelingen, wie als het oog van een loerende poes. De brilleglazen van de rooie mildief begonnen te schitteren als schelknoppen in de zon. De goudvissers in ene helemaal suf, schee je eruit als tonnet draaien, stakken de koppen tegen het glas, anloopjes neemend om erbij te kennen. Van de schubber gleed het licht of ze smolten. De bakker zei nog Niemendal, die stinkte lachen met zijn ongeschoren gezicht. Enne, omdat hij zo low had, kwam een false tandblood met een blikker die zover. Solderen je bek, hoe kreeg je het gedaan? Voor de winkelkast, met de fijne broodjes, de beschuiten en besuikerde bollen, vochten ze om te kijken. De gezichten leken gel en groen als van drinkelingen in water. Net de vent die ze uit de gracht hadden gehaald, die al in entkoord was blijven hangen, tot vader de bronkaar van de politie was wezenhalen. Om er wang van te worden, allemaal drinkelingen koppen. Alleen de zwaan had een lol, leken om te hebben, die stak telkens zijn nek door de deur in de goudvissen kom. En als hij sturpte, of er een pomp aan het werk was, slokte die de goudvissies één voor één, toen het water tot de kom leegraakte van de hettingingsmeter. De bakker zag er niks van, die had de sterren zijn rode handen genomen, sloegen zijn vingers om of hij het knieën wou. Toen probeerde hij of hij er als een zilveren horloziketting kon hangen. Toen op zijn das. Toen liep hij zijn dochtertje, Marietje, die er bij haar oren hield, dat alle sproeten moedervlekjes werden. Nou dan bakker, moet ik nog lang wachten, moet meer broodschappen. Neem ze maar uit de rekken. Hoeveel wil je er vandaag? Zes. Dat is goeie. Dat brengen er 90 maar 6 in 3 maanden. Dat is 540 brooien. De ster had hij in de toonbaklaar gesloten. Je snacht nog het licht door de spleed voor het geld. Maar nou de zwaan binnenstalkte om ook brooien te dragen, deed de mildiefde laad nog eens open, om te kijken of het geen valse was, want hij met gulden is altijd pakkiseerder. Pang, pang! Je hartstok er best til. Met de knal van een voedzoeker sprong de vuurbal door de winkel uit, door de bomen heen, naar de hemel. Wat een pakkiger smoeltrok, rood werd hij als een biet. De pijpsmetie in de lege goudvissen kom, en door de mensen Holland de pakkerij al het branden was. Houd de dief, hou de dief, hulp! Ik smeren, zei de zwaan angstig, dat gaat vaarderkant met die mildief, vooruit joh! Met slagen van zijn verlerken, of de kleren wirig klopt, schoot hij de lucht in. Ook een streek om je kameraten in een hurrie alleen te laten. Nou benen maken, hollen tot je erin stikt, het hoekje om en de brug over. Yes, yes, in een keldergat gelegen. En nergens, nergens lieve god, nergens een donker plekkie, al maar door de ligges in je zakken, als fietsaltaarens voor je uit. Zo hoefde je niet te zoeken, je hoorde van alle kanten brullen erroepen, houd de brooie dief, hou hem, wij de kaarsjes branden. Nou kon hij niet meer, zijn keel zal dicht, zijn aasem ging als een roestige zaag, zijn hemd plakten aan zijn haren. Als de sterren niet wegsmijdt, krijgen ze je bij je lurven, draaien je het rooier doorpun. Fort, dat zijn. Fort naar de hemel vliegt hij, fort. Dat is weer een, fort. Daar gaan er 4, 5, 6 te gelijk, als een sterrenregen, als het vuurwerk op de Amstel, als de brand bij de brikettenkerrel. Hoor ze draven, met ze alle over de brug, romm, romm, romm, romm, romm. De grond treunt ervan. Ben je politie bij achter zijn hielen? Romm, romm, romm, romm, romm, romm. Maar die ene, die bonk van de ster laat hij niet los, al gaan ze op hem trappen, die motboeder hebben. Die zal hij er in de handen geven, voor het vornuis, en voor de turven, en voor de appels trap, en voor romm, romm, romm. Nog een hoekie, nog een zet. Als hij er nou niet is, die passen. De sigarenwinkel, de pothuis, de trap afgrijden, als toen hij de meiden kneep. Oh, oh, oh. Zij in de nacht hemt, de ogen rood van het huilen, progen over zijn bed. Wat doe je dan, Jan? Wat is er dan, Jan? De arm sloeg ze om zijn hals, een suszend en steunend. De keuier, opgeschikt door het gillen, had de lamppapier uit de hangen genomen, zeker doodsangstig. Stuipend in de bedstee, de vuisten in het doornatte kussen, praten die verwilderd van de zwaan, en de pakker, en de goudvissies, en de sterren die hij had laten glippen, en de groeiden die hij had meegebracht, en de brooien. Dan, als de lamp schijn moeder strane beketste, bolsde hij in het kussen terug. Krijzend, dat ze zijn niet ander ogen, oh, god, niet ander ogen moest hangen, ander oren, dat ze ze in haar hand moest leggen, om het licht te zien, en de deur toe houden, dat ze niet naar de hemel weerom zouden schieten, als de andere. Toe, jongen, toen naar Jan, komt dat je zelf grinden ze, hem op zijn heet voorhoofd gezondend. Wil je wat drinken? Nee, nee, schilden niet. Ik kan het niet helpen als je ze vliegen laat. Je moet er een taak over kopen. Nou, genoeg, gromde de keuier, hou je zusjes niet wakker. Gromde de vrouw en zich tegen haar opvriggend, raadeloos van angst en ellende, hertene, dat ze hem niet mee moest geven, als ze hem kwamen halen. Nee, snikten ze, voelend dat het gedaan was. Drie dagen later gaf ze hem mee. Kon de korrie en zin en zus in het oude bed slapen. Einde van Dollyans dron. Versterkende kip van volklantjes. Dit is een LibriVox-opname. LibriVox-opnamen zijn vrij van aarteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Hannie Gunink. Volklantjes door Herman Hayermans. Versterkende kip. De dag sloop als een schuwe hond uit de zonloze steeg toen Marcus de trap op naar Tweehoog bestrompelde. Giftig en kregel van kou. Van zes uur af was hij aan de sjou geweest met een negotie van niks voor dekschalen in courant en geschonden die hij voor 4 of 5 cent opruimde. Een koop waren om op de spoegen waarvoor hij hier keel beurs scheelde. Huulerig van bekleumdheid en stekings in zijn extra ogen. Hij hing ervan. Sloeg hij de hand om de vet gladde leuning. De trede in het mistig donker beklotsend. Dan. Gemelukt vocht van zijn koude vrangen neusmappend. Plonten die de deur open op krijzen, lachen, zeuren, schreeuwen ben je daar, Marcus? Schelde het over het doorpraten de stem der vrouw bij het grijswaasend raam. Nee, wie zal het anders wezen? Sprak hij grommelend ontlekker en ineens schoor driftig het stemgewarden kinderen benijdigend zetten die de domp op geroes. Houen jullie je bekken? De stilte in het benauwd rookerig kamertje was er even. Verschrikt zwegen ze op het mokkend gestotterde stoelpoten die naar de kagel werden gerukt. Ben je koud, Marcus? Voegde stem bij het raam ongerust zoekend in de schadeoaanzwelling. Nou nee, ik zwits. Snouden hij de doorlopende schoenen uitklotsend. Ze voeten zo gezicht vast aan de warmte der kagelplaat. Het huiverende, getigste lichaam door zijn rug langs. Dan, in een nog angstige stilte niemand doorstofsvaardige maand had de bekken te houden, zei hij al prettige fantoon, had je nog pijn gehad? Nee, helemaal niet meer, maar op de vrolijke, als hij zo gong zitten na een dag na grootsie hoefde ze niks te vragen, want wist ze hoe laat het was, zette ze genoegelijk een nieuwtje in. Moosheid, moosheid, meer had ze niet te zeggen. De kinderen, blij dat ze er monden niet langer hadden te houden, jeelde in één schilreige herrie over elkaar's geluiden buitenlend uitgelaten en druk. Moosheid sendte gestuurd, een potwissel van moosvader, een kipvader, vermorgenvader, vermoosenselienvader, horevader. Ze hoefde wegtrekkend van de schoeien de plaat die de haartjes daar wanneer sokken in de kamer broeien met zoete stankjes te smul zetten, plonsten die zijn grote dreighanden naar het rumoor uit de kinderhoofden. Schreeuwen maar geen barstimme kop, voeten daar hij, het bezette garaas met de zwijende handspannen ketsend. Hij had me niet verstaan, moosheid, moosheid, volsprak eindelijk moeder, die staartjes had zitten glimlach om de verrassing als hij zou horen en teleurgesteld was dat hij nog niet gehoord had. Moosheid, de guldige zonde, aan mijn voorversterkende kip. Een glans van waarlijke verrassing kwam op de baardige wangen van de man. Z'n mond, open gespart, bleef een ogenblik in ongelovige ademloosheid. Van kreet en klotsdrukken gebaren. Vanmorgen, vader, riep Saar, die ook een stoel bij de kachel aanschuivend. Zou het u nou niks? Zang, zong, jet. Hoe kan men zo zwijgen? Vader wil hem niet hebben, vader lust geen kip. Lach, gijnde, Jozeb. Hoort u, vader? Schilder Bram. De kleine, heetgestoogde kamer met het klammswolgemuff van rookende turven en schrikkenissen de laatste maanden. Ruim twee jaar geleden, de grote tegensboet met Moos, Moos de oudste zoon die de helft van de centen inbracht en had moedend trouwen onverwacht. Die op geen redenering geen jammer tegen, het most, wou je het meisje niet in opspraak en ongeluk brengen. Ach, ach, dat jonge mensen zo weinig nadachten. Rotterdam een goeie betrekking had bij een oom van zijn vrouw, die in Algeurke en Comcomers-D nou betaalde die nog de helft van de huishuur, al komt Amper want zelf had hij twee kostelijke kinderen. Hoe lang hij de halve huur zou volhouden, niemand die in woord te over durfde te kikken. Voor zes weken was moedenswaarziek geraakt aan de ene longtop, een hoes te zonder end en benauldheden om niet over te vertellen. Het was een harde tijd geweest, net in de koudste dagen. Als zij naar Bedstee, naast hem, en Rago en Flippje, de twee jongsten, zo kriewelig in de kiel, zo'n hoestbui zonder end kreeg, had je hele uren de pop aan dansen. Daar werden de kleinste wakker en de andere op de grond, zeurden en keven om een brok van het dek. Hij wou er maar niet aan denken. Het was godzijn geprezen voorbij. Al voelden ze nog wel een spijn en al lezen ze nog wel te hoesten. Het had zentige kost. De dokter rekende gelukkig niks en de drantjes haalde ze ook voor niet. En die erbij kwamen, die je niet rekende, die brakken je nek. Moos had zich goed gehouden. In het begin had hij zijn laatste centen gezonden en drie weken geleden nog een postpakket met zinesappelen en zes bolussen. Nou, weer een gulden. Net vandaag, na moeder in geen tijd een ei of een kanboon had gezien. Dat was om op je knieën te danken. Wat een gezegende goede jongen. Al had hij niet aan zijn ouders gedacht toen hij trouwde. Saar hield een postwissel in de hand. Stak hem over de kachel toe. Marcus trok het vuurduurtje open, belicht het formuleer bij de rossen aandampende gloed. Zijn knokelige handen, rood van geschrepte schijn, z'n dofperpere knieën, z'n jas die laaieng naar zijn kinderoeg, vervrolukten het kamerduister. Jet, neerbuigend om mee te lezen, nog eens te lezen, kreeg een mond en een kindspits en een bloes, als met koper laging beslaag. En de voorste tafelpoten sloekte in de bruinlichtende leining de verste versweving uit het dieprode spuiende kachelvierkant. Zijn het u niks, vader? Vroeg Jozef. Ik kan niet goed lezen. Zijn Marcus en het papierschijn eropwippend. Wat staat er, Jet? Jet zonk op de knieën. Het licht uit het rooster gat greep in zonnegoud het gelaat, de wimpers de neus, de brouwen, de langzaam lezen een mond omlaait kamerbleek hoofd, de onkringde ogen, de herkimmende zon. De hoofden van vader, moeder, zaar, Jozef, Bram en de kleine leken daarnaast in het aandgroei in duizend te vluchten. Hij schrijft, vader. Las Jet treuze het van Prevo gepraat. Hij schrijft op het randje naast aan. Ziet u? Ziet u waar ik mijn vinger haal? Hij schrijft. Dat is voor moeder. Een kip om te versterken en voor niks anders. Anders send ik geen cent meer. Een kip voor gebraaie kip. Leest nog eens, zijn Marcus. Sta er niks anders bij? Nee, vader. Weer, in de gloed van het roostergat, twee vreugd gezichtje met bloedvolheid beleefd, las ze de dikke eentaren geletters van Moos. Een engel van een jongen, sprak moeder, terwijl het deurtje dicht klepte, hoe lang je het open liet, hoe meer de turf warmende kamer in zoog. Nou, dat wordt voor jou een smulpartij, zo'n Marcus eindelijk. Bloedkringels swon me voor z'n ogen, straf als hij naar de purpering gestaard had. Hij zag geen vrouw, geen kinderen, geen duister, enkel de friemelend, spiraalende, geelbijtende kringels. Ik zal een braaie praten, saar. Als u de wissel morgen vroeg aftekend, ga ik de gulden halen en dan zal ik hem smoren, zo fijn, zo zag je ze aan het moeder een zuige ken. Ja, ik alleen, ik eet me daar een gebraaie kip. Denk je niet aan? Sprak moeder met rustige zekerheid in het weer egale donker. De staat, veel je het goed nog opgewonden uit, de staat, dat is voor moeder en kip om te versterken. Staat er dat, ja of nee? Als u hem niet in één dag opeet, doen we hem in twee dagen. Waar of niet, vader? Wees blij, klonkt de man een stem, sekeur van overreding. Wees emmis blij dat je wat krijgt om te versterken. Kmot er nog even lerk van hebben. Malligheid. Wat praat jullie aan aardige malligheid? Redeneer de moeder, onbewogen aan zwartend tegen de veilschemerend gordijn. Ik zal me daar zieketen aan een kip voor mij alleen. Ik ben me daar een schrokke bos. Jij koopt er eerst soep van Saar. Ik zal je wel leren hoe, met ons gehak en vijf cent de benen. Dan heb je eerst kracht in de soep en dan kracht in de kip. Die kip draaien je Saar in het vet van de soep. Haai ik gelijk? Dan hebben we me allemaal soep en allemaal een kluifje. Je hebt groot ongelijkmoeder, hield Saar aan, een kip die voor u gebraaien wordt. Hij wordt niet gebraaien, hij wordt gekokt, begon moeder te knoren. Toch gebraaien, moeder? Ja, we zullen de kracht er eerst uit trekken als u moet versterken. Dan braai je hem, dan kook je hem niet. Zijn moeder verveelt, maar voor z'n allen. Hoe wou je één kip met z'n allen eten? Reken een Marcus op z'n vingers tellend. Jij en ik binnen de twee en Saar en Jet binnen de vier en Jozef en Bram binnen de zes en Rago en Flip binnen de acht. En honderd tegen ene komt David. David komt zeker, telt de Saar. David was er bijminde, die eens in de 14 dagen op vrijdagavond mee aan zat. Dat binnen de negen. Hoe wou je negen mensen en kinderen van één kip de buik vullen? Lij Marcus schreeuwrecht uit. Je snijdt hem voor. Zijn moeder zwakjes kuggend door het velen gepraat. Goed, ik snijd hem voor. Klinkte vader. En dan? De kinderen zwegen, beluisterde in het geval. Het won de baarlijke van de gebraade kip die van moeder gezonde was. En dan, sprak de vrouw, dan kerf je hem niet, maar dan deel je hem in negenen. Dat is alles. Een kip in negenen, dat gaat dan maar eens niet moe. Lachtte Saar, de enige die beslist weigerden mee te eten. Laat de ragel en flip wat brood in de saus stoppen. Maar met zijn negenen kip opeten, die niet voor zijn negenen is en waar aan niemand watheid. Moeder, Zane kun je nou niet verder. Hij wordt voor u alleen gebraaien. Moeder raakte uit de humeur. Even leunen ze lusteleus achteruit. Dan beet ze van zich af. Saar, doet u mij een plezier en me moe je er niet mee. Vader en ik kennen met zijn tweeën af. Jij snijdt in mijn negenen Marcus. Hoor je me Marcus? Zit nou niet alsof je geen tien kan tellen. Jij haat twee klijven aan elke poot en twee flerken en twit. Twit geeft je mij een enkel wit als ik trek heb. Ja, je zal geen trek hebben. Weet ik nog niet. Houd nou je mond. Mijn geef je twit. Dan hou je zes klijfjes en het karkas en de hals over. Het karkas staan je in tweeën. En wie krijgt dan wat degeluks? Voel vader Kalm in de Duitsen is. Degeluks hoef niet. Verweerden zij zich als iedereen maar watheid. Ik eet me daar dubbelziek aan een kip voor mij te versterken. Krijg ik het levertje moe? Begon een schrokkerige brammetje te vragen. Nee, jij krijgt niks omdat je vraagt. Snibber te staar. Geef hem het levertje, zuster moeder. Hij is ook passiek geweest. Als ik, praten Marcus, nu in de volle vertedering van warmte en avondschemering, als ik je aan een stuk van een poot krijg, dan maakt me dat zo'n trek dat ik van vooraf aan moet beginnen. Wat hij davert aan een flerk. David, fresst als je hem zo gang laat gaan, jou hele kip op. Ze stevige logica knouden de herstellende weer. En toch, hernam ze, laat ik jullie met ze achter niet toekijken. Krijg er een smaak van als me de brokkermen uit de keel worden gekeken. Jij neemt een voorpoot. En ik neem niks. Zij Marcus vergenoegde glimmende kragelknoppe knikend. Twaten liep hem zijn mond uit als hij dacht. Weerachtig dacht aan een bruine voorpoot met saus. Ik neem niks. Niemand al. Geef mij het maagje met achu. En ik doe mijn maal met mijn schrik. Laat uw moeder nou het maagje eten. Waarom moet u net het maagje, als u weet dat het moeder van het maagje houdt? Viel ze daaruit. Dan neem ik het maagje niet. Zij vader berustend. De gebraaie kip zieend. De geur ruikend. Moedersweeg. Oud vermoeid leunen ze in de stoel. De kip en de gedachte zelf voorsnijden. Omdat Marcus met seruele handen er toch niks voor negen personen van terechtbracht. En als saar zich maar geen soepkip in de handen liest stoppen. Dan werd ze stil. Hoe ze ook sneed, ze zag geen behoorlijke porties. Joseph kreeg hoogstens de achterbouwt met het vette veil. Maar daar klijfden de jongens niks aan. En als ze bram met het levertje het halst gedeelte toestopte, wat had een jongen van veertien daraan. Je gaf ze allemaal een voorproef. Je maakte ze lekker om niks. Marcus had zo geen groot ongelijk. Niet opgevend met de ellebo gestuttend, zij ze nog geen zwak met terugkrabbelende aarzeling in de stem. Maar als ze er niet opgevond, ze kreeg ze niet opgevond. Ze kreeg ze nog geen zwak met terugkrabbelende aarzeling in de stem. Laat mij hem maar voorsnijden. Ik zie kans. Zal ik u eens wat zeggen, moe? Ze zei er ineens potig. Ik doe er een eet op, dat ik niet meer eet van een kip die voor u is om te versterken. Als me dan eens geen kip nammen. Zijn moeder zag polsend. Er staat om eens duidelijk een kip om te versterken en voor niks anders, anders send ik geen centen meer. Gehaald de jet die trek had. Dan nemen we geen kip omdat ik met een kip niet uit kan. Dan maken we melk chocola. Melk chocola is geen kip. Chocola heet net zoveel kracht, cijferde de vrouw bij het raam en van melk chocola ken je zoveel zettensaar dat niemand meer kan en er voor mij nog een kop overblijft voor de volgende dag. Nee, zijn markers kregelden door de verdwenende voorpoot. Wat heb jij aan chocola? Er staat een kip om te versterken. En als we niet toekommen, wat doen we met een kip? In de lomenschemering de Kamer bleven ze lang overleggen. Het werd chocola. Het einde van versterkende kip. Stouwtrekking. Dan fal ik klantjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van natuurzrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Kajo. Valklantjes door Hemman Heijermans. Stouwtrekking. Toen ze eindelijk naar onstaamig botsen en radendoos vluchten meegegrepen doorde als een paniek ophitzende onrusting en onbezet blikje van een besweet gelaashard gevonden, streeks je erboot de langste bespette vleugels. Nog in de nahaiering van een volte angst. De grote onzetting die de ogen de hondelte lodgenoten deed kollen. Brandend verscheende zon op een bleekglaasse koepel voor het open fenster. De bloemen van het tafel zijn bevleurend de suikerkristalletjes met zilveren lachjes doorstelend. De zaagwiegelende gordijnvranje bewogen als brandinggedijn op zomers en dag. Het leg insleurpend, verketzend, bedonkend. Dere slamer kadans van zonnerschijn zonnige vlaam zonnige flout zonnige adem op het wit en geelwit van het winnen. Daonder doorstig en door de knoppen in sweat van de keeksluppen de naaldige bladjeskukker verstaard loosge de bollend op het geblaas van de wind waren de potten van rozen en geraniums. De kamer was stil maar ergens in het jallig groentownje in het besloten huis de jonge wilgen en populeren ruchte het snappend gepraat van waam te dronken en vogels. Noorwezig met het weerglaten der verliezen de voeten verzorgen in het vocht van het gelaas elk woord met de ego van een bevende hartenslaag spraak de gelbronsen vleeg en een zwaar gebouwde aan weer zoem en gesnoor zo straks als het dreunend van wind had gekronken. Weet u waar we hier zijn? Ik ben van mijn hele lichaam. Weet u het? Toe? Weet u het? De zwaar gebouwde keek van de beswetend wand hadden gaan niet in boord vlakte met het en het zonlicht stond in de zaukerkorrels in de brouwengebel bij gans gedemd tot de klittende dode vliegelijfjes en in drilling gehaalde geworstel van onteilbare onderen die in het brouwne water verstikken versleimend, verdrinkend tegen de glazen, gloeiing traagd aan de kraupen. We zijn fout u. Dat is alles. Wanneer we geen oud weg vinden zijn we aan het eind als de rest. Antwoorden ze voor de oneindigste maar wikend van welke zijze in het dollof geraakt was. Fout u sprak de gelbronsen? Dat is ondenkbaar. Ik ben vrijwillig binnen de vlogen tot een aanzienlijke opening. Als ik me rustig orianteer vlieg ik weer heen. Datzelfde hebben die u niet meer ziet bewegen. Datzelfde heb ik vanmorgen gedaagd toen ik dwaars onnatenkend tegenbeten weet in toch in deze vervloeking belanden. Honderden, nog eens honderden heb ik van dezelfde zijze in binnen vliegen machteloos en uitkomst zoekend en in het vergift van de onzalige ronde gebelstorten. Beweeg niet, veranda niet van plaats probeer geen seconde het raadsel op te lossen. Dat is de enige graad die ik geven kan. Den enige waarmee ik mezelf troost. Ze zweeg mismoedig, nauwelijks met verdere aandacht voor het keermend geraals der pas an gekomenen die bezetten en grommend de glazenronding doorjolden. Ik kijk de gauwbolzen na het krillen de zonnefonkjes in de zokerenbedding. Dan, angstig meewaagig, gevascineerd volgden ze het stumperen de stikkenden in het water. Talkens geledende boten die in haar vastzochtend terug. Talkens smaakten een nieuw offer. Talkens zonken formeloos leghaampje na de bodem van het glaas niet meer stuupend, niet meer trillend, niet meer verwijtend van ogen en lender. Dichter schoof de grote bronzen na de sterke broomvleg. In weilen bleven ze sprakeloos. Dan, zeiden de gauwbolzen, ik dacht dat ik veel in mijn leven gezien veel had meegemaakt. Dit is het allererste. De macht die dit heeft bezonnen dit matentuig, dit moordhol, is een macht zander liefde. Het lijkt het record. Wel nee, glimlachterde bronvleg, een hoge blik, de omstandigheden vergetend, door de naiviteit de andere. Ik weet van erger van het allererste. Gelijk schepelingen aan boord van een getijstedschip, gelijk doodsangstigen in de verstrikkingen van de late nacht. Gelijk gezonderen in tijden van taalbesmetten en ziekten, vervoelden zij op haar nog veilig plekje behoefte mekaal de brikkelende herinneringen vol te verhalen op te monteren. Althans de gauwbronsen, bang voor de stilte, vroeger zei dringend, vannog erger? Mijn broer, om één voorbeeld te noemen en naam de bronvlieg, naar den zweten dan helemaal kijkend. Mijn broer, hebben ze met duizend anderen gehaald, dat als dit mijn einde moet zijn ik geen reden tot klecht heb. Oh nee, er leeft maar één, één gemene dier met een aard van een duivel op de wereld. Eén voor niets te rugduizenden vredaarde, één die deze vauw gesteld kan hebben. We moeten appassen. Wij weerlozen voor duizend vijanden. Eén is de gesplantste, de erbaarmelijkste, omdat hij moord zonder noodzaak. Wel nu, op een regennachtig middag, waarin wij, mijn broer en ik, door een open vensten en woonhuis ingevlogen. We hadden geen andere bedoeling dan de schuilen, daar we pas gereden, getronken hadden. Het was, ik herinner me, als de dag van Risteren en Thalon. Een elk dag gaaskrantjes hing een ding zoals u het meer heeft gezien en waarvan geen onze gebruik zou maken. Je weet wat je wacht. Hij ontweekt die dingen. Maar een moment later, terwijl ik niet op hem lette, hij was onbezonnen, hoorde ik een gel. Nier gestreken, op het damas de tafel kleed, verlocked door een zoetend geur van hun papier, enkel om het geschone, kleefde haar met de voorpoten aan een glimmende massa. Dicht op hem, toeflierend, aan des meiden wat ook maar even gevaarlijk leek, zeg ik dat hij verloren was, dat er niet te redden veel. Kom niet naar mij, hij is afgelopen. Diep wannehopig zette ik mij op de koperen gaaskron. Het non-loot vervloeken, dat het dwingt gezond aan een krachteren, die op de laaghaatstikke manier worden aangerand, gepijnikt, de doden misshandeld, ze heeft niet met opoffering van eigen leven de hulp kunnen komen. Ik heb er eens een kind in het waterzind vallen. Dat kind werd er uitgehaald. Ik heb vlamen uit een huis zien slaan. Al wat in dat huis was, werd gereed. Wij kunnen niets, het kan niet tragen ze. Mijn ongelukkige broer draagde door voorpoten los te werken. U had zijn wanhopere ogen moeten zien toen de glimmende massa zonder aardeling zijn achterpoten zijn vleugels geep. Gesnoerd, machteloos, lag hij me aan te kijken, niet in staat te spreken. Van het uur af, niet staan ellende om me heen gezien, maar die gewelddadige dood was het ergste. En ik vergeet het nooit, nog terwijl ik kapot op de gasgrond bleef, zag ik nieuwe kameraden op het papier neerstreiken. Ik waarschuwde zonder succes. Gelokt door den geur en de aanwijzigheid van mijn broer vlogen zij toe. Het was een ontzettend gezicht. De een naden ander rupte, zidderte, kermde, raaste en doodangst. Hoe wilde ze bewogen, hoe vrijde ze weer de vaste gezogen. Doen ik radeloos door de venster vloog, lag er naar ontelbaar te trillen, te heigen, te verhongeren. Het was afstotende zelfs dan deze hel. De bron vliegst weg. De zon, rechtstandig het venster beschrijnend, beketsde zodanig het vliegend glaas, dat de gebroken straalen erlangs heenend van tijden, dat haar verzeukend kooking verlegd, dat de goudbronzen in de verheuging van waante en gloed, haar glinstrende vleugels, kleppend bewoog, wat op z'n waf liggen. Doe dat niet, zei de bron vlieg. Als u van uw plaats gaat, of u net red raam komt, heeft u kans en degrebel te geraken. En in vriendelijke poging, de jeugdere vriendin, wie ligt hem, de zaden, wilde geeften van roud en kope parelmoor en violet bezig te houden, zetten ze een tweede episode van haar levenen. Pas ook op voor lucht kind, niet voor het licht van de zon, niet voor het licht van de maan, niet voor het licht van de sterren, maar voor het falsel dat mensen ontsteken. Mijn moeder, die meer dan één dag leefde omdat ze wijs was en tacht, zei hij het reeds in mijn jeugd. Wanneer je samens en de woning betreed, blijft uit de omgeving van de lamp. Dat is al bedrog en bestaardige schijn. Als het duipste is, wees met de touste tevrijden. En als Scherf vertaalt, begaan niet de dwaarsheid de anderen, die zich verschijntgenoot verminken, zelf modden. Ik heb het met deze ogen gezien hoe één lampje in een kamer het tafelblad bezijde. Er lagen oudjes, vlinders, niet meer vliegen konden, muggen, met verbraande poten, dorren, met verneelde spriten, ontdaybare gewonden, gekneuzen, stervende kameraden. Eén vriend, die niet luisteren wou, die niet in den jammer die zonnen geloofde, circelde mee in een dreikolk van licht, stort de blind neer, een ander opstandig tegen de waard dat er één licht is, droogende vreugde, kende nooit terug. Als ik daar niet tegenhouden had, zou ik dit betriegelijk dagelijks voor licht hebben versleten. Zodra het begin te schemeren, zullen we traagte een oudweg te vinden. Het rezoem in het glaas werd zo sterkst dat ze haar eierenwoorden niet meer verstond. Nieuwe, snoepelustigen, verdwaalden, gejaagd erend, glaasvlierend, ze gevat zich volzaagend, niet gestoord, wordt gestommeld boven hun hoofden, was nog ene mengerte die straks in den stolp zou geraken. Als ze schrikken, zijn ze in de klem, sprak de bromvleur. En waarlijk, net toen ze het zij, julden zwemm omhoog, vluchten voor de schade van een mus, die op het bloemenreker streken, een stukje brood in zijn bek heendroog. Tegelijk werd de kamerde geopend, nieuwsgeheur draadst het toe op het glaas, en, blij met de vangst, luisteren kleuterhandjes om de glaas in koepel, pogend, de vliegend in het beetje jagen. Het sloeg één okaan in het glaas, alsof een hoofd de luchten in waarelte, een cicloon rondstroomde, een aardbeving, dan gond nog druinde, vluchtende dieren. De geepel golfde van een onstaumige vallen. Het werd er zo vol, dat geen vakje meer gappen. Toen ging het meisje, glimlachend. Je hebt je prachtige gehouderen, zeiden de promvlieg. Als hij je had later verschrikken, was het mis geweest. Ik heb vertelde de goudbronsen op haar beurt, ik heb voor mogen een curieuze ding onderzocht. Zo, toen het dag legd werd, zag ik twee wezens liggen. Nu kun je ze van dichtbij bekeken, zei ik tot mezelf een vloog, voorzichtig naar het bos, dat op een hoofd groeit. Het is daar zo vreemd, je hebt nooit er niet te verdwaanen. Kom je er uit, en wandelen je over een vlakte, dan ben je in de buurt van de ogen, waarover je lopen kan, omdat er een luik over ligt. Langs stekeling straukwerk raak je op een muur, wel twintig, maar zo hoog als jezelf. Want het eind ervan is het gevaarlijk. Daar, op de zwiddonk gegotten, vol bomen en planten, maar ten zovelle wind durf je dag voorzichtig voortgaan, en goot het omwegmakend, dan zie je twee mondsteachtig lange gleuven, maar tussen en het spelonk, waarin je niet binnen kan dringen. Zo, als het de vulkanen spookt, en dadelijk daaronder een ander bos, te dicht om te pegaan. Juist, toen ik voor de tweede maal dat gooizel van holen en gaten waar bestappen, donderde het, houdt de gotten en het spelonk, had ik moeitje met de redden. Moet u het ondernomen? Ja, zeiden de bromvlieg vasttooid, maar ik bestrijk liever een bloem, die is aangenamer, bescheidener en minder vreed. Breed je haar het niet als je ziet wat gebeurt? Het bier gebelt je in stadige drenning bewogen, de schrok door het stuoptrekkende, stervende vliegen, leek als van modderd, door de dode en grimpende lijfjes. De zoetelijke lansend zon belecht er elk grijpend bootje, elke door dreentend vleugel, de grote staarende oren. De rozen en geraniums knikkelten op het bloemrek, de vogels, floten en en talen, de gordijn verhan je wiegelde met bijtende ziverslag. Op de zaukerbedding van het bord meekuwen en rolzigheid verdringend, smakerig, zaugend, gelden nieuwe vliegen. Zouden we het proberen? Vroeg de gauwbondzen, die er weer bij werd? Nog niet, sprak de promvlieg, nog een beetje geduld. Waarom, vroeg de andere, het wanende breukende zonstralen met er gloeiende oren ziend? Waarom zet onze grootste feijen dit helle neder? Eet hij iets of is er wat anders? Hij leeft, maar men zegt zo lang, wij zo kort. Wat deert hem onze dag? Hij leeft niet langer dan wij, bloedje. Niet langer? Weet u dat zeker? Van roodvader op vader, van averweerstere slaagd is hij gezien. En u zegt, onze dag is zo lang als zijn leven. Er is geen maat, geen grens. Onrustig wijsgeerde de promvlieg. Ik althans zou mij niet durven vermetende het anter van hen en van onze doden te tellen. Nog ten deur oud drukken van een tijd derwelde zon die ieder in oud lacht, ombeurten een van ons, een van hen als een stofje slurpt. Ook zou ik niet bij ruilen, niet om alles. Er kan geen ruilen van zon en waar te zijn. Na deze slotknettering in wezen te onwerkelijk, te bedacht, te reanimeerd, ten na de lampriekend, zwijgt de broma. De zon achter een dakspits nog met goudere klimopstouwinkjes op het behang, liet het onwerend glassen en leuten van schadeau. De rozen op het bloemrijk werden blikker, het chilpen, de vogels, schelen van roep. Lief, neuriënd, een blauw strikje in het glansblonden haar, de jonge armen als haar geur in het gauld de zomerse bloezen. Het blote haast je door bloemkorallen snuren omperpert. De lippen in lach verolikte opnieuw schelks spelt de zoepelende handjes om het gesnoor en gewool van de geladen koepel heenwijend van boven naar beneden, vond je zij een witte rug. De vliegenvrouwk stootend in schommeland, duwend en kolkend, tot alle zaukesnoepertjes als vrimmelende krenten in het biertje rondtolden, klapt haar handjes als oolijke kastenjetten. Het einde van staubtrekking van valklantjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Filomena. Valklantjes, door Herman Heyermans. Doodstrijd. Ruimenja was er naast er bij ons. Vroeg oud menschen met zo stille, voorzichtige gebaartjes als een poes tussen de voorwerpen van een schoorsteenmantel. Het goed verstellend, de plooien in de parknie glatstrijkend, de rafels tezaampluisend, dan weer tornend en rijstekenlegend, hoorde hier niet voor de nijmachine er spin snorren begon. Liefst, zo diefd mogelijk op het raam. Verheugd door een komwarme koffie met veel suiker. Soms in de benouwende is de verstelkamer waar ze het strijkkageltje stopte dat niemand het uit kon houden, leid ze een gereedschap neer, sleut de ogen, bleef moeilijk happen. Dan had ze last van haar hart. Trappenlopen vond ze in kruis. Trappen waren er dood, klachten ze zachtjes. En zelfs op haar stoel de aanmaning. Goedig, geduldig, met een niet redeneerend vertrouwen, een kalme beroesting in God die alles zo wou, die wist wat en waarom je deed, schudden ze verwijtend een grijshoofje als de jonge meiden over niks als uitgaan en jongens babbelden. En, als die meer namen dan ze toekwam, de boter ongedekt lieten staan, het gascomfort nutteloos lieten branden, de handen die die doek afdrogenen. En zo meer van die dingen die niet magden, zijn ze nadrukkelijk, maar hoogtsverzoonlijk, er mening. Vooral bij het giegel en kakelen in de keuken, na een stieke meboodschap van een vrije aan de deur, soms in vermaningjes, bok ze er gezicht met een tikje neidigheid over het goed en, driftige ervan steek, ging ze tegen de uitgelaten kakeelsterste keer. Trouwen, heren nog aan toe, praten ze zeer zorgelijk. Trouwen is oud worden voor je tijd. Praten jullie toch eens over wat anders als met daar het geluk in zat. Daar wees blij dat je in je dienst te eten en te drinken hebt. Wat voor je in het vet liet, weet je nog niet. Nou ja, ginnen gapte de meiden, dat zijt u achteraf. Al verzuurd bier te worden. Dan hield ze er mond, bemoeide ze zich niet meer mee. D of ze geen man had. Niemand in huis dacht aan de mogelijkheid dat het mager, verschompelde vrouwtje, dat over niets en niemand dal sprak, dat elke dag uit naaien ging, getrouwd was. En niemand zou te weten zijn gekomen als er niet op een winteravond een kleine herrie voor de huisdeur geweest was. Het gemappig, redelaus suffige grom van een haaldronke ouderlijke muzikant. Hij kon er niet in, moest een huisleutel hebben, die zij na zek had gehouden bij vertalen vergissing. Zij, wit als een lijk, bang dat de mensen het gehoord hadden, was zo vanstreek dat ze een uur vroeger dan gewoonlijk moest uitschijnen. En omdat de meiden een geweldige lol over hadden, wat een wonder opgescheept, al door over niet trouwen, leed die meren, kregen we de financers te horen. Hoe een politieagent was blijven stilstaan, hoe de hele gang naar hem gewoken had, hoe je op straat had lopen schommelen tot bij het water. De volgende week was ze weer pijnlijk verlegen in een hoekje, nauwelijks opkijkend van de kaas in die ze stopten. Maar bij het eerste belangstaande woord, blij dat ze zich lucht op kon, plappelde ze er hebben en houden. Klagerig, zeurig, met schakeling van verborgenheidjes in haar stem, soms in brandende herinneringen met kaas op oorschoot als verre weggen dingen bestaarend, soms met tranen en bedwongen gesnik, vertelden ze de ellende van een man die toen ze pas getrouwd waren, oppassend, door en door vertsoenlijk was. Nou, sinds jaren, wat die verdiende na de koos leedte. Als we bij benaderen konden weten wat ze met hem doorstaan had, was gewoon niet op te rakelen. De ene dag bracht dit, de andere dat, geen uur zonder zorg, geen nacht zonder ideeën. De eerste keer toen hij dronken thuis kwam, zo zat dat hij de beneden burenbakker stommelde, had z'n, dat was waar, zo klein als er was, gerammeld. Hij als een kalf, als hij niet dronk was het een engel, had staan lachen, terwijl zij metten. Hoe hadden ze er op losloeg, hoe hadden ze in je lachten? De eigen vingers had ze pijn gedaan. Na dit eerste keer, was het drinken drinken gebleven. Telkens dure eden, beloften, telkens zat. Vroeger verdiende hij als trombonist een knap stuk brood, had zij het niet nodig uit naar je te gaan. Nou, was hij al lang zonder, vast engagement. Niemand lusten hem meer. Zodat er dranken in, dan verstond hij zijn werk half, maakt het iedereen zo lastig, dat ze hem lieten klessen of het orkest uitsmeten. In een heel verrol jaar, was hij net vier maal voor bruiloften gevraagd als iedereen bezet was. En alleen in de zomertijd wou hij toch kermissen in negerijen. Nou, wisten ze het, ze schaamde zich dood. Ze had nooit iemand aanstoot gegeven. Ze deed eerlijker best om haar hoofd boven water te houden. Zij slobde volgensmorgens tot in de laatste nacht, pikend voor de huur en een beetje eten als je er de centen niet altijd won. Ze vocht voor centen, vocht om ze te bewaren. Hij, niet lekker voor een borrel te pakken had, voor het ontbijt, liepen de deur al uit. Ze vroeg wel eens op om de plekjes af te zoeken waar ze door naaie duiten verstopt hield. Soebatten, huilen, schelden, randsel als de eerste keren niks hield, niks, niks. En, voor een maand, heren ben hemel het villa zo moeilijk te vertellen na ze eenmaal begonnen was, moest er alles uit, hadden ze een nacht op het politiebouw gehouden omdat hij niet verder kon. De kaas en weer in de handen, met een geel-wit gezichtje waarin het slap rood de oogwallen onder de brille glazen vredelijk schulpte, bewoog ze de stopnaald om een houding aan te nemen. Pang, het bij een vreemde uit te snikken. We wisten het, gaat er natuurlijk niet verder over. Het geval van het mensje was zo gewoon, tegelijk zo meeleiwekkend dat je er kieschijdenshalve het zwijgen toe deed. Misschien ontplezierig door een bui van vertrouwen door het te veel uispreken, babbelde in de volgende maanden over alles behalve over dat. Er poes een rugje altijd geschurkt, een genepen halstje, er zilver waazend hoort, schuiden in een kamerhoek als een vrezen van aandacht. Er stem aanzelde tegen de luidruchtigheid daar mij erin. Als er een appeltje in de saus moesten. Zo zouden we mogelijk haar ergenis en bekomering in vergeten hebben, als er geen reeks van kleine gebeurtenissen voorgevallen was. Op een avond vertelden ze ons, was de angeschoten trombonist het nice dat je kom halen, wel een half uur te volg. Had zij met hem in de gang staan praten en, daar begon dat wonderlijke, en zo dat de meiden het konden horen, een dubbeltje gegeven kwam in een herberg in de buurt op wat te wachten tot ze klaar was. Het verhaal leek zo onmogelijk zoveel komen onbetrouwbaar als je aan een verdrietigheden dacht dat je er niet op inging. Maak nog dezelfde week bijdaar aanlopend, omdat ze tegen de afspraak van een extra dag in niet was gekomen, ze bewonende een zijstraat van de buurt had nog nooit teleurgesteld, vonden werven dieping gesloten in een nopjes dat ze er kinderbak smeuig kon laten gaan zijn vieze en veiligheidjes om vanop te kijken. Of manier het geloven wou of niet dat moest hij zelf weten in de laatste weken was er twee hoog gewoon een schandaal. Kijven hoorde je niet meer. Zij leefde als tochtels en niet alleen dat de muzikant elke nacht zonder er één over te slaan smoor, smoor in de traap opjokte maar zij, de juffrouw met wie ze volgens meelij hadden gehad de juffrouw die zondags op diensten waarnaam precies als altijd wij herden geen rode duit als ze zich wou bedoen. Gister nog, als zijn woord loog mocht ze dood blijven had ze hem op de traap nageroepen Hey je! Genoeg zijn te kind? Je man kind hieten je had ongerust overmaken over zich behoorlijk bezat op kom de hele buurt sprak er schande van wat een judas gedoe met je kerkboek gaan wandelen en zo'n kerel in ze liderelijkheid steunen de kwaadsprekerij klopte met de andere gegevens toch aanzalde je het kon niet dat stille bedruckte vrouwtje kinderlijk geloven en vertrouwen om te zunnen en huigelaasten zat toch niet één reden comedie te spelen waar ons een huizenwit doen geen sikke pit raakte zolang ze in de verstelkamer rustig werkte vader lastel scheen op zijn alle manieren bezig Jawel de eigen oren zou een getuigen zijn tonderdagmiddag een vaste dag grommend gepraat achter de tochtdeur in de huisterend wat er gaande was slikte je een vluchtig gesprekbrok dat ongezeneerd in de houten der kalkmuren weer klonk als het dan maar een dubbeltje is ik heb geen cent op zak ik heb je vanmorgen toch al gegeven kind daarvan heb ik 5 cent voor het huishouden uitgeleid daar dan vlucht nou als ze me horen net ging de tochtdeur open terwijl ze de centen in zijn hand telden een viel in de verschikking op de grond oh, zei ik bent u het en lieten ze alleen geen lasten, geen praatjes jezelf pleet je uitsluitend onder bijzondere reserves voor de maal te houden en jezelf doe je ongemenen verwijten wanneer je opmerkingsvermogen welks gaafheid in gezin moet voeden en kleden woonstekig dreig te worden en volledig listig mensje overlegde je waarom doet ze zich zo braaf en rechtschapen voor waarom liet ze als je geen standjes maakt ongeveer in die stemming die te wel een paar dagen werken zonder meer dan nodig te babbelen tot ze op een avond ontwel werd woonstumperig zat te snikken dat je gedraaien in geheugen vergaf wat hal je je vrouw informeren wil om beurten ze schudden hun oud zorg en hoofdje vergeist in kleine val-bulgelijke ellende trachten zich in haar leed op te sluiten met moeite kreeg je een verklaring ik heb het wel gemerkt zij ze al weerwerkend dat meneer en mevrouw in de laatste tijd onvriendelijk zijn geworden vanaf dat me man aan de deur is geweest en dat u denkt dat ik me anders voordoe als ik ben precies als me buren maar zo waarachtig als de heer me ziet ik kan niet hard zijn voor een man die nog vijf dagen te leven heeft dertien maart is de laatste termijn hoe weet je dat zo? juist op dertien maart den datum van een sterfdag voorspellen en je man later drinken waarlijk nooit zullen we vergeten wat ze met de diepste ernst herhaalden nou moet je niet lachen en niet denken dat het malligheid is ik ben na de waarserster geweest kom kom je vrouw nee niet kom je vrouw herhaalden ze stellig toen mijn vader leefde is hem uit de lijnen van z'n hand voorspeeld dat hij onverwacht in z'n dertigste zou sterven en het is uitgekomen geloof je me nou net in z'n dertigste kreeg je door een prik in die eigenste hand bloedvergiftiging en mijn moeder door zuster die daarom lachte zoals u was er iemand die met het ei werkte gezijd dat ze in vlammen zou opgaan is uitgekomen verschrikkelijk uitgekomen dat herinnek me als meisje van acht een brandend betrolijstel over de lijf gekregen maanden gesuckelt en afgelopen voei jufra iemand die zo geloofd als u wel jawel de heer heidt zijn tekenen als je twee maat hebt meegemaakt leer je geloven dertig februari net op die ongelukstag was ik bij de waarzachter geweest van wie alles toelacht nou niet van wie alles uitkomt en die zei zonder eventjes na te denken je vrouw het spijt me maar uw kaarten leggen ongunstig eerder een maand is verlopen toen zei ik ik heb geen familie toen zei dan een man toen zei ik ja toen zei dan moet u mij raad niet in de wind slaan want de kaarten kunnen niet liggen dertig februari dertig maart als het gebeuren moet heb ik bij mezelf geredineerd zal jij het de ene maand goed bij mij hebben daar wil ik geen ruzie en gevecht in die weken gezeid om hem niet te stuipen op zijn lijf te jagen zou u je man wat weiger in de vrouw als je gelooft dat zijn dagen geteld zijn dat doe je niet als vrouw ook al is er nog zoveel voorgevallen drink jij je borrel kind top de ik het is de laatste waarmee ik je ken plezieren voor we van elkaar gaan is dat onrecht ze had al praten van kleurgege en dan vingers beven we wouden er overtuigen dat vergissingen menselijk zijn dat berekeningen falen dat ook profetische uitingen een luchtje hebben zij, kleine, verdordig onder het drukkende van haar angsten werd een beetje geprikkeld als dat dan bijgeloofd was mosten we er erin laten zowel geen zelf verwijt geen verroging dat ze zijn doodstrijd voor zwaard had want oh de ellende van haar oom die ook had gelachen om de voorspelling dat zijn vrouw in vlammen zou opgaan omdat er niet tegenin te brengen was zwegen we dan veertiende maart moest ze komen werken kwam ze en je man volgden we die heb ik vanmogen behoorlijk toegetakeld viel ze vinnig uit die heeft ervan gelust nou de termijn godtank voorbij is al valt die hier bij neer cent krijgt die mee los de lamzak heb je genieten de datum vergist vroegen we lachend nee meneer ik heb een dag langer gewacht dan nodig is de vuile kroeg lopen dus meer lap het einde van doodstrijd Lentruzen van falklankjes dit is een LibriVox opname alle LibriVox opnamen zijn vrij van auteursrechten voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Michael Wolf falklankjes door Herman Heiermans Lentruzen de kutsier leid zo knallend te zweep over de paarden of ze binnen een pretje achter de rug hadden de eerste ogenblikken zaten ze zwijgend onder de indruk van een bagraafplaats kreeg je geen montere stemming en de vader al had hij nog zo om je voor iedereen dooddugeneren zijn eigen wil gedaan en de vader gaf je herinneringen nou iets af had geleid Gijs, oudste zoon zelf met twee bengels snoed hard op zijn neus keek door de kieren van het neergelaten portiergordeintje Hendrik, man van Sientje uit een haag overgekomen hield bedrukt de hoed tussen de knieën 3 maal had hij hem al gedukt Bertes, bleke jongen van 20 maanden geangageerd niet helemaal kwaad van vader gescheiden de hoge zijde door streamt als met vleermuizenverlerken Jacob, de jongste met september 19 keek naar de slijkpunten van zijn botinis en het modder gesput er op zijn broek spijpen de hele lamme miserabele historie leefde op als vader een goed jaar geleden was gestorven zou zijn aan het sterkbed geweest zijn niet als vreemde achteren mannen hebben gereden vanaf de hoogste zomer de hoge zijde was de hoge zijde de hoge zijde was de hoge zijde uitsteraard meegaan van de Gutterij waar hij onverwacht in een bereurte was gebleven meegaan van de Gutterij uit hadden ze verdraaid voor de buren en haar De weduwen nog geen 2 jaar na moeders dood Gijs, Bertes, Jacob later Hendrik toen de allerredenering op de kop van vader afstied hadden 100 uitgepraat gepraat met overeeding gepraat met drift bedekte dreiging. Je kon makkelijker een stenen muur bewerken als die man die ze hele huwelijk zijn wild tot in kleinigheden door had gedreven. Nooit tegen spraak horenbouw, met zijn vuister tafelbladbehamerde iederen in het stilswijgen oplegend als hij in de knel zat. Een man van over de vijftig, laat getrouwd, met kinderen, maar van een meerdere jaren, hertrouwen dadelijk naar de officiële rouwtijd zonder iemand's raad te vragen en wat erger was, wat de deur dicht deed, een man die dik wel zo aan z'n hart had dat de dokter hem het trappen lopen verboot. Betters die thuis sleep, een jaakop, helemaal afhankelijk, waren het huis uitgelopen, de dag van vaders ondertrouwen. Nooit met dat mens, die over vaders kwaal ingelicht was, hem toch wou, nooit met tien onder één dak. Ze ging met hem naar het stadhuis voor zijn centen. Duidelijk kon het niet. En al was ze verliefd op hem, hoor verliefd, dan vertrapte kinderen op die leeftijd het een tweede moeder in huis te nemen. Vijf maanden na de bruiloft, schandaal voor iedereen, een bruiloft had ze gewild. Was Betters die voor een afrekening van de filialen in de welbeklantige terrein moest wezen met de ongelooflijke tijding opkomen zetten dat de tweede moeder met de luiermand in de weer was. En voorheer gister twee maanden later was het met vader gebeurd. De geboorte van zijn vijfde kind, de indringer, de nakomende jaakopverpaat kunnen hebben, had hij niet beleefd. Was de voorspeller geweest, een man van over de vijftig met een hart kwaal? Zachtjes, wel prettig van Wiegeling, reden koetsen de sporen van het kindpad. Nou, Hendrik toch het eindjes op pad geschooken, neer was hier nog niet nodig, groeende wijden onder het wolg gedampd van de hemel. In de sloten, tussen de heggen van biezen en vers geschepte modderbermen, beefde een ritselen van regen, zo vrindelijk en teer of een zwarm vliegen de glazen gediepte bestreek. Varaan de weg, op de rand van de greppel, leid een breed schoftige koe te herkouden, en benee, in het trillend beeld van kluiten en stoppels en schemengleidende hemel, bewoog nog eens de rustig malende bek, wit en zwart, met door het regen gestippel schichtige ogen. Vlondertjes dreven voorbij, groenig verweerd, luiker die uit het water schenen te hoeken en een school schapen, de koppen bijeen, de lijven als donzige buidels, stond in beslijping van droom, in loomste zatste verstarring, en kon met levende witte builen van adem over de grijze pluizing der vacht. Dan traagte weer wij aan, dofgroen en geluubeslagen, met strooisol van goud en witte schuimspetjes, en in een nieuwe baan donker heennos en groen, in schaduw van wolk, spitste het felrode dak van een hoeven met wit kalken gebrug en een wingertpriëltje. Een blootarmige meid, de rok opgesleerd onder heupen, boog bij het water en een rosse vleeshanden spoelden een emmer met kleurige lappen. Ze schrikte ervan, toen de koets van trint op de huwereijweg voortschokte. Het gadaas van de wielen destilte met hagelstrimmen doorschudden. Gij sprak het eerst. Zijn zwartgare handschoenen had hij samensitten vrikken, rekkend, weer rollend, enkel aan het ene behoerde denkend. Motten we hem met open goudijnen terug, vroeg-ie, tegen het spektakel der koets in. Pas had je zo lekker gesoezeld. Bij de huizenkezen neerlaten, zei Hendrik eindelijk wakker, hier loopt geen kip. We moeten nog eens praten, zette gijs schreeuwendig in. Kennen we bij jouw beter doen, zei Berthes opleunend. We moeten juist weten over de koets dat bij mij voor de deur zal laten oprijden. Ik dacht anders, wat dacht je dan? Even zat de oudste zoon met stugge nepe lippen zelf met de ergste bezwaren tegen wat hij wou zeggen, waarin hij geen sicker pit idee had, en wat toch mocht, als je geen dubbele last met de boedelwaar hebben. Ik wou, hapende die woord, maar dan ineens resolut liet die klos. Ik wou de kusier waarschouwen bij haar aan te rijden. Bij haar? Bij dol? zei Hendrik met ogen van diepste verbluffing. Bij haar? Bij haar? herhaalde Berthes. Hoe kom je op de inval? Als je er maar alleen gaat, giftigde Jacob, die het meeste had kwalijk genomen dat de oude nonsense uit had gehaald. Ja, bij haar, zei gijs nog eens, mater. Een boerenkar, hoog met mest bestoud, dreunde de koets langs. De hooi spriekte raakte de ruikjes. Maar zo, als er voorbij was, je me kan er kon beschreven, zette Hendrik driftig in. Schildert je hier? Nee, lijg gijs verhevelig uit. Ik ben nog bij me positiever. Voor mijn plezier valt het me niet in. Maar als de rechtbank honderd tegeneen mijna's voogt over dat kind, dat er nog niet is, doet er niet toe. Al is hij er niet, hij had recht op een vijfde, als wij. Als de katonrichter Mijn, of een andere die de zin in het benoemt, moet er met haar worden gepraat, ook over de boedelscheiding. Zij zit aan het laatje, er wordt toch getakseerd, geeft niks geen verandering. Advocaten kosten centen, nou hebben we zo, als we hier met elkaar zitten, de gelegenheid bij de rand te gaan, later mocht je gelegenheid zoeken. En voor de wet wordt hij je broer of zuster, reken de Hendrik bezonnen. Jullie kunnen doen wat je wil, viel Jacob broed uit. Ik verdomme het. Dat kan nog zo'n boel gebeuren, eh, er is. Het is krankzinnig genoeg dat een ongeboren kind dezelfde rechter als wij had. Een goede advocaat weet er maar aan te passen. Nee Jacob, zustergeis, erover na praten helpt jou, helpt ons niet verder. Als we tegen de ruid tikken, kunnen we het hier bij haar stoppen. Dat zou ze beleefd vinden. En dan had je morgen, of overmorgen de kans, de boel zonder kosten te redderen. Het geeft toch een omhaal van de andere wereld, een gelope zonder eind door, door, wat een historie is het leven. Daar je met wat je niet ken, wat je nooit hebt gezien, reken de mot. Nee, begon Hendrik te reddeneren. Nee, als je het doet, zal ze denken dat we om de centen zoet de broodjes bakken. Ik ga zeker niet mee. Doe jij het. Kom je binnen, dan zal je minstens zo fatsoenlijk moeten zijn er te kondoleren. He jij, dat trekken? Dat zou maar geen woord van m'n lippen kennen. En hoe wil je er aan spreken? Met moeder? Laten we verstandig blijven alsjeblieft. We rijden naar jou om te ontbijten. Anders het riekt met de bollen en koffie te wachten. Praten jak op, de hoge hoed met zijn handschoen gladstrijkend. Het gaat niet grijs. Zij bent de zachter. Nou, ze weer een eentje gedint perreden. Zij is zo fel op ons als wij op haar. De twee keer het dak voor zaken in de winkel geweest ben, maakte ze zich weg als ze me schoud u zag. Had je het willen doen, dan had je vanmorgen mot te praten. Dan waren we misschien met z'n allen aan het stekkenvuis gegaan. Misschien laat ze ons bellen als hun rijtuig wordt ophouden. Goed dan niet, zijn gijs geemelijk. Jullie wil het beter weten? Alleen laat ik me er niet voorspannen. Nou niet, en laat er niet. Er kwam een zwijgen of ze gerusied hadden. Hendrik stak een cigar aan, begon de koets vol te dampen en omdat hij het voorbeeld gaf, kreeg Jacob de halve cigar die in de koperen bewaarder had geborgen uit zijn binnenzak. Het ene raampje hadden ze opengezet. Toen stopte de koets voor de spoorbrug die ze bezig waren te sluiten. De regen had opgehouden. Over de vaart, in een zwak luwend zonnetje, laverde de tjalk die de brug langs was gezeild. Een vrouw met een kind aan de borst hield het roer met haar knie en een jochtje van twee menen snuit bruin verbrand onder het helgele haar zat op de deklading en kors te bekluiven. De schipper, in roodbaarje hemd, duwde een boom, de haken de duktal verploffend en bij het veronder de tong en kortsing uit de bek lijn keeshond te heigen. Uit het huisje van de oude brugwachter dreund het zeurge geklaag van een zuigeling, waar wijder over de vaart en de landen was de rumorende eindloze stelte van kabelend water, buugende takken, zon toekwelende vogels. In de knotwilgen, sparren en heesters, op de glooiing van de dijk nestelde ze keelenvol dronken geluidjes, geugels van tere beklonken cristal en het zilverde op naar het eerste glanzender zon of de dag opkomst was en de mensen nog sleepen. De bruggeketting domtenerende modder, de kuts bedreund het hout over de keien. De stad, rood en roodbruin, met het witte gebijt van een gevel, het molmengeslier van rook uit een schoorsteen, kromde aan in de bocht van de vaart en in de waazing van muren en daken keilde ergens de zon een wilde werkaatsing van spartelend licht of een vuur was ontstoken. Schild je na paardduizend guld op je posie, zei Hendrik, de as van z'n gekleden jasmappend. Meer, antwoordde Berters, die het best van allemaal wist wat er naar moeders versterf bij was gekomen. Waarom zich je nog eens op te warmen, vroeg gijs onverschillig, gedaan aan zaken nemen geen keer en het kind had geen schuld. Nee, die kennen het allemaal minst te helpen, knikte Hendrik. En de familie naam houdt hij ook. Natuurlijk. Als de jongen is, was de hopen. Een jongen had op haar meisje wat voor. Daarom zeg ik nog eens, liet gijsig weer gaan, dat we verstandig doen bij haar uit te stappen. We bennen niet meer met drie broers en één getrouwde zuster. We ben een naam met z'n vijven. Jij en jij en jouw vrouw en ik. En de hij of de zij. Ik ben verschikking. In het hartje der stad moest gijs driemaal tegen de voorhoud ter rouwkoed stikken, eerder koedzieer de paarden met een ruk inhield. De mensen op straat bleven kijken toen de meneer met de hoge hoed het bovenlijf aan het portierstak met zijn rechter arm zwaar in een andere richting beduiden of de stomme koedzieer zich in het sterfhuis vergisten. Nou is het met elkaar eens waarder geworden. Gijs wist wat idee. Hadden ze de sigaren in de astbakjes gelegd, de zwarte handschoenen opnieuw aangetrokken, de hoge hoede geglad. Zo, niet meer praatend achter de neergelaten gordijntjes, bleven ze stil in de kussens geleund, tot de koeds voor de gunner terrein stopte. De koedzieer sprong van de bok schelden. Voor het eerst sinds ruim een jaar hoorden ze het gezweef van de oude koperabel, zoals ze er alle zondagen veel vroeger gehoord hadden. En zoals ze met vreemde echozoemden toen ze metvader van moedensbegravenis terugkeerden. Hendrik stapte voor Gijs uit, toen Berters, toen Jacob. Verlegen liepen ze de winkelschemering met de bekende vakken in, onzeker betraden ze de kamer waar een vrouw op stond. We bekomen even aan je vrouw en gekondoleerd, zei Gijs. Toen, omdat ze niemand gewacht had, begon de tweede moeder te huilen. Maar omdat er omvang, het kon goddomen een tweeling zijn, de hindreden ging ze erbij zitten. En dat deden de anderen ook. Einde van Lentruzen. De zieken van valleklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van hoteusrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Herman Roskens. Valleklandjes door Herman Heijermans. De zieken. Twee dagen voortconcert. Toen Mijkel Kanel uit zijn humeur, door de ellende van natte straten en stukende zolen. Z'n voet de zon in het water. De oude paar pluie in de standaard neidigde. Bonste de kamer door tegen de punt van de ladenkast. En, eer i den tijd had gehad, de schiepende jas aan de haak te hangen. Laat staan of verhaal te komen, jacht de moeder de gang in. Er spitsig gezichtje met de opwipende neus. Schen in zorgen en ervee beslijping wieter. Scherper dan gewolelijk, er vriemelende vingers waren groezel zwart, met roed goren toppen. Mijkel, zei ze bedwongen. Ineens kwam, komt er niet uit. Mijkel, er is ons een groot ongeluk overkomen. Je moet er niets van schrieken. Stommer had ze geen aanloop kunnen nemen. Watte dan, vroeg hij, de druipende maven slap neer op de bruilig verpakte manchetten. Er adem stopte bij het zien van de onhutsing op haar gelaten. Hij piept, zei ze, en plot rode, rogen, in tanig gerimpel bij haar slapen. Hij piept, hij piept, praat de meikel na, dat niet dadelijk snappend. Oh, Godvader, hij piep ondernaar van te worden. Hij piept als een gruwel, zei meintje, nou ook in de deur post. Er haar had ze in de verbouwereerdheid nog niet opgemaakt. Enkel in hun verongelknoed met wat uitsprietende haarspelden. En er sproent een gezicht, leek door zwart de streamen belittekend. Zo, als ze aan het werk was geweest. Er voorschoot was vuil. Er handen waren één bonkeroet. Als jullie begon mij te ondervragen. Begrijp ik, komt geen sterfring. Als jullie toen verscheen ook morits in de deuropening. En achter hem aan, als een imbus, spuiden een zette gewalm in de gang, sliertjes roken of iets smulden. De boel uit in de ui, gevader, zei waardelijk doodsprek. Hij piept, hij piept als een zaag. Piept, piept, piept. Veel meikel driftig uit. Wie piept er nou? Godtogot, wat een hoofd van steen. Zijn moeder in bastende verwondering. Wie zal er anders piepen als de shallow? De shallow van moritsvader. Hij piept als een schagnier. Dikt de morits huilig aan. Nou, vader, eindelijk, eindelijk verstaan. Hij piept dat je harder van draait. Hoe komt dat dan? Vroeg meikel. O, no, zal of een kind van nog geen twee jaar, wist die veel wat die vroeg. De schrik zat tenminste in zijn benen, in zijn rug, in zijn lende, in zijn hele lijf. De schrik, dat er wat aan de dure cel kapot was gegaan, net nou i in de sigarenwintels. Letterlijk, overal, morits, zijn portret ten voede uit, een jongen van nog geen zeventien, traatste wonderkind van de wereld, telkens van voren af aan, met niet de verzade gegreetigheid, had bekeken. Hoe komt? Hoe komt? Lijft de moeder verbolgen door zo'n vraag van niemand al. Hoe komt? Wat schieten we daarmee op? Ze piept, ze piept of de snaar versleed te bennen. En hij moet weten hoe het komt. Vraag, hoe moet eraf komen? Begrijp geen woord van, zijn mijkel, de natte jas afstropend en de grouwe leksstraatjes van zijn nekvegend. Morits had een logistenavond concert van Vork opvoer gespeeld. Hoe piept hij dan zo ineens als er niks mee gebeurd is? Van de vochtvader, leementje uit, of niet eerder gekend had, had hij zonder omslag begrepen. De jas hing aan de kapstok. De schoenen met de stukkende zolen stonden bij de Parapribak. De plasjes huilen de hoed, rusten op de gasmeter. Suffig, met één slag onder de indruk, perste iede manchette randen, liep de voorkamer in, waar mijnt je alweer voor de potkachel hurpte. Met zijn drieën, moeder, hij en Morits, hadden ze hem van de zogger geschort. Nou, de bafist van overzij, die verstand van muziekeninstrumenten had, als geen ander, ze gezijd had, dat vochtige weer van de laatste weken, was dat ne zomer in het hout was geslagen. Stoken moesten ze de kamer lekkerheid, niet te heet, enken lekker, tot piepen opgehuwen. En als die toch piepen bleef, kon er niks aan het concert komen. Want de heren van de kranten zouden natuurlijk zeggen, dat is de streek van Morits, de goddelijke streek, die zelfs de doven grootmoeder, vranen in de roken gaf. De streek, als mogelijk alleen Kassals, in zijn jonge jaren had bezeten, nog niet zuiver was. An publiek, er was voor vijftig hulde besproken, kon je moeilijk vertellen, dat de shallow piepte. Stoken, lekker stoken, dan trok piepen ruid. Met er drieën waren ze bezig geweest, langs de nauwe zoldertrap, langs de nauwertrap van de tweede verdieping, betreden met kalligschilvers bezaaiend, het hulp schrapend, er vingens knellend, behalve die van Morits zelf. Om beurten hadden moeder en meintje groepen, Morits, als jij je vingers op de kop toebezeert, kun je helemaal niet spelen. Morits, pas op de hoek van de trap, Morits, pas op beleuning. En toen meint je, die haaste hele vrachtroeg, omdat moeder niet met haar samen op een treedorst gestaan en bang voor een spataren was. Natuurlijk, twijfel van haar vingers bij het gevrij vlangs de trapleuning kwijtgraagde. Zij ze, met een pijnlijk huider gezicht, dat ze goed tankte, dat niet aan de vingers van Morits overkomen was. Met lapjes aan je handen, zalt wat schijns voor publiek zijn, een piepende shallow, en stel je ervoor. Plijsters, of een paar vingers van hun handschoen. In de kleine voorkamer, waar ze alles deen, Morits, flieper in de bedstee, meintje, had kabinetje, vader en moeder de achterkamer, was ten moeite van belang geweest de roestige kachelpijp in schoorsting gehad te vrikken, na er daal de kranten uitgepeurd hebben. En, toen-ie eindelijk na een grook van de andere wereld begon te trekken, je kon hem daar, één, twee, drie, laten vegen de schoorsteen, gaf-ie in een stank in de kamer, dat je longen je geregeld begave. De bakolie, waarmee-ie ingesmeerd was geweest, stoonde de kamer vol grouwig slierende damp. Meintje, met er bezeerde vingers, stond bij dopenraam, als een hond zo te hoesten en moeder, bij de deur huilde over een doei in de familie was. Moritz mocht er niet bij blijven. Moritz, ga de kamer uit, we zullen het wel doen. Moritz, me ken het zonder jou af. Moritz, moet je een bezetting op je borst krijgen. Moritz, je loopt een ziekte op. Na een uur stond de buik van de kachel vuurrood, dreef de standkaf, wanneer de enkel de pijp nog werd de violoncelle, die de jongen van een kunstbescherm in cadeau had gekregen. Twee de handcelle, met een pracht van een voedraal met koperbeslag. Op een deken van meintje, erbij toptafel gelegd, niet te dicht bij het vuur, niet te dicht bij het raam en omdat buiten wel mistig regende, gond de weer, in plaats van zomer. Maar toch, in die buiten gewone augustus mand, niet bepaald koud was, werd in de kamer ongemerkt voor wie er eenmaal was, een meer dan tropische hitte. Meikel, op zijn natte kou, als ze zo van de straat binnen treden, briezer van, keek met schamperkleiner oogies, ofie van de schemer, in het vuilstrieg kwam, betast het bezorgd, het houdt van de cel. Puf, zei hij, puf, puf, wat een hettoom te bezwijken, dat houd ik niet uit. Oh, verwet moeder onmiddelijk, hoe is het mogelijk dat die man altijd teerst aan zijn eigen denkt? Dat is goed om een beroep te krijgen, zei Meikel, een weinig zwakker, als dat maar voor Moritz een shallow deugt. Nee, het zal er niet voor deugen, zei moeder, met de meest voelbaar behoefte, om zich over het geschouw langs de trappen en de herrie met de roetrommel in het huis, aan iemand te vreken. Een shallow die zo piept dat je metkaars woorde niet verstaat. Waar of niet, Moritz, zal hem een lat laten. Komt ervan dat je gelijkvloers wou wonen, of ik zo heb horen aankomen. Zwijgend, kenner van de onweerswolkjes in het geluid van zijn vrouw, zat Meikel zo dicht mogelijk bij het raam. Nou, hier aan begon te wennen. Nou, zo'n sokken in de benauwnis dampwolkjes gaven, vertelde-ie van de uitstelling van de portreten in de sigarenwinkels, de hele stad door. Hoe ze Moritz zijn naam, Moritz-Kanel, die in Holland zo gewoon voor een sorist klonk, in Moritz-Kanel, had een veranderd. Je zult weer iemand uit buitenland en hoe er twee dagen van te voren al voor vijftig huilig genomen was, doorwild vreemden. Mijn tiedekte, snee boterhammen, schilde de korsten der kaas, schoon koffie. En achter de tralende riegeldjes, zwetende ruiten begonnen ze te ontbijten. Allemaal kieskauwend, zondertrek, wee door de warmte in de kamer, die voor de zieke cel als brood zo nodig was. Buiten tekkerde de regen minder. De mensen liepen als zonder paraphries en tegen één uur, bijna voor de eerste indienzoomer, vleurde het op de dakpangen van Toverzijdak, luurtjes en aardvarend, door kwijnend gedopper, der als een zeebel zo bleke watersen. Zouden we het raar niet even te open schuiven om een biezel te luchten? Praten meidel, met de niet te verslieken deegkloeder in zijn keel. Hij stikte. Om zo de genoeweer te bederven, denk er niet aan, zijn moeder, met perltjes weet bij de implanting van er alzet in ruik een wiepende neus. Een gebogen rugje voelde groeiend aan. Zij zat dichtst op de kachel, de leuning van haar stoel bladderde haast. En als de lijn van de cheloes meld, wat ken een piezelje frisse lucht voor kwaad, giel knijkel aan. Zelfs met ons lokoffie wou de deegknoeder niet door zijn keel gehad. Het was de hitte van een maschinenkamer. En nou ook de kachelpijp rossig lichte met verschietend gepulveren van heenwonkende stofpleusjes, broeide een stank van inbrandend vet en smulend hout, dat je neus er hard van werd. De lijn schrik de moritz een boterham in de steek laten. De violonfennamie van tafel bekeek er op de naad, dan om zijn vader te overtuigen hoe het piepte, zette hij een paar streken in en, waarachtig, bij telkens weer krasserige heig, precies een kind met bronchitis, keken ze mekanden met kieke ogen van zorg aan. Zorg om kostbaar instrument, zorg om hoe iets in toekomst die op het spellet stond. En toen de cel opnieuw op meintje door deken rustte, kies koud en zeswijgend, dacht niemand meer aan de klemmende hoofdpijngevende warme te. Smiddags kwam Grootmoe op bezoek. Schudde er hoofdje, zei er beplach, ach, ach, daar was ze nou met zo'n trots, zo'n heerlijkheid binnenkomen vallen, vol van de protretten in de stad, protretten van haar kleinzoon, protretten waar je maar liep, of al de mensen aan niets anders dachten. En dan piepte de cello. Om beurte, vecht de moeder, meintje, mijkel, moritz eruit en droog, naart naar huis, maar als zonnetje kijkend, en om beurte deed ze een loopje de sigarenwinkelslangs, elkaar bij de cellaflossont, blij als ze adem konden happen, in plots omgeslagen lenteweer, pufend, heigen, blazen bij betreden van de ziekenkamer, waar de buinen bruit der violoncelle de haarige dekers beleid. Tegen den avond met de lamp aan hield Mijkel niet langeruit, ging hij in de slaapkamer, bij een eentje kaars te krant lezen, terwijl moeder onder de lekkere koele wolleid en meintje bij de bovenburen op visite was. Moritz, gevlucht in kabinetje, bespeelde een gehuurde cell om zich te oefenen, liep af en toe de heetekamer in, om de kachel te voorzien en te luisteren of nog piepte. Ze deed al minder, het hulp, God tank en omdat hulp, omdat de vochtigheid ter secure uitrok, bleven ze den hele volgende dag geweldig stoken, terwijl buiten volst de zomer was, de mensen in luchtige zomerkleren liepen, of voor de open ramen van het heerlijk weer profiteven. Komplement van groot moe, of die nog piept, vroeg ontuur en meschie aan de deur. Komplement en dat piep veruitgaat. Concert van moeist, kanel, liep uitstekend af, maar de familie zelf genoet door het mienste van, omdat ze zich allemaal slap van het gebraaiende kamer voelde en in duizend vreesen zaten, dat gepiep weer om zou komen, het schrukelijke piep, waarvoor ze twee dagen af otters gezwet hadden. Einde van de zieken.