 Hoofdstuk 18 van Niels Holgersons Wondebare Rijs. Deze Libri-Vox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wondebare Rijs door Selma Lagerlöf in de vertaning van Margareta, Mijboom. Hoofdstuk 18. Het Grote Vogelmeer. Jaro de Wilde Eend. Ten oosten van het Meerwetter ligt het Takermeer. Daaromheen strikt zich het Grote Vlakke Land van Oost-Hotland uit. Het Takermeer is vrij groot en nog groter schijnt het vroeger geweest te zijn. Maar toen vonden de mensen dat het een al te groot gedeelte van de vruchtbare vlakte bedekte. En zij probeerden het water uit te malen. Om op de bodem van het Meer te kunnen zijn en oogsten. Het gelukte hen niet het gehele Meer te verleggen. Zoals ze eerst wel gewild hadden nog altijd bedekt het een groot stuk land. Maar na dit uitmalen is het Meer zo ondiep geworden dat bijna nergens meer dan een meter water staat. De kusten zijn rassig en modderen geworden. En overal steken kleine slik eilandjes boven de waterspiegel uit. Nu is er iemand die graag met de voeten in het water staat. Als hij het hoofd en het lichaam maar boven water houden mag en dat is het riet. Dat kan geen beter groeie plaatsvinden dan de grote slikkige Takerkust en de slik eilandjes daaromheen. Dat tiert daar zo goed dat het Meer dan Manshoog wordt. En zo dicht dat het bijna onmogelijk is er met een boot door te komen. Het vormt een brede, ondordringbare groene om heimde strook om het gehele Meer. Zodat het alleen op enkele plaatsen toegankelijk is. Waar mensen het riet hebben weggenomen. Maar als sluit het riet de weg voor de mensen af, het geeft daarin tegen een schuilplaats aan allerlei andere wezens. Tussen het riet zijn veel platjes en kanalen. Met groen stilstaandwater waar kroos en de water kolofteert. En waar muggelarven, jonge vissen en klompenwormen in eindeloze massa's geteeld worden. En aan de kanten van die plasjes en kanalen zijn er een menigte goed verborgen plaatjes waar de vogels hun eieren kunnen uitboden en hun jongen opvoeden. Zonder door vijanden gestoord of door zorgen voor een voedsel gequelte worden. Er wonen ook een verbazend aantal vogels in het riet van het taakermeer. En nog velen komen er jaarlijks bij. Naarmate het Meer bekend wordt wat een heerlijk verblijf het is. De eerste die er zich vestigde waren de wilde eenden. En die wonen er nog bij duizenden. Maar ze bezitten niet meer het hele Meer. Zij hebben het moeten delen met zwanen. Kleine duikers, zwarte waterhunders, lepel eenden en nog een hele massa anderen. Het taakermeer is zeker het grootste en mooiste vogelmeer dat er in het hele land te vinden is. En vogels moeten zich gelukkig voelen, zolang ze zulk een toevoldigdse oord hebben. Maar het is niet zeker hoe lang ze de heerschappij over de rietvelden en de slikplekken zullen behouden. Want de mensen kunnen niet vergeten dat het Meer zich uitstreekt over een groot stuk goed en vruchtbaar land. En keer op keer doen ze elkaar voorstellen om het droog te maken. En als die voorstellen werden uitgevoerd, zouden al die duizenden volgens gedwongen zijn uit de buurt te vertrekken. In de tijd toen Niels Holgersson rondreisde met de wilde gansen, was er bij het taakermeer een wilde eend. Die Jarrow heten. Hij was een jonge vogel en had nog maar één zomer, één herfst en één winter geleefd. Nu was het zijn eerste lente. Hij was pas uit Noord-Afrika thuisgekomen en had het taakermeer zo tijdig bereikt dat het ijs nog op het Meer lag. Op een avond toen hij en de andere jonge eenden zich vermaakten met hen en weer te vliegen over het Meer, loste een jager een paar schoten op hem en Jarrow werd in de borst getroffen. Hij meende dat hij sterven moest, maar opdat hij die hem had getroffen en niet in zijn macht zou krijgen, vloog het dier door zolang het kon. Jarrow dacht er niet aan een bepaalde richting te nemen, maar deed enkel zijn best om zover mogelijk te komen. Toen zijn krachten hem begraven zodat hij niet verder vliegen kon, was hij niet langer boven het Meer. Hij was het land ingevlogen en zond nu neer aan de ingang van een van de grote boerderijen die aan de oever van het taakermeer liggen. Kort daarna kwam een jongen over de hoever. Hij kreeg Jarrow in het oog en raakte hem op. Maar Jarrow, die niet anders verlangde dan in vrede te mogen sterven, verzamelde zijn laatste krachten en beet de jongen hard in de vinger, om hem te dwingen hem los te laten. Het lukte Jarrow niet, zich te bevrijden, maar die aanval had de goede uitwerking dat de jongen merkte dat de vogel niet dood was. Hij droog hem voorzichtig naar de kamer en liet hem de huismoeder zien, een jonge vrouw, met een vriendelijk gezicht. Zij nam de jongen dadelijk Jarrow af, streelde hem over de rug en veegde het bloed af dat uit de veren aan zijn hals cypelde. Zij bekeek hem nauwkeurig en toen zij zag hoe mooi hij was, met zijn donkergroene glansende kop, zijn witte ring om de hals, zijn bruin rode rug en de blauwe vlekken op de vleugels, vond ze zeker dat de jammer zou wezen als hij sterven moest. Ze maakte gauw een mandje in orde, waar zij de vogel in neerleid als in een bedje. Jarrow had al die tijd gefladderd en geworsteld om los te komen, maar toen hij begreep dat de mensen niet van plan waren hem dood te maken, ging hij met een gevoel van welbehagen in de mand liggen. Nu eerst merkte hij hoe uitgeput hij was van akeligheid en bloedverlies. De huismoeder droeg de mand door de kamer om ze in een hoekje bij de haar te brengen, maar al eer ze die had neergezet had Jarrow de ogen dicht gedaan en was ingeslapen. Na een poos werd Jarrow wakker, doordat iemand hem zacht aanstoten. Toen hij de ogen open deed werd hij zo verschrikkt dat hij bijna flauw viel. Nu was hij toch verloren, want daar stond hij, die gevaarlijker was dan mensen en rovogels. Dat was niemand anders dan Caesar zelf, de lang haarige jachthond, die hem nieuwsgierig besnuffelde. Hoe akelerbang was Jarrow de vorige zomer niet geweest, toen hij nog een klein, geel, donzer, jong eentje was. De Elkens als het geroep door het Rietveld had geklonken, daar komt Caesar aan. Daar komt Caesar aan. Als hij de bruin- en witgevlekte hond had zien aankomen door het water met de bek vol tanden, had hij gemeend de dood zelf te zien. Hij had altijd gehoopt dat hij nooit het ogenblik zou beleven, dat hij Caesar van aangezicht tot aangezicht zou zien. Maar hij moest het ongeluk gehad hebben, juist in de boerderij neer te vallen, waar Caesar woonde, want nu stond hij daar voor hem. Wie ben jij? brompte hij. Hoe ben je hier in de kamer gekomen? Hoor je niet thuis op het Rietveld? Nouders kon Jarrow moed vinden te antwoorden. Wees niet boos op mij, Caesar, omdat ik in de kamer ben gekomen, zei hij. Ik kan het niet helpen. Ik ben aangeschoten. De mensen zelf hebben mij hier in deze mand gelegd. Oh zo, hebben de mensen zelf je hier neergelegd, zei Caesar. Dan is het zeker hun bedoeling je weer beter te maken. Ik zou denken dat ze wijzer deden, je op te eten, nu ze je eenmaal hebben. Maar in elk geval ben je veilig in deze kamer. Je hoeft niet zo angstig te kijken, we zijn hier niet op het taakermeer. Met die woorden ging Caesar liggen slapen voor de vlammende haard. Zodra Jarrow begreep dat dit vreselijk gevaar voorbij was, kwam weer die grote vermoeidheid over hem en hij viel in slaap. Toen Jarrow weer wakker werd, zag hij een schootel met ruttenwater voor zich staan. Hij was nog heel ziek, maar hij had honger en begon te eten. Toen de huismoeder zag dat hij zich bewoog, streelde z'm en keek als of ze blij was. Daarnaas liep Jarrow weer in. Verscheidende dagen deed hij niets anders dan eten en slapen. Op het morgen voelde Jarrow zich zowel dat hij uit de mand kwam en door de kamer ging lopen. Maar hij was nog niet ver gekomen toen hij omviel en bleef liggen. Toen kwam Caesar, deed zijn grote bek open en pakten hem op. Jarrow menen natuurlijk dat de hond hem doodbijtend wou, maar Caesar droog hem naar de man terug zonder hem kwal te doen. Daardoor kreeg Jarrow zo'n vertrouwen in Caesar dat hij op zijn volgende tocht door de kamer naar de hond toeging en naast hem kwam liggen. Na die tijd werden Caesar en hij goede vrienden en Jarrow lag elke dag verschillende uren te slapen tussen Caesar's poten. Nog meer dan van Caesar hield Jarrow van de huismoeder. Voor haar was hij helemaal niet bang, maar hij streek met de kop langs haar hand als zij hem eten kwam brengen. Als zij uit de kamer ging, zuchtte hij van verdriet en als hij weer binnen kwam, riep hij haar welkom toe in zijn eigen taal. Jarrow vergad helemaal hoe bang hij vorige was geweest voor mensen en honden. Hij vond dat ze vriendelijk en goed waren. En hij had zijn lief, hij wou dat hij gezond was, zodat hij naar het taakermeer had kunnen vliegen, om aan de wilde eenden te vertellen dat hun oude vijanden niet gevaarlijk waren en dat ze helemaal niet bang voor hen hoefden te wezen. Hij had opgemerkt dat zowel de mensen als Caesar kalme ogen hadden en het deed hem goed ze aan te zien. De enige in de kamer die hij liever niet in de ogen zag was Chlorina, de kamerkat. Zij deed hem ook geen kwaad, toch kon hij haar maar niet vertrouwen. Ook kibbelde ze altijd met hem, omdat hij van de mensen hield. Je meent dat ze je verzorgen, omdat ze van je houden, zei Chlorina, wacht maar dat je vet bent. Dan draaien ze je de nek om. Ik ken ze wel die mensen. Jarrow had een tear vergevens gezind hard als alle vogels en hij werd bitter bedroefd toen hij dat hoorde. Hij kon zich niet voorstellen dat de huismoeder hem de hal zou willen omdraaien en hij kon zoiets ook niet geloven van haar zoon. Dat urenlang na zijn man kon zitten zingen en babbelen. Hij meende te begrijpen dat zij hem even lief hadden als hij hen. Op een dag toen Jarrow en Caesar op hun gewone plaatje voor de hart lagen begon Chlorina die boven op de hart zat met de wilde eend te kibbelen. Ik zou willen zwille weten, Jarrow, wat jullie wilde eenden. Het volgend jaar zult beginnen als het taakermeer wordt droog gemaakt en in een akker veranderd, zei Chlorina. Wat zeg je daar, Chlorina? Riep Jarrow aan sprong op van schrik. Ik vergeet altijd dat jij niet, zoals Caesar en ik, de mensen taal verstaat, zei de kat. Anders zou je wel hebben gehoord dat de knechts die gisteren in de kamer waren en overspraak hem, dat al het water uit het taakermeer zou worden gemalen en dat de bodem bijna even droog zou worden als de vloer van de kamer. En nu zou ik wel eens willen weten waar jullie wilde eenden dan heen moeten. Toen Jarrow dat hoorde, werd hij zo boos dat hij sisten als een slang. Je bent evenakelijk als een zwart waterhoen, zei hij tegen Chlorina. Je wil me tegen de mensen opstoken. Ik geloof niet dat ze zo iets zullen doen. Ze moedde toch wel weten dat de taakermeer van de wilde eenden is. Waarom zouden ze zoveel vogels dakloos en ongelukkig maken? Je hebt dit alles vast, maar bedacht om me aan het schrikken te maken. Ik wou dat Korgo de aarend je verscheurde. Ik wou dat onze huismoeder je snor afknipte. Maar Jarrow kon Chlorina met die uitval niet tot zwijgen brengen. Zo, geloof je dat ik lieg? Zei ze, vraag het Caesar dan. Hij was gisterenavond ook in de kamer. Caesar lieg nooit. Caesar, zei Jarrow, jij verstaat de mensen taal veel beter dan Chlorina. Zeg nu eens dat zij het niet goed gehoord heeft. Stel je nu eens voor hoe dat gaan moest als de mensen het taakermeer gingen droog maken en van de bodem van het meer een akker maken. Dan zou daar geen watermuur en geen kroos meer zijn voor de grote eenden en geen jonge vissen en kickers en muggelarven voor de jonge. Dan zouden al die bosjesriet verdwijnen waar de jonge eenden zich nu kunnen verstoppen tot ze kunnen vliegen. Alle eenden zouden moeten verhuizen en een andere woonplaats zoeken. Maar waar vinden ze ooit zo'n schelplaats als het taakermeer? Caesar, zeg nu eens of Chlorina het niet mis heeft. Het was vreemd om te zien hoe Caesar zich gedroeg onder dat gesprek. Hij was al die tijd klaar wakker geweest, maar toen Jarrow hem aansprak, gaat hij. Lijst een lange snuit op de voorpoten en sliep vast in een oogmelijk. De kat zag op Caesar neer met een sluwe lach. Ik geloof dat Caesar je liever niet antwoorden wil, zei ze tegen Jarrow. Het gaat met hem als met alle honden. Ze willen nooit erkennen dat de mensen iets verkeerds kunnen doen. Maar je kunt mij op mijn woord geloven. Ik zal je zeggen waarom de mensen juist nu het taakermeer willen droogmaken. Zolang jullie wilde eenden nog de baas waren op het meer, wilden ze dat niet. Want van jullie hadden ze nog wat nut. Maar nu hebben immers ook duikers en zwarte waterhoeders en andere oneetbare vogels bijna alle plasjes en rietbosjes ingenomen. En voor hun genoegen, medende mensen, hoeven ze het meer niet te behouden. Jarrow dacht er niet aan chlorinette waarschuwen, maar hij heeft de kop op en riep Caesar in het oor. Caesar, jij weet dat op het taakermeer nog zoveel eenden zijn, dat ze de lucht vullen als wolken. Zeg nu dat het niet waar is dat de mensen van plant zijn al die eenden dakloos te maken. Toen stoof Caesar op en deed een zo heftig uitval tegen Chlorina dat ze op een plankje bovenaan de muursprong. Ik zal je leren je mond te houden als ik slapen wil, schreeuwde Caesar. Ik weet wel dat er sprake van is, dat het meer, nog van het jaar zal worden droog gemaakt. Maar daar is al zo dikwijls over gesproken en er kwam nooit wat van. En die droogmakerij vind ik helemaal niet goed, want hoe zal het dan met de jacht gaan als het taakermeer wordt droog gemaakt? En jij bent dus toffel als je je daarop verheugd. Waar zullen jij en ik mee spelen als er geen vogels meer op het taakermeer zijn? De lokvogel. Een paar dagen later was Jarrow zoveel beter dat hij door de kamer kon vliegen. Hij werd toen door de huismoeder vaak gestreeld en de kleine jongen sprong naar buiten en plukte voor hem de eerste gashalpjes. Die waren opgekomen. Als de huismoeder hem streelde, dacht Jarrow, dat al was hij nu zo sterk dat hij weer naar het taakermeer zou kunnen vliegen. Hij toch liever niet van de mensen zou scheiden. Hij had er niets tegen zijn hele leven bij hem te blijven. Maar op een morgenvoeg legde de huismoeder over Jarrow een soort teugel of strik die hem belette zijn vleugels te gebruiken en gaf hem toen aan de jongen die hem op de hoever had gevonden. De jongen nam hem onder de arm en ging met hem naar het taakermeer. Het ijs was gesmolten, terwijl Jarrow ziek was. Het oude dorreriet van het vorig jaar stond nog aan de kanten en langs de eilangtjes, maar alle waterplanten waren opgekomen. In de diepte en de groene toppen kwamen al boven aan de waterspiegel en nu waren bijna alle trekvogels thuisgekomen. De krommesnavals van de pluvierum kwamen uit het water. De duikers zommer rond met nieuwe verend kragen om de hals. En de snippen begonnen strootjes te zoeken voor hun nesten. De jongen ging in een platteboot, legde Jarrow op de bodem ervan en begon zich te bomen naar het midden van het meer. Jarrow, die nu gewend was, niets dan groets van de mensen te verwachten, zei tegen Caesar die ook was meegegaan dat hij de jongen heel dankbaar was, omdat hij hem meegenomen had naar het meer. Maar de jongen had hem niet behoeven te boeien, hij was niet van plan weg te vliegen. Hierop antwoorden Caesar niets. Hij was niets spraakzaam die morgen. Het enige wat Jarrow een beetje vreemd vond, was dat de jongen zijn geweer had meegenomen. Hij kon niet geloven dat een van die goede mensen daarop de boerderij van plan was op vogels te schieten. Caesar had hem ook, bovendien nog gezegd, dat de mensen op deze tijd van het jaar niet op de jacht gingen. Het is verboden in deze tijd, zei hij, maar dat geldt natuurlijk niet voor mij. De jongen voer in tussen naar een van de slik eilandjes met Riet omringt. Daar ging hij uit de boot, hoopte een stapel. Outro riet op een en ging daarachter liggen. Jarrow mocht met de strik over de vleugels en met een lang tal aan de boot vastgemaakt buiten rondlopen. Op eens kreeg Jarrow een paar van de jonge eenden in het oog, waarmee hij vroeger heen en weer had gevlogen over het meer. Ze waren ver weg, maar Jarrow riep ze met een paar luide kreten. Ze beantwoordde die en een mooie troep kwam daarbij. Al voor ze dichterbij hen kwamen, begon Jarrow te vertellen van zijn wonderbare redding en van de goedheid van de mensen. Op hetzelfde oorgomelijk vielen twee schoten achter hem. Drie eenden zonken dood meer in de zee en Cezar sprong in het water en haalde ze op. Toen begreep Jarrow alles, de mensen hadden hem gered om hem als lokvogel te gebruiken. En dat was ook gelukt. Drie eenden waren door zijn toedoen geschoten. Hij dacht dat hij zo stervend van schaamte. Hij meende dat zelfs zijn vriend Cezar hem voorachtelijk aanzag. En toen ze thuis kwamen in de kamer durfde hij niet bij de hond gaan liggen slapen. De volgende morgen werd Jarrow weer naar buiten gebracht, op het meer. Ook nu weer kregen hij een paar eenden in het oog. Maar toen hij merkte dat ze naar hem toe kwamen, riep hij weg, weg, pas op. Ga een andere kant uit. Daar ligt een jagen achter die hoprit. Ik ben maar een lokvogel. En werkelijk gelukte het hem hem te beletten onderschot te komen. Jarrow had nauwelijks de tijd een grasje te proeven. Zo druk had hij het met wachthouden. Hij riep om te waarschuwen zodra een vogel in de buurt kwam. Hij waarschuwde zelfs de duiker eenden, hoewel hij een hekel aan haar had. Omdat zij de wilde eenden uit hun beste schelhoekend verdrijven. Maar hij wilde niet dat ook maar één enkele vogel door hem ongelukkig zou worden. En door zijn waakzaamheid moest de jongen naar huis gaan zonder een schot te hebben gelost. Toch zag Cezar er minder ontevreden uit dan de vorige dag. En toen de avond kwam, nam hij Jarrow in zijn bek, droog hem naar de haart. En liet hem slapen tussen zijn voorpoten. Maar Jarrow dierde niet meer in de kamer. Hij was diep ongelukkig. Hij leed onder de gedachte dat de mensen hem nooit hadden liefgehaald. Als de vrouw of haar kleine jongen bij hem kwam om hem te strelen, stak hij de snavel onder de vleugels. En deed alsof hij sliep. Verschijnen de dagen naar Jarrow zijn treure gewachtdienst voortgezet. En hij was al over het hele taak meer bekend. Daar gebeurde het op een morgen, terwijl hij als gewonelijk riep, Pas op vogels, kom niet in mijn buurt. Ik ben maar een lokvogel, dat er een duiker nest kwam aandrijven naar het eilandje waar hij stond vastgebonden. Dat was nu niet zoveel bijzonders. Het was een nest van het vorig jaar. En de duikernesten zijn zo gebouwd dat ze op het water kunnen drijven. Dus gebeurt het vaak dat ze weg drijven op het meer. Maar Jarrow bleef toch staan en keek naar het nest, want het kwam zo regelrecht op het eilandje aan dat het scheen of iemand zijn vaart bestuurde. Toen het nest dichterbij kwam, zag Jarrow dat een klein mensje, het kleinste dat hij nog ooit had gezien in het nest zat. En het met een paar stokjes voortroeide. En dat mensje riep hem toe. Kom zo dicht bij het water, als je kunt, Jarrow. En houd je klaar om weg te vliegen. Je zult spoelig bevrijd worden. Een ogenblik later lag het duikernest bij het land. Maar de kleine roeier kwam er niet uit. Hij bleef stil zitten tussen takjes en strootjes voorborgen. Jarrow zat ook bijna onbewegelijk. Hij was als verland van angst dat zijn bevrijding ontdekt zou worden. Quart erop kwam een vlucht wilde gansen aanvliegen. Jarrow kwam meer tot zichzelf en waarschuwden ze, zo luidroepende als hij maar kon. Toch vlogen ze verschijnde malen heen en weer boven zijn hoofd. Ze bleven zo hoog in de lucht dat ze buiten schot waren. Maar de jongen liet zich toch verleiden om op hen te schieten. Nauwelijks waren die schoten gelost of het dwergje sprong aan land. Trok een mesje uit de schede aan zijn zij en sneedt het net dat Jarrow's vleugels vast hield, met een paar vluggen sneden door. Vlieg nu weg, Jarrow. Eer de knechte opnieuw heeft kunnen laden, riep hij, terwijl hij weer in het nest sprong en van land afzette. De jager had naar de gansen gekeken en niet gemerkt dat Jarrow bevrijd was. Maar Caesar had beter opgelet en gezien wat er gebeurde. En juist toen Jarrow de vleugels uitsloeg, sprong hij op hem toe en greep hem bij de nek. Jarrow schreeuwde erbarmelijk, maar het dwerg die hem bevrijd had, zij met de grootste kant te teren, Caesar. Als jij zo eerlijk bent, als je er uitziet, kun je toch niet een goede vogel willen dwingen om hier te zitten en anderen in hun ongeluk te locken. Toen Caesar dat hoorde, grijnsde hij akkelijk met de bovenlip. Maar een ogenblik later liet hij Jarrow los. Vlieg maar weg, Jarrow, zei hij. Je bent zeker te goed om een lokvogel te zijn. Daarvoor wou ik je ook niet houden, maar alleen, omdat ik je zo zal missen in de kamer. Het droogmaken van het meer. Het was wezenlijk heel stil in de kamer, toen Jarrow weg was. De hond en de kat vonden de dag lang. Nu ze hem niet meer hadden, om over te kibbelen. En de vrouw miste zijn vrolijk gesnater. Telkins als zij de kamer binnenkwam. Maar wie het meest naar Jarrow verlangde, was het kleine jongetje, Per Ola. Per Ola was pas drie jaar oud. En had in zijn hele leven nog niet zo'n speelkameraat gehad als Jarrow. Toen hij hoorde dat Jarrow weer naar het taken meer en de andere eenden was, teruggegaan, kon hij daarmee niet tevreden wezen. Maar dacht er Telkins aan hoe hij hem terugkrijgen zou. Per Ola had veel met Jarrow gepraat, terwijl hij stil in zijn mantje lag. En hij was er van overtuigd dat de eend hem begreep. Hij vroeg moeder of zij hem bij het meer wou brengen, dan zou hij Jarrow wel zien en hem overhalen weer terug te komen. Maar moeder wilde dat niet. Toch gaf Per Ola daarom zijn plan niet op. De dag nadat Jarrow verdwenen was, liep Per Ola buiten op de plaats. Hij speelde als gewoonlijk alleen, maar sesuilag op de stoep. En toen moeder de jongen buiten liet, had ze gezegd, let op Per Ola, Caesar. Als nu alles was geweest als gewone, had Caesar ook het bevel opgevolgd en de jongen was zo goed bewaakt geworden dat hij niet het minste gevaar had gelopen. Maar Caesar was in die dagen zichzelf niet. Hij wist dat de boeren die om het taken meer woonden, weer dachten over het droogmaken van het meer. En dat ze er bijna toe besloten waren. De ene moest er weg en Caesar zou nooit meer op jacht kunnen gaan. Hij was zo vervuld met de gedachten aan dit ongeluk, dat hij er niet aan dacht dat hij op Per Ola passen moest. En de kleine was nauwelijks alleen op de plaats of hij begreep dat nu het rechte ogenblik gekomen was om naar het taken meer te gaan en met Jarrow te spreken. Hij deed een hek open en stapte naar het meer, op het smaller pad, dat over de lage wijden liep. Zo lang met hem van huis uit kon zien, liep hij langzaam, maar later zo hard als hij kon. Hij was zo bang dat moeder of iemand anders hem roepend zou, zodat hij er niet heen kon gaan. Hij wou immers geen kwa doen. Hij wou alleen Jarrow overhaden om terug te komen. Toch voelde hij wel dat ze dat thuis niet goed zouden vinden. Toen Per Ola aan de oefen van het meer was gekomen, reep hij meer dan eens om Jarrow. Toen stond hij een hele post te wachten. Maar Jarrow verscheen niet. Hij zag wel veel vogels die op hem leken, maar ze vloegen voorbij zonder naar hem te kijken. En hij begreep dus dat zij de rechten niet waren. Toen Jarrow niet bij hem kwam, dacht de kleine jongen dat hij hem zeker gemakkelijk zou vinden als hij maar op het meer kon komen. Er lagen veel goede vaartuigen aan de kant, maar zij waren vastgebonden. De enige die daar los en leeg lag, was een oude, droge schuid, maar zo slecht was ze dat niemand eraan dacht zit te gebruiken. Maar Per Ola kroop er in, zonder er om te geven dat de hele bodem onder water lag. Hij kon de riemen niet gebruiken, maar hij begon met de boten wiegen en te schommelen. Zeker zou het een volwassen mens niet gelukt zijn op die manier een boot vlot te krijgen op het taak aan meer. Maar als het water hoog is en het ongelukk het wil, hebben kleine kinderen er een wonderlijke slag van op het water te komen. Algoud reef Per Ola rond op het taak aan meer en riep om Jarrow. Toen de oude boot daarop het meer schommelde, gingen zijn spleten hoe langer, hoe verder open en het water stroomde naar binnen. Maar Per Ola gaf daar niet om. Hij zat op het kleine bankje in de voersteven. Riep elke vogel deed hij zag en was er verbaasd over dat Jarrow niet kwam. Eindelijk kreeg Jarrow werkelijk Per Ola in het oog. Hij hoorde dat iemand hem bij de naam riep die hij onder de mensen had gehad. En hij begreep dat de jongen op het taak aan meer was gekomen om hem op te zoeken. Jarrow werd ineens onuitsprekelijk blij omdat één van de mensen hem werkelijk lief had. Hij schoot neer bij Per Ola als een pel uit de lucht, ging naast hem zitten en liet zich door hem strelen. Ze waren allebei even gelukkig omdat ze al kan er weer zagen. Maar opeens merkte Jarrow hoe het met de boot gesteld was. Die was half vol water gelopen en op het punt te zinken. Jarrow probeerde Per Ola te vertellen dat hij die niet vliegen of zwemmen kon, moest zien aan land te komen. Maar Per Ola begreep hem niet. Toen wacht de Jarrow geen ogenblik meer. Maar vloog gauw weg om hulp te halen. Hij kwam een ogenblik later terug met een dwergje op zijn rug dat veel kleiner was dan Per Ola. Als hij niet had kunnen spreken en zich bewegen zou de jongen gedacht hebben dat hij een pop was. En dat dwergje zei Per Ola dat hij dadelijk een lange dunne stang moest opnemen die op de bodem van de boot lag. En proberen zich daarmee voor te duwen naar één van de riet eilandjes. Per Ola gehorzaamde onmiddelijk en het dwergje hielp hem de boot voor te duwen. Al gauw waren ze bij één van de eilandjes tussen de riet. En nu kreeg Per Ola het bevel aan land te stappen. Op hetzelfde ogenblik dat hij de voet aan wal zette, liep de boot vol water en zonk. Toen de jongen dat zag voelde hij dat vader en moeder heel boos op hem zouden wezen. Hij zou zijn begonnen te schrijden als hij niet dadelijk wat anders had gehad om over na te denken. Daar kwam opeens een troep groter grijze vogels aan. Zij streken neer op het eiland en het dwergje nam hem mee. En vertelde hem hoe zij heten en wat ze zeiden. En dat was zo prettig dat Per Ola al het andere vergat. Intussen hadden de mensen op de boerderij gemerkt dat Per Ola weg was en zochten hem. Ze zochten in de bijgebouwen, keken in de put en in de kelder. Toen liepen zij verder op paden en wegen naar de boerderijen in de buurt om te horen of hij ook daarheen verdwaald was. En vonden zijn spoor ook tot bij het taak meer. Maar hoe ze ook zochten, ze konden hem niet vinden. César de Hond begreep heel goed dat zijn volk naar Per Ola zocht. Maar hij deed niets om hem te helpen. In tegendeel, hij bleef stil liggen als of hem dat alles niet aan ging. Verder op de dag vond men Per Ola's voetstappen bij de boten. En toen merkte men dat de oude droge boot niet meer op de kant lag. En men begon te begrijpen hoe alles was gegaan. De boer aan zijn knechts maakte dadelijk de boten los om de jongen te zoeken. Ze ruiden over het meer heen en weer tot de avond zonder een glim van hem te zien. Ze konden niet anders denken dan dat de oude boot gezonken was. En dat de kleine jongen dood op de bodem van het meer lag. Die avond zwierf Per Ola's moeder aan de oever. Alle anderen waren er van overtuigd dat het kind verdronken was. Maar ze kon het niet geloven en bleef zoeken. Ze zocht tussen Riet en Biesen. En liep heen en weer op de natte grond. Zonder eraan te denken hoe haar voeten erin wegzonken en hoe nat ze werd. Ze was diep van hopend. Het hart deed haar pijn in de borst. Ze schrijden niet, maar vrong de handen. En riep haar kind met luiden klagende stem. Om zich heen hoorde zij het roepen van de zwane. Eenden en pluvierum. Ze meende dat die met haar meegingen en ook klagden en jammerden. Ze hebben zeker verdriet dat ze zo jammeren dacht ze. Maar dan bedacht ze zich. Het waren immers maar vogels die ze hoorde. Die hadden het toch zeker geen zorgen. Het was vreemd dat ze niet stil werden naar zo'n ondergang. Ze hoorde al de onthelbare troepen vogels om het taken meer telkend schreeuwen. Verschrijdenden van hen volgde haar waar ze ook heen ging. Anderen kwamen snel voorbij vliegen. De hele lucht was vol klachten en gejammerd. Maar de angst die ze zelf voelde opende haar hart. Ze vond dat ze niet zover van alle andere levende wezens afstond. Als de mensen gewonelijk doen. Ze begreep veel beter dan ooit te voren hoe de vogels het hadden. Ze hadden hun dagelijkse zorg voor huis en kinderen, even als zij. Er was zeker niet zo'n groot verschil tussen hen en haar. Als ze tot nu toe had gemeend. Zo kwam zij er toe eraan te denken dat het zo goed als uitgemaakt was. Dat al die duizenden zwanen en enen en zeeduikers hun te huis hierbij het taken meer zouden moeten missen. Dat wordt toch moeilijk voor hen, dacht ze. Waar zullen ze dan hun jongen opvoeden? Ze bleef staan en dacht daarover na. Het leek wel een goed en prettig werk, een meer in akkers en wijden te veranderen. Maar er was toch wel een ander meer dan het taken meer. Een ander meer waar niet zoveel duizenden dieren woonden. Ze dacht eraan dat de volgende dag het besluit van het droogmaken van het meer genomen moest worden. En ze voeg zich af of misschien daarom haar kleine jongen juist vandaag was heen gegaan. Of het misschien godsbedoeling was dat de smart haar hart zou komen openen voor barmachtigheid. Vandaag eraan te laat was om die vrede daad weer goed te maken. Ze ging snel naar de hoeven terug en begon met haar man over dit alles te spreken. Ze sprak over het meer en over de vogels. En zij hem dat ze geloofde dat Perola's dood een straf voor hen beide was. En ze merkte grauw dat hij hetzelfde dacht. Ze bezaten al een grote hoeven, maar als het meer werd drooggemaakt zou een groot deel van de bodem van het meer aan hen komen zodat hun bezittingen bijna verdubbeld zouden worden. Daarom waren zij meer ingenomen met het plan. En hadden er eivrig voor gewerkt dan een van de anderen die grond bij het meer bezaten. Die laatste waren bezorgd voor de onkosten geweest. En bang dat de droogmaken nu niet beter zou gelukken dan de vorige maal. De vader van Perola wist wel dat hij hen het overgehaald om mee te doen. Hij had al zijn overredingsvermogen gebruikt om zijn zoon een hoeven na te kunnen laten. Die tweemaal zo groot was als die hij van zijn vader had geerft. En nu stond hij daar en vroeg zich af of hier een bijzondere bedoeling van God in lag. Dat het taker meer hem zijn zoon had afgenomen op de dag voordien, waarop hij het contract over het droogmaken zou ondertekenen. Zijn vrouw behoefte niet veel te zeggen voor hij antwoorden. Het kan zijn dat God niet wil dat we zijn beschikkingen veranderen. Ik zal morgen met de andere spreken en ik denk wel dat we zullen besluiten dat alles zal blijven zoals het is. Terwijl de man en de vrouw samenspraken, lacht zij daar voor de haard. Hij hief het hoofd op en luisterde heel oplettend. Toen hij meende, zeker van zijn zaak te zijn, ging hij naar de vrouw. Pakte haar rokbeet en trok haar naar de deur. Maar Cezar toch riep ze en wilde zich losgekken. Maar toen barsten ze uit. Weet je waar Perola is? Cezar blafte vrolijk en sprong tegen de deur op. Ze deed die open en Cezar holde weg naar het taker meer. De vrouw was er zo zeker van dat hij wist waar Perola was, dat ze hem dadelijk achterna liep. En nauwelijks waren ze aan de kant van het meer gekomen of ze hoorde het schrijven van een kind over het meer. Perola had de heerlijkste dag in zijn leven gehad met duimelot en de vogels. Maar nu begon hij te schrijven omdat hij jonger had. En bang in het donker werd. En hij was blij dat vader en moeder aan Cezar hem kwamen halen. Einde van hoofdstuk 18. Hoofdstuk 19 van Niels Holgersons Wonderbare Rijs. Deze Libri-Vox-opname is vrij van oud deursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Rijs door Selma Nagroluf in de vertaling van Margareta Mayboom. Hoofdstuk 19, de voorspelling. Op een nacht lag de jongen te slapen op een eilandje in het taker meer. Maar hij werd wakker van riem slagen. Nauwelijks had hij de ogen geopend of er viel hem zo'n schellen licht gloed in het gezicht. Dat hij ze weer dichtknip. Eerst kon hij niet begrijpen wat het was. Dat zo helder scheen op het meer daar buiten. Maar al gauw zag hij dat er tussen het riet aan de kant een platte boot lag. Met een grote brandende teervakkel op een ijzeren stang op de achtersteven. De rode vlammen van de vakkel spiegelden zich helder in het doornachtelijk duister pik donkere meer. En de prachtige groet moest de vissen hebben aangelokt. Want rondom de vlammen in de diepte waren een massa donkere plekken te zien die zich aanhoudend bewogen en van plaats verwisselden. In de boot waren twee mannen. De ene zat bij de riemen, de andere stond bij de achterste roeibank en hield een korte piek met grove weerhaken voorzien in de hand. Hij deroide scheen een arme visser te zijn. Hij was een klein, droog, verweerd mannetje en had een dunne versleten jas aan. Men kon zien dat hij gewoon was in alle weer en wind buiten te zijn en dat hij niet om de kou gaf. De andere was goed door voet en goed gekleed en zag eruit als een flinke van zijn waardigheid bewuste boer. Houd nu hier stil, zei de boer, toen ze vlak voor het eilandje waren gekomen waar de jongen lach en meteen stoot hij met die piek in het water. Toen hij die terugtrok kwam er een lange, prachtige paling mee uit de diepte. Zie zo, zei hij, terwijl hij het dier van de palingsteker losmaakte. Dat is er een die er wezen mag. Nu geloof ik dat we zoveel hebben dat we wel naar huis kunnen gaan. Maar zijn metgezel heeft de riemen niet op, hij zat rond te kijken. Het is zo mooi hier op het meer vanavond, zei hij. En dat was het ook. Het was heel stil, zodat de hele waterspiegel in ongestoorde rust lag behalve de streep waardoor de boot was gekomen. Die lachte glinsteren in de vuurgloed als een guldenweg. De helderen hemel was diep blauw en dicht met sternbezijd. Het strand lag verscholen achter de rietbossen in het westen. Daar verhief zich de omber, hoog en donker, veel kolossaler dan hij gewoonlijk was. En sneed een groot driehoekig stuk uit het hemelgewelf. De andere zag om zodat hij de vuurgloed uit de ogen kon houden en keek rond. Ja, het is hier mooi in Östergielen, zei hij. Maar het beste van het landschap is niet dat het zo mooi is. Wat is het dan, vroeg de roeier? Ja, dat het een land is, dat in eer een aanzien staat. Ja, dat kan wel zijn. En dan dat men weet dat het altijd zo blijven zal. Hoe ter wereld kan men dat weten. Vroeg hij die bij de riemersat. De boer richtte zich op waar hij stond en leundde op de piek. Er is een oud verhaal dat in onze familie van vader op zoon is overgegaan. En daardoor kun je weten hoe het met Oost-Gotland zal gaan. Zij hij. Dat kon je me wel eens vertellen, zei de roeier. We zijn nu juist niet gewoon het aan iedereen te vertellen. Maar voor een oude cameraat wil ik het niet geheim houden. Op Ulvasa, hier in Oost-Gotland, ging hij voort. En nu was het aan zijn toon te horen dat hij over iets sprak dat hij van anderen had gehoord. En dat hij van buitenkende woonde jaren geleden een vrouw die de graven had in de toekomst te kunnen zien. En de mensen te kunnen zeggen wat hun zou overkomen. En dat kon ze zo zeker en nauwkeurig doen als of het al gebeurd was. Daardoor werd ze ver in het rondbroomt. En het is te begrijpen dat de mensen van heinde en ver kwamen toestromen om haar te bezoeken en te horen wat ze zouden moeten doormaken aan lief en leed. Op een dag dat de vrouw van Ulvasa in haar zaal zat spinnen, zoals de vrouwen vroeger plachten te doen, kwam er een arme boer de kamer in. En ging op de bank heel dicht bij de deur zitten. Ik zou graag willen weten waar u aan zit te denken. Lieve vrouwen, zei de boer, naar een poosje. Ik zit aan verheven een heilige dingen te denken, antwoorden zij. Dan gaat het zeker niet aan dat ik u naar iets vraag wat mij na aan het hart gaat, zei de boer. Dat zal wel niet anders zijn dan of je veel koren zult oogsten op je akker. Maar ik ben gewend vragen te krijgen van den Keizer hoe het met zijn kroon zal gaan. En van de paus, wat er van zijn sleutels worden zal. Ja, zo iets is zeker niet gemakkelijk te beantwoorden, zei de boer. Ik heb ook gehoord dat niemand van hier gaat zonder ontevreden te zijn met wat hij moest horen. Toen de boer dat zei, zag hij, dat de vrouw van Ulvasa zich op de lippen beat. En wat hoger op de bank ging zitten, zo zei ze, heb je dat van me gehoord. Dan kun je nu eens proberen mij te vragen naar wat je wilt weten. En dan kun je zien of ik niet zo kan antwoorden dat je tevreden bent. Hierna aarzelde de boer niet met zijn vraag voor de dag te komen. Hij zei dat hij gekomen was om te vragen hoe het in de toekomst met Oschotland zou gaan. Er was niets wat hij zo lief had als zijn geboortegrond. En hij meende dat hij zelfs in zijn laatste uren nog gelukkig zou zijn als hij op die vraag een goed antwoord kreeg. Is er niet anders dat je weten wilt, zei de wijze vrouw, dan denk ik wel dat je tevreden zult zijn. Want, zo waar ik hier zit, kan ik je verzekeren dat het met Oschotland zo zal gaan. Dat het altijd iets zal hebben om zich op te beroemen boven alle andere landen. Ja, dat is een goed antwoord, lieve vrouwen, zei de boer. En ik zou nu volkomen tevreden zijn als ik maar kon begrijpen hoe zo iets mogelijk wezen kon. Waarom zou dat niet mogelijk zijn, zei de vrouw van Ulvaza. Weet je niet dat Oschotland nu alwijd beroemd is? Of men je dat er een landschap in Zweden is dat zich beroemd kan op het bezit van twee kloosters tegelijk als Alvastra en Vetra. En dat zo'n mooie domkerk heeft als die inlintkupping. Dat kan wel zo zijn, zei de boer. Maar ik ben een oudman en ik weet dat er een tijd zal komen dat ze ons niet zullen eren. Nog om Alvastra of Vetra, nog om de domkerk. Daar kun je gelijk aan hebben, zei de vrouw van Ulvaza. Maar daarom hoef je toch niet aan mijn voorspelling te twijfelen. Ik zal nu een nieuw klooster laten bouwen op Vatstena. En dat zou wel eens het meest beroemde in het noorden kunnen worden. Daaraan zullen armen en rijken als Belgiëm stromen en alle zullen dit land prijzen. Dat Zulk een heilige plaats binnen zijn grenzen heeft. De boer antwoordde dat hij blij was dat te horen. Maar hij wist immers dat alles vergankelijk was. En hij zou graag horen wat het land in aanzien zou kunnen houden als het klooster van Vatstena eens in discredit kwam. Het is niet gemakkelijk het je naar de zin te maken, zei de vrouw van Ulvaza. Maar zover kan ik nog wel vooruit zien dat ik je kan zeggen eer het klooster van Vatstena zijn glans verliest zal daarnaast een kasteel verrijzen dat het prachtigste in zijn tijd zal wezen. Koningen en volsten zullen het bezoeken en het zal deze streek tot eerwoordend gerekend Zulk een sierraat te bezitten. Daar ben ik ook heel blij om dat ik dat hoor, zei de boer, maar ik ben een oud man en ik weet hoe het gewoonlijk gaat met alle heerlijkheid van deze wereld. En als het slot vervallen is, wat zal dan de ogen van de mensen op dit land vestigen? Het is geen kleinigheid, wat je wil weten, zei de vrouw van Ulvaza, maar ik kan wel zover in de toekomst zien dat ik merken kan hoe er leven en beweging komt in de bossen om vinspang heen. Ik zie dat er hutten en smederijen verrijzen en ik geloof dat het hele land geëerd zal worden omdat er nu ijzer bewerkt wordt. De boer kon niet ontkennen dat hij verbazend blij was dat we horen, maar als het nu eens zo ongelukkig ging, dat ook vinspangsfabriek in aanzien afnam. Dan zou het toch niet mogelijk zijn dat er iets nieuws kwam waar Oost-Hotland zich op beroemd kon. Je bent niet gemakkelijk te voldoen, zei de vrouw van Ulvaza, maar ik kan nog wel zover vooruit zien dat ik merk hoe eraan de oevers van het meer buitenhuizen als kastelen worden opgebouwd. Als of ze van heren waren, die oorlog hebben gevoerd in vreemde landen. Ik geloof dat de heren hoeven het land eventueel in aanzien zullen doen toenemen als al het anderen waarover ik heb gesproken. Maar als er nu een tijd komt dat niemand die heren hoeven meer prijsd hield de boer aan. Je hoeft niet zo bang te wezen, zei de vrouw van Ulvaza. Ik zie hoe er geneestkrachtige bronnen opborren op de velden van Medevie bij het Vettermeer. Ik geloof dat de bronnen op Medevie het land zo beroemd zullen maken als je maar wensen kunt. Dat is een gewichter ding om te horen, zei de boer. Maar als er nu een tijd komt dat de mensen hun genezing bij andere bronnen zoeken. Daar moet je niet bezorgd over wezen, antwoordde de vrouw van Ulvaza. Ik zie hoe de mensen door elkaar webelen en werken van Mutala tot men. Zei Gaven een verkeersweg dwars door het land en dan komt de Oost-Gottlands roem weer op alle lippen. Maar de boer pleef er ongerust uit zien. Ik zie dat de watervallen in de rivier van Mutala wielen in beweging gaan zetten, zei de vrouw van Ulvaza. En nu kwamen er een paar rode plekken op haar wangen, want ze begon ongeduldig te worden. Ik hoor Hamers dreunen in Mutala en weefstoelen slaan in Orcuping. Ja, het is goed dat ik dat weet, zei de boer, maar alles is veranderlijk. En ik ben bang dat ook dat vergeten kan worden. Toen nu de boer nog niet tevreden was, liep het geduld van de vrouw van Ulvaza ten eind. Je zegt dat alles vergankelijk is, zei ze, maar nu zal ik je toch iets noemen dat altijd hetzelfde blijft. En dat is dat zulke trotsen en hartnecke geboren als jij er één bent, hier in het land zullen zijn tot aan het eind van de wereld. Nulijks had de vrouw van Ulvaza dat gezegd, of de boer stond op, tevreden en blij, en dankte haar voor haar goed antwoord. Nu eindelijk was hij voldaan, zei hij. Nu begrijp ik volstrekt niet wat je meent, zei de vrouw van Ulvaza. Ja, ik meem dit, lieve vrouwen, zei de boer, dat alles wat koningen en kloosterlingen, heren en koopstadsburgers oprichten of bouwen, dat alles bestaat maar enkele jaren, maar als u me zegt dat er in Oost-Gotland altijd boeren zullen zijn die hun eer lief hebben en standvastig zijn, dan weet ik dat het land zijn ouderroom zal behouden, want alleen zij, die gebukt gaan onder de eeuwige arbeid in de aarde, kunnen dit land in welstand en aanzien houden door alle tijden heen. Einde van hoofdstuk 19. Hoofdstuk 20 van Niels Holgersons Wunderbare Reis. Deze Librivox opname is vrij van noteursrichten, opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wunderbare Reis door Selma Lagerlöf, in de vertaling van Margareta Meibom. Hoofdstuk 20 het baanje kleed. De jongen was weer op weg, hoog in de lucht. Hij had de grote vlakte van Oost-Gotland beneden zich en telde de vele witte kerken die boven kleine bosjes uitstaken. Op de meeste hoefen stonden grote, witgeschilderde huizen met twee verdiepingen, die er zo deftig uitzagen dat de jongen er zich over verbaasde. Er moeten in dit land geen boeren wonen, zei hij in zichzelf, want ik zie nergens boerderijen. Toen, ripedadelijk, alle wilde gansen, hier wonen de boeren als heren, hier wonen de boeren als heren. Op de vlakte waren ijs en sneeuw verdwenen, en netlentwerk was begonnen. Wat zijn dat voor lange kreeften die daar over de akkers kruipen, vroeg de jongen naar een poos. Ossen en ploegen, ossen en ploegen, antwoorden alle witte gansen. De ossen bewogen zich zo langzaam voor het over de akkers dat het haast niet merkbaar was, dat ze vooruitkwamen. En de gansen riepen hun toe, jullie komt van het jaar niet klaar, jullie komt van het jaar niet klaar. Maar de ossen bleven hun geen antwoord schuldig. Zei staken de bek, hoog in lucht en luiden. Wij doen meer nut in één uur dan jullie in het hele jaar. Op enkele plaatsen werden de ploegen door paarden getokken. Die liepen veel vleitiger en sneller dan de ossen. Maar de gansen konden niet laten ook hen te plagen. Schaam jullie je niet, ossen werkt te doen. Riepen zij de paarden toe. Schaam jullie je niet, ossen werkt te doen. Schaam jullie je niet zo te luieren, hinnikten de paarden terug. Terwijl de paarden en ossen buiten aan het werk waren, liep de hamel op de boerenplaats rond. Hij was pas geschooren en prekelbaar. Hij stoot de kleine jongens onderste boven, joeg de kettinghond in zijn hok en liep dan vier rond, als of hij alleen baas op de hoefen was. Hamel, hamel, wat heb je met je vol gedaan? riep de wilde gansen die boven in de lucht voorbij vlogen. Die heb ik naar de fabrieken van Drach in Rokkeping gestuurd, antwoorden de hamel met een lang geblaapt. Hamel, hamel, wat heb je met je horens gedaan? vroegen de gansen. Maar horens had de hamel tot zijn grote spijt, nooit gehad, en men kon hem niet meer ergeren, dan door daarnaar te vragen. Hij sprong een hele poos rond en stoot er om zich heen in de lucht. Zo boos werd hij. Op de grote weg kwam een man aan en dreef een troep skaanse biggetjes voor zich uit. Die nog maar een paar weken oud waren en op het land verkocht moesten worden. Ze stapten er dapper op los, zo klein als ze waren, en drukten zich dicht tegen elkaar aan, om elkaar te beschermen. Knor knor, riepende biggetjes. Wij zijn te vroeg van vader en moeder wegenomen. Hoe zal het met ons arme kinderen gaan? Maar zelfs de wilde gansen hadden het hart niet met zulke stakkers de gek te steken. Het zal je beter gaan dan je denkt, riepen zij in het voorbij gaan. De wilde gansen waren nooit zo opgeruimd als wanneer ze over een vlakte kwamen. Dan haasten zij zich niet, maar vlogen van de ene hoeven naar de andere en maakten gekheid met de tammerdieren. Terwijl de jongen over de vlakte reed, viel hem een verhaal in dat hij eens lang geleden had gehoord. Hij kon het zich niet goed meer herinneren, maar het was iets van een kledingstuk dat half van brokaat en half van bijgemaakt was. Maar zij, die dat kledingstuk bezat, versierde het bijen gedeelte met zoveel parelen en edelstenen dat het mooier en kostbaarder scheen dan het brokaat. Hij dacht eraan toen hij Oost-Hotland zag, omdat het uit een grote vlakte bestond tussen twee bergachtige borstachtige streken ingesloten. Eén in het noorden en één in het zuiden. De beide bosachtige streken lagen in blauwachtig licht en schitterden in het morgenrood als Oost-Hotland met guldensluijers waren bedekt en de vlakte, waarop de ene kale winterakker naast de andere lag, was op zichzelf niet mooier om te zien dan grijs bij. Maar de mensen woonden zeker graag op die vlakte omdat ze goed en mild was en ze hadden geprobeerd haar zo goed mogelijk te verstieren. Toen de jongen daar zo hoog door de lucht reed, vond hij dat steden en hoeven, kerken en fabrieken, paleisen en stationsgebouwen als kleine en grote sierraden erover verspreid lagen. De pannendaken schitterden en de vensten ruiten blonken als juwelen. Gele landwegen, glansende spoorels en blauwe kanalen liepen door de verschillende plaatjes als in zijde geboorduurde guirlandes. Lindkubbing lag om zijn domkerk heen als een groep parels om een kostbare steen en de hoeven op het land waren als kleine borstspelden en knopen. Er was niet veel orde en regel in het patroon, maar het was een pracht waar je nooit genoeg naar kijken kon. De gansen hadden de streek bij omberg verlaten en vlogen naar het Oosten langs het Geutakenaal. Dat was ook bezig, zich in orde te maken voor de zomer. De arbeiders maakte de kanten van het kanaal gelijk en teerden de grote sluispoorten. Ja, er werd overal gewerkt om de lente goed te ontvangen, ook in de steden. Daar stonden de schilders en de metselaars op de stijgers voor de huizen en maakten ze mooi. En de dienstmeisjes stonden in het open venster en lapte de glazen. Beneden aan de haven werden zel- en stoomboten in orde gemaakt. Bij Norkubbing verlieten de wilden gansende vlakten en vlogen naar de kant van Kolmarth. Ze hadden een poos langs een oude, heuvelachtige land weggevlogen die langs diep op kloven en woesten rotslanden slingende toen de jonge plotselingen geel gaf. Hij had met de voeten heen en weer zitten zwaien en een van zijn klompen was gevallen. Ganserik, ganserik, ik heb mijn klomp laten vallen. De ganserik keerde om en wilde neerdalen op het veld. Maar toen zag de jongen dat twee kinderen die juist aankwamen zijn klomp hadden opgeraapt. Ganserik, ganserik, vlieg weer naar boven, het is te laat, ik kan mijn klomp niet terugkrijgen. Beneden op de weg stond Asa het ganshoedstertje en haar broer de kleine mats en bekeken een klompje dat uit de lucht was komen vallen. De wilde gansen lieten het vallen, zei kleine mats. Asa het ganshoedstertje stond lang over die vondste pijnzin. Eindelijk zei ze langzaam een pijnzint. Herinner jij je wel, mats, dat we toen we voorbij het oef het klooster liepen, er over hebben hoeren praten, dat er in een boerderij een dwergje gezien was met een leren broek aan en met klompen aan de voeten als een werkman. En herinner je je dat we toen we in vits keufel kwamen, een meisje hoorde vertellen dat ze een goa dwerg met klompen aan had gezien, die op de rug van een gansloog. En toen we zelf in ons huisje kwamen, mats, zagen we immers een kaboutertje, dat precies zo gekleed was en ook op een gansklomp en weg vloog. Misschien was hij het wel, die hier door de lucht reed op zijn gans en de klomp verloor. Ja, dat moet zeker zo wezen, antwoordde kleine mats. Ze keerde de klomp om en bekeken die nauwkeurig, want het overkomt niet iedereen dwergklompjes op de weg te vinden. Wacht, wacht eens, mats, zei Asa. Hier staat iets op de ene kant. Ja, dat is zo, het zijn kleine letters. Laat het zien. Ja, daar staat, daar staat Niels Holgerson W. Wemmenhoek, dat is wel het wonderlijkste wat ik ooit gehoord heb, zijn mats. Einde van hoofdstuk 20. Hoogstuk 21 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van ooteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margarita Meybom. Hoogstuk 21, de geschiedenis van Karr en Gauvel. Karr, ongeveer twaalf jaar voor Niels Holgerson, op reis was gegaan met de wilde gansen, was er een ijzerfabrikant op Kolmarden, die van een van zijn jachthonden afwouw zijn. Hij liet zijn boswachter roepen, zij hem, dat het onmogelijk was die hond langer te houden, omdat men hem niet kon afwennen achter alle schapen en kippen te jagen, die hij maar zag. En vroeg de boswachter de hond mee te nemen naar het bos en hem dood te schieten. De boswachter deed de hond aan de ketting om hem naar een plaats in het bos te brengen, waar alle afgedankte honden van het landgoed gewoonlijk doodgeschoten en begraven werden. Hij was geen slechte man, maar hij was toch blij dat hij die hond dood mocht schieten, omdat hij wist dat hij niet alleen schapen en honden na juich, hij liep maar al te dikwels het bos in en snoepte een haastje of een jong korgoen. De hond was klein en zwart, met gele borst en voorpoten. Hij heette kar en was zo slim dat hij alles begreep wat de mensen zeiden, terwijl de boswachter hem door het bos bracht, wist hij heel goed wat hem te wachten stond, maar dat mocht niemand aan hem merken. Hij liet de kop en de staart niet hangen, maar zag er even zorgeloos uit als altijd. Het was omdat zij door het bos liepen dat de hond zo oppasste, niet te laten merken dat hij bang was. Om het oude landgoed heen lag namelijk aan alle kanten een groot uitgestrekt bos, berucht bij dieren en mensen omdat de eigenaars er al sinds jaren zo bezorgd voor waren geweest, dat ze het bijna niet over een hart konden verkrijgen een boom voor brand houten vellen. Ze hadden er ook niet hoe kunnen komen het te hakken en in toom te houden. Het bos had mogen doen waar het lust in had, maar het was natuurlijk dat een bos dat zo met rust gelaten werd, een heerlijke schelplaats voor bosdieren moest worden en die waren er dan ook bij massaas. Ze noemden het onder elkaar het vrijbos en waardeerden het als de beste schelplaats in het hele land. Toen u de hond door het bos gebracht werd, dacht hij eraan hoe hij de schrik was geweest van alle kleine dieren die daar woonden. Wat zouden ze allemaal blij zijn, zij daar in het kreupel hout, als ze wisten wat me wachten, dacht hij. En hij kwispelde met de staart en blafde blij, opdat ze toch niet zouden denken dat hij bang of gedrukt was. Wat zou er aan het leefend geweest zijn, als ik niet nu en dan eens had mogen jagen, dacht hij. Wie berouw hebben wil, mag dat voor mijn part. Ik doe niet mee, maar juist toen de hond dat dacht, kwam er een zonderlinge verandering over hem. Hij stak de kop en de nek naar boven als of hij lust had te huilen. Hij sprong niet meer naast de bos wachten voort, maar liep stil achter hem. Het was duidelijk dat er iets onaangenaams in de zin gekomen was. Het was vroeg in de zomer, de jonge e-landen waren juist geboren. En de vorige avond was het de hond gelukt, een jong e-landje, niet meer dan vijf dagen oud van de moeder weg te jagen en het op een morast te drijven. Daar had hij het heen en weer gejaagd. Eigenlijk niet om het diertje te vangen, maar alleen om zich met zijn angst te vermaken. De moeder wist wel dat het moeras bodemloos was, zo kort na het ontdoien van de grond. En dat het zo'n groot dier als zij was nog niet dragen kon. En ze bleef zo lang mogelijk aan de kant staan. Maar toen kar het kalfje al verder en verder wegdreef, liep zij plotseling het moeras op. Joeg de hond weg nam haar kalfje mee en keerde weer terug. De e-landen zijn veel meer dan andere dieren geschikt om op drastige en gevaarlijke bodem te lopen. En het scheen als of ze behouden aan land komen zou. Maar toen ze heel dicht aan de kant was, zonk een kluitje waar ze op stapte op eens weg in de modder. En zij ging mee in de diepte. Ze probeerde weer vaste voeten krijgen, maar dat lukte niet. Ze zonk al dieper weg. Kar stond erna te kijken en hield van angste adem in. Maar toen hij merkte dat de e-land zich niet zou kunnen redden, liep hij weg, zo hard hij kon. Hij dacht aan al de slaag die hij kreigend zou, als men merkte dat hij een e-land in het ongeluk had gelokt. En hij durfde niet stil te staan voor hij thuis was. Dat was het wat de hond in de gedachte gekomen was. En dat deed hem op een heel andere manier verdriet, dan al het kwaad dat hij ooit bedreven had. Dat kwam misschien doordat hij nog de e-land, nog haar kalfje, had willen doden. Maar ze helemaal zonder dat hij het wilde om het leven had gebracht. Maar ze leven misschien nog, dacht de hond, opeens. Ze waren in was niet dood toen ik van hen weg liep. Misschien zijn ze er nog wel uitgeraakt. Hij kreeg een ongeerstaanbare lust om daar iets van te weten te komen. Hij zag dat de boswachter, de koppel, niet zo heel stijf vasthield, deed een vluggersprong op zij en kwam werkelijk los. Toen rende hij met zulke een vaart het bos in, naar het moeras toe dat de boswachter geen tijd had het geweer aan te leggen voor hij verdwenen was. De boswachter kon niet anders doen dan een nalopen en toen hij bij het moeras kwam zag hij dat de hond op een kluitje grond een paar meter van het land uit alle macht stond te huilen. De man vond dat hij onderzoek het moest wat dit te beduidend kon hebben. Hij zette het geweer weg en kroop op handen en voeten het moeras op. Hij was nog niet ver gekomen toen hij een wijfjes e-land dood in de modder zag liggen. Dicht naast haar lag een kalftje. Het leefde nog maar was zo zwak dat het zich niet verroeren kon. Kaar stond naast het kalftje. Nu eens boog hij zich neer en likte het. Dan weerhuilde hij luid als of hij om hulp riep. Toen nam de boswachter het dier op en begon het naar land te slepen. Toen de hond begreep dat het gereed zou worden, was hij buiten zichzelf van blijdschap. Hij sprong om de boswachter heen, ligte hem de handen en blafde van vreugd. De boswachter droeg het kalftje naar huis en sloot het in een hokje in de schuur. Toen moest hij hulp halen om de dode e-land uit het moeras te slepen. En eerst toen dit gedaan was herinnerde hij zich dat hij kar moest doodschieten. Hij lokte de hond die hem al die tijd was nagelopen en ging opnieuw met hem het bos in. Eerst liet de boswachter regelrecht naar het hondegraf. Maar onderweg scheen hij op andere gedachten te komen, want op eens keer de hij om en ging naar het landgoed terug. Kar had hem heel rustig gevolgd. Maar toen hij merkte dat de boswachter naar zijn vroeger te huis terug ging, werd hij onrustig. De boswachter had zeker begrepen dat hij de e-land om het leven had gebracht. En nu moest hij naar huis terug om gestraft te worden, voor hij zou sterven. Maar slaag te krijgen was het allerergste en met dat voor uitzicht zag kar geen kans moeten houden. Hij liet de kop hangen en toen hij op het landgoed kwam zag hij niet op en deed alsof hij niemand kende. De fabrikant stond op de stoep toen de boswachter eraan kwam. Wat in de wereld is dat voor een hond waar de boswachter mee aankomt, zei hij, dat kan toch kar niet zijn. Hij is toch al lang dood. Toen begon de boswachter te vertellen van de e-landen en kar maakte zich zo klein als hij maar kon. En kroop achter de benen van de boswachter weg om zich te verstoppen. Maar de boswachter sprak over het gebeurde op een heel andere manier dan de hond verwachten. Hij preeskar. Hij zei dat het duidelijk was dat de hond wist dat de e-landen in nood verkeerden en hen had willen redden. Meneer mag doen wat hij wil, maar die hond kan ik niet doodschieten, zei hij eindelijk. De hond richtte zich op en spitste de oren. Hij kon bijna niet geloven dat hij goed gehoord had. Hoewel hij niet graag tonen wou, hoe bang hij was geweest, kon hij niet laten een beetje te blaffen. Zou het mogelijk zijn dat hij mocht blijven leven omdat hij ongerust over de e-landen was geweest. De fabrikant vond ook dat kar zich goed had gedragen, maar omdat hij in geen geval de hond terugnemen wou, wist hij eerst niet wat hij doen moest als u hem wilt nemen en er voor instaan dat hij zich beter gedraagt dan tot nu toe. Mag hij wel blijven leven, zei hij eindelijk. Ja, dat wilde de boswachter wel. En zo kwam kar in de boswachterswoning. De vlucht van Grauvel van de dag af dat kar bij de boswachter kwam, hield hij geheel op met zijn ongeoorloofde jacht in het bos. Dat was niet alleen omdat hij bang geworden was, maar ook omdat hij niet wilde dat de boswachter boos op hem zou worden. Want sinds hij zijn leven had gered, hield kar het allermeeste op de wereld van de boswachter. Hij dacht er alleen aan hem te volgen en over hem te waken. Als hij van huis ging, sprong kar vooruit en onderzocht de weg. En als hij thuis was, lag kar buiten voor de deur en hield toezicht over allen die binnenkwamen en weg gingen. Als het kalm was op de plaats van de boswachter, als er geen voetstappen klonken op de weg en de baas met zijn planten bezig was in de groententuin, gebruikte kar gewoonlijk zijn tijd om met het eland kalvje te spelen. Eerst had kar helemaal geen lust gehaald, zich met hem te bemoeien. Maar doordat hij overal met zijn baas meeliep, kwam hij ook met hem in de schuur. Als hij het kalvje melk gaf en bleef meestal buiten het hok naar hem zitten kijken, de boswachter noemde het dier grauvel, omdat hij niet vond dat het een mooire naam verdiende en kar was dat met hem eens. Telkens, als hij het zag, vond hij dat hij nooit zo iets lelijks en wanstalters had gezien. Het had lange, dunne benen die als lossen stelten onder het lichaam zaten. De kop was groot, oudachtig en gerimpeld en hing altijd opzij. Het veil zat in plooien en hing slap, als of het een pels aan had, die niet voor hem was gemaakt. Het zag er altijd bedroefd en mismoedig uit, maar vreemd genoeg, het stond altijd haastig op, zodra het kar buiten het hok zag. Als of het er blij om was, dat hij kwam. Het kalv werd iedere dag erger, het groeide niet en kon op het laatst niet eens meer opstaan als het kar zag. Toen sprong de hond in zijn hok en toen schitterde de oogend van de stumper even, als of een grote wens van hem was vervuld. Van die tijd af kwam kar iedere dag bij het eeland kalv en bracht uren bij hem door. Likte zijn pels en stoede met hem en onderwees hem zo'n beetje in alles wat een bosdier nodig heeft te weten. Het was merkwaardig, van de dag af dat kar in het hok bij het eeland kalv gesprongen was, begon het dier te tieren en te groeien. En toen het eenmaal aan het groeien was, werd het in een paar weken zo groot dat het niet meer in het kleine hokje kon blijven, maar buiten in een omheining moest worden gezet. Toen het daar een paar maanden had gelopen, waren zijn benen zo lang geworden dat het over de omheining kon stappen als het dat wilde. Toen kreeg de boswachter verlof van de fabrikant een hoge grote omheining te zetten om het stukland waar het liep. Daar leefde de jonge eeland verschijnde jaren en werd een sterk en staaterdier. Kar hield hem gezelschap, zo vaak hij kon, nu niet meer uit medeleiden, maar omdat er tussen hen een grote vriendschap was ontstaan. De eeland was altijd treurig en scheen traag en weinig ondernemend te zijn, maar kar verstond de kunst, hem blij te maken en aan het spelen te krijgen. Grauvel had vijf zomers op de plaats van de boswachter geleefd. Toen de fabrikant een brief van een zoologische tuin in het buitenland kreeg, met de vraag of hij de eeland wilde verkopen. Hij vond het voorstel goed, de boswachter werd bedroefd, maar hij kon er niets aan doen en dan werd besloten dat de eeland zou worden verkocht. Kar hoorde al gauw wat er gaande was en liep naar de eeland om hem te vertellen dat de bedoeling was hem weg te zenden. De hond was in de grootste angst dat hij hem zou moeten missen, maar de eeland nam de zaak kalm op en scheen er niet blij en niet bedroefd om te wezen. Ben je van plan om je zonder verzet te laten wegbrengen? Vroeg kar, wat zou het helpen als ik me verzette? Zeg grauvel. Ik zou het liefst blijven waar ik ben, maar als ik verkocht ben zal ik hier wel vandaan moeten. Kar stond hem aan te zien. Het was merkbaar dat de eeland nog niet volwassen was. Hij had nog niet zulke brede horens, nog zulke hoge beuld op de rug en zo stijle manen als de ouderen stieren onder de eelanden. Maar hij had wel kracht genoeg om voor zijn vrijheid te strijden. Je kunt wel merken dat hij zijn levenlang gevangen is gehouden, dacht kar, maar hij zei niets. Kar kwam niet bij de eeland terug voor na de middag. Toen hij wist dat grauvel goed uitgeslapen was en zijn eerste maaltijd hield. Je hebt wel gelijk grauvel dat je laat wegbrengen, zei kar, en scheen nu rustig en vergenoeg te zijn. Je zult in een grote tuin gevangen gezet worden en een zorgloos leven hebben. Ik vind alleen dat het jammer is dat je van hier zult weggaan voordat je het bos gezien hebt. Je weet dat je stampgenoten tot lijfspreuk hebben dat de eeland één is met het bos. Maar je bent nog nooit in een bos geweest. Grauvel zag op van de klaver waar hij van stond te eten. Ik zou het bos wel willen zien, maar hoe zal ik over de heining komen? Zij hij met zijn gewone slapheid. Nee, dat zal wel onmogelijk zijn voor iemand die zulke korte benen heeft, zei kar. De eeland keek van onder zijn haren neer op kar, die zo klein als hij was. Verschijnen een keren per dag over de heiningsprong. Toen ging hij naar de slagboom, nam een sprong en was buiten. Bijna zonder dat hij het wist hoe het was toegegaan. Kar en grauvel begraven zich nu het bos in. Het was een mooie nacht met helder emanenschein tegen het eind van de zomer. Maar onder de bomen was het donker en de eeland liep heel langzaam. Het is misschien het beste dat we terug aan, zei kar. Jij, die nog nooit in een woest bos gelopen hebt, kon je benen willen spreken. Toen begon grauvel sneller en moediger te lopen. Kar bracht de eeland naar een gedeelte van het bos waar geweldige dennegroeiden, die zo dicht op elkaar stonden, dat de wind er niet door heendringen kon. Hier zoek je je stamgenoten gewoondelijk beschutting voor de kou en de storm, zei kar. Hier staan zij onder de blote hemel de hele winter. Jij zult het beter krijgen waar je nu komt. Je krijgt een dak boven je hoofd en mocht in de stal staan als een os. Grauvel antwoordde niet, maar stond stil en ademde de sterke dennegeur in. Toen ging kar met hem naar een groot moeras en wezen de grasbosjes en het wekenmoeras over dit moeras vluchte de eelanden gewoondelijk. Als ze in gevaar zijn, zei kar, ik weet niet hoe ze het aanleggen, maar zo groot en zwaar als ze zijn kunnen ze hier lopen zonder er in te zakken. Jij zou zeker niet over zulke gevaarlijk veld kunnen komen, maar dat hoef je ook niet, want nooit zal een jager je vervolgen. Grauvel antwoordde niet, maar met één grote sprong was hij op het moeras. Hij was blij toen hij voelde hoe de grasbosjes onder hem op herneer gingen. Hij draafde voort, dwags over het moeras en kwam bij kar terug, zonder ergens in een moddelpool te zijn gezonken. Hebben wij nu het hele bos gezien, vroeg hij? Nee, nog niet, antwoordde kar. Hij bracht nu de eeland naar de zoon van het bos waar staatige loofbomen groeiden, eiken en abelen en linden. Hier eten je stamgenoten, gewonelijk loof en bast, zij kar. Zij houden dat voor het beste voedsel, maar je zult wel beter voedsel krijgen in de buitenland. Grauvel was verbaasd over de geweldige loofbomen, die hun groene koepels boven zijn hoofd welvden. Hij proefde van het eikenloof en abelen bast. Dat smaakt sterk en goed, zei hij. Dat is beter dan klaver. Het was goed dat je dat nog eens te eten kreeg, zei de hond. Toen nam hij de eeland mee naar een klein bosmeertje. Dat lag daar heel stil en blank en weer spiegelde het strand. Dat in dunne lichte nevelsgehuld lag. Toen grauvel dat zag, bleef hij onbewegelijk staan. Wat is dat kar, vroeg hij. Het was voor het eerst dat hij een meer zag. Dat is een groot water, dat is een meer, zij kar. Je familie zemt gewonelijk van het ene strand naar het andere. Niemand kan verlangen dat jij dat kunnen zult. Maar je moest tenminste naar beneden gaan om een bad te nemen. Kar ging zelf in het water en begon te zemmen. Grauvel bleef een hele poos op het land. Eindelijk kwam hij ook zijn adem stokte van welbehagen toen het water zich zacht en cool om zijn ledensloot. Hij wilde het ook over zijn rug hebben. Hij ging verder vooruit. Voelde dat het water hem droeg en begon te zemmen. Hij zwom om kar heen en was geheel thuis in het water. Toen ze weer op het strand stonden, vroeg de hond of ze nu naar huis zouden gaan. Het duurt nog lang eerd morgen is. We kunnen nog wel wat in het bos rond blijven lopen, zei grauvel. Zij gingen weer terug in het naaldbos. Al grau kwamen ze aan een open plaats die in de volle maanden schijn lag met gras en bloemen glinstrund van de dauw. Midden op die boswijde liepen enige grote dieren te grazen. Het waren eelanden en stier met verschillende koeien en kalveren. Toen grauvel hen zag, bleef hij eens klapstaam. Hij zag nauwelijks naar de koeien en de jonge dieren. Hij staarde naar de oude stier die brede horens had met veel takken. Een hoge buld boven de dijen en de lang haarig stukvel hangende onder de hals. Wat is dat voor een dier voor grauvel met een stem die beefde van verwondering? Hij wordt kroonhoorn genoemd en hij is je stamgenoot. Je krijgt zeker ook eens zulke brede horens en zulke maanden. En als je in het bos bleef, zou je ook wel een kudde krijgen om te leiden. Als hij daar mijn stamgenoot is, wil ik dichterbij hem komen en hem bekijken, zei grauvel. Ik wist niet dat een dier zo prachtig kon zijn. Grauvel ging op de eelanden toe, maar kwam bijna dadelen bij kar terug, die aan de zoom van het bos achtergebleven was. Je bent zeker niet vriendelijk ontvangen, zei kar. Ik zei hem dat het voor het eerst was dat ik stamgenoot ontmoeten en ik vroeg of ik bij hem op de wij mocht lopen. Maar hij wees me af en dreige de me met zijn horens. Het was goed dat je weg ging, zei kar. Een jongestier die nog maar takken aan zijn horens heeft, moet zich wachten voor een gevecht met oude eelanden. Een ander zou een slechte naam in het hele bos gekregen hebben als hij was weggelopen, zonder zich te verzetten. Maar daar hoef jij je niet over te bekommeren, die toog naar het buitenland zult gaan. Kar had nauwelijks uitgesproken of Gauwveld keerde om en liep over het veld. De oude eeland kwam hem tegemoet en ze raakte dadelijk aan het vechten. Ze zetten de horens tegen elkaar en stooten toe. En Gauwveld werd over het hele veld achteruitgedreven. Hij is geen zijn kracht niet te kunnen gebruiken, maar toen hij aan de kant van het bos kwam, zetten hij de voeten vaster op de grond. Stoot de krachtig met de horens en begon Gauwveld achteruit te drijven. Gauwveld vocht zwijgend, maar Gauwveld briste en snoof. De oude eeland werd nu op zijn beurt over het hele veld teruggedrongen. Op eens hoorde Kar een sterk gekraak. Een tak van de horens van de oude eeland was gebastend. Toen rukte hij zich heftig los van Gauwveld en sprong het bos in. Kar stond nog aan de zoom van het bos toen Gauwveld terugkwam. Nu heb je gezien wat er in het bos was, zei hij. Wil je nu mee naar huis gaan? Ja, nu zal het wel tijd zijn, zei de eeland. Beiden waren stil op de terugweg. Kar zuchtte meermalen als of hem iets tegengevallen was. Maar Gauwveld liep met opgeheven hoofd en scheen van zijn avontuur genoten te hebben. Hij liep voort zonder de minste aarzeling. Tot ze bij de ingeheimde plaats kwamen waar hij tot nu toe geweest was. Maar toen bleef hij staan. Hij keek rond over de kleine ruimte waar hij altijd geleefd had. Zag de vastgetrapte grond, het verwelkte voer, het kleine bakje waaruit hij water had gedronken en de donkere schuur waar hij had geslapen. De eelanden zijn één met het bos, riep hij. Wierp de kop achteruit zodat de nek op zijn rug lag en stormde in wilde vaart het bos in. Held mij diep in het grote Fritzbos, vertoonde zich elk jaar in augustus in het lage Dendebos een paar grijs witte nachtvlinders van dat soort dat men non-vlinders noemt. Ze waren klein en er waren maar weinigen. En er was bijna niemand die op hen lette. Als ze diep in het bos een paar nachten hadden rondgevladd, legden ze een paar duizend eieren op de boomstammen en kort daarna zonken ze levenloos op de grond. Als de lente kwam, krope kleine, gespikkelde larven uit de eieren en begonnen denneskorsten eten. Ze hadden goede eetlust, maar deden nooit de bomen ernstige schade omdat ze zo sterk door de vogels werden vervolgd. Zelden ontkwamen er meer dan een paar honderd larven. Die arme larven, die volwassen werden, kropen naar boven langs de takken. Sponnen zich in witte draaden in en zaten zo een paar weken als onbewegelijke poppen. In die tijd werd gewoonlijk meer dan de helft van hen weggepikt. Als er een hondertal vleugels kreeg en klaar kwam in augustus, kon men rekenen dat ze een goed jaar hadden. Zulken onzeker en onopgemerkt leven leidden de nonnen jarenlang in het frietstbos. Er was geen insectevolk in de gantse streek die zo weinig in aantal was. En zo machteloos en weinig gevaarlijk zouden ze gebleven zijn als ze niet heel onverwacht een helper hadden gekregen. Maar dat de nonnen een helper kregen kwam doordat de eeland uit de boswachterswoning was gevlucht. Grauwel had namelijk de hele dag na zijn vlucht in het bos rondgelopen om te maken dat hij er zich thuis zou gaan voelen. In de middag drong hij door een dicht kreupelhout en vond daarachter een open plaats waar de grond modderig, los en moerasig was. Middenin lag een zwarte waterpool en daaromheen stonden allemaal hoge dennen die bijna zonder naalden waren omdat ze oud waren en doordat zij niet tieren konden. Grauwel vond die plaats akelig en zou die gouw hebben verlaten als zij niet een paar heldergroene kalabladen in het oog had gekregen die bij de pool groeiden. Toen hij nu de kop over de kalablantboog maakte hij een grote zwarte slangwakker die er onder lag te slapen. De e-land had kargoren spreken over de vergiftige aders in het bos en toen de slang de kop ophief zijn gespleetentong uitstak en tegen hem zisten meende hij dat hij een vreselijk gevaarlijk dier had ontmoet. Hij schrikte, heeft de voet op, sloeg met zijn hoofd en verbrijzelde de kop van de slang. Daarop draafde hij haastig weg, zodra Grauwel weg was. Dook, een andere slang, even lang en zwart als de eerste op uit de pool. Hij kroopt naar de dode en liet zijn tong over de verbrijzelde kop gaan. Is dat werkelijk mogelijk dat je dood bent, oude, karneuza, ziste de slang? Wij hebben zoveel jaren samengeleefd. Wij hebben het zo goed samengehad en we tierden zo goed in deze plaats dat we ouder zijn geworden dan alle andere slangen in het bos. Dat was het eerste verdriet dat met treffen kon. De slang was zo bedroefd dat zijn lang lichaam kronkelde als of het gewond was. Zelfs de kickforsen die in een voortdurende angst voor hen leefden hadden medeleiden met hem. Wat moet hij toch slecht zijn die een arme slang dood slaat die zich niet kan verweren? Ziste de slang. Hij verdient zeker een heel harde straf. Hij lag nog een tijd lang te kronkelen van verdriet. Maar opeens hief hij de kop op. Ik zal me vreken, zo waar ik helpt mij heet. En de oudste slang in het bos ben. Ik zal niet rusten voor die eeland dood op het veld ligt. Zoals mijn arme oude gezellin. Toen de slang die gelofte had gedaan rolde hij zich op en ging liggen nadenken. Maar er kan wel niets moeilijker zijn voor een arme slang dan vraagte bedenken op een grote, krachtige eeland. En de oude helpt mij pijnste dagende nachten zonder een uitweg te vinden. Maar op een nacht toen de slang in zijn vraag gedachten verdiept lag en niet kon slapen hoorde hij een lichtere ritsel boven zijn hoofd. Hij keek op en onderscheide een paar lichte nonflindertjes die tussen de bomen speelden. Hij volgde ze lang met de ogen. Toon begon hij luid in zichzelf te sissen maar eindelijk sliep hij in. En scheen tevreden te zijn met wat hij had bedacht. De volgende morgen ging de slang naar Krüle, de adder. Die in een steenachtig en hoge leger streek van het Vriezebos wonden. Aan hem vertelde hij nu van de dood van zijn oude gezellin. En vroeg hem die zo gevaarlijk bijten kon de vraag op zich te nemen. Maar Krüle was niet erg geneigd zich aan een strijd met de eelanden te wagen. Als ik een eeland aanviel, zei hij, zou hij me dadelijk dood slaan. Je oude vrouwtje is dood en haar kunnen we niet meer leven maken. Waarom zou ik me voor haar een ongeluk op de hals halen? Toon, de slang dit antwoord kreeg, hief hij de kop wel een voet hoog van het veld op. En ziste, al verschrikkelijkst, zei hij, het jammer dat jij zulke wapens hebt. Jij, die zo laf is dat je ze niet gebruiken durft. Toon de adder dat hoorde, werd hij ook boos. Maakt dat je wegkomt, oude, helpt mij, ziste hij. Het vergif loopt me langs de tanden, maar ik wil iemand die mijn stamgenoot heet liefst sparen. De slang verroerde zich niet en lang lagen ze daar allebei alkander hatelijkheden te zeggen. Maar toen Krüle zo boos werd, dat hij niet meer sissen kon en alleen nog maar zijn toon inhaalde en uitstak begon de slang gauw op een heel andere toon te praten. Ik had eigenlijk nog een boodschap, zei hij, en begon zacht te vluisteren. Maar nu heb ik je zeker zo boos gemaakt dat je me niet helpen wilt. Als je me maar niet iets onzinners vraagt, wil ik je wel van dienst zijn. In de Denne, dicht bij mijn poel, zei de slang, woont een vlindervolk. Dat in de na-zomer, snachts rondvliegt. Ik weet wel wie je meent, zei Krüle. Wat wil je met hen? Het is het kleinste insectenvolk in de bos, zei help mij. En de onschadelijkste van allen, omdat de larven zich met het eten van Dennebast tevreden stellen. Ja, dat weet ik, zei Krüle. Ik ben zo bang dat dit vlindervolk gauw helemaal zal zijn uitgeroeid, zei de slang. Er zijn zoveel dieren die de larven in de lente opeten. Nu meen de Krüle te begrijpen dat de slang die larven voor eigen gebruik wilde houden. En hij antwoordde vriendelijk, wilde je dat ik aan de uiden zeg dat ze die Denneeters met Russelen laten. Ja, als jij die wat invloed hebt hier in het bos daarvoor zorgen kon, zou het wel goed zijn. Misschien zal ik ook een goed woord voor hen doen bij de lijsters, zei de adder. Ik wil je graag helpen als je maar niet iets onmogelijks begeert. Dat is een goede belofte, Krüle, zij help mij. En ik ben blij dat ik bij je gekomen ben. Einde van hoofdstuk 21.