 Twintigste hoofdstuk van Alleen op de wereld. Deze LibriVox-opname is vrij van noteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. Twintigste hoofdstuk de tuinman. De andere dag zou mijn meester begraven worden en Akin had mij beloofd dat ik daarbij tegenwoordig mocht wezen. Maar de andere morgen was ik niet in staat mij op te richten, want die nacht had ik een hevige koorts gekregen, die met een rilling begon en in een bad van Zweed eindigde. Het was mij of een stuk vuur op mijn borst brandde en ik gevoelde mij zeker even ziek als Joliekeur, toen hij een nacht in een boom en in de sneeuw had geslapen. Ik had een heftige lonontsteking, veroorzaakt door de koude, welke ik de nacht waarin mijn meester gestorven was, doorstaan had. Deze ziekte deed mij nog meer de goedheid van de familie Akin op rijstellen. En vooral bleek mij toen welk een zorgvolle huishoudster Marta was. Hoewel men bij mindergegoede huisgezinnen nietspoedigde hulp van een dokter indroept, deeden zich bij deze ziekte zulke onrustbare verschijnselen voor, dat men voor mij een uitzondering maken moest op deze regel, die even natuurlijk als algemeen is. De geneesheer behoefde mij niet lang te onderzoeken om een volledig verslag van mijn omgesteldheid te geven. Hij verklaarde ter stond dat men mij naar het gasthuis brengen moest. Dit was inderdaad het eenvoudigste en gemakkelijkste wat men doen kon. Toch weigerde de tuinman deze raad op te volgen. Daar hij voor onze deur is gevallen en niet voor die van het gasthuis, moeten wij hem ook bij ons houden. De geneesheer trachten op allerlei wijze hem van dit denkbeeld af te brengen, maar niets mocht baten. Men wilde mij houden en men hield mij bij zich. En bij al haar drukke bezigheden nam Marta nog de rol van zieke verpleegster op zich. Zij verzorgde mij liefderijk, geheel volgens het voorschrift, evenals de zisters dat in het gasthuis doen, zonder ooit enig ongeduld daarbij aan de dag te leggen. Als zij mij een ogenblik verlaten moest, om haar huishoudend te besturen, nam Lizze haar plaats in. En dik wel zag ik deze in mijn koorts, aan het voeteinde van mijn bed. Terwijl zij haar grote ogen aanhoudend op mij gevestigd hield. In mijn verwartbrein mengde ik dat zij mijn beschermengel was. En ik sprak haar toe, zoals men tot een Engels spreekt, aan Wienmen zijn wensen en verlangen vertelt. Zee dat die tijd gewende ik mij, haar als een ideaal wezen te beschouwen. Dat door een soort van stralend kransomgeven was, en ik kon nooit mijn verbazing bedwingen wanneer ik haar zag deelnemen aan het gewone huiselijke leven. Juist wanneer ik meende, dat zij haar grote witte vleugels zou uitspreiden. Ik leed veel gedurende mijn lange ziekte, telkens stortte ik weder in. Zodat bloed verwanten, misschien de moed zouden hebben opgegeven. Maar Marta verloor haar geduld niet en bleef mij trouw oppassen. Nacht en achtereen moest er bij mij gewaakt worden, want ik had dikwelst zulke benauwdheden dat men bevreesd was, dat ik er instikken zou. Alexis en Benjamin waakten beurtelings bij mij. Eindelijk vertoonden zich enige beterschap. Maar, daar ik nu eens erger, dan weder beter was, moest ik wachten tot het voorjaar aanbraak en de velden bij de glaciaire met een groen waas overtogen waren. Lizze, die niet werkte, nam wederde plaats van Marta in. Met haar wandelde ik langs de oevers van de bievre. Tegen de middag, als de zon hoog aan de hemel stond, begraven we ons samen, hand aan hand op weg, door kapie gevolgd. Het was een mooi en zacht voorjaar. Tenminste, ik heb die een lievelijke indruk ervan behouden. Het geen toch eigenlijk op hetzelfde neerkomt. Dagelijks bezochten wij het dal, dat niet ver van onze woning verwijderd lag. Natuurlijk sprak Lizze onderweg nooit. Maar zonderling genoeg. Wij hadden ook geen woorden nodig. Want als wij alkander zagen, lazen wij in elkaars blik het geen weer wilde zeggen. Zodat ik zelf meestal ook zweeg. Langzamerhand kreeg ik mijn krachten terug en zou ik in de tuin kunnen arbeiden. Ik zag die tijd met ongedulde gemoet, want ik verlangde er naar, om voor de anderen te doen, het geen zij voor mij gedaan hadden. Voor hen te werken en dramaat mijn krachten, het vergunnen terug te geven, het geen ze mij gegeven hadden. Ik had nooit gewerkt, want hoe vermoeiend verre tochten ook zijn mochten, zij zijn niet te vergelijken met de bestendig arbeid, die veel goede wil en ijver eist. Maar het scheen dat ik goed werkte, tenminste dat ik met lust het voorbeeld van hen, die mij omringden volgde. Het was de tijd waarop de viooltjes naar de markt in Parijs gebracht werden en vader Akkin had aan deze bloemen al zijn zorgenwijd. In onze tuin stonden er van allerlei soort en kleur en avonds, voordat de ramen gesloten werden, was de lucht met de geur van deze bloemen vervuld. De taak, die men mij had opgedragen, was in evenredigheid met mijn krachten. Zij bestond voornamelijk om smorgens de ramen van de broeikasten af te lichten, wanneer de vorst voorbij was en ze avonds daarmee de weder te bedekken, voordat deze inviel. Over het dag moest ik zorgen dat zij met de ritmatten overdekt werden, wanneer de zon soms al tevel scheen. Dat was moeilijk, nog zwaar, maar het duurde toch lang, daar ik wel een paar honderd pannen tweemaal dagens verleg hem en aanhoudend moest zorgen dat het te warm nog te koud werd. Gedurend dit die tijd bleef Lizze altijd bij het toestel, dat diende om het water voor de besproeying op te pompen. En als de oude koko, wiens ogen met een lederend kap waarom geblinddoekt, vermoeid van het rondlopen, wilde stilstaan, dan klapte zij met haar kleine zweep. Eén van haar broeders stortte de emmers uit, die gevuld opgehaald werden en de ander helpt zijn vader. Zo had iedereen zijn werk en niemand liet tijd verloren gaan. In mijn dorp had ik de boeren menigmaal aan het werk gezien. Maar ik had in het minst geen denkbeeld van de moed en de inspanning, welke de arbeid van de tuinlieden in de omtrek van Parijs vereist. Die smorgens, nog voor het opkomende zon, reeds moeten opstaan en eerst laat in de avond zich daar rust kunnen begreven. Zij geheel aan hun werk wijnen en daarvoor hun beste krachten inspannen. Ik had ook het land zien bebouwen, maar ik wist niet hoeveel schatten dit comfort brengen. In Dienmen het voortdurend bewerkte. Ik was in een goede leer bij vader Akkin. Ook werd ik niet altijd in de broeikasten gebruikt. Toen ik wedergeheel hersteld was, mocht ik ook bloemplanten en smaakte ik het genot die te zien groeien. Dat was mijn werk, mijn eigendom, mijn schepping en dat maakte mij trots. Ik was dus tot iets geschikt en ik gaf hiervan de bewijzen. Maar wat mij nog gelukkiger maakte was, dat ik zelf gevoelde dat ik het goed deed. Het geen de moeite dubbeldoont. Dit verzeker ik u. Ondanks de vermoeienissen dat dit nieuwe leven voor mij mede bracht, gewende ik mij toch spoedig aan al deze werkzaamheden, die zo weinig geleken op mijn voorrag zwervend leven. In plaats van vrije rond te lopen, zoals vroeger, steeds de grote weg te volgen, moest ik mijn tans tussen vier muren van een tuin opsluiten en van de morgen tot de avond hard werken. Terwijl het hemd mij aan het lijf kleefde. Met de gieters aan mijn arm en mijn voeten in beslijkte schoenen. Maar iedereen werkte zo hard. De gieters van de vader waren nog zwaarder dan de mijnen en zijn schoenen niet minder vuil. Het doet ons goed als wij wanneer ons iets moeite kost zien dat anderen hetzelfde lot met ons delen. Bovendien had ik hier wat ik niet dacht dat ik ooit genieten zou. Het leven in een huiselijke kring. Ik was niet langer alleen. Ik was niet meer het verlatend kind. Ik had een eigen bed. Ik had een plaats aan de tafel. Waaraan wij ons altijd verenigden? Zo Alexis of Benjamin nu en dan eens met mijn vochten. Spoedig hadden wij onze twisten weder vergeten. En z'avonds, als we de soep aaten, waren wij weer de beste vrienden. Om de waarheid te zeggen, moet ik bekennen dat we niet altijd werkten en ons gemoeiden. Wij hadden ook onze uren van rust en uitspaling. Zij waren wel kort, maar daarom juist desteprettiger. De zondagsmiddag kwamen wij allen innen met Wingerden we groeit priéel bij Alcander. Ik nam dan mijn harp van de muur die de ganze week daar aan hangen bleef en liet de kinderen dansen. Geen van allen had dansend geleerd maar de jongens hadden eens een bal bijgewoond en hun geheuren kwam hen bij die gelegenheid te hulp. Wanneer wij het dansen moe waren verzochten zij mij om iets voor hen te zingen en wanneer ik mijn napolitaans liet zong dan kwamen altijd evenals de eerste maal de tranen in disses ogen om haar dan enige afleiding te geven. Liet ik ter stond een vrolijk stukje volgen waarbij Kapi kon optreden. Voor hem waren die zondagen ook feestdagen. Zij herinnerden hem aan het verleden en wanneer hij zijn rol afgespeeld had zou hij die garne weer van voren af aanbegonnen zijn. Twee jaren gingen er op deze wijs voorbij. En daar de tuinman mij dikwijls naar de markt medenam of soms ook wel naar andere tuinlieden bij wie wij onze planten brachten begon ik langzamerhand Parijs te leren kennen en te begrijpen dat het geen stad van marmer en goud was gelijk ik mij vroeger verbeelde maar dat het even min slechts vuil en slijk was. Wat men er zag zoals op de avond toen wij voor de eerstemaal haar straten doorkruisten. Ik zag praalgraven en monumenten. Ik wandelde langs de kaden en over de boulevaars in het Luxemburg de Thulerien en de Champs-Élysées. Ik zag beelden. Ik bleef de menigte vol bewondering gadeslaan. Ik begon mij een denkbeeld te vormen van het leven dat men in een hoofdstad leidt. Gelukkig bestond mijn opvoeding niet alleen in het geen ik toevallig op mijn wandelingen of mijn tochten door Parijs zag. Voordat de vader zichzelf als tuinman gevestigd had was hij werkzaam geweest in de boomkwekerij van de plantetuin en daar was hij in aanraking gekomen met wetenschappelijke en gestudeerde mensen. Door wie omgang hij het verlangend bij hem levendig was geworden om te lezen en te studeren. Verscheidende jaren had hij van zijn inkomend gespaard om boeken te kopen en die in zijn vrije tijd te lezen. Maar toen hij getrouwd was en kinderen had kreeg hij minder vrije tijd. Want hij moest toen zorgen dat allen aan de kost kwamen. Zijn boeken bleven van toen afgesloten maar hij bewaarde ze zorgvuldig in een kast. De eerste winter die ik in zijn huis gezin doorbracht duurde zeer lang en hoewel het werken in de tuin niet geheel gestaakt werd viel er toch maanden achterheen weinig te arbeiden. Desavonds verenigde wij ons dan bij de Haard. De oude boeken werden tevoorschijn gehaald en onder ons verdeeld. Voor het grootste gedeelte handelden zij over planten en kruiden en de geschiedenis daarvan. Voorts waren er enige reisverhalen. Alexis en Benjamin hadden echter niet die lust in deze en studeren met hun vader in zijn jeugd bezat. Geregeld vielen zij dan ook gerust over een boek in slaap. Ik voor mij die minder slaper of misschien legieriger was bleef totdat wij naar bed gingen doorlezen de eerste lessen welke vitales mij gegeven had waren dus niet verloren gegaan en wanneer ik dit bij mezelf zeiden terwijl ik mij uitkleden dacht ik altijd met dankbaarheid aan hem. Mijn lust tot leren herinnerde Akien weder aan de tijd toen hij op zijn eten zoveel mogelijk uitzuinigde om zich boeken aan te schaffen. Hij bracht mij soms ook wel nieuwe boeken uit Parijs mede. Zijn keus liet hij aan het toevall over en dik wel zelfs ging hij alleen op de titels af. In elk geval het waren boeken en al mochten zij mijn geest een weinig in de war brengen. Met de tijd zou dat wel in orde komen en om tegenzegelijk is mij veel goed daarvan bijgebleven. Liesen kom niet lezen maar toen zijn mij zodra ik een uur vrij had in een boek verdieptzag verlangden zij te weten wat mij zoveel belangstelling inboezende. In het eerst wilden zij mij altijd de boeken afnemen die mij beletten om met haar te spelen maar toen zij zag dat ik ondanks alles toch altijd weer naar mijn boeken terugkeerde volgd zij mij haar te vertellen wat erin stond een nieuwe band vormde zich daardoor tussen ons daar zij vaak in zichzelf gekeerd was en haar verstand goed ontwikkeld was zonder dat zij ooit kon deelnemen aan beuzelachtige of onbeduidende gesprekken moest zij een grote vergoeding in het lezen vinden het ging zij er dan ook werkelijk in vond een afleiding en voedsel voor haar geest hoeveel uren hebben wij niet samen doorgebracht zij naast mij ging ogenblik haar ogen van mij afwendende terwijl ik verdiept was in een boek dickwels hield ik even op als ik een woord of een zin niet begreep en dan zag ik haar aan lange tijd zochten wij dan en wanneer wij het niet te weten kwamen dan beduiden zij mij met een gebaar dat ik maar moest voortgaan als of zij zeggen wilde later ik leerde haar ook tekenen dat wil zeggen zoals ik tekenend kon dit duurde echter lang en was veel moeilijker maar het gelukte mij toch ik was zelf geen groot meester maar wanneer meester en leerling het metal kan er een zijn is dit dickwels meer waard dan talent welke een vreugde was het toen zij enige lijnen kon zetten waaruit men kon opmaken wat zij voorstellen wilde vader Akin drukte mij toen een kus op het voorhoofd ik had wel een groter domheid in mijn leven kunnen begraan dan u in huis te nemen zijde hij liezen zal er u later wel voor betalen later dat wil zeggen wanneer zij weder spreken kon want men had de hoop nog niet opgegeven dat zij eenmaal haar spraak zou terugkrijgen de dokters hadden echter gezegd dat zij voor het oog omlik er niets aan doen konden en zij de crisis moesten afwachten later betekende ook een treurig schudden met haar hoofd wanneer ik een van mijn liedjes voor haar gezongen had zij had ook op de harp willen leren spelen en als poedig liet zij even vlug als ik haar vingers over dat instrument glijden maar natuurlijk kon ik haar niet leren zingen en dat speet haar dikweld zag ik tranen in haar ogen die mij het bewijs waren hoeveel zij je onderleed maar bij zulke een goed en zacht karakter duurt het verdriet niet lang zij wisten haar tranen af en met een glimlach beduiden zij mij dat het later wel gebeuren zou door vader Akim als kind aangenomen en door zijn zons als een broeder beschouwd zou ik waarschijnlijk mijn leven lang op de glaziën gebleven zijn zo er niet een gebeurtenis plaats had gegeven die plotseling weder een verandering in mijn leven bracht het stond geschreven dat ik niet lang gelukkig zou kunnen zijn en dat juist wanneer ik meende het zekerst van mijn rust te zijn het ogenblik was aangebroken waarop ik weder door omstandigheden onafhankelijk van mijn wil tot een levend vol avonturen en zonderling een lot gevallen zou terugkeren einde van het 20e hoofdstuk 21e hoofdstuk van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van ouddeursrechten opname door Marcel Koenders alleen op de wereld door hettermallo vertaald door Gerard Keller 21e hoofdstuk het huisgezin wordt opgebroken als ik alleen zat dat ik dik was bij mezelf gij zei te gelukkig jongen dat zal niet lang meer duren welk ongeluk mij overkomen moest dat kon ik niet voorzien maar ik was bijna zeker dat het van welke kant ook zou komen opdagen dit stemde mij dik was treurig maar toch had het in één opzicht veelgoeds daar ik in alles zo veel mogelijk mijn best deed om het ongeluk te vermijden en mij verbeelden dat het mijn eigen schuld zou zijn wanneer ik weder door een ramp getroffen werd het was echt er niet door mijn toedoen maar als ik mij niet bedrieg besefte ik het ongeluk in zijn gehele omvang ik zei er reeds dat vader Akkin hoofdzakelijk verjoeltjes tilde deze zijn zeer gemakkelijk te kweken en de tuinlieden die in de omtrek van Parijse wonen slagen erin wonderen daarvan voor te brengen getuigen de grote planten die van boven tot onderen het bloemen beladen zijn in de maanden april en mei naar de markt brengen de tuinman die van verjoeltjes zijn werk maakt moet er slechts opletten dat hij de dubbele planten uitkist omdat de dames de enkele niet verlangen daar het zaad in evenredigheid tenminste meestal evenveel dubbele als enkele planten doet ontkiemen is het van het grootste belang dat men slechts de dubbelen behoudt want anders loopt men gevaar dat men met de grootste zorg vijftig op de honderd planten kwekt die men moet wegwerpen wanneer zij beginnen te bloeien dat wil zeggen een jaar nadat zij gezaaid zijn wanneer zij die verjoeltjes stelen van de enkelen moeten uitzoeken dan wenden zij zich tot andere tuinlieden die met het geheim bekend zijn en deze gaan naar de stad om evenals de dokters of deskundigen een consulte houden vader Akim behoorde onder de knapste bloemkwekers van Parijs wanneer de tijd was aangebroken waarop de verjoeltjes uitgezocht moesten worden was hij de ganste dag bezig dan was het voor ons en vooral voor Marta een slechte tijd want als vrienden bij elkaar komen wordt er in de regel meniglas gedronken en als hij dan naar Zulkendag de huis kwam had hij een hoge kleur kon moeilijk uit zijn woorden komen en dik wel eens beefde zijn handen Marta ging niet naar bed voordat hij te huis was hoe laat in de nacht dit ook wezen mocht als ik dan nog wakker was of door het gedruis dat hij voor oorzaakte ontwaakte hoorde ik vanuit mijn kamer wat zij spraken waarom zij het niet naar bed gegaan volgde vader omdat ik wilde zien of hij soms nog iets nodig mocht hebben dat wil zoveel zeggen als dat jij mij bespiet als ik niet meer wakker was tot wie zou die dan spreken jij wilt zien of ik nog goed kan lopen zie nu maar of ik niet heel goed tot aan gintse deur kan gaan zonder een ogenblik van de streep af te wijken ik hoorde hem in de keuken enige ongeregelde sreden doen daarop volgde er een stilte gaat het met lieze goed ja, zij slaapt wilt jij zorgen dat jij geen leven maakt ik loop recht voor mij uit ik moet wel recht voor mij uitlopen daar de dochters anders haar vader beschuldigen wat zijden zij wel toen ze mij niet bij het avond eten zag niets zij heeft aanhoudend naar uw plaats gekeken oh, zag zij naar mijn plaats ja, Dickwills zag zij er Dickwills naar? Dickwills en wat zijden zij? haar oog zijde dat jij daar niet zat toen vroeg zij u zeker waarom ik er niet was en jij hebt haar toen verteld dat ik bij mijn vrienden was nee, zij vroeg mij niets en ik heb haar op niets verteld zij wist wel waar geen waard zij wist het zij wist dat is zij spoede gaan slapen? nee, eerst een kwartier geleden heeft zij de slaap kunnen vatten zij wilde op uw wachten en wat wilde het ge? ik wilde niet hebben dat zij u thuis zag komen na een ogenblik stilte Marta hij zei het een goede dochter luisterens morgen ga ik naar Louisotte ik beloof u plechtig dat ik dan bij tijds terug zal wezen ik wil niet dat jij zo lang op mij moet wachten ik wil niet dat Liese ongerust gaat slapen maar die beloften werden gewoonlijk niet nagekomen en dikwijls kwam hij weer even laat thuis in huis was Liese almachtig buitenshuis werd zij vergeten weet je men drinkt zonder erbij te denken omdat men het zijn vrienden niet weigerend wil men drinkt de tweede maal omdat men de eerste maal gedronken heeft en men is dan vastbesloten om geen derde keer te drinken maar drinken geeft nadorst de wijn steigt dan naar het hoofd men weet dat als men een goed glas gebruikt heeft men de zorgen vergeet men denkt niet langer aan schuldeisers alles ziet men van de zondige zijde het is of men in een andere wereld komt in die wereld waarin men zo garene zou willen zijn en men blijft voortdrinken daar schelt het gevaar ik moet eerlijk zeggen dat het niet dikwijls gebeurde bovendien duurde die tijd niet lang en als deze voorbij was dan had vader Akim ook geen reden om van huis te gaan hij was geen man die uit luidheid of om zijn tijd zoek te brengen naar krogen of herbergen liep toen de viooltjes uitgebloeid waren gingen we onze zorg aan de andere planten wijden want een tuinman mag nooit een plekje in zijn tuin onbebouwd laten zodra de ene plant verkocht is moet er een andere voor in de plaats komen de kunst van de tuinman die zijn bloemen naar de markt brengt bestaat hoofdzakelijk daarin dat hij het juiste oog omlijk weet te kiezen dat de marktprijzen het hoogst staan en vader Akim vergist zich daarin nooit de maand augustus beloofde veel goed alle planten stonden zo voordelig mogelijk en hij zei de dikwals tot zijn zons terwijl hij vergenoegd de handen vreef alles staat prachtig en bij zichzelf reekende hij iets uit hoeveel de bloemen hem zouden opbrengen er was hard gewerkt om het zover te brengen wij hadden geen uur vrij afgehaald en zelfs zondags was ons geen rust gegund alles was dans ook in orde en tot beloning van ons werken zouden wij op een zondag wij een vriend van die zes vader gaan eten Kapie zelfs mocht van de partij zijn wij zouden tot een uur of drie werken en dan zou alles gereed zijn en wij mochten het huis sluiten en ons op weg begeven wij zouden echter niet laat terugkeren daar wij vroeg naar bed moestend gaan om de andere morgen bij tijds de arbeid te kunnen hervatten wat waren wij in onze schik alles bleef zo afgesproken en enige minuten voor vieren draaide Akien de sleutel om in de grote deur en zijde met een verheugd gezicht en nu voorwaarts vooruit Kapie ik vatte Lise bij de hand en snelde met haar vooruit terwijl Kapie ons blavende volgde en vrolijk tegen ons opsprong misschien meende hij dat onze verre tochten weder een aanvangnamen wat hij stellig prettiger vond dan thuis te blijven waar hij zich verveelde daar ik mij niet altijd met hem kon bezighouden en dit vond hij toch nog altijd het prettigste van alles wij hadden allen onze beste kleren aan de mensen bleven zelf stilstaan om ons na te kijken ik weet niet hoe ik zelf eruit zag maar Lise met haar strohoutje haar blauwe jurkje en grijslinnelaarzen was het mooiste kind dat men zich denken kon zij was levendig en bevallig haar gehele voorkomen al haar gebaren en bewegingen spraken van het genot dat deze wandeling haar verschafte de tijd ging voorbij zonder dat ik eraan dacht alles wat ik er mij van kan herinneren is dat toen ons middagmaal bijna was afgelopen wij donkere wolken aan de hemel zich zagen samenpakken daar onze tafel in de open lucht onder een vliegboom gedekt was konden wij gemakkelijk het onweder zien opkomen kinderen, zei de Akkien wij moeten ons haasten om te huis te komen bij deze woorden riepen wij van alle kanten nu reeds? Lise zei er niets maar zij gaf door gebaren duidelijk haar tegenzin te kennen als de wind opsteekt ging Akkien voort dan kan hij de pannen van de broeikassen afwerpen dus vooruit hier veel niets tegen te zeggen want wij wisten allen dat de glazen pannen het voortuin van de tuinman uitmaken en wanneer de wind ze breekt dit zijn ondergang is ik ga alvast vooruit zei de vader Akkien Benjamin en Alexis zullen met mij medegaan Remy, Marta en Lise volgen ons dan wel en zonder meer te zeggen vertrok hij in alle eil met niet minder haastige tred door ons gevolgd nu was het geen tijd meer voor scherz wij speelden geen krijgertje nog verscholen ons achter boom of struik de lucht betrok hoe langer hoe meer en het onweerder kwam steeds dichterbij door een hevige windvlaag vooraf gegaan die dus tof van alle kanten opjoeg als wij ons midden in zulke wervelwind bevonden moesten we blijven stilstaan ons omkeren en onze handen voor de ogen houden want al het samt voel je ons in het gelaat als wij niet voorzichtig adem haalden kwam onze mond vol stof de don doorrolde reeds in de verte en nadelde langzaam vergezeld van een oogverblindend licht Marta en ik hadden Lise bij de hand genomen en trokken haar bij kans voort maar zij had moeite om ons te volgen en wij konden dus niet zo hard lopen als ze wel gewenst hadden zouden wij nog voor het onweerder te huis zijn zou de Akkin en zijn zoons hun woning nog bij tijds bereiken voor hen was dit van nog meer gewicht dan voor ons daar wij alleen door en door nat konden worden terwijl zij hun broeikasten voor gehele verwoesting moesten behoeden telkens volgden de donder slagen alkander met kortere tussenpozen op terwijl de wolken steeds zwaarder geworden waren zodat het bijna nacht was als ze door de wind uit eengedreven werden zag men haar het donkere scherpe ontrekken waarschijnlijk zouden die wolken op een gegeven oogomblik plotseling losparsten zonderling te midden van die donder slagen hoorde wij een oorverdovend geraas naden komen het scheen wel of een troep ruiters het onweerder haastig ontvluchten maar dat was onmogelijk hoe zouden in deze streek ruiters komen eens klaps begonnen te hagelen eerst troffen enkele hagelstenen ons gelaten maar oogomblikkelijk daarop volgde een dichte bui zodat wij onder een afdak moesten schuilen wij zagen toen zulke geduchte hagelbui als we er ons moeilijk één konden voorstellen in een oogomblik lag er een witte laag over de straat alsof we midden in de winter waren de hagelstenen waren zo groot als duiven eieren en terwijl ze vielen maakte zij een dofgaraas dat van tijd tot tijd door het drinkelen van glazen afgewisseld werd hoe jammer van onze pannen, zeiden Marta hetzelfde had ik gedacht misschien zijn ze nog bij tijd gekomen al zijn ze nog voor deze hagelbui thuis geweest dan hebben zij toch geen tijd gehad om het stro over de kasten te leggen alles zal verloren zijn men zegt villains dat hagel maar op enkele plaatsen valt wij zijn te dicht bij huis dan dat onze tuin gespaard zou zijn gebleven als de bui daar even zo neder valt als hier dan zijn we geruineerd arme, beste vader wat had hij niet op een voordelige oogst gereken vooral daar hij zoveel geld nodig heeft ik wist niet juist hoeveel deze pannen kosten maar toch had ik dikwals gehoord dat glazend pannen zeer kostbaar zijn en ik begreep dus dat zoveel vijf of zeshonderd braken wij een aanzienelijke som verdiesen zouden zonder door de verwoesting te rekenen die het onweder in de serres en onder de bloemen had aangebracht ik had gierna aan Marta willen vragen hoe zij er over dacht maar wij konden al kander nauwelijks verstaan en Marta scheen ook geen lustige voelen om met mij te praten ik keek met Zulk een wanhopend gelaad naar deze hagelstenen als mensen naar hun woning zien wanneer die afbrand die vreselijke stortbui duurde niet langer dan een minuut of vijf, zes en zij hield even plotseling op als zij gevallen was daar wolken trokken af en spoedig konden wij onze scheldplaats verlaten in de straten rolden de harde en ronde hagelstenen onder onze voeten als de schelpen die uit de zee worden opgeworpen en vormden weldra Zulk een dikke laag dat wij er tot over de enkels inzonken Lise kon met haar linnenschoentjes niet over deze bevroren hagelstenen lopen en ik nam haar op mijn rug op haar gezichtje dat in het gaan zo vrolijk en opgeruimd was geweest lag nu een droevertrek terwijl tranen haar langs de wangen bichelden spoedig bereikten wij ons huis waarvan de deur open was blijven staan onmiddellijk begraven we ons naar de tuin welk een toneel alles was verbrijzeld en lag in stukken over de grond verspreid pannen, bloemen, glas en hagelstenen vormde een verwarde massa waarin niets meer te herkennen viel de tuin welke die morgen nog zo vrij was zoveel bloemen stond was tans in een puinhoop veranderd waar was vader wij zochten hem overal maar zagen hem nergens toen wij bij de grote broeikast kwamen waarvan ook geen enkel glas heel was gebleven vonden wij hem op een bankje zitten te midden van de treurige overblijfselen welke de grond bedekten terwijl Benjamin en Alexis onbeweegelijk naast hem stonden oh mijn arme kinderen riep hij het hoofdophefende toen hij ons hoorde naderen doordat wij het glas dat onder onze voeten kwam stuk trapten oh mijn arme kinderen toen hij liezen in de armendrukte begon hij te wenen zonder een woord meer te spreken wat zou hij ook gezegd hebben het was een ramp zo groot dat wij nauwelijks erover durfden nadenken maar nog vreselijker waren de gevolgen welke zij na zichs leepte spoedervernam ik door Marta en de jongens dat hun vaders wanhoop zeer te verklaren was tien jaar geleden had Akin deze tuin gekocht en er zelf het huis naast gebouwd de persoon die hem de grond had afgestaan had hem ook geld geleend om hem in staat te stellen zich de nodige gereedschappen aan te schaffen die hij voor zijn arbeid nodig mocht hebben alles zou binnen de 15 jaar worden betaald door een jaarlijks aflossing tot nog toe had hij jaarlijks deze aflossing kunnen betalen door ijverig te werken en zeer zuinig te leven die geregelde aflossing was vooral onvermijdelijk daar zijn schuld ijzer de eerste de beste gelegenheid zou aangrijpen om de grond en het huis terug te nemen en natuurlijk ook de tien aflossingen die hij reeds ontvangen had tevens te behouden het scheen zelfs een speculatie van hem te zijn en daar hij over tuigd was dat in 15 jaar wel eens een dag zou aanbreken waarop Akim zijn schuld niet zou kunnen voldoen had hij deze speculatie durven wagen zonder bevrees te zijn daarbij te verliezen terwijl zijn schulden naar daarin tegen altijd gebonden bleef eindelijk was dan die dag gekomen dankzij de hagelslag wat zou er nu gebeuren niet lang verkeerden wij hierom trend in de onzekerheid want de andere dag moest de tuinman juist een gedeelte weder aflossen met de opbrengst van zijn planten wij zagen toen één in het zwart gekleed heer binnen treden die er niet heel beleefd uitzag en ons een verzeegeld papier overhandigde waarop hij enige woorden schreef op een oningevulde regel het was een deurwaardig van die dag af bezocht hij ons dagelijks en eindelijk leerde hij zelfs onze namen kennen dag Remy, zeiden hij hoe maakt het Alexis en hoe gaat het je vrouw Marta hij gaf ons dan lachend het verzeegeld papier als of wij de beste vrienden met hem waren tot weer zien jongens loopt naar de drommel Akim bleef niet meer thuis hij ging dagelijks naar de stad waar ging hij heen dat wisten wij geen van allen want al vertelde hij ons vroeger alles dan zweeg hij meestal hij ging naar advokaten misschien ook naar de rechtbank de gedachte daar en alleen deed mij huiveren Vitalis was ook voor de rechtbank verschenen en ik wist nog maar al te goed wat het gevolg daarvan geweest was bij hem duurde het echter veel langer eer hij de uitslag vernam de ganse winter verliep er zelfs mede daar wij niet in staat geweest waren om onze serres te herstellen begonnen we in de tuin groenten en bloemen te planten die onder de blote hemel gekweekt konden worden deze brachten echter niet veel op maar in elk geval was het toch een kleiner verdiensten en bezorgde het ons werk op een avond kwam Lieses vader thuis treuriger gestemd en meer te neergeslagen dan ooit kinderen sprak hij het is met ons gedaan ik wilde mij verwijderen want ik begreep dat iets gewichters zou gebeuren daar hij uitsluitend tot zijn kinderen sprak en ik meemde dat ik onbescheiden handelde als ik daarbij bleef maar hij wenkte mij te blijven behoort hij ook niet tot mijn gezin vroeg hij hoewel hij nog niet oud genoeg zeid om het geniek u gaan mede delen te begrijpen zijt hij reeds meer malen door het ongeluk beproefd geworden om mijn bedoelingen te vatten kinderen ik ga u verlaten deze woorden werden door een uitroep en een kreeg van smart beantwoord Lieses weer op zich snickend in zijn armen oh hij begrijpt dat ik niet vrijwillig besluit om zulke goede kinderen als hij zei te verlaten en mijn lieve kleine lissen niet meer te zien hij drukt de lissen met kracht tegen de borst maar men heeft mij tot betalen veroordeeld en daar ik geen geld heb gaat men hier alles verkopen en waarschijnlijk zal dit zelfs niet toerijkend zijn en zal ik naar de gevangenis moetend gaan waarin ik dan vijf jaren blijven moet daar ik het niet met mijn geld doen kan zal ik mijn schuld met mijn lichaam met mijn vrijheid moeten aflossen we begonnen allen te wenen ja dat is heel treurig maar er valt tegen de wet niets te doen en het is de wet vroeger was deze nog strenger zijde mij een advocaat als toen een schuldenaar zijn schuldeisers niet betalen kon dan hadden deze het recht zijn lichaam in stukken te snijden en net tussen al kander in zoveel delen te verdelen als zij maar wilden mij zet men eenvoudig in de gevangenis binnen weinige dagen zal dat waarschijnlijk gebeuren wat zal er in die vijf jaren van u worden dat is het ergste hij zweegt toen ik weet niet welke gedachten deze stilte bij de anderen teweeg bracht maar voor mij was zij een van de vreselijkste uit mijn leven jij kunt wel nagaan dat ik hierover veel nagedacht heb en ik zal u mijn besluit mededelen waardoor gij dan niet nadat ik u verlaten heb alleen zult behoeven achter te blijven ik kreeg weder enige hoop Remy zal aan mijn zester Katharina Surio schrijven zij is een zeer verstandige vrouw en zal ons wanneer zij hier is stellig ten beste raden het was voor de eerste maal dat ik een brief schreef het was een moeilijke en zware taak die mij werd opgelegd hoewel, na alles wat Akin ons had mede gedeeld voor ons niet veel overschoot waarop wij konden rekenen behielden we toch altijd nog enige hoop en in de toestand waarin wij verkeerden was deze hoop van veel waarde voor ons wat hoopten wij dat wisten we zelf niet maar wij hoopten Katharina zou bij ons komen en zij was een vrouw die verstand van zaken had dat was voor onwetende en eenvoudige kinderen zoals wij waren reeds voldoende zij kwam echter niet zo spoedig als wij ons hadden voorgesteld en de deurwaarder en de justitie verschenen eerder dan zij vader Akin wilde zich juist naar één zijn of vrienden begreven toen hij zijn huis verlatende plotseling tegenover hen stond ik vergezelde hem en in een oogwenk waren we allen om hem heen maar hij wilde niet vluchten ik zag hem verbleken en met een zwakke stem vroeg hij de agenten voor lof zijn kinderen verwelten mogen zeggen gemoet er niet zo van hopend onder zijn vriend lief wanneer men voor schulden in de gevangenis gaat is het nog zo erg niet wij keerden in huis terug door de agenten gevolgd ik ging de jongens uit de tuin roepen toen wij weer bij hun vader kwamen hield deze liezen in zijn armen die luid weende een van de agenten verluisterde hem toen iets in wat ik niet verstaan kon ja, jij hebt gelijk het moet antwoorden Akin hij richtte zich eens klaps op zette liezen op de grond die zich echter aan hem vastklemde en zijn hand niet wilde loslaten hij drukte toen Marta, Alexis en Benjamin een kus op het voorhoofd ik had mij in een hoekje teruggetrokken om ongestoord mijn tranen te kunnen laten verloeien hij riet mij en gij Remi komt gij mij niet goede dag zeggen zijt gij ook geen kind van mij wij waren buiten onszelf van smart blijf beval Akin ik beveel het u en haastig vertrok hij nadat hij lises hand in die van Marta gelegd had ik wilde een volgen en begaf mij reeds naar de deur toen Marta mij terughield waar zou ik zijn heen gegaan en wat zou ik gedaan hebben wij bleven allen geheel verbijsterd en te neergeslagen in de keuken staan wij wingden allen en geen van ons konden woord spreken wat zouden wij ook gezicht hebben wij wisten allen dat eenmaal de dag zou aanbreken waarop hij gevangen zou genomen worden maar wij hadden gedacht dat Katharina er dan geweest zou zijn en Katharina menen wij zou ons weten te verdedigen maar Katharina was er niet zij verscheen echter ongeveer een uur naar dat vader Akin in hechtenis als genomen en vond ons allen zwijgend bij elkaar in de keuken zij die ons tot nog toe altijd tot steun en raad was geweest stond nu op haar beurt sprakeloos Marta die zo krachtig was alles altijd moedig had gedragen was tans even zwak als wij zij sprak ons geen moed in en al haar wilskracht scheen verdwenen ter nauwere nood was zij in staat zich een ogenblikte beheersen om liezen te troosten de loods was in zee gevallen en de kinderen waren zonder stuurman zonder baak om hun de weg te wijzen zonder enig hulpmiddel dat hen veilig te haven kon binnenvoeren zonder zelfs te weten over een haven voor hen bestond bleven zij als versteemd midden in die levens oceaan staan aan de willekeur van de wind overgelaten onbekwam om iets te doen of te denken radeloos aan schrik en met de wanhoop in het hart Tante Katharina was een flinke vrouw die gewend was te handelen en haar wil door te drijven zij had de Parijs tien jaar lang als kindermijd gediend zij was met de moeilijkheden des levens bekend geworden en zoals zij zelf zeiden zij wist ermeden om te springen het was een grote uitkomst voor ons toen wij haar enige bevelen hoorde geven en wij die moesten opvolgen wij hadden nu weer een wegwijze gevonden en gevoelden ons in staat om op onze benen te staan voor een borin zonder opvoeding en zonder geld zou zulk een gebeurtenis een zeer grote verantwoordelijkheid hebben mede gebracht waardoor de moedigste zelfs in verlegenheid zouden zijn geraakt te zorgen voor enige wezen waarvan de oudste 16 jaar telden en de jongste stom was wat zou zij met die kinderen aanvangen hoe zich ermeden te belasten wanneer men zelf vermoeite heeft om aan de kost te komen zij had bij een notaris gediend en deze ging zij raadplegen wat zij met ons zou beginnen dienstraadgevingen beslisten over ons lot zij begaf zich daarop naar de gevangenis waar zij een onderhoud met de tuinman had en acht dagen naar haar komste Parijs zonder ons ooit haar plannen en overwegingen te hebben mede gedeeld maakten zij ons haar besluit bekend daar wij te jong waren om alleen te werken zou ieder kind in huis komen bij een oom of tante die het wilde opnemen Leeze zou bij tante Katharina blijven in Bretagne Alexis naar een oom gaan die mijnwerker tevars was in de sievennis Benjamin naar een andere oom die tuinman was Tessin Quintin en Marta bij een tante die gehuurd was de Charente aan de oven van de zee de Esnades ik luisterde naar al deze schikkingen terwijl ik wachtte totdat de beurt aan mij kwam maar na tante Katharina's weg vroeg ik en ik gij? wel gij behoort niet tot dit gezin ik zal voor u werken gij behoort niet tot dit gezin vragen het Alexis aan Benjamin of ik niet vleid te gewerk ja en ook goed soep eet niet waar? ja ja hij hoort wel bij ons gezin repen allen uit één mond Leeze trad naar het tante toe en vrouw de smekende handjes het geen meer zeggen wilde dan een vloed van woorden arme kleine zei de tante Katharina ik begrijp u gij zou willen dat hij met u mede ging maar weet gij in het leven doet men niet wat men graan wil gij zei het mijn nigtje en als wij thuis komen en mijn man zich er tegen verklaard of bevreesd is dat wij niet zullen uitkomen dan kan ik altijd antwoorden zij behoort tot onze familie en wie anders kan zich haar lot aantrekken dan wij en zo gaat het ook met de anderen men neemt zijn bloedverwandten op maar geen verendelingen het stukje brood kan wel een familie voeden maar niet de gehele wereld ik gevoelde wel dat ik hier tegen niets kon inbrengen niets kon antwoorden het ging zij zeiden was maar al te waar ik behoorde niet tot de familie ik kon niets eisen als ik iets vroeg dan bedelde ik en toch zou ik niet meer van hen hebben kunnen houden dan wanneer ik tot hun gezin behoord had waren zij niet mijn broeders waren Marta en Lise geen zusters voor mij hield ik dan niet genoeg van hen en hield Lise niet evenveel van mij als van Alexis en Benjamin Tante Katharina stelde het nooit lang uit om een eenmaal genomen besluit een uitvoer te brengen zij deelde ons mede dat wij de andere dag van elkaar zouden scheiden en zond ons daarop naar bed zodra wij in onze kamer waren kwamen zij allemaal naar mij toen en viel Lise mij weenend om de hals ik begreep toen dat ondanks het smartelijke van deze scheiding zij meer aan mij dachten en mij beklaagden en ik gevoelde dat ik inderdaad een broeder van hen was Polotseling schoot mij toen dachten te binnen of liever want ik moet zowel het goede als het kwaden zeggen een stemdes harten droon tot mijn geest door luister zeiden ik tot hem ik zie wel dat uw bloed verwanten niets van mij willen weten maar geen neemt mij toch tot uw familie aan ja die zei alle drie hij zult altijd aan broeder van ons zijn Lise die niet kon spreken drukte mij de hand terwijl zij mij met tranen in de ogen aanzag wel nu ja ik zal het zijn en zal het u bewijzen waar zult gij een betrekking zoeken voor Benjamin bij Pernui de dienst open zal ik morgen voor u daarheen gaan volg Marta ik wil niet in een betrekking gaan wanneer ik dat deed dan zou ik u niet meer zien want dan zou ik ter Parijs moeten blijven ik hang mijn schapen vacht wederom de schouders neem mijn harp en bezoek u dan beurtelings en zo gij voor mij dan altijd te samen zijn ik heb mijn liedjes en wijtjes niet vergeten en zal mijn kost wel verdienen op Edersgelaat kwam ter stond een trek van voldoening en ik zag dat dit plan geheel met hun bedoelingen overeen kwam in al mijn verdriet gevoelde ik mij nog een ruime tijd spraken wij over ons plan over de scheiding en wanneer wij al kander zouden terugzien over ons verleden en over de toekomst Marta zei er toen dat wij naar bed moesten gaan maar geen van allen deden we die nacht een oogdicht bij het aanbreken van de morgen nam Lise meeden naar de tuin en ik begreep toen dat zij mij iets te zeggen had hebt gij mij iets te zeggen zij knikte toestemmend het spijt u dat wij van al kander moeten scheiden gij behoeft mij dat niet te zeggen ik lees het in uw ogen en mijn hart zegt het mij zij gaf mij te kennen dat hiervan geen sprake was over 14 dagen kom ik te druzie zij schudde het hoofd wild gij niet dat ik naar druzie ga om al kander te begrijpen deed ik gewoondelijk verschijdende vragen die zij door een knikje met het hoofd beantwoorden zij zeiden mij dat zij gijne wilde dat ik te druzie zou komen maar zij wees met haar hand in drie verschillende richtingen waarmede zij bedoelde dat ik eerst haar broeders en zusters moest bezoeken gij wilde dat ik eerst naar Vars Esnades en zijn kintentga ze glimlachten en scheen beleiden dat ik haar begrepen had waarom ik wilde juist u het eerst zien zij beduiden mij toen waarom zij dit wensen ik zal het u mededelen daar ik gaar naar enige tijding van Marta Alexis en Benjamin zou willen hebben zo moet gij met hen beginnen daarop bezoekt gij mij te druzie en gij kunt mij dan alles van hen vertellen lieve goede liezer die dag om 8 uur vertrekken en Tante Caterina had een groot rijtuig besteld waarmede zij eerst naar hun vader zou rijden en daarop elk met hun eigen pakje kleren naar de trein zou brengen die hen naar de plaats van een bestemming zou voeren tegen 7 uur naar Marta mei en naar de tuin wij zullen over een uur elkaar verlaten ik wil u garen een herinnering geven neem dit het is een nijtasje gij zult daarin enigaren, naalden en ook een schaar vinden die mijn peet mij gegeven heeft op uw reizen zult gij dat alles nodig hebben want ik ben er dan niet om uw kleren te verstellen of een knoop voor u aan te zetten wanneer gij dit gebruikt dan kunt gij aan ons denken gedurende dit gesprek was Alexis ook in de tuin gekomen en zodra Marta in huis terug gekeerd was nadelde hij mij ik heb 2 gulden en gij zou ik mij veel genoegen doen een daarvan aan te nemen van ons vijven was Alexis de enige die iets voor geld gevoelde en wij plaagden hem steeds met zijn gierigheid hij bespaarde altijd elke cent en hij was niet weinig in zijn schik wanneer gij er zoveel bij elkander had dat hij ze voor zilver geld in wisselen zijn aanbod trof mij daarom desten dieper ik wilde weigeren maar hij dronk er zo op aan en eindelijk liet hij er een van in mijn hand glijden ik besefte toen hoe sterk de genegenheid was die hij voor mij gevoelde daar deze hem afstand van zijn schat deed doen ben jamin vergat mij even min hij wilde mij ook een geschenk geven maar eisde in ruil daarvan een stuiver daar een mes de vriendschap afsnijdt het uur ging snel voorbij nog een kwartier en vijf minuten en dan zouden wij van elkaar moeten scheiden zou liezen en mij denken toen wij het rijtuig over de weg hoorde een rollen kwam zij uit de kamer van tante Katharina en wees mij haar in de tuin te volgen liezen rie tante Katharina maar liezen gaf geen antwoord en liep snel voor het bloemisten en moeseneers gebruiken altijd elk plekje in de tuin zo nuttig mogelijk toch groeide in onze tuin een prachtige mengaalse stamroos die in een verloren hoekje was blijven staan liezen begaf zich daarheen en sneed een tak van deze roos af zij keerde zich daarop tot mij verdeelde het takje waaraan twee knoppen zaten die bijna uit liepen en gaf mij er één van oh hoewel sprekend waaraan haar stommer lippen en wat lag haar niet in haar blik te lezen hoe koud en onverschillig zijn woorden vergelaken bij die blik liezen liezen rie tante alle pakjes waren reeds in het rijtuig gezet dan mijn harp en Riep Capie toen hij mijn instrument en mijn vroegere klederdracht wederzag die niets vreselijks voor hem hadden vrolijk om mij heensprong daar hij begreep dat wij weder op rij zouden gaan en hij zijn vrijheid daarmee er kreeg wat voor hem wel zo verkieselijk was het ogenblik van de scheiding was aangebroken tante Katharina zorgde dat het van korte duur zou wezen zij liet Marta Alexis en Benjamin instijgen en beval mij liezen op haar schoot te zetten toen ik geheel te neergeslagen bleef staan duwden zij mij een weinig weg en sloot het portier vooruit zeiden zij en het rijtuig reed weg door mijn tranen heen zag ik Lieses gezichtje nog even uit het rijtuig steken en wuifde zij met de hand een ogenblik later sloog het rijtuig een hoek om en zag ik niets dan een grijze stoffelk alles was voorbij op mijn harp geleund met Capie aan mijn voeten bleef ik gedachteloos voor mij uitstaren en het stofgadeslaan dat op straat neerviel een buurman zou ons huis sluiten en de sleutels voor de eigenaar bewaren hij stoorde mij in mijn overpijnzing en bracht mij in de werkelijkheid terug blijft jij hier vroeg hij nee, ik vertrek waar gaat hij heen recht toe, recht aan waarschijnlijk gevoelde hij medelijden met mij want hij rijkte mij de hand als jij hier wilt blijven kunt jij bij mij komen maar zonder iets te verdienen want jij zei niet sterk genoeg later, misschien wel ik bedankte hem zoals jij wilt het was voor uw best wil goede reis hij verwijderde zich het rijtuig was vertrokken het huis gesloten ik hing mijn harp over de schouder dit had ik vroeger zo menigmaal gedaan en het trok dancabisch aandacht hij richtte zich op en keek mij met zijn glinserende ogen aan kom kapi hij begreep dit en sprong blavende tegen mij op ik wende mijn ogen van het huis af waarin ik twee jaar lang gelukkig had mogen zijn en waarin ik altijd had willen blijven ik zag recht voor mij uit de zon stond hoog aan de hemel het was een heldere lucht en zeer warm het had niets van die koude nacht waarin ik uitgeput van vermoeienis voor deze deur nederwiel die twee jaren waren slechts een oponthoud geweest en danc als ik weder genootzaakt mijn weg te hervatten maar dit oponthoud had wel dadig op mij gewerkt het had mij krachtiger gemaakt en het geen nog dubbel zoveel voor mij was ik gevoelde dat ik vrienden had gekregen ik was niet meer alleen op de wereld ik had voortaan een doel in mijn deven hun die van mij hielden en van wie ik hield nuttig te zijn en genoegen te geven een nieuw leven opende zich voor mij voorwaarts einde van hoofdstuk 21 22ste hoofdstuk eerste deel van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van hauteursrechten opname door Marcel Konders alleen op de wereld door Hector Malau vertaald door Gerard Keller 22ste hoofdstuk deel 1 voorwaarts de wijde wereld lag daar voor mij open het deed er niet toe naar welke kant ik mijn schreder richtte maar niet op aan of ik naar het noorden of het zuiden het oosten of het westen ging ik was geheel vrij hoewel nog maar een knap was ik geheel mijn eigen meester helaas juist dit was het meest treurige van mijn toestand er zijn kinderen die dickwils bij zichzelf zeggen oh had ik toch maar iemand die mij kon raden en leiden tussen die kinderen en mij was er dus een treurig onderscheid wanneer hij de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de wereld op de war op de war op kost op de we balance Zo ik althans nog in staat was om op te staan. Ik had genoeg ondervinding om te begrijpen dat dit mijn toestand wezen kon. Wat mij, ik moet het bekennen, wel enige angst aanjoeg. Hoewel nog zeer jong, was ik reeds vaak door het ongeluk getroffen. En ik was er dus op bedacht, voorzichtiger te zijn dan andere kinderen van mijn leeftijd. Maar dat voordeel had ik echter duur moeten kopen. Voor ik de weg die voor mij open lag betrad wilde ik eerst hem, die de laatste jaren een vader voor mij geweest was, bezoeken. Daar tante Katharina mij niet met de kinderen had medegenomen om hem verwel te zeggen. Moest ik tans wel alleen afscheid van hem gaan nemen. Zonder ooit zelf voor schuld in hechtenis te zijn genomen, had ik er toch genoeg over horen spreken om zeker te zijn dat ik hem in de gevangenis zou vinden. Ik volgde de weg naar de Madeleine, die ik zeer goed kende. Daar tante Katharina en de kinderen bij hem waren toegelaten, zo men op mij niet weigeren. Ik was immers ook zijn kind. Of liever, ik was zijn kind geweest, want hij had mij lief gehad. Ik durfde, met Kapi op mijn hielen, mij niet in alle straten van Parijswagen. Wat zou ik, de agenten van politie, hebben moeten antwoorden, als zij mij aanhielden. Voor hen was ik het meest bevreesd geworden, want ik had niet vergeten wat er te toedoezig gebeurd was. Ik mond Kapi dus een touw om de hals. Wat hem zeer in zijn eigen liefde scheent te kwetsen. En daarop begraven wij ons naar de gevangenis van Klichi. Er zijn in de wereld dikwelst zeer treurige dingen, die, als wij ze zien, ons in somberge pijns doen vervallen. Ik ken er geen droever en onaan genaamer dan de deur van een gevangenis. Dit maakt ons koud om het hart te, meer nog dan de ingang van een grafkelder. De doden, waarop een steen rust, gevoelen die niet. De gevangenen zijn leven begraven. Ik bleef een ogenblik stilstaan, voordat ik de gevangenis van Klichi durfde binnen treden. Zo bekroop mij de angst, dat men mij er zou houden. En dat die deur, die zware deur, zich nooit wieder voor mij zou openen. Ik verbeelde mij, dat het zeer moeilijk was om een gevangenis te verlaten. Maar ik wist niet, dat er ook heel wat zwaregheden te overwinnen waren, eer men ze kon binnen treden. Ik ondervond dit ans. Eindelijk echter gelukte het mij, daar ik mij niet liet afschrikken of terugzenden om te worden toegelaten bij hem die ik zien wilde. Men liet mij in een spreekamer, waar geen traalis voor de fensters waren, zoals ik dacht, dat er zijn zouden. En vader Akin trat ongeboeid binnen. Ik verwachte u, mijn beste Remi, zeiden hij. En ik heb Katharina beknord, dat zij u niet met de kinderen mede gebracht had. Die gehele morgen was ik zeer neerslachtig geweest. Zijn woorden beurden mij enigszins op. Tante Katharina wilde mij niet mede nemen. Dat was ook onmogelijk, beste jongen. Men doet in deze wereld niet alles wat men wil. Ik ben er van overtuigd, dat jij hart zou het gewerkt hebben, om uw kost te verdienen. Maar mijn zwaager, Suryo, zou u geen werk hebben kunnen verschaffen. Hij is sluiswachter aan het kanaal van Nivarnet en de sluiswachters. Dat weten we, kunnen geen tuinlieden gebruiken. De kinderen hebben mij verteld dat hij weder wilde gaan zingen. Gij zei dus vergeten dat jij bijna van koude en hongerzijd omgekomen. Nee, dat ben ik niet vergeten. Toen waart jij niet alleen. Toen had jij iemand die u leidend kon. Op uw leeftijd, mijn jongen, is het een gewaagde stap om geheel alleen zulke verre tochten af te leggen. Ik heb Kapi nog. Wanneer Kapi zijn naam hoorde noemen, begon hij altijd te blaffen. Als of hij daarmee zeggen wilde, ik ben er nog. Als jij mij nodig hebt, hier sta ik. Ja, Kapi is een goede hond, maar hij is slechts een hond. Hoe zult gij uw kost verdienen? Met zingen en door Kapi comedie te laten spelen. Kapi kan toch alleen geen comedie spelen. Ik zal hem kunstjes leren. Niet waar Kapi, gij wilt immers alles leren wat ik wil. Hij legde zijn poot op de borst. Geloof mij, mijn jongen. Als gij verstandig doet, moet gij een dienst zoeken. Gij zegt een goed werkman. En daarmee kunt gij verder komen dan met langs de weg te lopen. Dat is toch eigenlijk maar goed voor luiaarts. Ik ben niet lui. Dat weet geweld. En ik heb mij ook nooit beklaagd dat ik te veel werk had. Bij u zou ik zoveel gewerkt hebben als ik kon. En ik zou altijd bij u gebleven zijn. Maar ik wil niet bij een ander in dienst gaan. Ik zei de deze woorden zeker op zonderingen toon. Want vader Akkin zag mij aan zonder te antwoorden. Gij hebt ons dikwijls verteld. Begon hij eindelijk dat gij niet wist wie Vitalis was. En dat gij bij u zelf dikwijls verwondert waard over de wijze. Waarop hij de mensen aanzag. En over zijn voorname manieren waarmede hij ze behandelde. Maar weet gij wel dat ook gij die manieren hebt. En met u naar uw voorkomende oordelen. Ook niet voor een arme drommel zo houden. Gij wilt niet bij anderen gaan dienen. Nu, misschien hebt gij gelijk. En wat ik u daar even zeiden, was voor uw best wil. Voor niets anders. Geloof dat maar. Ik meende dat het mijn plicht was. Om zo tot u te spreken. Maar gij zeid uw eigen meester. Daar gij geen ouders hebt. En ik voortaan uw vader niet meer zijn kan. Een arme, ongelukkige, zo als ik ben, heeft geen recht van spreken. Zijn woorden hadden mij diep getroffen. Vooral daar ik dit ongeveer tot mezelf ook reeds gezegd had. Ja, het was gewaagd om geheel alleen langs de grote wegen te lopen. Ik gevoelde dat. Ik zag het zelf ook in. En wanneer men, zoals ik, reed zijn zwervend leven geleid had. Als mijn nachten had moeten doorbrengen. Als die toen onze honden door de wolven verslonden werden. Of die als in de steengroeven van Gentili. Wanneer men het ene dorp na het andere wordt uitgejaagd. Zonder een stuiver te verdienen. Zoals mij overkomen was, toen Vitalis in de gevangenis had. Dan wist men ook aan welke gevaren men zich bloot stelde. En welk een ellende zulk aan zwervend leven mede brengt. En men nooit zeker kan zijn van de dag die volgen moet. Als men zelfs niet zeker is van het ogenblik. Maar zo ik dit leven varen niet, dan schoot mij slechts één ding over wat vader Akkin mij ook aan de hand gedaan had. Een dienst zoeken. En ik wilde niet in dienst gaan. Misschien was het een zeer verkeerde trots van mij. Vooral in mijn toestand. Maar ik had een meester gehad. Aan wie ik verkocht was geworden. En hoewel deze zeer goed voor mij was geweest, wänste ik danst toch geen ander. Dat stond bij mij vast. Wat mij nog eer besluitend deed, bij mijn voornemen te blijven om een vrij leven te leiden, was de belofte die ik aan de kinderen van Akkin had gedaan. Want dan zou ik ze aan hun lot moeten overlaten. Het is waar, zij kon de zeer goed buiten mij, want zij zouden elkander kunnen schrijven. Maar liezen, liezen niet, want zij kon niet schrijven en Tante Caterina even min. Liezen zou dus voor ons verloren zijn, als ik haar niet bezocht. Wat zou zij van mij denken? Zij kon niet anders geloven dan dat ik niet meer van haar hield. Van haar, die altijd even lief voor mij geweest was, die mij steeds gelukkig had gemaakt. Dat was niet mogelijk. Wilt hij dan niet, dat ik u, nu en dan enige tijding van hen breng, vroeg ik hem. Zij hebben mij daar iets van verteld, maar ik dacht ook niet aan ons, toen ik u aanraadde om van uw muzikanten leven af te zien. Men moet niet eerst aan zichzelf denken en dan aan anderen. Juist, vader, jij ziet dus dat jij mij zelf aanwijst wat mij te doen staat wanneer ik van mijn voornemen af zie. Uit vrees voor de gevaren waarvan jij spreekt. Dan zou ik aan mezelf denken en niet aan u en aan Liezen. Hij zag mij weder aan, maar nu nog langer. Daarop vatten hij eens klaps mijn beide handen. Voor die woorden moet ik je danken, mijn jongen. Jij hebt een hart, en dat krijgt men niet met de jaren. Wij waren alleen in de spreekamer en zaten naast Elkander op een bank. Zijn woorden deden mij goed en ik was er trots op hem te horen zeggen dat ik een hart had. Ik zeg niets meer, mijn jongen. Hervatte hij. Dan God behoede u. Een ogenblik zwegen wij beide. De tijd was bijna verstreken en wij moesten schijden. Plotslinks dak hij de hand in zijn vestzak en haalde een groot, zilveren horloge daaruit te voorschijn. Dat met een kort aan een knoop van zijn buis bevestigd was. Wij mogen niet van Elkander schijden, zonder dat jij een aandenken van mij hebt. Hier heb je mijn horloge. Het heeft niet veel waarde, want je begrijpt dat ik het anders verkocht zou hebben. Het loopt even min goed en nu en dan moet jij hem maar een sinduwtje aangeven. Maar het is al wat ik op het ogenblik zit. Daarom geef ik het u. Dit zegende legde hij het in mijn hand. Toen ik er mij tegen verzette om zulke geschenk van hem aan te nemen vroegte hij er op treur getoond bij. Hij begrijpt dat ik hier niet behoeft te weten hoe laat het is. De tijd duurt hier toch maar al te lang. Ik zou er van sterven als ik de uren tellen moest. Vaarwel, goede Remy, geef mij nog een kus. Gij zei het een brave jongen. Zorg dat altijd te blijven. Ik geloof dat hij mij toen bij de hand nam om mij naar de deur te brengen. Maar wat toen tussen ons voorviel wat wij toen tot op andere zijden dat herinner ik mij niet meer. Ik was te aangedaan. Als ik nog aan deze scheiding denk als ik ze mij weder in het geheugen terugroep dan maakt zich weder dezelfde verslagenheid van mijn meester. Ik geloof dat ik geruime tijd voor de deur van de gevangenis staan bleef. Zonder er toe te kunnen komen om rechts of links te gaan. En misschien zou ik zavonds daar nog gestaan hebben als mijn hand niet toevallig in mijn zak een rond en hard voorwerp gevoeld had. Werktuigelijk en zonder te weten wat ik deed stamelde ik mijn horloge. Voor het hoogomlijk vergat ik al mijn verdriet en kommer. Ik dacht slechts aan mijn horloge. Ik had een horloge. Een eigen horloge in mijn zak. Waarop ik zien kon hoe laat het was. Het stond op 12 uur. Dat was voor mij echter volstrekt van geen belang. Mij was 12, 10 of 2 uur even onverschillig. Maar toch was ik blij de dat het 12 uur was. Waarom? Ik zou het moeilijk hebben kunnen zeggen. Maar het was zo. Oh 12 uur. Gelukkig reed 12 uur. Het scheen mij toe als of een horloge een vertrouwd vriend was. Aan Wienmen Raad vraagt en met Wienmen een gesprek voert. Hoe laat is het mijn vriend? 12 uur beste Remi. Oh 12 uur. Dan moet ik dit of dat gaan doen. Zeker. Gij had gelijk. Dat gij mij er aan herinnert. Want zonder u zou ik het vergeten hebben. Ik ben er immers om het u te helpen herinneren. Met Kapi en mijn horloge kon ik dus voortaan spreken. Mijn horloge. Dat waren een paar heerlijke woorden om uit te spreken. Ik had altijd naar een horloge verlangt en ik was er steeds van overtuigd geweest dat ik er nooit één bezittend zou. En toch had ik er nu één in mijn zak. Eén dat voortdurend tickte. Het liep niet erg goed, had vader Akkin gezegd. Het liep. En dat was voldoende. Nu en dan moest ik eens aan de wijzers duwen. Dat zou ik van tijd tot tijd doen. En als dat niet hielp, zou ik het zelf wel eens na zien. Dat zou eerst prettig zijn. Ik zou het van binnen bekijken en zien hoe het liep. Het moest goed lopen. Want ik zou het zeer streng behandelen. Ik had mij zo geheel door mijn vreugde laten medeslepen. Dat ik niet eens de blijdschap van Kapi bemerkte. Hij sprong tegen mijn benen op en liet van tijd tot tijd een zacht geblaf horen. Eindelijk gelukte het hem om mij in mijn gepijns te stooren. Wat wilde hij Kapi? Hij keek mij aan en daar ik hem niet ter stond begreep, richtte hij zich op en legde zijn poot op mijn zak. Waarin ik het horloge bewaarde. Hij wilde weten hoe laat het was. Om het aan het geërde publiek te kunnen zeggen. Evenals toen hij nog bij Vitalis was. Ik liet het hem zien. Een poos bleef hij erop staren als of hij zich iets wilde herinneren. Daarop kwispelde hij met de staart en blafde twaalf maal. Hij had het niet vergeten. Wat een geld zouden wij al niet met dit hordoosje verdienen. Dat was nog een kunstverrichting. Waarop ik niet gerekenen had. Dat dit allemaal op straat gebeurde juist tegenover de deur van de gevangenis bleven verschijnen de mensen stilstaan om onschade te slaan. Als ik gedurft had, zou ik onmiddellijk aan voorstelling gegeven hebben. Maar uit vrees voor de politie stelde ik het voorlopig uit. Het was bovendien twaalf uur en juist een geschikte tijd om op weg te gaan. Voorwaarts. Ik weerp een laatste blik. Een laatste verwel naar de gevangenis. Achter weer muren de ongelukkige akin zat opgesloten. Terwijl ik vrij was en gaand kon waarheen ik wilde. Wij vertrokken. Wat mij op mijn reis in het meest van pas kon komen was een kaart van Frankrijk. Ik wist waar ik die kopen kon en begaf mij in de eerste plaats daarheen. Toen ik een plein overstak viel mijn oog op de wijzerplaat van de toren datuleriem en gevoelde ik lust om te zien of de klok en mijn horloge gelijk gingen. Mijn horloge stond op half 1 en de klok wees 1 uur. Wie van beide liep dus te langzaam of te snel? Ik gevoelde grote lust om mijn horloge wat vooruit te zetten. Maar na een ogenblik nadenken zag ik hiervan af. Het was volstrekt niet zeker dat mijn horloge verkeerd liep. Het kon zeer wel zijn dat de klok slecht ging. Ik borgen mijn horloge dus weer in mijn zak en zeiden tot mezelf dat voor het geen ik te doen had dit juist de geschikte tijd was. Het duurde lang eerlijk een kaart had. Tenminste zo'n kaart als ik wensde te hebben. Namelijk een die oplinnige plakt was en dichtgevouwen kon worden. En niet duurder was dan twee Franks. Wat voor mij al zeer veel was. Gelukkig vond ik er een die geel was geworden en die ik voor een prijsje kon kopen. Nu kon ik Parijs verlaten. Wat ik dan ook besloot zo spoedig mogelijk te doen. Tussen twee wegen kon ik kiezen. Die van Fontainebleau naar de grenzen van Italië of die van Orléans over Mon Rouge. Die één was mij even onverschillig als de ander en het toevall wilde dat ik die van Fontainebleau koos. Toen ik op een bordje de naam van de straat Moeve Tarlas kwam een tal van herinneringen bij mij op. Garofoli, Mathia, Ricardo de knaap met zijn marmotjes, de zweep en vitales mijn goede meester die gestorvend was omdat hij mij niet voor huurt had aan de padronen in de straat doorzien. Ik meende zelfs bij de ingang van de naburige kerk in een knaap Mathia te herkennen. Hij had hetzelfde grote hoofd dezelfde starende ogen en sprekende trekken. Kortom zijn gansen voorkomen deed mij aan hem denken. Maar zonderling hij was in die tussentijd niet gegroeid. Ik nadelde hem om mezelf te overtuigen er veel niet meer te twijfelen. Hij was het. Ook hij herkende mij want op zijn bleek gelaad kwam een glimlach. Gij zei het immers met die oude man bij Garofoli geweest. Juist toen ik op het punt stond om naar het hospitaal te gaan. Oh, wat had ik toen een hoofdpijn? En is Garofoli nog altijd uw meester? Hij wierp eerst een blik om zich heen voordat hij mij antwoorde. Garofoli is in de gevangenis. Men heeft hem in hechtenis genomen. Omdat hij Orlando doodgeslagen heeft. Hij deed mij genoegen dat Garofoli in de gevangenis zat en voor de eerste maal in mijn leven kwam de gedachte bij mij op dat de gevangenissen die mij gewoonlijk zoveel afschuw inboezenden toch ook haar nut hadden. En de jongens vroeg ik. Oh, dat weet ik niet. Ik was niet bij Garofolis in hechtenis neeming tegenwoordig. Toen ik het gasthuis verliet zag Garofoli in dat ik niet geschikt was om geslagen te worden met de ziek van wecht. Hij besloot toen om mij weg te zenden en verhuurde mij voor 2 jaar met vooruitbetaling aan het paardespel van Gazon. Kent jij het paardespel van Gazon niet? Het is niet heel groot maar het is er toch een. Zij hadden daar een knaad nodig om bij de ingang te staan en Garofoli verhuurde van Gazon. Bij deze ben ik tot verleden maandag gebleven. Toen heeft hij mij weggezonden omdat mijn hoofd te groot is om achter het loketje te zitten. Ik heb gizorg waar het cirk was opgeslagen, verlaten om weder bij Garofoli te komen. Maar deze was nergens te vinden. Het huis was gesloten en een buurman heeft mij verteld. Dat Garofoli in de gevangenis zat. Ik ben toen daarheen gegaan. Daar ik niet wist wat te doen of waarheen mij te begeven. Waarom zijt geniet naar Gazon teruggekeerd. Omdat diezelfde dag toen ik het paardespel verlieed dit naar Rouhan vertrok en hoe zou ik door Rouhan komen. Het is veel te ver en ik heb geen geld. Zee dat gisteren middag heb ik niets gegeten. Ik was niet rijk maar ik had toch geld genoeg om dit ongelukkige kind niet van honger te laten omkomen. Hoe dankbaar zou ik niet geweest zijn als men mij op mijn weg naar te loezen toen ik even hongerig was als op dit oog omdik een stukje brood gegeven had. Wacht hier op mij zei de ik. Ik liep zo gauw ik kon naar een bakker die op de hoek van de straat woonde en keerde met een stuk brood terug. Dat ik hem aanbood. Hij brak het klein en begon met guldzigheid van te eten. En wat wilde hij nu gaan doen vroeg ik. Dat weet ik niet. Hij moet toch iets gaan beginnen. Ik wilde juist mijn viol gaan verkopen. Toen hij mij aanspraakt en zeker zou ik ze reeds verkocht hebben. Als het mij niet zoveel kostte om ervan te scheiden. Het is mijn enige not en troost. Als ik mij erg treurig gevoel dan zonder ik mij af en speel voor mijzelf enige tijd. En dan zie ik allerlei mooie dingen in de hemel. Veel mooie nog dan in mijn dromen. Dat spreek ik. Waarom speelt hij dan niet op straat op uw viol? Ik heb er op gespeeld. Maar niemand heeft mij er iets voor gegeven. Ik wist hoe onaangenaam het was als niemand eraan dacht mijn hand in de zak te steken. En gij, volgt Mathia. Wat gaat gij tans doen? Ik weet niet waarom maar door een gevoel van eidelheid gedreven zei de ik wel, ik ben het hoofd van een troep. Het was de waarheid dat ik een troep bezat. Want Capi maakte er een deel van uit. Toch grensden mij woorden zeer nauw aan een leugen. Oh, als gij dan wilt, begon Mathia. Wat, mij bij uw troep opnemen? Toen werd ik weder oprecht. Heer hebt gij mijn gehele troep, zei de ik, op Capi wijzende. Wel nu, wat doet er dat toe? Dan zijn we met ons drieën. Ik bid u. Laat mij niet aan mijn lot over. Wat zou er van mij worden? Waarschijnlijk zou ik van honger sterven. Van honger sterven. Allen die deze kreeg horen zullen er niet dezelfde zin aanhechten en menen geen, zal hem zelfs niet begrijpen. Mij, sneet hij door de ziel. Ik wist, wat het zeggen wilde, van honger sterven. Ik kan werken, vervolgde Mathia. Ik speel de viol. Ik kan koordansen door een hopel springen en zingen. Gij zult zien. Ik zal alles doen wat gij wilt. Ik zal u knecht zijn. Ik zal u gehoorzamen. Ik behoef geen geld, maar slechts voedsel. Dan kunt gij mij slaan. Maar gij moet mij niet op mijn hoofd slaan. Dat moet gij mij beloven. Want mijn hoofd is zeer gevoelig. Dagarofoli mij zo dikwils er opgeslagen heeft. Toen ik die arme Mathia zo hoorde spreken, voelde ik dat er tranen in mijn ogen welden. Het zou mij onmogelijk zijn geweest. Hem zijn verzoek niet in te willen gaan. Van honger sterven. Maar had hij met mij daar niet even veel kans op. Als wanneer hij alleen bleef. Ik maakte hem daarop opmerksam. Maar hij wilde er niets van horen. Nee, antwoorden hij. Met zijn bijden sterft men niet van honger. Men steunt en helpt alkander. Hij die iets heeft geeft aan de ander een deel van het zijne. Deze woorden maakten een eind aan mijn aarsling. Daar ik iets had moest ik hem dus helpen. Nu, sla dan toe zeide ik. Hij vatten mijn hand en kusted die. En dit trof mij zo dat ik niet langer mijn tranen bedwingend kon. Ga zeiden ik. Maar niet als mijn knicht. Als mijn makker. Ik hing toen mijn harp weder over de schouder. Voorwaarts sprak ik. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 22.