 Economie is een geweldig leuk vak. Ik als wetenschappen geniet er enorm van en ik zou het leuk vinden dat meer mensen daarvan gaan genieten, ook de scholieren. Dat is ook voor hun een van groot belang, want er wordt steeds meer van scholieren gevraagd. Ze moeten steeds meer zelf kiezen, ze moeten leren samenwerken. En ja, de economiefak op de middelbare school zou leerlingen beter kunnen voorbereiden op hun leven. Hoe? Door veel meer hun eigen belevingswereld als uitgangspunt te nemen, dat kan ook heel goed. Want economie gaat eigenlijk tegenwoordig niet alleen over geld, dat gaat het ook over, maar eigenlijk over alles, het hele leven. Dus alles wat ze doen, of ze nou ja, of oma verzorgt wordt, of ze gaan spelen met het vriendje, of ze naar het feest gaan vanavond, het heeft allemaal een economische invalshoek. Nou, als je zo dicht bij die leerlingen wil komen, dan moet je in het mensbeeld wat je ze voorschotst ook wel breder maken, dan nu nog vaak in het economieonderwijs centraal staat, wat minder rationeel en wat meer relaationeel. Dus mensen die moeite hebben met kiezen en die ook hechten aan waarde, zoals rechtvaardigheid. Daar kunnen scholieren zich ook, denk ik, veel beter mee identifiseren. Ze hebben zelf moeite met kiezen, ze hechten zelf aan rechtvaardigheid, aan vriendschappen en dergelijke. Dus economie, bredere context, leven van de kinderen zelf primair. En daarnaast ook een breder mensbeeld. En ja, als je dat wil, breder mensbeeld en een bredere context, dan moet je toch wel oppassen dat die leerlingen door de bomen het bos niet meer zien. Je moet wel een heel helderen, rode draad hebben. Die wil ik ook graag. Ik denk dat de rode draad van de economie is. Hoe we ervoor zorgen dat eigenlijk het probleem van armoede en van conflict oorlog, zou je kunnen zeggen tussen mensen hoe je dat kunt omvormen tot welzijn en gezamenlijk belang. Want daar draait economie uiteindelijk over. Hoe zorgen we ervoor dat tegengestelde belangen over het verdelen van schaarsten, van beperkingen, hoe we dat kunnen omvormen tot, zeg maar, een gezamenlijk belang, hoe we die schaarsten, hoe we die beperkingen kunnen overstijgen. Nou, dat is een grote verhaal van hoe we door verstandig te kiezen en goed kunnen samenwerken, hoe we dan meer welzijn creëren. Dat bestaat eigenlijk uit drie subplots, zou je kunnen zeggen. Het eerste is het ideaal. Het ideaal is de balans tussen verschillende doelstellingen, tussen verschillende belangen, wederzijds belang. Maar laten we niet naïef zijn en dat is stap twee. In de realiteit zijn mensen soms niet zo verstandig en zijn ze ook niet zo moreel. Vaak hechten mensen toch meer belang aan hun eigen belang dan aan het belang van de ander. En dat brengt je bij stap drie. Hoe zorgen we nou voor dat andere mensen, en ook zelf kunnen kiezen, minder een bedreiging wordt, maar meer een kans? Dus hoe zorgen we ervoor dat de realiteit, die toch vaak onperettig is, een onbalans is, hoe die dichter kan komen bij een gezamenlijk belang? En dan hebben we drie manieren om dat te bereiken. Drie bestuursvormen, zou je kunnen zeggen. Nou, de eerste is dwang. Hierarchie, dat ligt natuurlijk dicht bij de overheid. Die past dat veel toe, die kan mensen erg stoedwingen. Tweede bestuursvorm is vrijheid, vrije concurrentie. Je mag zelf kiezen bij wie je iets gaat kopen. Nou, dat ligt natuurlijk dicht bij de markt. En we hebben ook nog een derde bestuursvorm en het ligt een beetje tussen de eerste twee in. Dat is eigenlijk vrijwillige binding. Dus je kiest zelf vrijwillig om je te binden aan een bepaalde vriendschap bijvoorbeeld. Vriendschap betekent eigenlijk dat je niet alleen aan je eigen belang denkt, maar ook aan het belang van de ander. Maar je hebt waarschijnlijk ook een bepaalde identiteit. Je bent lid van een bepaalde sportclub of van een bepaald gezin. En dat betekent dat je toch niet alleen aan je nou eigen belang denkt, maar ook iets wil betekenen voor dat grotere verband waar je betrokken bij voelt. En ja, dat is eigenlijk wat we willen neerzetten. Dus een wat bredere economiebeoefening. Economie gaat eigenlijk over het hele menselijke leven, inclusief het leven van die kinderen. Dan willen we daarnaast aangeven dat wat van een breder mensbeeld willen uitgaan, wat minder rationeel, wat meer relationeel. En terslotte, die drie bestuursvorm, hoe kunnen we eigenlijk de wereld verbeteren? U brint het op vier HVO en vijf VWJ-ongen gymnasium. Gaat het dan nog verder door een levensloop of verbreedt het zich nou? Ja, absoluut. Je neemt natuurlijk ook mee naar de universiteit. Ook op het universitair onderwijs zie je eigenlijk die trend al dat economie breder wordt neergezet, dat het niet alleen over het domein van het geld gaat. En als je dat doet, dat je ook wat breder naar de mens moet kijken. Veel meer begrensde rationaliteit. Denk aan Kanemand, die Nobelprijs heeft gewonnen. Akelof, die veel meer kijkt vanuit meer, zeg maar, rechtvaardigheid, fernes, overwegingen. Ste wetenschap is er al veel mee bezig. Ook daar kan nog het een en ander gebeuren om meer aan te sluiten bij recente wetenschappelijke ontwikkelingen. En zo hopen we natuurlijk uiteindelijk dat we ook betere economen krijgen.