 Milas Muğla'nın üçüncü büyük ilçesi, 11 milyon dolayında zeytin ağacı var. Hem Karya Uygarlığı'na, hem de Menteşe oğulları beyliğine başkentlik yapmış. Karya'lılar korsan bir kavim olarak Akdeniz'de egemenlik kuruyorlar. Bu bölgenin ürünlerini de götürüyorlar. Götürdükleri ürünlerin başında da zeytin yağı var. Zeytin yağı var, salamurası var, kara zeytin bastırması var, kırma zeyteli var. Hadi sofralık bunlar. Altın bizim yerimizden. Renginden de anlaşıldığı gibi sapsara, altın renginde lezzeti muhteşemdir. Biz zeytin yandan başka bir şey yiyemeyiz burada, başka bir şey iptiketemeyiz. Salamurlu, işte yağlık yapıyoruz, fazlasını da satıyoruz. Çocuğumuzdan, çocuğumuzdan bal bal yiyip içiririz yani. Budandı zamanın odunu ile insanların yaşamına katkıda bulunuyor. Hasat zamanında düşen yaprakları ile hayvanların beslenmesine katkıda bulunuyor. Tane zeytin sofralarında katık oluyor, azık oluyor. Çekirdeği de pirinav oluyor. Pirinadan sabun elde ediliyor. Elde edilen yağ çeşitli şekilde endüstriyede kullanılıyor. Bu bölgede memecik türü dediğimiz bir zeytin türü vardır. Kendine özgü bir aroması var. Zeytinin ve zeytinyağının içindeki polifenol dediğimiz yararı bileşen iktarı çok yüksek. Avrupa Birliği'nde coğrafi şerete almış tek zeytinyağımız. 50 yıl öncesine kadar en önemli ikinci üretim ürünümüz bizim, Tütündü. Türkiye Tütün Polikası'nı değiştirip üretimden çok ithalata dayalı bir yola girince üreticisi de tarlalarını boş bırakıp ya şehre göç etti veya turisme işçi olarak katıldı. Herkes kendi gücü kadar zeytin dikmeye, ekmeye başladı. Tarım ve zeytincilik bir de hayvancılık üç şeyle geçiniyor buradaki insanlar. Meydana getirdik, karılık ama santral olduğundan verim yok, verim düşük. Bu ağaçların bir anlamda doğal özelliği iki yılda bir ürün vermesi. Son zamanlarda giderek uzadı. Üç yıl, dört yıl, hatta beş yıl süresince ürün vermeyen zeytinlikler var. Şu anda bunlar konusunda araştırmalar sürüyor ama insanlarda oluşan genel kanı, termik santralların etkisi. Bacalarından çıkan kükürtiyoksit, havanın nemiyle birleştiği zamanda sülfrik asiste dönüşüyor. Ya da yağmurlarla birlikte o kükürtiyoksit aşağıya indiğinde ağaçların, bitkilerin üzerine yağdığında asit etkisi yapıyor. Çiçekler de dola ıssıyla asit yağmurlarından etkileniyor ve ürün vermesi hale geliyor. Şu zeytin kurudu bak, kanser hastaladığı dedi ki, meyve böyle veremedim. Kastın ben bunu bak, iki sene oldu, kesene santralın etkisi diyoruz biz. Eskiden verim güzel oluyor. Bunlar aficikken öyle kafas gibi böyle sık zeytin veriyordu. Şimdi bu zeytin yok, bir dalın da var, bir dalın da yok. Ya şey yapar, on beş sene böyle bir ton yağsıktı. O zaman bu ağaçlar küçük. Ama şimdi versem bunda ikiya üçe dolgu oldu bunlar. Verim olsa zeytin çoğulu. Olu olmaz. Gene olanlardan aldırırız, ihtiyacımızı görüktürürüz. Köyler eski yıllarda bayramdan bayrama alışveriş yapmak için Milasa gelirken yanlarında zeytinyağı getirirler, onları tüccara satarlar, ondan edildikleri parayla da bayram alışverişlerini yaparlardı. Aslında Milas zeytinyağın tamamlamıyla ekonomik potansiyeli gerçekleştirilmiyor. Yöredeki insanlar sadece öz tüketimleri için sopralık zeytin üretiyorlar, kendileri için ama onun dışında bir iki tane bile sopralık zeytin üretimi yapan orta ölçekliği de küçük ölçekliği bir işletmeyi rastlamadık. Zeytinyağına Milas ticaret ve sanayi odası tarafından coğrafi işareti alınmasının ardından markalı ürün olarak birçok ülkeyi de iracatı daha da arttı. Daha önce dökme yağ olarak, sanayilik ürün olarak irac edilmekte olan zeytinyağımız. Şimdi giderek markalı ürün olarak, paketlenmiş ürün olarak irac edilmeye başlandım. Dedik ki, eğer uluslararası, örneğin bir toskana zeytinyağı ya da bir seyrede segura da üretilen zeytinyağlarının coğrafi şer tizcili zeytinyağı üretiminin toplam zeytinyağı üretim içerisindeki paylarını ve onların fiyatlarını da bazalarak acaba biz Milas coğrafi şer tizcili zeytinyağımızı bu seviyeye getirirsek, ne kadar gelir elde edebiliriz diye bir hesaplama yaptık. 4,5 milyondan 60 milyon TL, bu %1000'den daha fazla artış demek. Santraları oldu, kurulmuş buraya. Herkes işe giriyoruz, şey ile ilk başta sevinmiş etmiş ama bilmemişler yani burada zehirleneceğiz yıllar sonra. Hem kendimiz zehirleneceğiz, hem toprağımız zehirlenecek, hem ağacımız zehirlenecek. Hiç kimse bunun farkında olmadan iş bulduk, kapımızın dibinde iş diyerekten, herkes seves etmiş. Ama şimdi hangisine sorarsanız sorun. Oradaki iş mi, tarlanma toprağımı dediğin zaman tarlanma toprağım der yani. Çünkü toprağımız ömürdük bizim, atatoprağımız. Kaç neste kalacak, kaç neste gidecek? Benim çocuğuma da kalacak, onun çocuğuna da kalacak. Aynı şey zeytin ağacı için de geçerdi. 260 milyonluk bütçe termik santraları, yıllık yapılan kamudesliği. Eğer oraya aktarılmasa da, minas dışına giden zeytinlerin, minas içerisinde kalması durumunda küçük ölçekli tesislerin inşa edilmesi için kullanılırsa, bunların toplam maliyeti 240 milyon TL ve yaratılacak toplam istihdamda 685 tane. Şu anda zeytin yağının günüyorsun, siz de biliyorsun, 50 milyon. 1 ton zeytin yağ satsam bugün 50 milyar. Bir arkadaş kömbere gitse 50 milyar yılda kazanabilir mi? Mümkün altı yok, kazanılması. Bunun işlenme 3 çay yani. Bunun devamına gitmenin de gerekiyor. Bir ayda başka yani bakımın eşisini yapsan 4'day. Diğer işlerine de bakabiliyorsun. Ama oraya 7-10'u kayın, saatinde gitmek zorundasın. O kadar güzel bir altın tabuğumuz var ki bu potansiyeli henüz kullanamıyoruz. Biz zeytincilik de yaparız. Tarım da yaparız. Hayvancılık da yaparız. Her şeyi yapmayı hazırız yani. Bizde yeter ki bir destek verirsin buraya ve şu sentreller artık hayatımızdan çıkarılsın yani. Burada 2 kişi, 3 kişi zengin oluyor. Ağalar, para babaları değil. Ama hep burada mağdur olan biz köylüler yani. En alt tabak yedakiler. Hep ezilen, toprağından edilen, başka bir yere taşınmak göçe zorlananlar hep köylüler yani. Köylü üretiyor, yetiştiriyor, şehirdekini doyuruyor. Parayla da olsa ama bu emeğin karşılığı kaç olursa olsun yani. Ama sen köylüyü kalkındır, çiftçiyi kalkındır yani. Şu an halimiz çok fara. Eğer orta öncekli olursa bu üretim tesisleri bu durumda da aslında 500 milyon TL'ye ihtiyaç var. Termik santralyerine 2 yıl verilmemiş olsa bu üretim tesisleri kurulmuş olacak. İşimken çok bak şu anda. Bodrum'a git, bir sürü otel var. Havan imanı var. Buranın işimken çok aslında. Santral hep kendini gösteriyor ya. Elektrik elektrik biz elektrik istemiyoruz artık. Vallahi bak elektrik istemiyorum. Ben ya gazlanmasını oturmaya razıyım dedim ya benim toprağıma almasın yani. Beni mağdur etmesin. Ben üretmek istiyorum ya yetiştirmek istiyorum. Yani bodrumdan çok rahat bir şekilde zeytin hasat şenlikleri olsun, anıt ağaç rotası olsun, milasın bu 27 antik kente olsun, turist çekilebilir. Eski zeytin diye işlemet yerleri var. Bunlar müzelere döndürülebilir. Bu santral olmadan, elektrik de olmadan insanlar yaşıyor, idik. Evet, elektrik tabi ki çok değerli bir şey. Ama bunun elde etme yöntemleri başka başka iken, illa da kömür diye tutturmanın bir alemi yok yani. Rüzgar doğudan estiği zaman ki bu kadar güzel doğanın ortasında olmasına rağmen kömür kokusundan nefes alamıyorsunuz, içeri gidiyorsunuz. Buradaki kanser vakalarını arttırıyor. Ben yani doklara gittiğim zaman sen sigara günde kaç paket içiyorsun diye bana soruyor yani. Ben ömrümde bir tane sigara kullanmış bir insan değilim. Akçı yerlerim bitirmiş benim. Maalesef. Yani 40 senedir çekmişiz, bir 30-35-25 sene her neyse bir gündeyi çekmek istemiyoruz artık yani. İnsanları ve 8 gönderinde kömür, ocaklarının olduğunu çocukluğumuzda biliyorduk. Ama kömürün bu kadar zarar verdiğini bilmiyordu. Gavuk'ta bize geleceğini hiç tahmin etmiyorduk. Bu devamlı böyle geldi. 8 varacağız. 2014, 2017'lerde bizim arazilerimize doğru geldiler. Aldılar zeytinliklerimizi, bir kısmını. Işıkları en son yok edilen yerleşim yerlerinden biri. Işıkları mahallesi bunların üç sene önce. İslam oldu. Bu öyle zeytinlikler bunlar ne oluyor? Bunlardan büyük degine değil. Gölümüne olmuşlar para. Yani bizim mahalle kalktı. Ömür yok zeytinlikte dedik. Bunun için alacağız biz. O biz oraya oyunca size orası eylem mi yapar dediler. Kayınca da bir hiçbiri hak terebedemezsiniz dediler. Yani biz de öte düşündük. Hem zeytinimizden mahluk alacağız. Hem alacağımız paradan mahluk alacağız diye verdik. Bank yolu geçeceklermiş bir daha. Biz nereden bilelim bunların işe düşüncesini? Önce toprağa geldi. Toprağa almak istedi yine şirket. Buralara hiçbir yere almayacaktı sözde. Öyle diyerek almış ışık tereyi. Biz sadece burada kömür var. Burayı alacağız. Geri kalan yerli işimiz yok. Orayı almayacağız diyerekten alıyor. Buradaki geri kalan da zannediyor ki orası gidince bizim buralar kalacak. Bir bakıyor 2019'da tekrar ihbar nameler geliyor köylüye. Ki kömür de olsa feda edilir mi artık kömüre? Biz 40 yıldır zaten kömürün gölgesine yaşamışız. Onun zehrenizi soğumuşuz. 2019 yılında 300-400'den fazla pasel zeytinlik, tarım arazleri ni almak üzere şirket bende dahil iktarnama gönderdi. Belki bugüne kadar 20-30 bin zeytin ışık tere de simlaktan sonra kesilip odun edildi ve yakıldı. Hem de nasıl yaptılar biliyor musunuz? Şirket zeytinleri ben kesemiyorum. Siz kesin dedi. Ve vatandaş bilmediği için zeytinlerine gitti, kesti. Odun edip sattı. Çünkü zeytin kanunu göre zeytinlik kesmek iznete abi. Suçu bile köylülüğü kendisine işlettiler. Kardeşimiz geçen gün görüştüm minasta o zeytin kanunu bilseydik bugüne kadar ben 3 bin tane zeytin kestim, odun ettim dedi. Fırıncılara sattım dedi. Yapar mıydım onu dedi. Ve şimdi köylüler uyandı zeytinliklerine dokundurmuyorlar. Kendileri de kesmiyor. 2019 2020'de. Zeytinlerinizi sökün. Yavukta kesin alın dediler. Sökmeyeceğiz de kesmeyeceğiz dedik biz. Çünkü zeytin yasası var dedi. Sökerse keserse biz cezalandırız. Zeytin yasasını kim çıkarmış dedi. Ben çıkartacak halim yok dedim. Zeytin yasasını Türkiye Cumhuriyeti çıkarmış dedim. Biz dedi yarın gelip jandarma edelim. Nasıl zeytinlerinizi keşke dediler. Ben kesin de görelim diye. Neyse ben jandarma yapayım. Jandarma geldi buraya. Öyle şey mi olurdu ya jandarma. Yitim mi kesip durmuştu şirkede. Destek mi yapıp durmuş jandarma. Öyle şey mi olur dedi. Ancak dedi mahkemeye giderdi. Mahkeme kararı çıkar dedi. Bu toplum yaranın adı. Bu kararı çıkar dedi. Kararı getirir veririz. Önce koyar dedi. Ondan sonra kesebilir dedi. Bozuyorsun ben yapacağım diyor. Yarın ağaç dikeceğim, ağaçlandırma yapacağım. Görüyoruz diklikler ağaçları. Sırtıp kalıyor böyle. O kapkarayı kömürün şeyindeki. Otu bile bitmiyor diyoruz. Çocuk mu kandırıyorlar? Sen yerin en güzel toprağını alıyorsun, bir yere kürüyorsun. Sonra da diyorsun ki kömürü çıkartın sonra ben buraya ağaçlandıracağım. Bir yandan zehir diyorsun, bir yandan ağaç dikiyorsun. Öldürüyorsun yani. Medya'ya çıkıp vatandaşın, zetsinlerine hiç kesmedik. Ve söktük. Nakil, sökme cüretini bizi karşınladık. Nereye dikmişler? Bir tane dikil ağaç göstersinler bana. Karaca kömür sağa sana, harfiyen sağa sana. 3000 ağaç dikildi. 2010 yıllarında devlet dikti. Şirket bir tane ağaç dikmedi. Soma'nın borusundan geçti. Hepsi yandı yani. Kül oldu. Niye bu tahribatı yapıyor? Elektrik enerjisinde ihtiyaçımız var diye yapıyor. Elde ederken siz insanları zehirliyerek öldürüyorsunuz. Ölümden daha ötesi var mı? Ölünün bir elektriğe suya ihtiyacı olur mu? Ne ekersten bir 10 misin alıyorsun yani. Hani bu sansrellerin bu kadar verdiği zarar ama. Yani insan oldu öyle. Hastalıklıyız. Kovah hastasıyız. Ölüyoruz. Nefes alamıyoruz diyoruz. Ama buna rağmen köyümüzde toprağımızda yaşamak için inat ediyoruz. Çünkü atatoprağımız. Babada zeytin atadan kalmalı derler. Zeytin ağacı ulu bir gövdüğü ulaşıp bol ürün veren hale gelmesi için yıllar yıllar geçmesi gerekiyor. Yanan orman alanlarımız var. Bunlara fidan dikiliyor. O dikilen fidanlar zaten üretim aşamasına gelene kadar bir en az 10 yıl, 15 yıl geçmesi gerekiyor. Şirket almış olsa bir sefere masum 4-5 dağı parasını ödeyip geçtir. Ama böyle yarımda kalsa ömrünüz boyunca gideceğiz ve oğlumuz çocuğumuz yani bu zeytinler ilk hasır, üç hasır yani yaşayan bir meyve. Asırlık zeytin ağacı var babamın şeyde Karacaçköy'ünde. Ben 42 yaşındayım. 42 senedir bizi beslemiş. Daha yani ona bakarsan daha kaç nesli besler yani.