 Rozdział Pan Karol z książki Sklepy Cynamonowe. Nagranie LibriVox. Wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej. Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org. Czyta Sandra Zera. Bruno Schulz. Sklepy Cynamonowe. Pan Karol. Po południu w sobotę mój wój, Karol, w dowiedz słumiany wybierał się pieszodoletniska oddalonego o godzinę drogi od miasta. Do żony i dzieci, które tam na wy w czasach bawiły. Od czasu wyjazdu żony mieszkanie było niesprzątane. Łóżko niezastielane nigdy. Pan Karol przechodził do mieszkania późną nocą. Sponiewierany, spustoszony przez nocne pochulanki przez którego wlokły te dni upalne i puste. Zmięta, chłodna, dziko rozrzucona pościel była dlań wówczas jakąś błogą przestanią, wyspą zbawczą, do której przypadał ostatkim sił, jak rozbitek miotany wiele dni i nocy przez wzburzone morze. Omackiem w ciemności zapadał się gdzieś między białowe chmury, pasma i zwały chłodnego pierza i spał tak w niewiadomym kierunku na wspak, głową nadu, zbity ciemieniem w puszysty miąż pościeli, jak gdyby chciał weśnie przewiercić, przewędrować na wskroś te rosnące nocą, potężne masy wypierzen. Walczył weśnie z tą pościelą, jak pływak z wodą. Ugniatał ją i miesił ciałem jak ogromną dzierze ciasta, a w którą się zapadał i budził się o szarem świecie zdyszany, oblany potem, wyrzucony na brzeg tego stosu pościeli, którego zmóc nie mógł w ciężkich zapasach nocnych. Tak, na wpół wyrzucone z toni snu, wisiał przez chwilę nieprzytomny na akrawędzi nocy, chwytając pierściami powietrze, a pościel rosła do koło niego, puchła i nakisała i zarastała go znowu z wałem ciężkiego białowego ciasta. Spał tak do późnego przedpołudnia, podczas gdy poduszki układały się w wielką, białą, płaską, równinę, po której wędrował uspokojony seniego. Tymi białymi gościńcami powracał powoli do siebie, do dnia, do jawy i wreszcie otwierał oczy, jak śpiący pasażer, gdy pociąg zatrzymuje się na stacji. W pokoju panował odstały pumrok z powiem wielu dni samotności i ciszy. Tylko okno okipiało odrannego rojowiska mógł i story płunęły jaskrawo. Pan Karol wyziewał ze swego ciała z głębi jamcie lesnych reszczki dnia wczorajszego. To ziewanie chwytało go tak konwulsyjnie, jak gdyby chciało go odwrócić na nicę. Tak wyrzucał z siebie ten piasek, te ciężary, wystrawione restancje dnia wczorajszego. Używszy sobie w ten sposób i swobodniejszy wciągał do notesu wydatki, kalkulował, obliczał i marzył. Potem leżał długo nieruchomy, z szklanymi oczyma, które były koloru wody, wypukłe i wilgotne. W wodnistym półmroku pokoju, rozjaśnionym refleksem dnia upalnego za storami, oczy jego jak maleńkie rusterka odbijały wszystkie błyszczące przedmioty. Białe plamy słońca w szparach okna, złoty prostokąt stor i powtarzały, jak kropla wody, cały pokój z ciszą dywanów i pustych krzesał. Tymczasem dzień za storami chłuchał coraz płomienniej bzykanie much oszalałych od słońca. Okno nie mogło pomieścić tego białego pożaru i story umdlewały od jasnych falowań. Wtedy wywlekał się z pościeli i siedział jeszcze jakiś czas na łóżku, stękając bezwiednie. Jego trzydziestokilkoletnie ciało zaczynało skłaniać się do korpulencji. W tym organizmie, nabrzmiowającym tłuszczem, znękanym od nadużyć płciowych, ale wciąż wzbierającym bójnymi sokami, zdawał się teraz zwolna dojrzewać w tej ciszy jego przyszły los. Gdy tak siedział w bezmyślnym, vegetatywnym osłupieniu, cały zamieniony w krążenie, w respirację, w głębokie pulsowanie soków, rosła w głębi jego ciała, spodzonego i pokrytego włosem w rozlicznych miejscach, jakaś niewiadoma, niesformułowana przyszłość, niby potwórna narośl wyrastająca fantastycznie w nieznaną dimensję. Nie przerażał się jej, gdy szczuł już swoją tożsamość z tym niewiadomym, a ogromnym, które miało nadejść. I Rusu razem z nim, bez przeciwu, w dziwnej zgodzie, zdrętwiały spokojną grozą, odpoznając przyszłego siebie w tych kolosalnych we kwitach, w tych fantastycznych spiętrzeniach, które przed jego wzrokiem wewnętrznym dojrzewały. Jedno jego oko lekko wtedy zbaczało na zewnątrz, jak gdyby odchodziło w inny wymiar. Potem z tych bezmyślnych otumanieni, z tych zatraconych dali powracał znowu do siebie i do chwili. Widział z festopy na dywanie, tłuste i delikatne jak u kobiety, i powoli wyjmował złote spinki masmankietu w dziennej koszuli. Potem szedł do kuchni i znajdował tam, w cienistym kącie wiaderko z wodą, krążek cichego, czujnego zwierciadła, które najm tam czekało. Jedyna żywa i wiedząca istota w tym pustym mieszkaniu. Nalewał do miednicy wody i koszczował skórą jej młodej i odstałej, słodkowej mokrości. Długo i starannie robił toalety, nie spiesząc się i włączając pauzy między poszczególne manipulacje. To mieszkanie, puste i zapuszczone, nie uznawało go. Te meble i ściany śledziły zanim zmilczącą krytyką. Czuł się, wchodząc w ich ciszę, jak intrus w tym podwodnym, zatopionym królestwie, w którym płyną inny odrębny czas. Otwierając własne szoflady miał uczucie złodzieja i chodził mimo woli na palcach, bojąc się obudzić hałaśliwe i nadmierne echo, czekające drażliwie na najbliższą przyczynę by wybuchnąć. A gdy wreszcie, idąc cicho od szafy do szafy, znajdował kawałek po kawałków wszystko potrzebne i kończył toaletę wśród tych mebli, które tolerowały go w milczeniu z nieobecną miną i wreszcie był gotów. To stojąc na odejściu z kapeluszem w ręku, czuł się zażanowany, że i w ostatniej chwili nie mógł znaleźć słowa, które by rozwiązało to wrogie milczenie. I odchodził ku drzwiom zrezygnowany, zwolna, ze spuszczoną głową. Gdy w przeciwną stronę oddalał się tymczasem bez pośpiechu, w głąb zwierciadła, ktoś odwrócony na zawsze plecami, przez pustą amfila depokojów, które nie istniały. Koniec rozdziału pan Karol. Rozdział sklepy cynamonowe z książki sklepy cynamonowe. Nagranie LibriVox. Wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej. Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org. Czyta Mateusz Wyciśnik. Bruno Schulz. Sklepy cynamonowe. W okresie najkrótszych sennych dni zimowych ujętych z obu stron, od poranku i od wieczora w futrzane krawędzie zmierzchów, gdy miasto rozgałęziało się coraz głębiej w labirynty zimowych nocy, z trudem przywoływany przez krótki świt do opamiętania do powrotu. Ojciec mój był już zatracony, zaprzedany, zaprzysiążony tamtej sferze. Twarz jego i głowa zarastały wówczas bójnie i dzikosiwym włosem, serczącym nieregularnie wieściami, szczecinami, długimi pęznami, strzelającymi z brodawek, z brwi, z dziurek od nosa, co nadawało jego fizjonami wygląd starego, nastroszonego lisa. Węch jego i słuch zaostrzał się niepomiernie i znać było pogrze jego milczącej i napiętej twarzy, że za pośrednictwem tych zmysłów pozostaje on w ciągłym kontakcie z niewidzialnym światem ciemnych zakamarków, dziur mysich, zmurszałych przestrzeni pustych pod podłogą i kanałów kominowych. Wszystkie chroboty, trzaski nocne, tajne, skrzypiące życie podłogi miały w nim nieomylnego i czujnego dostrzegacza. Szpiega i współspiskowca. Obserwowało go to w tym stopniu, że pogrążał się zupełnie w tej niedostępnej dla nas sferze, z której nie próbował zdawać nam sprawy. Nieraz musiał strzepywać palcami i śmiać się cicho z siebie samego, gdy te wybryki niewidzialnej sfery stawały się zbyt absurdalne. Porozumiewał się wówczas spojrzeniem z naszym kotem, który, również wtajemniczony w ten świat, podnosił swą cyniczną, zimną, porysowaną pręgami twarz, wróżąc z nudów i obojętności z kośne szparki oczu. Zdarzało się podczas obiadu, że wśród jedzenia odkładał nagle nóż i widelec i z serwetą zawiązaną pod szyją podnosił się kotim ruchem, skradał na brzóźcach palców do drzwi sąsiedniego pustego pokoju i z największą ostrożnością zaglądał przez dziurkę od klucza. Potem wracał do stołu, jakby zawstydzony, z zakłopotanym uśmiechem wśród mruknięć i niewyraźnych mamrotanie, odnoszących się do wewnętrznego monologu, w którym był pogrążony, a żeby mu sprawić pewną dystrakcję i oderwać go od chorobliwych dociekanie, wyciągała go matka na wieczorne spacery, na które szedł, milcząc bez oporu, ale i bez przekonania, roztargniony i nieobecny duchem, raz nawet poszliśmy do teatru. Znaleźliśmy się znowu w tej wielkiej, źle oświetlonej i brudnej sali pełnej sennego gwaru ludzkiego i bezładnego zamętu. Ale gdy przebrnęliśmy przez ciszbę ludzką, wynużyła się przed nami olbrzymia bladonibieska kurtyna, jak niebo jakiegoś innego firmamentu. Wielkie malowane maski różowe z wydętymi policzkami nużały się w ogromnym płuciennym przestworzu. To sztuczne niebo szerzyło się i płynęło wzdłuż i w poprzek, wzbierając ogromnym tchem patosu i wielkich gestów atmosferą tego świata sztucznego i pełnego blasku, który budował się tam na dudniących rusztowaniach scenę. Dreszcz płynący przez wielkie oblicze tego nieba oddech ogromnego płótna, od którego rosły i ożywały maski, zdradzał iluzoryczność tego firmamentu. Sprawiał to drganie rzeczywistości, które w chwilach metafizycznych odczuwamy jako migotanie tajemnicy. Maski trzepotały czerwonymi powiekami, kolorowe wargi szeptały coś bezgłośnie i wiedziałem, że przyjdzie chwila, kiedy napięcie tajemnicy dojdzie do Zenitu i wtedy wezbrana niebo kurtyny pęknie naprawdał. Uniesie się i ukaże rzeczy niesłuchane i olśniewające. Lecz nie było mi dane doczekać tej chwili, albo wiem tymczasem ojciec zaczął zdradzać pewne oznaki za niepokojenia. Chwytał się za kieszenie i wreszcie oświadczył, że zapomniał portfelu zmieniając mi i ważnymi dokumentami. O krótkiej naradzie z matką, w której uczciwość Adeli została poddana pospiesznej, ryczałtowej ocenie, zaproponowano mi, żebym wyruszył do domu na poszukiwanie portfelu. Zdań matki do rozpoczęcia widowiska było jeszcze wiele czasu i przy mojej zwinności mogłem na czas powrócić. Wyszedłem w noc zimową kolorową od iluminacji nieba. Była to jedna z tych jasnych nocy, w których firmament gwiazdny jest tak rozległ i rozgałęziony, jakby rozpadł się, rozłamał i podzielił na labirynt odrębnych niebios, wystarczających do obdzielenia całego miesiąca nocy zimowych i do nakrycia swymi srebrnymi i malowanymi kloszami wszystkich ich nocnych zjawisk, przygód, awantur i kernawałów. Jest lekkomysnością niedodarowania wysyłać w taką noc młodego chłopca z misją ważną i pilną, albo w jej półświetle z wielokrotniają się plączą i wymieniają jedne z drugimi ulicę. Otwierają się w głębi miasta, żeby także ulicę podwójne, ulicę sobowtóry, ulicę kłamliwe i zwodne. Oczarowana i zmylona wyobraźnia wytwarza złudne plany miasta, rzekomo dawno znane i wiadome, w których te ulicy mają swe miejsce i nazwę. A noc w niewyczerpanej swej płodności ma nic lepszego do roboty, jak dostarczać wciąż nowych i urojonych konfiguracji. Te kuszenia nocy zimowych zaczynają się zazwyczaj niewinnie. Od chętki skrócenia sobie drogi, użycia niezwykłego lub prędszego przejścia. Powstają ponowne kombinacje, przecięcia zawiłej wędrówki jakąś niewypróbowaną przecznicą. Ale tym razem zaczęło się inaczej. Utrzedł się parę kroków, spostrzegłem, że jestem bezpłaszcza. Chciałem zawrócić, lecz po chwili wydało mi się to niepotrzebną stratą czasu, gdyż noc nie była wcale zimna, przeciwnie. Pożyłkowana strugami dziwnego ciepła tchnienia mi jakiejś fałszywej wiosny. Śnieg skurczył się w baranki białe w niewinne i słodkie runo, które pachniało fiołkami. W takie same baranki rozpuściło się niebo, w którym księżyc dwojuł się i troju, demonstrując w tym z wielokrotnieniu wszystkie swe fazy i pozycje. Niebo obnażało tego dnia wewnętrzną swą konstrukcję w wielu jakby anatomicznych preparatach, pokazujących spirale i swoje światła przekroje selednowych brółnocy, plazmem przez tworzy tkankę rojeń nocnych. W taką noc niepodobna iść pod walem ani żadną inną z ciemnych ulic, które są odwrotną straną, niejako potrzewką czterech linii rynku i nie przypomnieć sobie, że o tej późnej porze bywają czasem jeszcze otwarte niektóre z owych osobliwych, a tyle nęcących sklepów, o których zapomina się wedynie zwyczajna. Nazywam je sklepami cynamonowymi dla ciemnych boazery i tej barwy, którymi są wyłożone. Te prawdziwie szlachetne handle w późno nototwarte były zawsze przedmiotem moich gorących marzeń. Słabo oświetlone, ciemne i uroczyste ich wnętrza pachniały głębokim zapachem farb, laku, kadzidła, aromatem dalekich krajów i rzadkich materiałów. Mogłeś tam znaleźć ognie bęgalskie, szkatułki czarodziejskie, marki krajów dawno zaginionych, chińskie odbijanki, indygo, kalafonium z malabaru, jaja owadów egzotycznych, papug, tukanów, żywe salamandry i bazyliżki, gorzeń mandragory, norymberskie mechanizmy, homunukulusy w doniczkach, mikroskopy i lunety, a nade wszystko rzadkie i osobliwe książki, stare folianty pełne przedziwnych rycin i oszałamiających historii. Pamiętam tych starych i pełnych godności kupców, którzy obsługiwali klientów ze spuszczonymi oczyma w dyskretnym miliczeniu i pełni byli mądrości i wyrozumienia dla ich najtajniejszych życzeń. Ale nade wszystko była tam jedna księgarnia, w której raz oglądałem rzadkie i zakazane druki, publikacje tajnych klubów, zdejmując zasłonę stajemnic dręczących i upojnych. Trzeba się było zapuścić według megaobliczenia wboczną uliczkę, minąć dwie albo trzy przecznice, ażeby osiągnąć ulicę nocnych sklepów. To oddalało mnie od celu, ale można było nadrobić spóźnienie wracając z drogą na rzupy solne. Uskrzydlony pragnim zwiedzania sklepów cynamonowych skręciłem w wiadomo mi ulicę i leciałem więcej, a nie żeliszedłem, nie zmęlić drogi. Tak minęłem już trzecią czy czwartą przecznicę, a upragnianej ulicy wciąż nie było. W dodatku nawet konfiguracja ulic nie odpowiadała oczekiwanemu obrazowi. Sklepów ani śladu. Szedłem ulicą, której domy nie miały nigdzie bramy wchodowej, tylko okna, szczelnie zamknięte w ślepę od Blaskiem Księżyca. Po drugiej stronie tych domów musi prowadzić właściwa ulica, od której te domy są dostępne, myślałem sobie. Z niepokojem przyspieszają kroku, rezygnując w duchu z myśli zwiedzania sklepów, byle tylko wydostać się stąd prędko wznane okolice miasta. Zbliżają się do wylotu pełen niepokoju, gdzie też ona mnie wyprowadzi. Wyszedłem na szeroki, rzadko zabudowany gościniec, bardzo długi i prosty. Owiał mnie od razu oddech szerokiej przestrzeni. Stały tam przy ulicy, albo w głębi ogrodów, malownicze wille. Ozdobne budynki bogacze. W przerwach między nimi widniały parki i mury sadów. Obraz przypominał z daleka ul. Leszniańską jej w jej dolnych i rzadko zwiedzanych okolicach. Światło Księżyca, rozpuszczone w tysiącznych barankach, w łuskach srebrnych na niebie, było bladę i tak jasne jak w dzień. Tylko parki i ogrody czerniały w tym srebrnym krajobrazie. Przyjrzaw się bacznie jednemu z budynków, doszedłem do przekonania, że mam przed sobą tylną i nigdy niewidzianą stronę gmachu gimnazjalnego. Właśnie dochodziłem do bramy, która kumemu z dziwieniu było otwarta, sień oświetlona. Wszedłem i znalazłem się na czerwonym chodniku korytarza. Miałem nadzieję, że zdołam niespostrzeżony przekraść się przez budynek i wyjść przed nią bramą, skracając sobie znakomicie drogę. Przypomniałem sobie, że o tej później godzinie musi się w sali profesora Arensta odbywać jedna z lekcji nadobowiązkowych. Prowadzona w późną noc, na które zbieraliśmy się zimową porą płonąc z szlachetnym zapałem do ćwiczeń rysunkowych, jakimi natchną nas ten znakomity nauczyciel. Mała gromadka pilnych gubiła się prawie w wielkiej ciemnej sali, na której ścianach ogromiały i łamały się cieni naszych głów, rzucane od dwóch małych świeczek płonących w szyjkach butelek. Prawdę mówiąc, niewieleśmy podczas tych godzin rysowali i profesor nie stawiał zbyt ścisłych wymagań. Niektórzy przynośli sobie z domu poduszki i układali się na ławach do powierzchownej drzemki i tylko najpilniejści rysowali pod samą świecą w złotym kręgu jej blasku. Czekaliśmy zazwyczaj długo na przejście profesora nudząc się wśród sennych rozmów. Wreszcie otwierały się drzwi jego pokoju i wchodził. Mały, z piękną brodą połyn egotrycznych uśmiechów dyskretnych przemilczeń i aromatu tajemnicy. Szybko zaciskał za sobą drzwi gabinetu, które w momencie otworzenia tłoczyła się za jego głową ciszba gipsowych cieni, fragmentów klasycznych, bolesnych nieobit, danait i tantalidów. Cały smutny i jałowy olimp wiądnący od lat w tym muzeum gipsów. Zmierzch tego pokoju mętniał i za dnia i przelewał się sennie od gipsowych marzeń, pustych spojrzeń, blednących owali i rumowiska tego rozkładającego się w nudzie i monotonni zmierzchu bogów. Profesor przechazał się dostojnie pełen namaszczenia wzdłuż pustych ławek, wśród których rozrzuceni małymi grupkami rysowaliśmy coś w szarym odblasku nocy zimowej. Było zacisznie i sennie. Gdzie nigdzie koledzy moi układali się do snu. Świeczki powoli dogasały w butelkach. Profesor pogrążał się w głęboką wytrynę pełną starych foliałów, staromodnych iluminacej, sztychów i drógów. Pokazywał nam wśród ezotorycznych gestów stare litografie wieczornych pejzaży, gęstwiny nocne, aleje zimowych parków czerniące na białych drogach księżycowych. Wśród cennych rozmów upływał niespostrzeżenie czas i biegł nierudnomiernie, robiąc niejako węzły w upływę godzin, połykając kiedyś całe puste interwały trwania. Niespostrzeżenie bez przejścia odnajdywaliśmy naszą czeradę już w drodze powrotnej na białej śniegu ścieżce z szpaleru, flankowanej czarną, suchą gęstwiną krzaków. Szliśmy wzdłuż tego wuchatego brzegu ciemności oczerając się o niedźwiedzie futrok krzaków, trzaskając ich pod naszymi nogami w jasną noc bezksiężycową w mleczny, fałszywy dzień daleko po północy. Rozpruszona biel tego światła, mrząca ze śniegu, biedrza z mlecznych przestworzy była jak szary papier sztychu, na którym głęboką czernią plątały się kreski i szrafirunki gęstych zarośli. Noc powtarzała teraz głęboko po północy te serie nokturnów, sztychów nocnych profesora Arendt'a kontynuowała jego fantazję. W tej czarnej gęstwinie parku zatej sierści zarośli. W masie kruchego chrustu były miejsca minisze. Gniazda najgłębszej, puszystej czarności pełne plątaniny, sekretnych gestów, bezładnej mowy namniki. Było w tych gniazdach zacisznie i ciepło. Siedaliśmy tam na letnim, miękkim śniegu w naszych włochatych płaszczach, ubrzechy, których pełna była leszczynowa ta gęstwina w ową wiosenną zimę. Przez zarośla przewijały się bezgłośnie kuny, łasice i ichne umony. Futrzaste wężące zwierzątka śmierdzące korzuchem, wydłużone na niskich łapkach. Podejrzewaliśmy, że były m.in. okazy gabinetu szkolnego, które choć wypatroszone i łosiejące uczuwały w tę białą noc w słym pustym wnętrzu głos starego instynktu. Głos rui i wracały do matecznika na krótki, złudny żywot. Ale powoli fosforesencja wiosennego śniegu mętniała i gasła. Wyniat chodziła czarna i gęsta oczma przed świtem. Niektórzy z nas zasypiali w ciepłą śniegu nie domacywali się w gęstwinie bram swych domów. Wchodzili o matkiem do ciemnych wnętrzy w sen rodziców i braci. W dalszy ciąg głębokiego chrapania, które doganiali na swych spóźnionych drogach. Te nocne saance pełne były dla mnie tajemniczego uroku. Nie mogłem i teraz pominąć sposobności, by nie zaglądnąć na moment do sali rysunkowej. Postanawiając, że nie pozwolę się tam zatrzymać dłużej nad krótką chwilkę. Ale wstępując po tylnych, cedrowych sodach pełnych dźwięcznego rezonansu poznałem, że znajduję się w obcej nigdy niewidzianej stronie gmachu. Najleżejszy szmer nie przerywał tu solemnej ciszy. Korytarze były w tym skrzydle obszerniejsze, wysłane pluszowym dywanem i pełne wytworności. Małe, ciemnopłonące lampy świeciły na ich zagiemciach. Minąwszy jedno takie kolano, znalazłem się na korytarzu jeszcze większym, strojnym w przepych pałacowy. Jedna jego ściana otwierała się szerokimi, szklanymi arkadami do wnętrza mieszkania. Zaczynała się tu przed oczyma długa filada pokojów, biegnących w głąb i urządzonych z oleśniewającą wspaniałością. Szpalerem obicie dwabnych, luster złoconych, kosztownych mebli i kryształowych pająków biegł wzrok w puszysty miąższ tych zbytkownych wnętrzy, pełnych kolorowego wirowania i migotliwych arabesek, plączących się girland i pączkujących kwiatów. Głęboka cisza tych pustych salonów pełna była tylko tajnych spojrzeń, które oddawały sobie zwierciadła i popłochu arabesek, biegnących wysoko fryzami wzdłuż ścian i gubiących się w sztukateriach białych sufitów. Spodziwem i czcią stałem przed tym przepychem domyślałem się, że nocna moja eskapada zaprowadziła mnie niespodzianie w skrzydło dyrektora przed jego prywatne mieszkanie. Stałem przygwożżony ciekawością, zbijącym sercem, kot w do ucieczki za najlżejszym szmerem. Jakże mógłbym, przyłapany, usprawiedliwić to moje nocne szpiegowanie, moje zuchwałe wścibstwo, w którym z głębokich pluszowych foteli mogła przeżona i cicha siedzieć córeczka dyrektora i podnieść nagle na mnie oczy z nad książki, czarne, sybilińskie, spokojne oczy, której spojrzenia nikt z nas wytrzymać nie umiał. Ale cofnąć się w połowie drogi, niedokonawszy po wziątego planu, poczytał bym był sobie za tchórzostwo. Zresztą głęboka cisza panowała do koła przepychu wnętrzach, oświetlonych przyciemnionym światłem nieokreślonej pory. Przez Arkady Korytarza widziałem na drugim końcu wielkiego sanon duże, oszkone drzwi prowadzące na taras. Było tak cicho w około, że nabrałem odwagi. Nie wydawało mi się to połączone za zbyt wielkim ryzykiem zejść z paru stopni prowadzących do poziomu sali W kilkususach przebiec wielki kosztowny dywan jest naleźć się na tarasie, z którego bez trudu dostać się mogłem na dobrze mi znaną ulicę. Uczyniłem tak. Zaszedł szyb na parkie salonu, pod wielkie palmy, wystrzelające tam z wazonów aż do arabesek sufitu, spostrzegłem, że znajdują się już właściwie na gruncie neutralnym, ale on nie miał wcale przedniej ścianę. Był on rodzajem wielkiej logii łączącej się przy pomocy paru stopni z placem miejskim. Było to niejako odnoga tego placu i niektóre meble stały już na bruku. Zbiegłem z kilkukamiennych sodów i znalazłem się znowu na ulicy. Konstelacje stały już stromo na głowie wszystkie gwiazdy przekręciły się taką stronę, ale księżyc, zagrzebany w pierzynę obłoczków, które rozświetlał swoją niewidzialną obecnością, zdawał się mieć przed sobą jeszcze nieskończoną drogę i zatopione w swych zawiłych procederach nibieskich nie myślało świecie. Na ulicy czerniało kilka dorożek. Rozjechanych i rozklekotanych jak kalekie drzemiące kraby czy karakonę. Woźnica nachilił się z wysokiego kozła miał twarz drobną, czerwoną i dobroduszną. Pojedziemy paniczu a zapytał powóz zadygotał we wszystkich stawach i przegubach swojego wieloczłonowego ciała i ruszył na lekkich obręczach. Ale kto w taką noc powierza się kaprysom tego dorożkarza? Wśród klekotu szprych wśród dudnieja pudła i budy nie mogłem porozumieć się z nim co do celu drogi. Kiewał na wszystko niedbalę i pobłazli wiegłową i podśpiewał sobie jadąc drogą okrężną przez miasto. Przed jakimś szynkiem stała gróbka dorożkarzy kiewając na nim przyjaźnie rękami. Odpowiedział mi coś radośnie po czym nie zatrzymując pojazdu rzucił mi lejce na kolana, spuścił się z kozła i przyłączył do gromady kolegów. Koń, stary, mądry koń dorożkarski oglądnął się pobieżnie i pojechał dalej jednostajnym dorożkarskim kusem. Właściwie koń ten budził zaufanie. Wydawał się mądrzejszy od woźnicy. Ale powozić nie umiałem, trzeba się było zdać na jego wolę. Wjechaliśmy na podmiejską ulicę ujętą z obu stron w ogrodę. Ogrody te przechodziły z wolna w miarę posuwania się w parki wielkodrzewne, a te w lasy. Nie zapomnę nigdy tej jazdy świetlistej w najjaśniejszą noc zimową. Kolorowa mapa Nibios wyogromniała w kopułę niezmierną, na której spiętrzyły się fantastyczne lądy, oceany i morza, porysowane liniami wirów i prądów gwiezdnych, świetlistymi liniami geografii niebieskiej. Powietrze stało się lekkie do oddychania i świetlane jak gaza srebrna. Pachniało fiłkami. Spot wełnianego jak białe karakły śniegu wychylały się anemony drżące z iskrą światła księżycowego w delikatnym kielichu. Las cały zdawał się iluminować tysiącznymi światłami gwiazdami, które rzęsiście ronił grudniowy firmament. Powietrze dyszało jakąś tajną wiosną, niewypowiedzianą czystością śniegu i fiołków. Wjechaliśmy w teren pagurkowaty, linie wzgórzy, włochatych nagimi ruzgami drzew, podnosiły się jak błogie westchnienia w niebo. Ujrzałem na tych szczęśliwych zboczach całe grupy wędrowców zbierających wśród mchu i krzaków opadłe i mokre od śniegu gwiazdy. Droga stała się stroma, koń poszli zgiwał się i z trudem ciągnął pojazd grający prze gubami. Byłem szczęśliwy. Pierś moja wypełniała tę błogą wiosnę powietrza, świeżyć gwiazd i śniegu. Przed pierśią konia zbierał się wał białej piany śnieżnej coraz wyższy i wyższy. Z trudem przekopywał się koń przez czystą i świeżą jego masę. Wreszcie ustał, wyszedłem z doroszki. Dyszał ciężko ze zwieszoną głową. Przytuliłem jego łeb do pierści w jego wielkich czarnych oczach liśniłe łzy. Wtedy ujrzałem na jego brzuchu okrągłą czarną ranę. Dlaczego mi nie powiedziałeś? Szepnąłem ze łzami. Drogi mój, to dla ciebie. Rzekł i stał się bardzo mały, konic z drzewa. Opuściłem go. Czułem się dziwnie lekki i szczęśliwy. Zastanawiałem się, czy czekać na małą kolejkę lokalną, która tu zajeszczała, czy też pieszo wrócić do miasta. Zacząłem schodzić stromą serpentyną wśród lasu. Początkowo idąc krokiem lekkim, elastycznym, potem nabierając rozpędu przeszedłem w posuwisty szczęśliwy bieg, który zmienił się wjazdem jak na nartach. Mogłem dowoli regulować szybkość, kierować jazdą przy pomocy lekkich zwrotów ciała. W pobliżu miasta zahamowałem ten bieg trymfalny, zmieniając go na przyzwoity krok spacerowy. Księżyc stał jeszcze ciągle wysoko. Transformacje nieba, metamorfozy jako wielki sklepień, a teraz to kursztowniejsze konfiguracji nie miały końca. Jak srebrne astrolabium otwierało niebo w tę noc czarodziejską mechanizm wnętrza i ukazywało w nieskończonych ewolucjach złocistą matematykę swych kół i trybów. Na rynku spotkałem ludzi zażywających przechacki. Wszyscy, oczarowani widowiskiem tej nocy mieli twarze wzniesione i srebrne od magii nieba. Troska o portfel opuściła mnie zupełnie. Ojciec, pogrążony w swych dziwactwach, zapewne zapomniał już o zgubie, o matkę nie dbałem. W taką noc, jedyną w roku przychodzą szczęśliwe myśli, natchnienia, wieszczetknięcia palca Bożego. Pełen pomysłów i inspiracji chciałem skierować się do domu, gdy zaszli mi drogę koledzy z książkami pod pachą. Zbyt wcześniej wyszli do szkoły obudzeni jasnością tej nocy, która nie chciała się skończyć. Poszliśmy gromadą na spacer stromo spadającą ulicą, z której wiał powie wiołków niepewni. Czy to jeszcze magia nocy srebrzyła się na śniegu, czy też świt już wstawał. Koniec rozdziału sklepy cynamonowe. Czytał Mateusz Wyciśnik. Rozdział ulica Krokodyli z książki sklepy cynamonowe. Nagranie LibriVox. Wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej. Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org. Bruno Schulz. Sklepy cynamonowe ulica Krokodyli. Mój ojciec przechowywał w dolnej szufladzie swojego głębokiego biurka starą i piękną mapa naszego miasta. Był to cały wolumen infolio pergaminowych kart, które pierwotnie spojone z krawkami płótna tworzyły ogromną mapę ścienną w kształcie panoramy z ptasiej perspektywy. Zawieszona na ścianie zajmowała niemal przestrzeń całego pokoju i otwierała daleki widok na całą dolinę tyśmienicy, wiącej się falistobla do złotą wstęgą. Na całe pojezie, że szeroko rozlanych moczarów i stawów napofaudowane przed góra, ciągnące się ku południowi, naprzód z rzadka, potem coraz tłumniejszymi pasmami, szachownicą okrągławiech w z górzy, coraz mniejszych i coraz bletszych, w miarę jak odchodziły ku złotawej i dymnej mygle horyzontu. Z tej zwiędu i dali peryferii wynużało się miasto i rozłoku przodowi, naprzód jeszcze w niezróżnicowanych kompleksach, zwartych blokach i masach domów, poprzecinanych głębokimi parowami ulic, wybliżej jeszcze wyodrębnić się w pojedyncze kamienice, sztychowane z ostrą wyrazistością widoków oglądanych przez lunetę. Na tych bliższych planach wydobył sztych aż cały zawikłany i wieloraki zgiełk ulic i załuków, ostrą wyrazistość gzymsów, architrawów, archiwolt i pilastrów, świecących w późnym i ciemnym złocie pochmurnego popołudnia, które pogrąża wszystkie załomy i framugi w głębokiej sejpii cienia. Bryły i pryzmy tego cienia wcinały się jak plastry ciemnego miodu w wąwozy ulic, zatapiały w swej ciepłej soczystej masie, tu całą połowę ulicy, tam wyłom między domami, dramatyzowały i orkiestrowały ponurą romantyką cieni, tym wieloraką polifoniu architektoniczną. Na tym planie, wykonanym w stylu barokowych prospektów, okolica ulicy Krokodylej świeciła pustą bielą, jaką na kartach geograficznych zwykło się oznaczać okolice podbiegunowe, krainy niezbadane i niepewnej egzystencji. Tylko linie kilku ulic wyrysowane tam były czarnymi kreskami i opatrzone nazwami w prostym, nieozdobnym piśmie, podróżnieniu od szlachetnej antykwy innych napisów. Widocznie kartograf wzbraniał się uznać przynależność tej dzielnicy do zespołu miasta i zastrzeżenie swe wyraził w tym odrębnym i postponującym wykonaniu. Aby zrozumieć tę rezerwę, musimy już teraz zwrócić uwagę na dwuznaczny i wątpliwy charakter tej dzielnicy. Tak bardzo odbiegający od zasadniczego tonu całego miasta. Był to Dystrykt Przemysłowo-Handlowy z podkreślonym jaskrawo charakterem trzeźwej użytkowości. Duch czasu, mechanizm ekonomiki nie oszczędził naszego miasta i zapuścił korzenie na skrawku jego peryferii, gdzie rozwinął się w pasożytniczą dzielnicę. Kiedy w starym mieście panował wciąż jeszcze nocny pokątny handel pełen solennej ceremonialności w tej nowej dzielnicy rozwinęły się od razu nowoczesne trzeźwe formy komercjalizmu. Pseudo-Amerikanizm zaszczepiony na starym, zmurszałym gruncie miasta wystrzelił tubujną, lecz pustą i bezbarwną vegetacją, tandetnej zlihej pretensjonalności. Widziało się tam tanie, marnie budowane kamienice, o kary kulturalnych fasadach, oblepione monstrualnymi sztukateriami z popękanego gipsu. Stare, szywe domki podmiejskie otrzymały szybko sklecone portale, które dopiero bliższe przyjrzenie demaskowało jako nędzne imitacje wielkomiejskich urządzeń. Badliwe, mętne i brudne szyby łamiące w falistych refleksach ulicy, nieheblowane drzewo-portali. Szara atmosfera, jałowych tych wnętrzy osiadających pajęczyną i kłakami kurzu na wysokich półkach i wzdłuż odartych i kruszących się ścian wyciskały tu na sklepach piętno dzikiego klondaiku. Tak ciągnęły się jeden za drugim, magazyny krawców, konfekcje, składy porcelany, drogerie, zakłady fryzjerskie. Szare ich wielkie szyby wystawowe nosiły ukośnie lub w półkolu biegnące napisy ze złoconych plastycznych liter. Rdzenni mieszkańcy miasta trzymali się z dala od tej okolicy zamieszkiwanej przez szumowiny, przez gmin, przez kreatury bez charakteru, bez gęstości, przez istną lichotę moralną, tę tandetną odmianę człowieka która rodzi się w takich ephemerycznych środowiskach. Ale w dniach upadku w godzinach niskiej pokusy zdarzało się że ten lub ów z mieszkańców miasta zabłąkiwał się na wpół przypadkiem w tę wątpliwą dzielnicę. Najlepsi nie byli czasem wolni od pokusy dobrowolnej degradacji zniwelowania granic i hierarchii pławienia się w tym płytkim błocie wspólnoty łatwej intymności brudnego zmieszania. Dzielnica ta była eldoradem takich dezerterów moralnych takich zbiegów z podstandaru godności własnej. Wszystko zdawało się tam podejrzane i dwuznaczne. Wszystko zapraszało sekretnym mrugnięciem, cynicznie artykułowanym gestem, wyraźnie przymrużonym perskim okiem. Do nieczystych nadziei wszystko wyzwalało spęd niską naturę. Mało kto nieuprzedzony spostrzegał dziwną osobliwość tej dzielnicy. Brak barw, jak gdyby w tandetnym w pośpiechu wyrosłym mieście nie można było sobie pozwolić na luksus kolorów. Wszystko tam było szare jak na jednobarwnych fotografiach jak w ilustrowanych prospektach. Podobieństwo to wychodziło poza zwykłą metaforę, gdyż chwilami, wędrując po tej części miasta miało się w istocie wrażenie, że wertuje się w jakimś prospekcie w nudnych rubrykach komercjalnych ogłoszeń wśród których zagnieździły się pasożytniczo podejrzane anonse, drażliwe notatki, wątpliwe ilustracje i wędrówki te były równie jałowe i bez rezultatu jak ekscytacja fantazji pędzonej przez szpalty i kolumny pornograficznych dróg. Wchodziło się do jakiegoś krawca, żeby zamówić ubranie, ubranie o taniej elegancji tak charakterystycznej dla tej dzielnicy. Lokal był wielki i pusty, bardzo wysoki i bezbarwny. Ogromne wielopiętrowe półki wznoszą się jedyna do drugimi w nieokreśloną wysokość tej hali. Kontygnacje pustych półek wyprowadzają wzrok w górę aż pod sufit, który może być niebem, lichym, bezbarwnym, odrapanym niebem tej dzielnicy. Natomiast dalsze magazyny, które widać przez otwarte drzwi pełne są aż pod sufit pudeł i kartonów, piętrzących się ogromną kartoteką, która rozpada się w górze pod zagmatwanym niebem z trychu w kubaturę pustki, białowy budulecnicości. Przez wielkie szare okna kratkowane wielokrotnie jak arkusze papieru kancelaryjnego nie wchodzi światło, gdyż przestrzeń sklepu już napełniona jest jak wodą indyferentną szarą poświatą, która nie rzuca cienia i nie akcentuje niczego. Wnet nawija się jakiś smukły młodzieniec zadziwiającą służny, giętki i nieodporny, a żeby dogodzić naszym życzeniom i zalać nas z tanią i łatwą wymową subiekta. Ale gdy gadając, rozwija inne postawy sukna, przymierza, fałduje i drapuje niekończącą się strugę materiału przepływającą przez jego ręce, formując z jego fal iluzoryczne surduty i spodnie cała ta manipulacja wydaje się czymś nieistotnym, pozorem, komedią ironicznie zarzuconą zasłoną na prawdziwy sens sprawy. Panienki sklepowe smukłe i czarne każda z jakąś skazą piękności charakterystyczną dla tej dzielnicy wybrakowanych artykułów i wychodzą, stają w drzwiach magazynów sądując o czyma, czy rzecz wiadoma powierzona doświadczonym ręką subiekta dojrzewa do punktu właściwego. Subiekt przymila się i kryguje i chwilami robi wrażenie transvestyty. Chciałoby się go ująć pod miękko zarysowaną brodę lub uszczypnąć w upudrowalnej blady policzek, gdy sporozumiewawczym półspojrzeniem dyskretnie zwraca uwagę na markę ochronną towaru, markę o przejrzystej symbolice. Zwolna sprawa wyboru ubrania schodzi na plan dalszy. Ten miękki do efeminacji i zepsuty młodzieniec, pełen zrozumienia dla najintymniejszych poruszeń klienta przesuła teraz przed jego oczyma osobliwe marki ochronne, całą bibliotekę znaków ochronnych, gabinet kolekcjonerski wyrafinowanego zbieracza. Pokazywało się wówczas, że magazyn konfekcji był tylko fasadą, za którą ukryła się antykwarnia, zbiór wysoce dwuznacznych wydawnictw prywatnych. Usłóżny subiekt otwiera dalsze składy wypełnione aż pod sufit książkami, rycinami, fotografiami. Te winiety, te ryciny przechodzą stokrotnie najśmielsze nasze marzenia. Takich kulminacji zepsucia, takich wymyślności wyuzdania nie przeczuwaliśmy nigdy. Panienki sklepowe przesuwają się coraz częściej pomiędzy szeregami książek, szarej, papierowe, ale pełne pigmentu w zepsutych ciemnego pigmentu brunetek olśniącej i tłustej czarności, która zaczajona w oczach z nagła wybiegała z nixxakiem olśniącego kara koniego biegu. Ale i w spalonych rumieńcach, w pikantnych stygmatach pieprzyków, we wstydliwych znamionach ciemnego puszku zdradzała się rasa zapiekłej czarnej krwi. Ten barwik o nazbyt intensywnej mocy, ta mokka, gęsta i aromatyczna zdawała się plamić książki, które brały one do oliwkowej dłoni. I gdy dotknięcia zdawały się je farbować i zostawiać w powietrzu ciemny deszcz piegów, smugę tabaki jak purchawka obpodniecającej animalnej woni. Tymczasem powszechna rozwiązłość zrzucała coraz bardziej hamulce pozorów. Subiekt wyczerpawszy swą natarczywą aktywność przechodził powoli do kobiecej bierności. Leży teraz na jednej z wielu kanap po rozstawianych wśród rejonów książek w jedwabnej pijamie odsłaniającej kobiecy Dekolt. Panienki demonstrują jedna przed drugą figury i pozycje rycin okładkowych. Inne zasypiają już na prowizorycznych posłaniach. Nacisk na klienta rozluźniał się. Wypuszczono go z kręgu natarczywego zainteresowania. Pozostawiono sobie samemu. Subiektki zajęte rozmową nie zwracały dań więcej uwagi. Odwrócone do niego tyłem lub bokiem, przystawały waroganskim kontrapoście. Przestępowały z nogi na nogę grając kolejnym obuwiem. Przepuszczały z góry naduł po smukłym ciele wężową grę członków, atakując nią spoza swojej niedbałej nieodpowiedzialności podnieconego widza, którego ignorowały. Tak cofano się, wsuwano w głąb z wyrachowaniem otwierając wolną przestrzeń dla aktywności gościa. Skorzystajmy z tego momentu nie uwagi, ażeby wymknąć się nieprzewidzianym konsekwencją tej niewinnej wizyty i wydostać się na ulicę. Nikt nas nie zatrzymuje. Przez korytarze książek pomiędzy długimi regałami czasopism i drógów wydostajemy się ze sklepu i oto jesteśmy w tym miejscu ulicy Krokodylei, gdzie z wyniesionego jej punktu widać niemal całą długość tego szerokiego traktu aż do dalekich niewykończonych zabudowań Dworca Kolejowego. Jest to szary dzień, jak zawsze w tej okolicy i cała sceneria wydaje się chwilami fotografią z ilustrowanej gazety. Tak szare, tak płaskie są domy, ludzie i pojazdy. Ta rzeczywistość jest cienka jak papier i wszystkimi szparami zdradza swą imitatywność. Chwilami ma się wrażenie, że tylko na małym skrawku przed nami układa się wszystko przykładnie w ten puentowany obraz bulwaru wielkomiejskiego. Gdy tymczasem już na bokach rozwiązuje się i rozprzęga ta zainprowizowana maskarada i niezdolna wytrwać w swej roli rozpada się za nami w gips i pakuły, w grupie ciarnie jakiegoś ogromnego pustego teatru. Napięcie pozy, sztuczna powaga maski, ironiczny patos drży na tym na skórku. Ale dalecy jesteśmy od chęci demaskowania widowiska. Wbrew lepszej wiedzy czujemy się wciągnięci w tandetny czar dzielnicy. Zresztą nie brak w obrazie miasta i pewnych cech autoparodi. Rzędy małych, parterowych domków podmiejskich zmieniają się ślubowymi kamienicami, które zbudowane jak z kartonu są konglomeratem szyldów, ślepy okien biurowych, szklistoszarych wystaw, reklam i numerów. Pod domami płynie rzeka tłumu. Ulica jest szeroko jak bulwar wielkomiejski, ale jest dnia, jak place wiejskie zrobiona jest z ubitej gliny pełna wyboju w kałuży i trawy. Ruch uliczny dzielnicy służy do porównem w tym mieście. Mieszkańcy mówią o nim z dumą i porozumiewawczym błyskiem w oku. Szary, bezosobisty ten tłum jest nader przejęty swą rolą i pełen gorliwości w demonstrowaniu wielkomiejskiego pozoru. Przelako, mimo zaferowania i interesowności, ma się wrażenie błędnej, monotonnej, bezcelowej wędrówki jakiegoś sennego korowodu marionetek. Atmosfera dziwnej błahości przenika tę całą scenerię. Tłum płynie monotonnie i rzecz dziwna widzi się go zawsze jakby niewyraźnie. Figury przepływają w splontanym, łagodnym zgiełku nie dochodząc do zupełnej wyrazistości. Czasem tylko wyławiamy z tego gwaru wielu głów, jakieś ciemne, żywe spojrzenie, jakiś czarny melonik nasunięty głęboko na głowę, jakieś półtwarze rozdarte uśmiechem z ustami, które właśnie coś powiedziały. Jakąś nogę wysuniętą w kroku i tak już zastygłą na zawsze. Osobliwością dzielnicy są dorożki bezwoźniców, biegnące samopas po ulicach. Niejakoby nie było tu dorożkarzy, ale w mieszani w tłum i zajęci tysiącem spraw nie troczą się oswe dorożki. W tej dzielnicy pozoru i pustego gestu nie przywiązuje się zbytni wagi do ścisłego celu jazdy i pasażerowie powierzają się tym błędnym pojazdom z lekko myślnością, która cechuje tu wszystko. Nieraz można ich widzieć na niebezpiecznych zakrętach wychylonych ułamanej budy, jak z lejcami w dłoniach przeprowadzają z natężeniem trudny manewr wymijania. Mamy w tej dzielnicy także tramwaje. Ambicja rajców miejskich święci tu najwyższy swój triumf. Ale po żałowania godny jest widok tych wozów, zrobionych z papier masze, o ścianach powyginanych i zmiętych od wielokrotnego użytku. Często brakim zupełnie przedniej ściany tak, że widzieć można w przejeździe pasażerów siedzących sztywnie i zachowujących się wielką godnością. Tramwaje te popychane są przez stragarzy miejskich. Najdziwniejszą atoli rzeczą jest komunikacja kolejowa na ulicy Krokodylej. Czasami w nieregularnych porach dnia, gdzieś ku końcowi tygodnia można zauważyć tłum ludzi czekających na zakręcie ulicy na pociąg. Nie jest się nigdy pewnym czy przyjedzie i gdzie stanie. I zdarza się często, że ludzie ustawiają się w dwóch różnych punktach, nie mogąc uzgodnić swych lądów na miejsce przystanku. Czekają długo i stoją czarnym, milczącym tłumem z dłuż ledwo zarysowanych śladów toru z twarzami w profilu, jak szereg bladych masek z papieru wyciętych w fantastyczną linię zapatrzenia. I wreszcie niespodzianie zajeżdża, już wjechał z bocznej uliczki, skąd go oczekiwano niski jak wąż, miniaturowy z małą, sapiącą krępą lokomotywą. Wjechał w ten czarny szpaler i ulica staje się ciemna z tego ciągu wozów siejących pył węglowy. Ciemne sapanie parowozu i powie w dziwnej powagi, pełnej smutku tłumiony pośpiech i zdenerwowanie zamieniają ulicę na chwilę w hale dworca kolejowego, szybko zapadającym z mierzchu zimowym. Plagą naszego miasta jest aż rziotarz biletów kolejowych i przekupstwo. W ostatniej chwili, gdy pociąg już stoi na stacji, toczą się w nerwowym pośpiechu z przekupnymi urzędnikami linii żelaznej. Zanim te negocjacje się kończą, pociąg rusza odprowadzany przez wolno sunący, rozczarowany tłum, który odprowadza go daleko, ażeby się wreszcie rozproszyć. Ulica zacieśniona na chwilę do tego zainprowizowanego dworca, pełnego zmierzchu i tchnienia dalekich dróg rozwidnia się znowu, rozszerza i przepuszcza znów swym korytem bestrowski monotony tłum spacerowiczów, który wędruje wśród gwaru rozmów z dłuż wystaw sklepowych, tych brudnych, szarych czworoboków, pełnych tandetnych towarów, wielkich woskowych manekinów i lalek fryzjerskich. Wyzywająco ubrane w długich koronkowych sukniach przechodzą prostytutki. Mogą to być zresztą żony fryzierów lub kapelmistrzów kawiarnianych. Idą drapieżnym, posuwistym krokiem i mają w niedobrych, zepsutych twarzach nieznaczną skazę, która je przekreśla. Zezują czarnym, krzywym zezem lub mają usta rozdarte lub brakim koniuszka nosa. Mieszkańcy miasta dumni są z tego odoru zepsucia, którym tchnie ulica Krokodyli. Nie mamy potrzeby niczego sobie odmawiać, myślą z dumą. Stać nas i na prawdziwą wielkomiejską rozpustę. Twierdzą oni, że każda kobieta w tej dzielnicy jest kokotą. W istocie wystarczy zwrócić uwagę na którąś, a natychmiast spotyka się to uporczywe lepkie spojrzenie, które nas spraża rozkoczną pewnością. Nawet dziewczęta szkolne noszą tu w pewien charakterystyczny sposób kokardy, stawiają swoistą manierą smukłe nogi i mają to nieczystą skazem w spojrzeniu, w której leży preformowane przyszłe zepsucie. A jednak, a jednak czy mamy zdradzić ostatnią tajemnicę tej dzielnicy troskliwie ukrywany sekret ulicy Krokodyli? Kilkakrotnie w trakcie naszego sprawozdania stawialiśmy pewne znaki ostrzegawcze. Dawaliśmy w delikatny sposób wyraz naszym zastrzeżeniom. Uważny czytelnik nie będzie nieprzygotowany na ten ostateczny obrót sprawy. Mówiliśmy o imitatywnym iluzorycznym charakterze tej dzielnicy, ale słowa te mają zbyt ostateczne i stanowcze znaczenie, by określić połowiczny i niezdecydowany charakter jej rzeczywistości. Język nasz nie posiada określeń, które by dozowały niejako stopień realności, definiowały jej giętkość. Powiedzmy bez ogródek. Fatalnością tej dzielnicy jest, że nic w niej nie dochodzi do skutku. Nic nie dobiega do swego definitium. Wszystkie ruchy rozpoczęte zawisają w powietrzu. Wszystkie gesty wyczerpują się przedwcześnie i nie mogą przekroczyć pewnego martwego punktu. Mogliśmy już zauważyć wielką bójność i rozrzutność w intencjach, w projektach i antycypacjach, które cechuje tą dzielnicę. Cała ona nie jest niczym innym jak fermentacją pragnin. Przedwcześnie wybujałą i dlatego bezsilną i pustą. W atmosferze nadmiernej łatwości kiełkuje tutaj każda, najlżejsza zachcianka. Przelotne napięcie puchnie i rośnie w pustą, widętą narośl. Wystrzela szara i lekka vegetacja puszystych chwastów, bezbarwnych, włochatych maków. Zrobiona z nieważkiej tkanki majaku i haszyszu. Nad całą dzielnicą unosi się leniwy i rozwiązły fluid grzechu i przepy ludzie wydają się niekiedy dreszczem na jej gorączkującym ciele gęsią skórką na jej febrycznych marzeniach. Nigdzie jak tu nie czujemy się tak zagrożeni możliwościami wstrząśnięci bliskością spełnienia po bladli i bezwładni rozkocznym struchleniem ziszczenia. Lecz nad tym się też kończy. Przekroczywszy pewien punkt napięcia przypływ zatrzymuje się i cofa. Atmosfera gaśni i przekwita. Możliwości więżną i rozpadają się w nicość. Oszalałe szare maki ekscytacji rozsypują się w popiół. Będziemy wiecznie żałowali żeśmy wtedy wyszli na chwilę z magazynu konfekcji podejrzanej konduity. Nigdy nie trafimy już doń z powrotem. Będziemy błądzili od szyldu do szyldu i mylili się setki razy. Zwiedzimy dziesiątki magazynów. Trafimy do całkiem podobnych. Będziemy wędrowali przez szpalery książek, wertowali czasopisma i druki, konferowali długo i zawile z panienkami o nadmiernym pigmencie i skażonej piękności, które nie potrafią zrozumieć naszych życzeń. Będziemy się wikłali w nieporozumieniach, aż cała nasza gorączka i podniecenie ulotni się w niepotrzebnym wysiłku, wstraconej na próżnogonitwie. Nasze nadzieje były nieporozumieniem, dwuznaczny wygląd lokalu i służby pozorem. Konfekcja była prawdziwą konfekcją, a subiekt nie miał żadnych ukrytych intencyj. Świat kobiecy ulicy Krokodylej odznacza się całkiem miernym zepsuciem, zagłuszonym grubymi warstwami przesądów moralnych i banalnej pospolitości. W tym mieście taniego materiału ludzkiego brak także wybłajałości instynktu, brak niezwykłych i ciemnych namiętności. Ulica Krokodyli była koncesją naszego miasta na rzecz nowoczesności i zepsucia wielkomiejskiego. Widocznie nie stać nas było na nic innego, jak na papierową imitację, jak na fotomontaż złożony z wycinków należałych zeszłorocznych gazet. Koniec rozdziału ulica Krokodyli czytała Kaja Małek rozdział Karakony z książki Sklepy Cynamonowe nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej. Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org Bruno Schulz Sklepy Cynamonowe Karakony Było to w okresie szarych dni, które nastąpiły po świetnej kolorowości genialnej epoki mego Ojca. Były to długie tygodnie depresji, ciężkie tygodnie bez niedziel i świąt, przy zamkniętym niebie i w zubożałym krajobrazie. Ojca już wówczas nie było. Górne pokoje wysprzątano i wynajęto pewnej telefonistyce. Z całego ptasiego gospodarstwa pozostał nam jedyny egzemplarz, uchany kondor stojący na półce w salonie. W chłodnym półmroku zamkniętych firanek stał on tam jak za życia na jednej nodze w pozie budyjskiego mędrca, a gorzka jego wyschła twarz ascety skamieniała w wyraz ostatecznej obojętności i abnegacji. Oczy wypadły, a przez wypłokane łzawe orbity sypały się trociny. Tylko rogowate egipskie narośle na nagim potężnym obie i na łysei szyi, narośle i gruzły spłowiało błękitnej barwy, nadawały tej starczej głowie coś dostojnie hieratycznego. Pierzasty habit jego był już w wielu miejscach przeżarty przez mole i gubił miękkie szare pierze, które Adela raz w tygodniu wymiatała wraz z bezimiennym kurzem pokoju. W wyłysiałych miejscach widać było workowe grube płótno z którego wyłaziły kłaki konopne. Miałem ukryty żal do matki za łatwość z jaką przeszła do porządku dziennego nad stratą ojca. Nigdy go nie kochała, myślałem, a ponieważ ojciec nie był zakorzeniony w sercu żadnej kobiety przeto nie mógł też wróć w żadną realność i unosił się wiecznie na peryferii życia w pół realnych regionach na krawędziach rzeczywistości. Nawet na uczciwą obywatelską śmierci nie zasłużył sobie, myślałem, wszystko u niego musiało być dziwaczne i wątpliwe. Zastanowiłem w stosownej chwili zaskoczyć matkę otwartą rozmową. Owego dnia był ciężki dzień zimowy i od rana już sypał się miękki puch zmierzchu. Matka miała migrenę i leżała na Sofie samotnie w salonie. W tym rzadko odwiedzanym, paradnym pokoju panorał od czasu zniknięcia ojca wzorowy porządek pielęgnowany wozkiem i szczotkami przez Adele. Meble przykryte były pokrowcami. Wszystkie sprzęty poddały się żelaznej linie, jaką Adela roztoczyła nad tym pokojem. Tylko pęk piór pawich, stojących w wawazie na komodzie, nie dał się utrzymać w ryzach. Był to element swawolny, niebezpieczny, o nieuchwytnej rewolucyjności, jak rozchukana klasa gimnazjalistek pełna dewocji w oczy, a rozpustnej swawoli poza oczyma. Świdrowały te oczy dzień cały i wierciły dziury w ścianach. Mrugały, tłoczyły się, trzepocąd rzęsami z palcem przy ustach, jedne przez drugie, pełne hichotu i psoty. Napełniały pokój świergotem i szeptem. Rozsypywały się jak motyle dookoła wieloramiennej lampy. Uderzały tłumem barwnym w matowe, starcze dziurki od kluczy. Nawet wobecności matki, leżącej z zawiązaną głową na Sofie, nie mogły się powstrzymać, robiły perskie oczko, dawały sobie znaki, mówiły niemym, kolorowym alfabetem pełnym sekretnych znaczeń. Irytowało mnie to szydercze porozumienie. Tam i gotliwa zmowa poza mymi plecami. Z kolanami przyciśniętymi do Sofy matki badając dwoma palcami, jak by w zamyśleniu delikatną materię jej szlafroka, rzekłem nibym i mochodem. Chciałam Cię już od dawna zapytać. Prawda, że to jest on? I chociaż nie wskazałem nawet z spojrzeniem na kondora matka odgadła od razu. Zmieszała się bardzo i spuściła oczy. Dałem umyślnie upłynąć chwili, żeby wykosztować jej zmieszanie, po czym z całym spokojem, opanowując, wzbierający gniew, spytałem. Jaki sens mają w takim razie te wszystkie plotki i kłamstwa, które rozsiewasz o ojcu? Lecz jej rysy, które w pierwszej chwili rozpadły się, były w panice, zaczęły się znowu porządkować. Jakie kłamstwa, spytałam rugając oczyma, które były puste, nalane ciemnym błękitem, bez białka. Znamie od Adeli, rzekłem, ale wiem, że pochodzą od Ciebie, chcę widzieć prawdę. Usta jej drżały lekko, źrenice, unikając mojego wzroku powędrowały w kąt oka. Nie kłamałam, rzekła, a usta jej napęczniały i stały się małe zarazem. Uczyłem, że mnie kokietuję, jak kobieta mężczyznę. Z tymi karakonami to prawda, sam przecież pamiętasz. Zmieszałem się, pamiętałem w istocie te inwazje karakonów, ten zalew czarnego rojowiska, które napełniło ciemność nocną, pajączą bieganiną. Wszystkie szpary pełne były drgających wąsów. Każda szczelina mogła wystrzelić z nagła karakonem. Z każdego pęknięcia podłogi mogła zlęknąć się ta czarna błyskawica, lecąca oszalałem z gzakiem po podłodze. Ach, ten dziki obłęd popłochu pisane błyszczącą czarną linią na tablicy podłogi. Ach, te krzyki grozy ojca skaczącego skrzesło na krzesło z dzirytem w ręku. Nie przyjmując jadła ani napoju z wypiekami gorączki na twarzy, z konwulsją wstrętu wrytą dookoła ust, ojciec mój zdziczał zupełnie. Jasne było, że tego napięcia nienawiści żaden organizm długo wytrzymać nie może. Straszliwa od raza zamieniła jego twarz wstężałą maskę tragiczną, w której tylko źrenice ukryte za dolną powieką leżały na czatach napięte jak cięciwy w wiecznej podejrzliwości. Z dzikim wrzaskiem zrywał się nagle z siedzenia, leciał na oślep w kątpokoju i już podnosił dziryt, na którym utkwiony ogromny karakon przebierał rozpatrzliwie gmatfaniną swych nóg. Adela przychodziła wówczas blademu ze zgrozy z pomocą i odbierała lance wraz z utkwionym trofeum, ażeby ją utopić w cebrzyku. Już wówczas jednak nie umiałbym powiedzieć, czy obrazy te zaszczepiły mi opowiadania Adeli, czy też sam byłem ich świadkiem. Ojciec mój nie posiadał już wtedy tej siły odpornej, która zdrowych ludzi broni od fascynacji wstrętu. Natomiast odgraniczyć się od trakcyjnej tej fascynacji ojciec mój, wydany na łup szału, wplątywał się w nią coraz bardziej. Smutne skutki nie dały długo na siebie czekać. Wnet pojawiły się pierwsze podejrzane znaki, które napełniły nas przerażeniem i smutkiem. Zachowanie ojca zmieniło się. Szał jego, euforia jego podniecenia przygasła. W ruchach i mimice jęły się zdradzać znaki złego sumienia, zaczął nas unikać. Krył się dzień cały po kątach, w szafach, pod pierzyną. Widziałem go nie raz, jak w zamyśleniu oglądał własne ręce. Badał konsystencję skóry, paznokci, na których występować zaczęły czarne plamy, jak łuski karakona. W dzień opierał się jeszcze ostatkami sił, walczył, ale w nocy fascynacja uderzała na niepotężnymi atakami. Widziałem go późną nocą, w świetle świecy stojącej na podłodze. Mój ojciec leżał na ziemi nagi, popstrzony czarnymi plamami to temu, pokreślony liniamiżeber, fantastycznym rysunkiem przeświecającej na zewnątrz anatomii. Leżał na czworakach, opętany fascynacją a wersji, którego wciągała w głąb swych zawiłych dróg. Mój ojciec poruszał się wieloczłonkowym, skomplikowanym ruchem dziwnego rytuału, w którym ze zgrozą poznałem imitację ceremoniału karakoniego. Od tego czasu wyrzekliśmy się ojca. Podobieństwo do karakona występowało z dniem każdym wyraźniej. Mój ojciec zamieniał się w karakona. Zaczęliśmy się przyzwyczajać do tego. Widywaliśmy go coraz rzadziej. Całymi tygodniami znikał gdzieś na swych karakonich drogach. Przestaliśmy go odróżniać. Zlał się w zupełności z tym czarnym, niesamowitym plemieniem. Kto mógł powiedzieć, czy żył gdzieś jeszcze w jakiejś szparze podłogi czy przebiegał na samej pokoje zaplątany w afery karakonie? Czy też był może między tymi martwymi owadami, które Adela co rano znajdowała brzuchem do góry leżące i najeżony nogami i które ze wstrętem brała na śmietniczkę i wyrzucała? A jednak, powiedziałem, zdetonowany jestem pewny, że ten kondor to on. Matka spojrzała na mnie z podrzęs. Nie dręczy mnie drogi. Mówiłam ci już przecież, że ojciec podróżuje jako komiwojażer po kraju. Przecież wiesz, że czasami w nocy ażeby przed świtem jeszcze dalej odjechać. Koniec rozdziału Karakony czytała Kaja Małek Rozdział Wichura z książki z chlepy Cynamonowe Nagranie LibriVox Wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org Czyta Mateusz Wyciśnik Brunoszulc Sklepy Cynamonowe Wichura Tej długiej i pustej zimy obrodziła ciemność w naszym mieście ogromnym, stokrotnym urodzajem. Zbyt długo w snać nie sprzątano na strichach i w rupieciarniach stłaczano garnki na garnkach i flaszki na flaszkach pozwalano narastać bez końca pustym baterią butelek. Tam w tych spalonych, wielko-butelkowych lasach strychów i dachów ciemność zaczęła się wyradzać i dzikofermentować. Tam zaczęły się te czarne sejmy garnków te wiecowania gadatliwe i puste te bełkotliwe flaszkowania bulgoty butli i baniek aż pewnej nocy wezbrały pod gontowymi przestworami falangi garnków i flaszek i popłynęły wielkim stłoczonym ludem na miasto. Strychy, wystrychnięte ze strychów, rozprzestrzeniały się jedne z drugich i wystrzelały czarnymi szpalerami a przez przestronne ich echa przebiegały kawalkady tramów i belek lansady drewnianych kozów klękających na jodłowe kolana a żeby wypadł szyna wolność napełnić przestwory nocy z topem krokwi i zgiełkiem płatwi i bandów wtedy to wylały się te czarne rzeki wędrówki beczek i konwi i popłynęły przez noce czarny ich połyskliwe gwarne zbiegowiska oblegały miasto nocami mrowił się ten ciemny zgiełk naczyń i napierał jak armii rozgadanych ryb, niepowstrzymany najast pyskujących skopców i bredzących tebrów dudniąd z dynami piętrzyły się wiadera beczki i konwie dyn dały się gliniane stągwie z dunów stare kapeluchy i cilindry dandysów gramoliły się jedyna na drugie rosnąc w niebo kolumnami, które się rozpadały i wszystkie kołatały niezgrabnie kołkami drewnianych języków meły nieudolnie w drewnianych gębach bełkot klątw i obelk bluźniąd z błotem i przestrzeni nocy aż do bluźniły się dokleły swego przywołane rechotem naczyń rozplotkowanym od brzegu do brzegu nadeszły wreszcie karawane nadciągnęły potężne tabory wichru i stanęły nad nocą ogromne obozowisko czarny ruchomy amfiteadres ssępować zaczął w potężnych kręgach ku miastu i wybuchła ciemność ogromną wzburzoną wichurą i szalała przez trzy dni i trzy noce nie pójdziesz dziś do szkoły rzekła rano matka jest straszna wichura na dworze w pokoju unosił się delikatny velon dymu pachnący żwicą piec wył i gwizdał jak gdyby uwięziona w nim była cała sfora psów czy demonów wielki bochomas wymalowany na jego pełkatem brzuchu wykrzywiał się kolorowym gry masen i fantastyczniał z tymi policzkami pobiegłem boso do okna niebo wydmuchane było wzdłuż i wszeż wiatrami srebrzystobiałe i przestronne porysowane było w linię sił natężone do pęknięcia w drogie bruzdy jak gdyby zastygłe żyły ciny i ołowiu podzielone na pola energetyczne i derżące od napiąć pełne było utajonej dynamiki rysowały się w nim diagramy wichury która sama niewidoczna nieuchwytna ładowała krajobraz potęgą nie widziało się jej poznawało się ją po domach po dachach w które wjeżdżała jej furia jeden po drugim z trychy zdawało się rosnąć i wybuchać szalejsem gdy wstępowała w niej siła ogała cała placę zostawiała za sobą na ulicach białą pustkę zamietała całe połacie rynku do czysta ledwie tu i uwdzie gią się pod nią trzepotał uczepiony węgła domu samotny człowiek cały plac rynkowy zdawał się wybrzuszać i lśnić pustą usiną pod jej potężnymi przelotami na niebie wydmuchał wiatr zimny i martwe kolory gryny szpanowe, żółte i liliowe smugi, dalekie sklepienia i arkady swego labiryntu dachy stały pod tymi niebami czarne i krzywe pełne niecierpliwości i oczekiwania te, w które wstąpił wicher wstawały w natchnieniu przerastały sąsiedli nie domy i prorokowały pod rozwikszonym niebem potem opadały i gasły nie mogąc dłużej zatrzymać potężnego tchu, który leciał dalej i napełniał cały przestwór z giełkiem i przerażeniem i znów inne domy wstawały z krzykiem w paroksyźmie jasnowidzenia i zwiastowały ogromne buki koło kościoła stały z wzniesionymi rękami jak świadkowie wstrząstających objawień i krzyczały, krzyczały dalej za dachami rynku widziałem dalekie mury ogniowe nagi ściany, szczytowe przedmieścia wspinały się jeden nad drugi i rosły zesztywniały z przerażenia i osłupiały daleki, zimny, czerwony odblask zabarwiał je późnymi kolorami nie jedliśmy tego dnia obiadu, bo ogień w kuchni wracał kłębami dymu do izby w pokojach było zimno i pachniało wiatrem około drugiej po południu wybuchł na przedmieściu pożar i rozszerzał się gwałtownie matka z Adelą zaczęły pakować pościel, futra i kosztowności nadeszła noc na sile i gwałtowności rozrósł się niepomiernie i objął cały przestwór już teraz nie nawiedzał domów i dachów ale wybudował nadmiastem wielopiętrowy wielokrotny przestwór czarny labirent rosnący w nieskończonych kondygnacjach z tego labirentu wystrzylał całymi galeriami pokojów, wyprowadzał pierunem skrzydła i trakty toczył z hukiem długie amfilady a potem dawał się zapadać tym wybudowanym piętrom, sklepienią i kazamatom i wzbijał się jeszcze wyżej kształtując sam bezworemny bezmiar swym natchnieniem pokój drżał z lekka obrazy na ścianach brzęczały szyby wyśniły się tłustym odblaskiem lampy firanki na oknie wisiały wzdęte i pełne tchnienia tej burzliwej nocy przypominaliśmy sobie że ojca od rana nie widziano. Wczesnym rankiem domyśliliśmy się musiał udać się do sklepu gdzie go zaskoczyła wichura odcinając mu powrót cały dzień nic nie jadł biadała matka starszy subiekt Teodor podjął się wyprawić w noc i wichurę żeby zanieść mu posiłek brat mój przyłączył się do wyprawy okutani w wielki niedźwiedzie futra obciążyli kieszenie żelaskami i moździerzami, balastem który miał zapobiec porwaniu ich przez wichurę ostrożnie otworzono drzwi prowadzące w noc zaledwie subiekt i brat mój wzdętymi płaszczami wkroczyli jedną nogą w ciemność, noc ich połknęła zaraz na progu domu wicher zmył momentalnie w ślad ich wyjścia nie było widać przez okno nawet dla Tarki którą ze sobą zabrali pochłonowszy ich na chwilę przejcichu Adela z matką próbowały na nowo rozparić ogień pod kuchnią zapałki gasły przez drzwiczki dmuchało po piołem i sadzą staliśmy pod drzwiami i nasłuchiwali w lamentach wichru dawały się słyszeć wszystkie głosy perswazje, nawoływania i gawędy zdawało się nam że słyszymy wołani o pomoc ojca zabłonkanego w wichurze to znowuże brat z teodorem wczorzą beztrosko pod drzwiami wrażenie było tak łudzące że Adela otworzyła drzwi i w samej rzeczy ujrzała teodora i brata mego wynurzających się z trudem z wichury w której tkwili po pachy weszli z dysza niedosieni zaciskając z wysiłkiem drzwi za sobą przez chwilę musieli wesprzeć się o drzwia tak silnie szturmował wicher do bramy wreszcie zasunęli rygiel i wiatr pognał dalej opowiadali bezładnie o nocy o wichurze ich futra nasiąknięte wiatrem pachniały teraz powietrzem trzepotali powiekami w świetle ich oczy pełne jeszcze nocy broczyły ciemnością za każdym uderzeniem powiek nie mogli dojść do sklepu zgubili drogę i ledwo trafili z powrotem nie poznawali miasta przestawione matka podejrzewała, że kłamali w istocie cała ta scena sprawiała wrażenie jakby przez ten kwadrans wstali w ciemności za oknem, nie oddalając się wcale a może naprawdę nie było już miasta i rynku, a wicher i noc otaczały nasz dom tylko ciemnymi kulisami pełnymi wycia, świstu i jęków może nie było wcale tych ogromnych i żałosnych przestrzeni, które wicher sugerował może nie było wcale tych opłakanych labiryntów, tych wielo okiennych traktów i korytarzy, na których grał wicher, jak na długich czarnych wletach coraz bardziej umacniało się w nas przekonanie, że cała tabuża była tylko donkiszoterią nocną imitującą na wąskiej przestrzeni kulis tragicznie bezmiary kosmiczną bezdomność i sierostwo wichury coraz częściej otwierały się teraz drzwi sieni i wpuszczały okutanego w opończe i szale gościa zjejany sąsiad lub znajomy wywijał się powoli z chustek płaszczy i wyrzucał z siebie zdyszanym głosem opowiadania, urywane bezładne słowa które fantastycznie powiększały kłamliwie przesadzały bezmiar nocy siedzieliśmy wszyscy w jasno oświetlonej kuchni za ogniskiem kuchennym i czarnym szerokim okapem komina prowadziło parę stopni do drzwi srychu na tych schodkach siedział starszy subiekt teodor i nasłuchiwał jak srych grał od wichru słyszał jak w pałzach wichury miechyżeber srychowych składały się w fałdy i dach wiotczał i zwisał jak ogromne płuca z których uciekł oddech to znowu nabierał tchu nastawiał się palisadami krokwi rusu jak sklepienia gotyckie rozprzestrzeniał się lasem belek pełnym stokrotnego echa i chuczał jak pudło ogromnych basów a potem zapominaliśmy o wichurze Adela tłukła cynamon w dźwięcznym moździerzu ciotka perazja przyszła w odwiedziny drobna, ruchliwa i pełna zabiegliwości z koronką czarnego szala na głowie zaczęła krzątać się po kuchni pomagając Adeli Adela oskubała koguta ciotka perazja zapaliła pod okapem komina garść papierów i szerokie płaty płomienia zlatywały z nich w czarną czeluść Adela, trzymając koguta za szyją, uniesła go nad płomieniem ażeby opalić na nim resztę pierza kogut zatrzepł nagle w ogniu z krzydłami zapiał i spłonął wtedy ciotka perazja kłóciła się kłócić, kląć i złożyczyć trzęsąc się ze złości wygrażała rękami Adeli i Matce nie rozumiałem o co jej chodzi a ona zacietrzywiała się coraz bardziej w gniewie i stała się jednym pękiem gestykulacji i złożeczeń zdawało się, że w paroksyzmie złości rozgestykuluje się na części, że rozpadnie się podzieli, rozbiegnie w stopająków rozgałęzi się po podłody czarnym migotywym pękiem oszalałych karakonach biegów zamiast tego zaczęła roptywnie maleć kurczyć się w siąż rozstrzęsiona i rozsypująca się przekręstwami Znagła podreptała zgarbiona i mała wkąd kuchni gdzie leżały drwana opał i kląc i kaszląc zaczęła gorączkowo przebierać wśród dźwięcznych drewien aż znalazła dwie cienkie rzute drzawski pochwyciła je latającymi ze wzburzeniami do nóg po czym wspięła się na niej jak na szczudła i zaczęła na tych żółtych kulach chodzić. Stukocąc po deskach biegać tam i z powrotem wzórz z kośnienii podłogi coraz szybciej i szybciej, potem wbiegła na ławę i odłową, kuśtykając na dudniących deskach, a stamtąd na półkę z talerzami dźwięczną drewianą półkę obiegającą ściany kuchni i biegła po niej, kolankując na szczudłowych kulach, by wreszcie gdzieś w kącie, malejąc coraz bardziej, zczernić się jak zwiędły, spalony papier zetlić się w płatech popiołu, skruszyć w proch i w nicość. Staliśmy wszyscy bezradni wobec tej szalejącej furii złości która sama siebie trawiła i pożerała. Z ubolewaniem patrzyliśmy na smutny przebieg tego paroksyzmu i z pewną ulgą wróciliśmy do naszych zajęć, gdy żałosne ten proces dobiegł swego naturalnego końca. Adela zadzwoniła znowu moździerzem tłukąc cynamon. Matka ciągnęła dalej przerwaną rozmowę, a subiekt Theodor, nasłuchując prorst wstrychowych straju śmieszne gry masy podnosił wysoko brwi i śmiał się do siebie. Koniec rozdziału Wichura czytał Mateusz Wyciślik rozdział noc wielkiego sezonu z książki sklepy cynamonowe. Nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej. Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org Bruno Schulz sklepy cynamonowe noc wielkiego sezonu Każdy wie, że w szeregu zwykłych, normalnych lat rodzinie kiedy zdziwa cały czas ze swego łona inny, lata osobliwe lata wyrodne, którym jak szósty mały palec u ręki wyrasta kiedyś 13 fałszywie miesiąc. Mówimy fałszywy, gdyż rzadko dochodzi on do pełnego rozwoju. Jak dzieci późno spłodzone pozostają w tyle ze wzrostem miesiąc garbusek odrośl w połowie uwiędła i raczej domyśl na niż rzeczywista. Winna jest temu starcza niepowściągliwość lata, jego rozpustna i późna żywotność. Bywa czasem, że sierpień minie, a stary, gruby pięć lata rodzi z przyzwyczajeną jeszcze dalej. Pędzi ze swego próchna te dni dziczki, dni chwasty, jałowe i idiotyczne dorzuca na dokładkę zadarmu, dni kaczany, puste i niejadalne, dni białe, zdziwione i niepotrzebne. Wyrastają one nieregularne i nierówne, niewykształcone i zrośnięte z sobą jak palce potworkowanej ręki pączkujące i zwinięte w figę. Inni porównywają te dni do apokryfów, wsuniętych po tajemnie między rozdziały wielkiej księgi roku do palim psestów w skrycie włączonych pomiędzy jej stronicę albo do tych białych, niezadrukowanych kartek, na których oczy, naczytane do syta i pełne treści, broczyć mogą obrazami i gubić kolory na tych pustych stronicach coraz bladziej i bladziej, ażeby wypocząć na ich nicości zanim wciągnięte zostaną w labirynty nowych przygód i rozdziałów. Ach, ten stary pożółkły Roman z roku. Ta wielka rozpadająca się księga kalendarza leży ona sobie zapomniana gdzieś w archiwach czasu a treści rośnie dalej między okładkami, pęcznie je bez ustanku od gadulstwa miesięcy od szybkiego samorództwa blagi, od bajania i marzeń, które się w niej mnożą. Ach, i spisując te nasze opowiadania, szeregując tę historię o moim ojcu na zużytym marginesie jej tekstu czy nie oddaję się tajnej nadziei że wrosną one kiedyś niepostrzeżeni między zrzułkłe kartki tej najwspanialszej rozsypującej się księgi że wejdą w wielki szele z jej stronic, który je pochłonie. To o czym to mówić będziemy działo się wtedy wowym XIII nadliczbowym niejako fałszywym miesiącu tego roku na tych kilkunastu pustych kartkach wielkiej kroniki kalendarza. Ranki były podówczas dziwnie cierpkie i orzeźwiające po uspokojonym i chłodniejszym tempie czasu po nowym całkiem zapachu powietrza, po odmiennej konsystencji światła było, że weszło się winną serię dni w nową okolicę Bożego Roku łos drżał pod tymi nowymi niebami dźwięcznie i świeżo jak w nowym jeszcze i pustym mieszkaniu pełnym zapachu lakieru, farb, rzeczy zaczętych i niewypróbowanych. Z dziwnym wzruszeniem próbowało się nowego echa napoczynało się z ciekawością jak w chłodnej trzeźby poranek babkę do kawy w przeddzień podróży Ojciec mój siedział znowu w tylnym kontoarze sklepu w małej sklepionej izbie pokratkowanej jak ulw wielokomórkowe registratury i uszczącej się bez końca warstwami papieru, listów i faktur z szelestu arkuszy z nieskończonego kartkowania papierów wyrastała kratkowana i pusta egzystencja tego pokoju z nieustannego przekładania plików odnawiała się w powietrzu zliczonych na główków firmowych apoteoza w formie miasta fabrycznego widzianego z lotu ptaka najeżonego dymiącymi kominami otoczonego rzędami medali i ujętego w wywijasy i zakręty pompatycznych et i kąpf tam siedział ojciec jak w ptaszarniej na wysokim stołku a gołębniki registratur szeleściły plikami papierów i wszystkie gniazda i dziuple pełne były świergotu cyfr głąb wielkiego sklepu ciemniała i wzbogacała się z dnia na dzień zapasami sukna, szewiotów, aksamitów i kortów w ciemnych półkach, tych spichrzach i lamusach chłodnej piliśniowej barwności procentowała stokrotnie ciemna odstała korowość rzeczy mnożył się i sycił potężny kapitał jesieni tam rusł i ciemniał ten kapitał i rozsiadał się coraz szerzej na półkach na galeriach jakiegoś wielkiego teatru uzupełniając się jeszcze i pomnażając każdego rana nowymi ładunkami towaru który w skrzyniach i pakach wraz z rannym chłodem wnosili na niedźwiedzi w barach stękający brodaci tragarze w oparach świeżeści jesiennej i wódki Subiekci wyładowywali te nowe zapasy sycących, bławadnych kolorów i wypełniali nimi kitowali starannie wszystkie szpary wysokich szaf był to rejestr olbrzymiej w szalakich kolorów jesieni ułożony warstwami usortowany odcieniami idący w dół i w górę jak po dźwięcznych schodach po gamach wszystkich oktaw barwnych zaczynał się u dołu i próbował jękliwie i nieśmiało altowych spełzłości i pół tonów przechodził potem do spłowiałych popiołów dali do gobelinowych błękitów i rosnąc ku górze, coraz szerszymi akordami dochodził do ciemnych granatów do indyga lasów dalekich i do pluszu parków szumiących a żeby potem poprzez wszystkie ochry, sangwiny, rudości i sepie wejść w przelestny cień wiążących ogrodów i dojść do ciemnego zapachu grzybów dotchnienia próch na wgłębiach nocy jesiennej i do głuchego akompaniamen tu najciemniejszych basów Ojciec mój szedł wzdłuż tych arsenałów sukiennej jesieni i uspokajał i uciszał te masy ich wzbierającą moc, spokojną potęgę pory. Chciał jak najdłużej utrzymać w całości te rezerwy zamagazynowanej barwności bał się łamać wymieniać na gotówkę ten fundusz żelaznej jesieni ale wiedział, czuł, że przyjdzie czas i wicher jesienny pustoszący i ciepły wicher powieje nad tymi szafami i wtedy puszczą one i nic nie zdoła powstrzymać ich wylewu tych strumieni kolorowości którymi wybuchną na miasto całe przychodziła pora wielkiego sezonu ożywiało się ulicę o szóstej godzinie po południu miasto zakwitało gorączką domy dostawały wypieków a ludzie wędrowali ożywienie jakimś wewnętrznym ogniem naszminkowani i ubarwieni jaskrawo z oczyma błyszczącymi jakoś piękną i złą febrą na bocznych uliczkach w cichych załukach uchodzących już w wieczorną dzielnicę miasto było puste tylko dzieci bawiły się na placykach pod balkonami, bawiły się bez tchół hałaśliwie i niedorzecznie przykładały małe pęcherzyki do ust a żeby wydmuchać jej na indyczyć się nagle jaskrawo w wielkie gulgocące rozpluskane na rośle albo wykogucić się w głupią kogucią maskę i pijącą w kolorowe jesienne maszkary fantastyczne i absurdalne zdawało się, że tak nadęte i pijające wzniosą się w powietrze długimi, kolorowymi łańcuchami i jak jesienne klucze ptaków przeciągać będą nad miastem fantastyczne flotyle, lesbibułki i pogody jesiennej albo woziły się wśród krzyków na małych, zgiełkliwych błyskach grających kolorowym turkotem kółek szprych i dyszli ich krzykiem i staczały się w dół ulic aż do nisko rozlanej, żółtej rzeczki wieczornej, gdzie rozpadały się na grus, krążków, wkołków i patyczków i podczas gdy zabawy dzieci stawały się coraz bardziej hałaśliwe i splontane wypiki miasta ciemniały i zakwitały purpurą nagle świat cały zaczynał więdnąć i czernić i szybko wydzielały się zańmajaczliwy zmierzch którym zarażały się wszystkie rzeczy spraźliwie jadowicie szerzyła się ta zaraza zmierzchu szła od rzeczy do rzeczy a czego dotknęła to wnet butwiało, czerniało rozpadało się w prókną ludzie uciekali przed zmierzchem w cichym popłochu i naraz dosięgał ich ten trąd i wysypywał się ciemną wysypką na czole i tracili twarze które odpadały wielkimi, bezkształtnymi planami i szli dalej już bez rysów, bez oczu lubiąc po drodze maskę po masce także zmierzch roił się od tych larw porzuconych ucieczką potem zaczynało wszystko zarastać czarną, próchniejącą korą łuszczącą się wielkimi płatami chorymi z trupami ciemności a gdy w dole wszystko rozprzęgło się i szło wniwecz w tej cichej zamieszce w panice prędkiego rozkładu w górze utrzymywał się i rósł coraz wyżej milczący alarm zorzy trygający świergotem miliona cichych dzwonków zbierających wzlotem miliona cichych skowronków lecących razem w jedną wielką srebrną nieskończoność potem była już nagle noc wielka noc, rosnąca jeszcze podmuchami wiatru, które ją rozszerzały w jej wielokrotnym labiryncie wyłupane były gniazda jasne sklepy wielkie kolorowe latarnie pełne spiętrzonego towaru i zgiełku kupujących przez jasne szyby tych latarni można było śledzić zgiełkliwy i pełędziwacznego kremoniału obrzęt zakupów jesiennych ta wielka faudzista noc jesienna rosnąca cieniami, rozszerzona wiatrami, kryła w swych ciemnych fałdach jasne kieszenie woreczki z kolorowym drobiazgiem z pstrym towarem czekoladek keksów, kolonialnej ptrokacizny te budki i kramiki skletone z pudełek po cukrach wytapytowane jaskraworeklamami czekolad, pełne mydełek wesołej tandety, złoconych cyn folii, trąbek andrutów i kolorowych miętówek były stacjami lekko myślności grzechotkami bez troski rozsianymi na wiszarach ogromnej nabiryntowej rozłopotanej wiatrami nocy wielkie i ciemne tłumy płynęły w ciemności, w hałaśliwym zmieszaniu w szurgocie tysięcy nóg w gwarze tysięcy ust rojna splontana wędrówka ciągnąca arteriami jesiennego miasta tak płynęła ta rzeka pełna gwaru ciemnych spojrzeń chytry chłypnięć pokawałkowana rozmową posiekana gawędą wielka miazga plotek śmiechów i zgiełku zdawało się, że to ruszyły tłumami jesienne suchlemakówki sypiące makiem głowy grzechotki ludzie kołatki mój ojciec chodził zdenerwowany i kolorowy od wypieków z błyszczącymi oczyma w jasno oświetlonym sklepie i nasłuchiwał przez szyby wystawy do tej portalu dochodził tu z daleka szum miasta stłumiony gwar płynącej ciszy nad ciszą sklepu płynęła jasno lampa naftowa zwisająca z wielkiego sklepienia i wypierała najmniejszy ślad cienia z wszystkich szpari zakamarków pusta wielka podłoga trzaskała w ciszy i liczyła w tym świetle wzdłuż i wszeż swębłyszczące kwadraty szachownicem wielkich tafli, które rozmawiały ze sobą w ciszy trzaskami i podawały sobie to tu, to tam głośnym pęknięciem za to suk należały ciche bez głosu w swojej pilśniowej puszystości i podawały sobie wzdłuż ścian z spojrzenia za plecam i ojca wymieniały od szafy do szafy ciche znaki porozumiewawcze ojciec nasłuchiwał jego ucho zdawało się w tej ciszy nocnej wydłużać i rozgałęziać poza okno fantastyczny koralowiec czerwony polib falujący w mentach nocy nasłuchiwał i słyszał słyszał z rosnącym niepokojem daleki przypływ tłumów które nadciągały rozglądał się z przerażeniem po pustym sklepie szukał subiektów ale ci ciemni i ludzi aniołowie dokąd się odlecieli pozostał on sam tylko w trwoce przed tłumami, które w net miały zalać ciszę sklepu plądrującą hałaśliwą rzeszą i rozebrać między siebie rozlicytować całą te bogatą jesień zbieraną w wielkim zacisznym spichlerzu gdzie byli subiekci gdzie były te urodziwe heróby mające bronić ciemnych sukiennych szańców ojciec podejrzewał bolesną myślą że oto grzeszą gdzieś w głębi domu z córami ludzi stojąc nieruchomy i pełen troski z błyszczącymi oczyma biaznej ciszy sklepu czuł wewnętrznym słuchem co działo się w głębi domu w tylnych komorach wielkiej dom otwierał się przed nim izba za izbą komora za komorą jak dom z kart i widział gonitwę subiektów za Adelą przez wszystkie puste i jasnoświetlone pokoje schodami na dół, schodami do góry aż wymknęła się im i wpadła do jasnej kuchni gdzie zabarykadowała się kuchennym kredensem tam stała zdyszana błyszcząca i rozbawiona trzepocąca z uśmiechem wielkimi rzęsami subiekci chichotali ze drzwiami okno kuchni otwarte było na wielką czarną noc, pełną rojeń i splątania czarne uchylone szyby płonęły refleksem daleki iluminacji błyszczące garnki i butle stały nieruchomo dookoła i liśniły w ciszy tłustą polewą Adela wychylała ostrożnie przez okno swą kolorową uszminkowaną twarz z trzepoczącymi oczyma szukała subiektów na ciemnym podwóżu pewne ich zasadzki to ujrzała ich jak wędrowali ostrożnie gęsiego, powąskim gzym się pod okiennym wzłóż ściany piętra czerwonej odblaskiem dalekiej iluminacji i skradali się do okna ojciec krzyknął z gniewu i rozpaczy ale w tej chwili gwar głosów stał się całkiem bliski i nagle jasne okna sklepu zaludniły się bliskimi twarzami, wykrzywionymi śmiechem rozgadanymi twarzami, które płaszczyły nosy na liśniących szybach ojciec stał się purpurowy ze wzburzenia i wskoczył na ladę i kiedy tłum szturmem zdobywał tą twierdzę i wkraczał hałaśliwą ciszbą do sklepu, ojciec mój jednym skokiem spiął się na półki z suknem i uwisły wysoko nad tłumem doł stałej siły w wielki puzon z rogu i trąbił na alarm ale sklepienie nie napełniło się szumem aniołów spieszących na pomoc, a zamiast tego każdemu jankowi trąby odpowiadał wielki roześmiany chór tłumu śpiądlować, jakubie sprzedawać wołali wszyscy, a wołanie to wciąż powtarzane rytmizowało się w chórze i przechodziło powoli w melodię referenu, śpiewano przez wszystkie gardła wtedy mój ojciec dał za wygraną, zeskoczył z wysokiego gzymsu i ruszył z krzykiem kubarykadą sukna wyolbrzmiony gniewem z głową spęczniałą wpięść purpurową w biegu jak walczący prorok na szanice sukienny i ją przeciwko nim szaleć wpierał się całym ciałem w potężne bale wełny i wyważał je z osady podsuwał się pod ogromne postawy sukna i unosił je na lade z głuchym łomotem. Bale leciały rozwijając się złopotem w powietrzu w ogromne chorągwie. Póki wybuchały zewsząt wybuchami drapery wodospadami z sukna, jak pod uderzeniem mojżeszowej laski. Tak wylewały się zapasy szaf wymiotowały gwałtownie, płynęły szerokimi rzekami, wypływała barwna treść półek, rosła mnożyła się i zalewała wszystkie lady i stoły. Ściany sklepu znikły pod potężnymi formacjami tej sukiennej kosmogonii. Pod tymi pasmami górskimi piętrzącymi się w potężnych masywach. Otwierały się szerokie doliny wśród zboczy górskich i wśród szerokiego patosów wyżyn grzmiały linie kontynentów. Przestrzeń sklepu rozszerzyła się w panorame jesiennego krajobrazu pełną jezior i dali, a na tle tej scenerii ojciec wędrował wśród foud i dolin fantastycznego kananu, wędrował wielkimi krokami z rękoma rozkrzyżowanymi proroczo w chmurach i kształtował kraj uderzeniami natchnienia. Ał Doł, u stóp tego synaju wyrosłego z gniewu ojca, gestykulował lud, złożyczył i czcił bala i handlował. Nabierali pełne ręce miękkich foud, drapowali się w kolorowe sukna, owijali się w zainprowizowane domina i płaszcze zładnie a obficie. Mój ojciec wyrastał nagle nad tymi grupami kupczących wydłużonych gniewem i gromik z wysoka bał w ochwalców potężnym słowem. Potem ponoszony rozpaczom wspinał się na wysokie galerie szaf, biegał obłędnie po bantach półek, pod udniących deskach ogłoconych rusztowań, ścigany przez obrazy bezwstydnej rozpusty, którą przeczuwał za plecami w głębidomu. Subiekci dosięgli właśnie żelaznego balkonu na wysokości okna i w czepieni w balustradę pochwycili w póładele i wyciągnęli ją przez okno, trzepoczącą oczyma i wlokącą za sobą smukłe nogi w jedwabnych pończochach. Gdy ojciec mój przerażony ochydom grzechu wrastał gniewem swych gestów w grozę krajobrazu, w dole bestroski lud bała oddawał się wyuzdanej wesołości. Jakaś parodystyczna pasja, jakaś zaraza śmiechu opanowała tę gawieć. Jakże można było żądać pomagi od nich, od tego ludu kołatek i dziadków do orzechów. Jak można było żądać zrozumienia dla wielkich trosk ojca od tych młynków, mielących bezustannie kolorową miazgę słów. Głusi nagromy proroczego gniewu przykłucali ci handlarze w jedwabnych bekieszach, małymi kubkami dookoła swaudowanych gór materii, rozstrzącając gadatliwie wśród śmiechu zalety towaru. Ta czarna giełda roznosiła ten krajobrazu, rozdrabniała ją się kaniną gadania i połykała niemal. Ci inci stały grupy Żydów w kolorowych chałatach, w wielkich płatrzanych kąpakach, przed wysokimi wodospadami jasnych materii. Byli to mężowie wielkiego zgromadzenia, dostojni i pełni namaszczenia panowie, gładzący długie pielęgnowane brody i prowadzący wstrzymięźliwe i dyplomatyczne rozmowy. Ale i w tej ceremonialnej konwersacji, w spojrzeniach wymieniali, był błysku śmiechniętej ironii. Wśród tych grup przewijał się pospolity lud, bezpostaciowy tłum, gawieć bez twarzy i indywidualności. Wypełniał on niejako luki w krajobrazie, wyścielał tłot z wąkami i grzechotkami bezmyślnego gadania. Był to element błazyński, roztańczony tłum poliszynelów i arlekinów, który sam bezpoważnych intencji handlowych doprowadzał do absurdu, gdzie niegdzie się transakcje swymi błazyńskimi figlami. Stopniowo jednak znudzony błaznowaniem, wesoły ten ludek rozpraszał się w dalszych okolicach krajobrazu i tam powoli gubił się wśród skalnych załomów i dolin. Prawdopodobnie jeden po drugim zapadały się te wesołki gdzieś w szczeliny i fałdy terenu, jak dzieci zmęczone zabawą po kontach i zakamarkach mieszkania w noc balową. Tymczasem ojcowie miasta, mężowie Wielkiego Synhedrionu przechadzali się w grupach pełnych powagi i godności i prowadzili ciche, głębokie dysputy. Rozszedł się po całym owym wielkim, górzystym kraju, wędrowali po dwóch, po trzech, na dalekich i krętych drogach. Małe i ciemne ich sylwety zaludniały całą te pustynną wyrzynę, nad którą zwisło ciężkie i ciemne niebo, swałdowane i chmurne, poorane w długie, równoległe bruzdy, w srebrne i białe skiby ukazujące w głębi coraz dalsze pokłady swego uwarstwienia. Światło lampy stwarzało sztuczny dzień w owej krajnie. Dzień dziwny, dzień bez świtu i wieczoru. Ojciec mój uspokajał się powoli, gniew jego układał się i zastygał w pokładach i warstwach krajobrazu. Siedział teraz na galeriach wysokich półek i patrzył wiesienniejący rozległy kraj. Widział, jak na dalekich jeziorach odbyło się połów ryb. Na dynkach łódek siedziało po dwóch rybaków, zapuszczając sieci w wodę. Na brzegach chłopcy dźwigali na głowach kosze, pełne trzepocącego się srebrnego połowu. Wówczas to dostrzegł, jak grupy wędrowców w oddali zadzierały głowy ku niebu, wskazując coś wzniesionymi rękami. I wnet zaroiło się niebo jakąś kolorową wysypką. Osypało się falującymi plamami, które rosły, dojrzewały i wnet napełniły przestworzyć tym ludem ptaków, krążących i kołujących w wielkich krzyżujących się spiralach. Całe niebo wypełniło się ich wzniosłym lotem, łopotem skrzydeł, maje statycznymi liniami cichych bujań. Niektóre z nich jako ogromne bociany płynęły nieruchomo na spokojnie rozpostartych skrzydłach. Inne, podobne do kolorowych piropuszów do barbażyńskich trofełów trzepotały ciężko i niezgrabnie, ażeby utrzymać się na falach ciepłej awry. Inne wreszcie, nieudolne konglomeraty skrzydeł potężnych nóg i oskubanych szyi przypominały źle wypchane sępy i kondory, z których wysypują się trociny. Były między nimi ptaki dwugłowe, ptaki wieloskrzydłe, były też i kaleki, kulejące w powietrzu jedno skrzydłym niedołężnym lotem. Niebo stało się podobne do starego fresku, pełnego dziwolągów i fantastycznych zwierząt, które krążyły, wymijały się i znów wracały w kolorowych elipsach. Mój ojciec podniósł się na bantach, oblany na głym blaskiem, wyciągnął ręce, przyzywając ptaki z taliem zaklęciem. Poznał je pełen wzruszenia. Było to dalekie zapomniane potomstwo tej ptasiej generacji, którą ongi Adela rozpędziła na wszystkie strony nieba. Wracało teraz z wyrodniałe i wybijałe, to sztuczne potomstwo, to zdegenerowane plemię ptasie zmarniałe wewnętrznie. Wystrzelone głupio wzrostem, wyogromnione niedorzecznie było wewnątrz puste i bez życia. Cała żywotność tych ptaków przeszła w upierzenie, wybijała w fantastyczność. Było to jakby muzeum wycofanych rodzajów, rupieciarnia raju ptasiego. Niektóre latały na wznak, miały ciężkie niezgrabne dzioby, podobne do kłódek i zamków, obciążone kolorowymi naroślami i były ślepe. Jakże wzruszył ojca ten powrót niespodziany, jakże zdumiewał się nad instynktem ptasim, nad tym przywiązaniem do mistrza, które wygnany ufrut piastował jak legendę w duszy, ażeby wreszcie po wielu generacjach, w ostatnim dniu przed wygaśnięciem plemienia pociągnąć z powrotem pradawną ojczyznę. Ale te papierowe ślepe ptaki nie mogły już poznać ojca. Nadarmował na niedawnym zaklęciem zapomnianą umową ptasią. Nie słyszały go i nie widziały. Nagle zagwizdały kamienie w powietrzu. To wesołki, głupi i bezmyślne plemie jęły celować pociskami w fantastyczne niebo ptasie. Nadarmo ojciec ostrzegał. Nadarmo groził, zaklinając mingestami. Nie dosłyszano go. Nie dostrzeżono. Ptaki spadały, ugodzone pociskiem obwisały ciężko i wiądły już w powietrzu. Nim doleciały do ziemi były już bezforemną kupą pierza. W mgnieniu oka pokroła się wyżyna tą dziwną fantastyczną padliną. Zanim ojciec dobiegł do miejsca Rzezi, cały ten świetny ród ptasie już leżał martwy, rozciągnięty na skałach. Teraz dopiero z bliska mógł ojciec obserwować całą lichotę tej zubożałej generacji, całą śmieszność jej tandetnej anatomii. Były to ogromne wiechcie piór, wypchane byle jak starym ścierwem. U wielu nie można było wyróżnić gdyż pałkowata ta część ciała nie nosiła żadnych znamion duszy. Niektóre pokryte były kudłatą, zlepioną sierścią jak grzubry i śmierdziały wstrętnie. Inne przypominały garbate łyse zdechłe wielbłądy. Inne wreszcie były najwidoczniej z pewnego rodzaju papieru puste w środku a świetnie kolorowe na zewnątrz. Niektóre okazywały się z bliska niczym innym, jak wielkimi pawimi ogonami, kolorowymi wachlarzami, w które niepojętym sposobem tchnięto jakiś pozór życia. Widziałem smutny powrót mego ojca. Sztuczny dzień zabarwiał się już powoli kolorami zwyczajnego poranka. W spustoszałym sklepie najwyższe półki syciły się barwami rannego nieba. Wśród fragmentów zgasłego pejzażu, wśród zburzonych kuli z nocnej scenerii ojciec widział wstających podnosili się z pomiędzy Bali Sukna i Ziewali do Słońca. W kuchni na piętrze Adela ciepła od snu i ze zmierzwionymi włosami meł łakawał na młęku przyciskając go do białej pierści od której ziarna nabierały blasku i gorąca. Kot mył się w Słońcu. Koniec rozdziału noc wielkiego sezonu czytała Kaja Małek. Koniec książki Brunona Szulca z Klepicy na Monowę.