 19 Oktyabur kimi 22. yıllı tariqdə saat 22.00 baxı vaxtlə ilə bu gün açıq söz proqramının zanlı vağlandsını size izləyicilərmizə təqdim edirik. Uzaylı günə ilə Azarbaşanımızdan danışıcıq və təbii ki, bugün əsas problemlərimizdən danışıcıq və sizə biz ziyalı mövqeyini təqdim edəsik. Dünən Azarbaşanın 31-li öncə qəbul etdiyi, yəni Azarbaşanın millet vəkilərinin, istihlalsi millet vəkilərinin tam 31-li öncə qəbul etdiyi dövlət müstəqirliyi haqqında, kanstusiya aqqlının qəbul onu doğu gün idi. Yəni, bizim qəfakto müstəqirliyimiz məz 31-li öncə 18 Oktyaburda qəbul edili. Bir müddət bizim sün bayram günün şimgiydi olunduğu sonra müstəqirlik günümüzdən bağlı siyasi qərar dəhəşti və nəhəyət ötən aylarda müstəqirlik günün adı dəhəşti oldu müstəqirliyin bərpası 28 Maynoldu müstəqirlik günü. Yəni, çox marağlıdır, 30 il ərzində bir sələdə müəyyin edəyə bilməmiş ki, 28 Maynoldu 28 Maynoldu kevşə yadınədi. Mən yaxşıq hatırlıyıra milli istiqal günümüz kimi qeyd olunurdu. Dünyada da qəbul olmuş belə günlər var. Sonra cumhuriyyət günümüz kimi qəbul oldu. Və indi gəni cumhuriyyət adından imtində yedildi. Bu, bir az tariximizin, mən düşünürəm ki, belkədə gərəzli yanaşmadan doğan bir məqamdır. Hama bir məsələ var, biz bugün nə qədə müstəqirlik? Bugün Azərbaycanda dövlətin təmsidisi olan hakimiyyət, ger şeydən bir müstəqil Azərbaycanda müstəqirliyinə bağlı problemləri yoxdur. 31 sonura bu sualı biz, həm ziyalımız, həm talmıştım ayıxadın. Bu, Azərbaycanda hərəki hatının sədiriyim, filosofu alim, yasəmən qarqoyunluyla biz təxminin bir sadərzində deyirləndirəcək. Yasəmən xanıq, hoş gördün. Teşəkkür edirəm, akşamın sayır olsun. Sizi və izləciləri salamlayıram. Həm təşəkkür edirəm, vəlişin əbbəl də qeydəkdiyim kimi izləkçilərdən xarşı edirəm öncə vəlişi bəyanin paylaşın. Bizim vəlişət çox ciddi troll ucumlar olur. Yazanları demirəm. Hər haldi hərkes öz adıyla yazır, təngid edir, onları biz normal qəmləyir. Ama kütlə bir şəkildə dislike-lar vururlar ki, canlı yayın qeni şəhəlilməsin. Həmə sonra izlənir. Yəni, mən onu demək istəyirəm ki, izləkçilərinə xarşıdırəm. Siz də like ediyin, bəyanin, paylaşın ki, bu ucumların qarşısında bizim də dəyirli izləkçilərimizin vücünü görsünlər. Yasəmən xanıq, həmələ, dünənki 18 oktiya buradan başlayan, biz dünən biraz danıştık, amma ətraflı danışmadır. Biz də o mevzunu davam eddirək. Müstəqillik günümüz 18 oktiya bırlayıq incə keçirdim, hədə bunu üzülərək deyirəm. Sanki biz 18 oktiya bır üçün sıradan bir gün kimi gəldik yaşıdır. Amma halbuki orada böyük çıxilərin böyük zəmətlər olub. Və ən azınla düz iştumal siyasi vəziyyət dəyişdir, savətlər çöktü, amma bütün hallarda Azərbaycanda o yola gəlincə görün kimdərin zəmətlər olmuştur. Məstəkildə bu suala cevab edək, sonra sizin bir dünən aşıqlamanız oldu, hakimiyyətdə en yüksəyi bəziyyətlər dəli heydər qarayıqlər təmsləmur. Biz müstəqili deyilik bu şəkildə. Məstəkildə həmin kontekstə, həm müstəqilikmi, həm bugün hakimiyyətdə nədər baş verir, hakimiyyətin Azərbaycanın milli deyərdərinə, zümhuriyyət deyərdərinə münasibəti. Və biz nə eğitməliyik, əsas bu sualı izləcicilərə təqdimı gecik? Buyurun, yasaməl Qaraqonulu. Rüfət bəyi, təşəkür edirəm sualınıza görə, mənim özümün gəldiyim gənayət və təhlillər onu göstərir ki, hal azır ki, hakimiyyət əslində sovid-Azerbaycana nə quran, rüsyan-konmis partiyası nın Azərbaycana piliyalı olan o part nomenqlatura dediyimiz, kəsimin deyərlərini, ideolojiyasına, ən ənəsini, düşüncə tərzini, təpəkürünü təmsil edə, Azərbaycan sovet dönəminin varisi kimi çıxışıdır. Və bütün təmsil eddiyi deyərlər, ənələri, dünya görüşü, baxşı, formalaşdırdıkları Azərbaycan əslində sovet-Azerbaycamın davamıdır. Məntige olaraq. Və ilkinç olan budur ki, sovet-Azerbaycamın varisi olan bu hakimiyyət isər cümburiyyəti quran, rəsuzadə dönəminə, o dönəmin aydınlarına və o dönəmin siyasi düşüncələrinə, ideoloji baxışlarına yanaşması ilə Azərbaycanı 80-ci illərdə essirinin dağılmasında aktibrol oynayan 80-ci illərdən başlayaraq Azərbaycanı istiklala bovuşduran yenidən müstəqilliyini bərfa edən o bir nəsil var, çəsin var. Başta əminbəz ilçi bəyi liderliyində Firudun Ağasoglu, Sabir Üstəmxanlı istiqlalçı millət vəçilər deyəc. Və o ilçi bəyi hərəkatına ilçi bəyi deyərlərəmə münasibət hiç fərqli deyir. Rəsuzadə və ilçi bəyi hərəkatları sanki imdi Azərbaycanından dışlanmış cimi görünür. Belə olmamalıydır. Mən düşünürəm ki, Azərbaycanda müstəqillik cimi çox böyüş təntənə ilə qeyd olunmalıydır. Mən düşünürəm ki, Azərbaycan prezident ilə Məliyyəv çıxış etməlidir. Azərbaycan xalqına müraciət etməlidir. Azərbaycan xalq cümhüriyyətinin varisi olduğumuzu biz Azərbaycan dövləti olaraq hər zaman qeyd edirik. Ilə Məliyyəv xalqa müraciət edirək qeyd etməlidir ki, indiçi Azərbaycan, Azərbaycan xalq cümhüriyyətinin varisidir. Və Azərbaycanı müstəqilliyyə qovuşduran əbriqbəc elçi bəyi hərəkatından, istiqlan hərəkatından danışmalıdır. Bu hərəkatın önəmini qeyd etməlidir. Istiqlalçı dekutatların önəmini, fəaliyyətini qeyd etməlidir. Onlara bir şərək ordini vermelidir. Onları çağırmalıdır prezident aparatına, onlara təşəkür etməlidir. Zətən onların bir çoxları dünyadan çözüktür. Və onlara bir dövlət başlısı cimi, millətimiz adından hansısa bir təşəkür etməlidir, mücabat vermelidir, onların adı sayıqıyla anılmalıdır. Bütün bunların yoxdur. Və bütün bunların umut durumasına cəhdlər var. Özelliklə də o part nomenklatura zihniyəti bu gün hakimiyyətdə təmsir olunur. Bu üçüncü qarabah, savaşı ərəfəsi və savaşdan sonra ruhlandıq. Hətta mənim özümdə bu qarabahda qazandığınız zəfərlərdən o qədər ruhlanmışdım ki, bir anlıq hiss eddim ki, ilam eləyə biləm mənim aramda ism bir düşüncə fərqi yoxdur. Biz eyni düşünürük və Azərbaycanın quruculuğunda az qala eyni mövqeyə cəlik çıxınmış olalım. Amma mən təsüf edirəm bir çox məsələrdə ilam eləyət ilə evəlçi çimi danışır, evəlçi çimi mövqey bəsliyir. Resul zədənin və elçibəyin adını etraf etməlidir. Azərbaycanda qarabah torbaqlarını almak istəyən bir ölçümət, mütləq şəkildə bu şəxsləri etraf etməlidir və onların qamandalarının gördüğü işi, hakimiyyətlərin gördüğü işi etraf etməlidir. Bunları görmürə, əksinə və ilcins bir olaya şahid olduk biz. Azərbaycanın 18-s oktuya və müstəqiliş axtı qəbul onlarca o parla müddəki mübəsələr hamızın yadımızdadır. Müstəqiliyin əliyyinə cədənlərdə var idi, müstəqiliyə səs verənlərdə. Bu 30 ildə müstəqiliyə səs verənlərin başına bu hakimiyyət tərəfindən yüzlərlə, minlərlə belalar və oyunlar getirildi. Hamısı sıradan çıxarıldı, işsiz qaldı, vəzifədən ciddi. Və istiqlalın əliyyinə səs verənlər hakimiyyətlə təmsil olundu və o istiqlalı qazanan çəsimə qarşı zərbə vurmaqla məşqum oldu. Qəzəmən qanım, bir məsələn dələ bilim, o istiqlalıcı millət fəkirlərinin gərsindən çoxu dünyasının dəyişib ruhları şəhid olsun. Ən yaşlılar mən düşünürəm ki, bəzlər onların çərisində dünyalarının dəyişiblər. Həyatda olanlar var, mənim tandıqlarım, Allah ömürü versin. Yolunu azmayanlara, öz yolundan sapmayanlara və dün əndə təbrikələdim. Amma çox maraqlı bir məqam var, hakimiyyət sındırdığı adamlara belə rəhmələmədi. Bir çərçivədə sakladı, sanki bu 30 il ərzində. Həbsa xartdı, çarptı, sonra dit çöktürdü, amma yenə də əlqol açma imkan vermədi. Nə qədər hakimiyyət bu istiqlalçılara qarşı, istiqlal məfkürəsinə qarşı bu qədər azımasızdır. Mənim maraq oldu, niyə bu qədər amansız davranır? Rüfət bəyi, birinci, bunlar düşüncə və zeyniyyət baxmından rus dilli və hələ Rusiyadaq qopmamış insanlardır. Hakimiyyətlə təmsil olunanların çoxu. Rusiyanın Azərbaycanında ki, 80.000 ajanın əksəriyyəti hakimiyyətlə təmsil olunmuşdur. Əngüçdək vəzifələrdə Bakanlıq səviyyəsində, ilçilər səviyyəsində, təmsilçilər səviyyəsində, parlamentə təmsil olunutlar. Bunların adımı mən o qorazlı şəkildə əliheydər Qarayev koymuşam. Əliheydər Qarayevlərin ölçüməti, resulzadə ölçümətini, müsafat ölçümətini yaxşı minasibət bəsliyə bilməz. Məsələnin çökündə zeyniyyət məsələsi, təfəkçür məsələsi dayanır. Əmə bunun da yanında Rusya'dan qorxu dayanır. Əmə Rusya ölçüməti, düşünmərəm ki, cəlip desin ki, ilərlə Filodun Cəlilovi işsizqur. Və yaxud da İbrahim İbrahimliyə ne işsizqur. Və yaxud da tutaq ki, Meryem xanama əzak bir onu ya da xanalarda çürüt. Əmə mən düşünmərəm ki, Rusya bunu tələb etsin. Məsələ, bu Rusya pərest hakimiyyət təmsislərinin zihniyyətindədir. Bunlar Azərbaycan xalqına düşməndir, bunların bir çoxu. Milletin xalqın, türçlüyün, müsafatçılıq ideolojiyasının düşmələrə hakimiyyətlə təmsil olmuştur. Və bu gün də biz közlürdük ki, şinci Qarabaq Savaşından sonra Azərbaycanda hakimiyyət isladlara gedəcək, bu zihniyyəti, bu təbəkçürü təmsil edən kəsimi hakimiyyətləm uzaqlaşdıracaq, bir milliləşmə prosesi gedəcək. Amma heç bir şey baş verir, heçinə dəyişmir. Nə zihniyyət dəyişmir, nə hakimiyyətdə bir üçün əfərə uzaqlaşdırdırlar hakiyulə. Amma biz şəxslərin dəyişməsi prosesindən danışmırıq ki, biz düşüncənin təbəkçürün zihniyyətin dəyişməsi prosesindən danışırıq. Bir üçün efəri hakimiyyətlə uzaqlaşdırmaqla, qalqın qəzəbini soytmaqla olmur. Eltişibəyi ölçümətini, rəsuzade ölçümətini, onların təmsil etdiyi dəyərlərə sayıcı göstərməli və o dəyərlər də bilətdə təmsil olunmaldır. Bizim başta yolumuz yoxdur. Ideologiyasız uluyundər Hedər əliyəv şəxsiyyətini, pərəstiş aşlayan bir dünya görüşlə biz harayqədər cədə bilərik. Biz demirik ki, Hedər əliyəv bir silək. Biz deyirik ki, cumhuriyyət qurucularını başta Məhəmədəmi rəsuzade olmaqla, eyni zamanda bağımsızlı tərəkətinin lideri, Eltişibəyi və onun dostları olmaqla, eyni zamanda indiçi Hedər əliyəv qamandasında bunlar azərbaycana xidimət etmişlər, o tarixçilər bunların hansının daha çox, hansının daha az, hansının səblər daha çoxdur, hansının qurları çoxdur. Bu məsələni, tarixçilər akademisiynlər araştırmalıdır. Bu akademisiynlər nişi, biz bunu müzakilə etmək. Biz dövlət ənənəsindən, cələnəyindən, dövlət təfəkçürünən və bir dövlət ərkânından danışırıq ki, bu dövlət ərkânında rəsuzadenin də elçibəyində Hedər əliyəv qədər xidməti və yeri var. Onlar inkar etmək ilə siz boşluktan bir Hedər əliyəv obrazı ortalığa qoymaqla, ne yaratabilərsiniz? Azərbaycan dövlətçili Hedər əliyəvlə başlamır. Hedər əliyəv azərbaycan dövlətçilih silsiləsində hakimiyyət silsiləsində bir mərhələdir. Bir mərhələdir şəxslərdən biridir. Amma hər şey onun adına yazmaq və onun etmədiyi ondan əvə ki, tarixini unutturmaq düzgün deyir. Baxmən buna yetiraz edirəm və bir də bu dövlət milliləşməlidir. Baxmən, bizim üç böyük əmanətimiz var. Cümhuriyyət dönəmdən əcər biz iddia edir isə ki, muhasir azərbaycan dövlətə, azərbaycan haq cümhuriyyətinin varisidir. O zaman cümhuriyyətdən qala üç ənənəmiz var. Bunun birisi dəyərimiz var, bunun birisi türkçülüşdür. Diyecəri demokratiyadır, üçüncüsü isə solidarizmdir, yeni sosial dövlət anlayışı. Bu cüm, bunların üçü də azərbaycanda yoxdur. O halda biz, muhasir azərbaycan cümhuriyyəti, azərbaycan haq cümhuriyyətinin varisidir, deyərkə, nəyə əsas götürük deyiric? Mən düşünürəm ki, dövlətdən bu üç deyər çox ciddişəkildə əç solunmalıdır. Türkçülüşdən danışırıqsa, çox düzə son dönəmlər hakimiyyətin türkçülüş yönümündə çox cozəl faaliyyətləri var. Türk dövlətlər təşkilatının qurulması, Türkiyələ ortak çalışmalar, şuşa bəyan naməsi bütün bunlar, bu hakimiyyətin uğurlu cəhətləridir. Amma bir sıra uğursuz məsələlərdə var. Məsələn, eqər biz azərbaycan haq cümhuriyyətinin varisi işsə, o cümhuriyyətin dilinin adı türk dilidir. Milli çimliyinin adı türk milli çimlidir. Bunlar qaydarmakcər açır. Bunlar bu yönümdə hiç bir iş görülmür. Bir tərəktən deyilir ki, biz Türkçəyə cədərkən, ərdoganla görüşlər çetirərkən, bir millət üçü dövlət deyilir. Amma bir millət işsə, dilimizin adı 95. ildə nə dəyişdirilir? Millətimizin adı nə dəyişdirilir? Bir millət işsə, anayasada bunu siz bərpa etməlisiniz. Əgər, Azərbaycan haq cümhuriyyətinin varisi işsə, Azərbaycan haq cümhuriyyətinin anayasasında türk dili məsələsi, türk millət məsələsi həllə umurq. O zaman onu bərpa etməlisiniz. Mən bir məsələni yasamaqxalım. Çünki bu çox önəmdir məsələdir. Eşəm müzəliyi, mən size xoşsuz yazanları okumuram və amma interaktivdə belirəm. Ben okudum. Əh, apayetləri okuyram, apayetləri okuyram ki, həm də cevab olsun, bir palimqə yaransın. Çünki sual olanda, təngid olanda daha marağlı olur. Eşəm müzəliyidir ki, ay qız nə ilçibəy, nə də başqası. Yəgin, yaşta böyükdə ona görə bu şəkildə yazıb. Yəni, sanki əlkiyəni yazıb. Nə də başqası, müstəqil Azərbaycan ədə bilmədir. Buna anca heydər eləyib ədəb etdir. Bunu da nəzərə alaq. Bu sual acaqa qerim. Çox, göz buyurun, bu sual acaqa. Mənim baxşıma görə əcəş son 30 ilin tarixində söhbəkçiyədir isə, mən bu tarixi çox qısaca belə özətləyirəm. Əbülfəz ilçibəy liderliyində müstəqilliyimize imza atmış millət vəkirləri və əbülfəz ilçibəyin kaman dası Azərbaycana istiglal qazandırdı. Heydər eləyib. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini gücüləndirdi. İlham eləyib isə qarabağın işxalı uğruna mübarizə partı və qarabağın yarsın işxaldan azad etdi. İndi bu süreç qarabağın tamamının işxaldan azad edilməsi süreci, zəncəzurun gölçəm işxaldan azad edilməsi süreci. Bu süreç başlamışdır. Dabam edir. Bu süreç tamamlananda biz belə deyəcək ki, ilham eləyib qarabağın gölçəni zəncəzurun işxaldan azad etdi. Və biz arzuluyuruk ki, ilham eləyib işxaldan azad etsin. Əcər ilham eləyib torpaqlarımızın tamamını işxaldan azad edirdə bizdə tariqə düşəcəşdir. Və adı çox böyük bir şəxsiyət kimi, lider kimi tariqə düşəcəkdir. Və Əcər obunu başarsa, biz ona təsləşdir. Əcər ölkədə. Yasemin qanım, bu bunu da soruşun, sizin sonra sözünü kəsmətmək işərdinə. Əgər ölkədə azad səkib olmasa belə, aftəl tal idarəşlik davam etsin, ölkədə karrupsiya rüşfət davam etsin, belə yenə də ilham eləyibin qarabağın azad etməsi, ilham eləyib üçün ölməzlik qazandıraca, Əbədi bir hakimiyyət belə deyik, ona nəsib eləyəcək. Ən istəyirdim, məsələdən də baxaq. Təkiçə, Əbədi bəcəni problemi qarabağ və göyçə zəngəzurdan ibarət deyil. Qurda yaşayan 86.000 km yaşayan insanların da yaşama haqqı var. Və təbii ki, bizə itiraz eləyəcək izləyi ki, məsələn, lənkərəndə yaşayan, məsələn qubada yaşayan, məsələn qazakta yaşayan insanların da haqqı var. Ən birinci seçmək haqqı var. Ən birinci yemək, içmək, gəzmək haqqı var. Və o məsələr, o prizmadan da baxaq, lütfen. Rüfət bəy, bir daha bir araşdırmaçı kimi, bir daha vurgulu iləm. Əbəli fəzi elçi bəy, hərəkatı, milli azadlıq hərəkatı, Azərbaycan'a müstəqiliş qazandırıq. Həydər, əliyək, Azərbaycan dövlət müstəqiliğinin gücləndirilməsində müstesna xidmətləri olun. İlhan, əliyək, qarabağın işxal azad edilməsində ciddiş traç edir. Və bu süreci tamamlasa Azərbaycan tarixində oğurlu bir lider kimi qalacaq. Amma Azərbaycan'da çatışmayan məsələlər var. Mən qeyd ettim. Azərbaycan xalq cumhuriyyətindən bize üç miras üç dəyər qalır. Birisi tüşçülüşdür, birisi demokratiyadır, içincisi solidarizmdir. Azərbaycanı demokratiya yoxdur. Demokratik institutlar yoxdur. Aftaritar bir rejim var. İlhan, əliyək, qarabağın işxaldan tamamilə azad edib, köyçə zəngəzur işxaldan azad edib. Azərbaycanda demokratik institutları yaradarsa tarixə düşəcək. Amma bu ona Azərbaycanda əbədə hakimiyyətdə qalma haqqı vermir. O tarixdə oğurlu bir lider kimi qalacaq. Amma biz Azərbaycanda demokratik bir sistem qururuk. Çimin sə əbədi hakimiyyətini qurmuruq. İlhan, əliyək, özü, Azərbaycanda demokratik institutları qurup, hakimiyyəti xalqa ötürərsə, onda biz ona oğurlu bir lider kimi xarakterizə edə bilərik. Amma bu sonraki prosesdir. Mən qeydə etdim ki, cümhuriyyətin əsas dəyərindən biri solidarizmdir. Yəni sosial dövlət modeli, hər bir tərdin şəxsiyyətin hüquqları ilə kollektivin hüquqlarını uzlaşdırılmış şəkildə, eyni zamanda dövlətin də toplum və tərd həyatında aktiv iştirakini və dəstəyini həyata çetirən bir sistem sosial dövlət modeli. Bu gün Azərbaycanda bu da qurmuruq. Azərbaycanda çox ciddi sosial problemlər var, milli cəlirlərin ədələsiz bölcüsü var, karruksiyə yolu ilə sönü şəkildə bir oligarh təbəqəsi yaranıq və az bir xalq var, orta təbəqə yoxdur. Bunlar çox ciddi məsələr də amazərbayca xalq cümhuriyyəti solidarizmi əsaslanan bir dövlət modelini qurmağı əsas hədəblərdən biri tutmuşdur. Deməli, biz hələ cümhuriyyətin varisi hiç deyirik. Amma cümhuriyyətin varisi olabilecək bir sıra deyələr hələ bizim ölçəmizdə tam bərqərar olmuyor. Cümhuriyyətin varisidir deyirişsə bizim qarşımızda başqa bir məsələdə durur. Cümhuriyyətin coğrafiyası 114.000 km² idi. Əcər biz cümhuriyyətin varisi hiç deyirişsə qarşımızda dura mühim vəziqələrdən biri də Əzərbaycan cümhuriyyətinin sınırlarını 114.000 km² çaktırmaktır. Mən demrəm ki, biz bir ilə, üç ilə biz buna nəil olacaq. Amma mən düşünürəm ki, bu millətimizin qarşısında yaxın perspektivdə, yaxın dönəmlərə qədər duran ən ciddi məsələrdən biridir. Və düşünürəm ki, Azərbaycan dövlətivə, Azərbaycan halkı bu sadıq, o mərhələdə adım adım irəli ciddir. Qarabağın şıxaldan azad olunması, coğrıçə, zəncəzur məsələrini gündəmə cətirilməsi, irəban tüş cümhuriyyətinin qurulması, Ermenistanla danışıqlarda cümhuriyyət xəritələrinin əsas masaya yattırılması, adım adım irəli ciddir. Bu yönümdə müəyyən faaliyyətlər var. Amma ən düşünmürəm ki, bu qaman da elək ilhaməliyib uğur qazama biləcəc. Bakın, bir tərəfdən Azərbaycan halk cümhuriyyətinin sınırlarının bərpa yedilməsi prosesi, bir tərəfdən demokratikləşmə, bir tərəfdən hakimiyyətin dövlətin milliləşdirilməsi, bir tərəfdən bütün vətəndaşların iktisadi rifahına getirib çıxara biləcək sosial dəblət modelinin yaradılması prosesi. Azərbaycanda yeni elitə, yeni düşüncə yeni təfəkür tələbidir. Bak, hal hazırda. Azərbaycanda çatışmayan budur. Öz ənliçlə, Azərbaycanda toplum içinde, əslində bütün bu sorunları və bu çalışlara birəcə şəxsiyyətlər vardır. Azərbaycanda çifayət qədər aydınlar var, siyasətçilər var. Amma təhəsif ki, onlar bu gün müxalifət deyilip tışlanılır, çənarda saxlanılır, hakimiyyətə buraxılmır dövlət vəzifələrini, buraxılmır və ilham əliyəvin, kamandası isə bütün bu vəzifələrin övdəsində gələ biləcək bir kamanda deyil. Kamanda da bir sıra şəxslərin deyişməsi, bir sıra müsbət yönümlü insanların kamandaya qəbul olunması başlansa da sona qədər çatmadı. Hələ bu proses hardasa yarım çıq dayandı, amma biz davamlı olaraq çağırış edirik. Hakimiyyətin milliləşməsi, dövlətin milliləşməsi, qadrların milliləşməsi, amma haraya cətisəc təhsil sistemində, akademik elm sistemində haraya cətisəc, haraya üstussa görür ki, bütün sahələrdə əliyyədər qaraya bilər oturur. Əliyyədər qaraya bir obrazdır. Azərbaycanı Rusya'nın tərkibində, Rusya'nın müstemlə, çəsində görmək isdəyə kamandanın, elitanın çəsimin obrazıdır. Biz təhsif ki, bütün vəzifələrdə, mazilişlərdə, parlamentdə, təhsiz sistemində, akademik tədqatılar sistemində haraya cətisək belə insanlarla qarşılaşırıq və belə insanlar bizim çimi milli təfəkçürü insanları hər yerdən dışlayır. Bu çürü olmaz ki, bizi qorayan çim var bax bu ölkədə, çimdir bizi qorayan, hər yerdə dışlanırıq. Mən bax bundanla razıyaq. Baxın, ona görə də mən qeyd edirəm ki, cümhuriyyətin varisi olduğumuzu eylən ediric, lakin gerçəşdə, pratikdə, hələ cümhuriyyətin varisi olabilməmiz üçün çıfayət qədər görülməli işlər var, həyata çetirməli məsələlər var. Öz əlliklə yeni təfəkçürü insanlar yetişməlidir. O cümhuriyyəti qorayan insanlar hamsı məhv edildi əllincillərə qədər. İllincillərdən sonra yeni milli qadrolar yetişti. O milli qadrolar, o aydınlar, Qudu Məhmədov, Baxdiyar Bafzadə, Öbülfəz Elçibə, Firutun Ağasoglu, Sabir, Rüstem Khanlı, o qadrolar, Azərbaycan qalq hər ekiatına liderli çədərək Azərbaycanını müstəqilliyə qovuşdurdur. Lakin elə onlar da heç də hamsı xoşbəxt olmadı. Bu haçimiyyətin, bu əliheydər Qarayev zihniyyətinin maskıları altında fəaliyyət çöslərdə, əçsəriyyəti sındırıldı. Amma bu cüm yenə də o əliheydər Qarayev zihniyyəti haçimiyyətdədirsə, nə dəyişib ki? Həmin zihniyyət bir gün sizi inandırıram. əcə Rusya, Ukrayna nə işxaləyədə bilsəkdir. Rusya, Qurayna da qalip gələ bilsəkdir. Həmin zihniyyət Rusya nə Azərbaycana dəyət edəcəkdir. Azərbaycana işxalə etməyət çanaracaqdır. əcə biz dövlət müstəqirliyimizi gerçək mənada qormaq istəyir isə haçimiyyət bu tipli zihniyyətdən və qadrulardan azad olunmalıdır. Mən bu cür düşünürəm məsələlərəm. Ona görəm, əliheydər Qarayevlər hələdə işbaşındadır. əcə əliheydər Qarayevlər zihniyyəti haçimiyyətdə təmsir olunursa, hansı müstəqilişdən danışmadılar. Müstəqiliş həm də düşüncə məsələsidir, təfəkcür məsələsidir, ideoloja məsələsidir, dövlətə, millətə yanaşma məsələsidir, tarixə yanaşma məsələsidir. əcə resuzada hələdə hökumətin ən qüçsəc zirvələrində resuzade şəxsiyyəti, ideolojiyası, eytraf olunmuyubsa və cümvuryət idealları, dövlət səbiyəsində tətbiq olunursa, biz müstəqil olsak belə, dövlətimiz müstəqil olsa belə hələ, təfəkcürdə tam müstəqil olma səbiyəsini cəlib çatmamışıq. Mən belə düşünürəm. Soh təşəkürlər, Yasəmən Qanun. Mən düşünürəm ki, elə söhbətimiz əslalasında nəya itməli sualına ki, ismən cevab veririniz. Yəni, hakimiyyət təmzilənməlidir. İzləkcülərin bəzləri yazır ki, bu hakimiyyətdən biz nəsə milli deyil, ona görə nəsə gözləmdir, bu hakimiyyət getməlidir. Dəbii ki, buna da alimlər deyil, siyasətçılar cevab verər, siyasətçılardan cevab istəyərik. Amma biz yenə deyirəm, Yasəmən Qanun hakimiyyətdələyədər qarayıvlər öküm sürür, zəbdə yiyip, çağrışından sonra bir ziyarlı haraynı burada səsləndirmək özümüzə borz bildirir. Çünki bugün Azərbaycan çox məsuliyyətli bir dönəmə daxrı olub. Çünki Azərbaycanın şımalında da, Azərbaycanın canı bunda da çox ciddi proseslər gedir. Rusya sonu girmidin özü üçün ən riskli dönəmə daxrı olub. Putinin agonyası artıq aşıb daşır. Ukrayna batarlığından çıxması daha çox çətin görünür. Və bundan Azərbaycan bu vəziyyətlə nəcə çıxaca? Güneydə baş verən proseslər, mən istəyərdim ki, vəlişimizin davamında kontriyət olaraq, sizəm də butov Azərbaycan hər əkihatının quruzsuz, bundan bağlı illərlə bərabər də çalışmışır və çalışmağa da davam edirik. Bu prosesi nəcə dəyələndirirsiniz? Güneyli siyasifiyallar arasında da bu məsələn ən bağlı fikir ayrıqı var. Mən düşünürəm ki, Yasemən Qaraq oyununun bu gün güneydə giden proseslər nə bağlı mövqey bildirməyə haqqı var. Bakmayara ki, bəzi güneyli soydaşlarımız etraz edirlər, nə qüzeydən müdaqla olur? Bu müdaqla deyib dəstəkdir. Biz bugün soydaşlarımızın səssiyyik, orada baş verən proseslərə öz mövqeyimizi bildirməli soydaşlarımızın da yanında olmalıyıq və mövzud rejimdən əziyyət çəkən digər haqlara da bir insan olaraq yanlarında olma borzumuzdur. Bugün yeni video yaylı. Mən o videonu da yeri gəlmişkən Yasemən qanmıştır. Aykıda yayram burada. Azərbaycan arad çayında tam arazın o tayında, bakın İran təalimlər kəsirir. Bakın, lütfen. Və bu nə deməydir? Azərbaycana əzələ numarışıdır, qövdə göstərəşidir. Nə deməydir bu? Bak, bunu farz qəbər ayyətliyi yazıq. Bura gördüğünüz gibi, dəyəli izləyicilər araz çayının bir səsidir. İran tərəfdə, yəsləmdə Güniazərbaycanımız doğru, orada baş verən təalim, mahiyyətini bilirik, İran, Irak sələdində təalimlər gedir. İranda da problemlər var. Mən istəyərdim qısa bir Rusiya'daki duruma, sizin fikirinizi eşidək. Azərbaycan icə təsirlənə bilər, etkilənə bilər. Sonra keçək qəqişimizi davamında, İranında baş verən olayları azərbaycanıq. Bu məsələyə nə bağlı fikirlərinizi eşidək? Buyurun, yasəmək hanım. Dəşəkür edirəm Rüfət bəy, araz çayının üstündən çörpüs almak, o deməkdi ki, bu təalimdən öncə, İranda bir sıra azərbaycanın unvanına səslər, şuarlar səslənmişti, biri də ondan ibarət edici, qüzey azərbaycan İran'a birləşməldir. Qüzey azərbaycan İran torpağıdır və İran'a birləşməldir. Əslində araz çayının üstündə çörpüs almaqla, qüzey azərbaycanın İran'a birləştirilməsinin simbolik göstərşini yaxırlar. Yəni, qüzey azərbaycan İran'a birləştirilmiş. Bu məsaş o məsaçdır. Yəni, biz qüzey azərbaycanla İran'ı birləştirilmiş, bütünləştirilmiş, qüzey azərbaycan İran torpaqlarıdır. Bu məsaş o məsajdır. Mən buna çox təsüf edirəm. Qüzey azərbaycan, Əbələn İran'ın bütövliştə özü Türk qazar devlətinin ərassidi və torpaqlarıdır. Əgər İran'da Türk dövləti bərpa olunarsa qazar dönemində çiçimi Türk dövləçiliyi bərpa olunarsa onda biz baxar qüzey azərbaycan bu Türk dövlətinə birləşir ya yox. İndi hal hazırda vəziyyət son yüzyılda dədəşib 1925-ci ildə İran'da Türk dövləçiliyi çöştürülük yerinə parsılar cəlib. Və qüzey azərbaycan heç bir bax pars dövlətinə, İran pars dövlətinə birləşməs. Ona görə də, öncə İran öz içinde bir məsələni həll etməldik ki, İran çimin dövlətidir. İran, əcər bir pars dövlətidir ki, qüzey azərbaycan heç bax İran'a birləşməs. O ki, İran'dan bir çox şuarlar son 30 ildə azərbaycan ünvanla səslənir ki, Qarabaq İran torpaqıydı, qüzey azərbaycan İran torpaqıydı. İran torpaqı demək də, əslində demək istəyirlər ki, Qazarların bir vilayətiydi, bir böcəsi idi. Amma bunu demirlər ki, Qazarlar Türk dövlətini təmsil edirdi. Bütün İran Türklərini idi. Və onun da azərbaycan da bu Türk dövlətinin bir parsası idi. Bunu demirlər, bu parslar özlərinin, Qazar dövlətinin varisi hesabidir. Və ona görə də, ondan danışır və qeyd edir ki, biz Qüzey azərbaycan da İran'a birləşdirəcək. Öncə birsiz hakimiyyətdən cədin, İran'da Türk devlətiliyi bərpa unusun, sonra baxarıq, bir yerdə birləşdirəcək ya ayrı dövlətlər olacaq. Və Rüfət bəyi, bu altıncı sayca altıncı təlimdir. Və İran bu dəfə çox iləlicə etdi, çox iləlicə etdi. İrelicə etməsinin səbəblərinin biri İranın daxilindən qaynaklanır. Həl azırda İranın daxilində çox ciddi, həm sosial, həm etnik, həm insanakları məsələsində çox ciddi böhranlar var. Rəcim ideoloji baxımdan, ideoloji, mənəvi, əxlaqi, lecidimliyini tamamilə itirmişdir. Rəcimin təmsil etdiyi o şiə, panfarsiz ideolojiya, xalqın gözündə, İran içerisində əhəmiyyətini itirmişdir və artık İranda bütün xalqlar rejime qarşı mübarizəyə qağmışdır. Rəcim bu xalb hərəkatını yatıra bilmək üçün diqqətləri xaristə hansısa bir ölçə ilə nuharibə edərək içeridəki basmını, nuharibə edərək yatızdırabilər. Siz xatırlayırsınızsa İran-i Silan İngilabı Dönəmində İrakla İranın nuharibəsi başladı və səkcizil bu nuharibə davam etdi. Bu İran-i Silan İngilabında murlalar İngilab etməmişdilər. Əsas İngilab edən İngilabın hərəkət verici gücü mücahit xalq partiyasiydi. Şəriyyət-i Mədharinin rəhbərli çətdiyi Müslüman xalq partiyasiydi. Eyni zamanda Fəday partiyasiydi. Yəni sol hərəkətləri idi. Və bu partiyalar İran içində çox ciddi təşkilatlanmışdır. Murlalar hakimiyyətə cəldiçdən sonra bu səkcizillik nuharibədə o daxili bütün nuhalifəti zindanlardakı həbsilədilər, gürlələdilər və İranın içindəki bütün nuhalifəti məhvildilər. Minilərlə insanları məhvildilər və xammeyninin bir sözü var. İran, İrak nuhalibəsi olmasaydı İran, İslam, İnglabı İran da çox ciddi çəkildə devlətlə hakimiyyətlə oturuşa bilməyəcəşdir. Möhşemlənə bilməyəcəşdir. Çünki nuhalifət çox gücülüyüdür. O nuhalifət mani olacaktır. Solçuları da qeydiliyim solçuları. Bəli. Həl hazırda Yenədə eyni proses sanki ilə başlamışdır. İranın içerisində rejim düşməkdədir. Rejim iflas etmişdir. Və rejim düşmənin qarşısını ala bilmək üçün daxildəki et razıları yatırmağın yolunu Ozuya Azərbaycanda Bəli güc göstərməklə Ozuya Azərbaycanda güc göstərməklə yatırmaq istəyir. Hətta bunu deyib, Ozuya Azərbaycanda İranın daxilindəki bu hərəkəti yatırmaq istəyir. Çünki İran yaxşı bilir ki, bu hərəkət sosial hərəkətdə gettişdir, etnik, azadlıq mübarizələri ilə nə qədər davam edəm bir hərəkət olacaq. Və İran sadece rejimin değişməsi ilə sonuçlanabil hərəkət olmayacaq İranın parçalanması ilə sonuçlanabilən bir hərəkətə dönüşə bilər. İran bunun fərqindədir və təbii ki, İran'da türk millə hərəkətı çox aktivdir və İranı bölən cücdə bölə biləcək, cücdə türk millə hərəkətidir. Məz bunun qarşısını almaq üçün o hərəkətin təsirlən bir güzi-yazərbaycana və içinci qarabax savaşından sonra da o hərəkətdə özünə inam və milli ruhun yüksəlişində sonra güzi-yazərbaycana qarşı bu güc göstərir. Ama İran bunu anlamalıdır ki, çox təlüklə bir oyuna daxil olub, çünki arazın üzərindən çörpü salmaq güzi-yazərbaycana güne-yazərbaycana biriləşdirmək bütün vazərbaycana yaratmaq dolayısıyla bu İran'da rejimin və fars hakimiyyətinin dövlətinin bir proseslə nəticələnəcəşdir. Çünki artıq bölcədə Bahçı Təbriz Ankara birliği yaranmışdır. Bahçı Təbriz Ankara birliği yaranıbsa bu savaşda sədəcə qüzi-yazərbaycana iştirak etməyəcək. Bu savaşda İranın içindəki türkülüçdə güzi-yazərbaycana ilanında olacaq. Əslində İran bu təlimləri çesirmək ilə və azərbaycan sınırlarında cüz göstərisi göstərimək ilə siyasi böhrəmə qədəm koyduğunun bilməlidir. Azərbaycan, Iraq deyil. Azərbaycan nə Iraq deyil. Nə Suriya deyil. İran, azərbaycanla müharibə etməyə qalqarsa bu İran'da fars hakimiyyətinin çöküşü ilə sonuçlanabilər bir prosesə doğru cədə bilər. Və İran, azərbaycanla savaşa qalqarsa türkiyə ilə azərbaycan bu savaşda bir ceçlər çedəcək. Və bunu da İran bilsin ki, İrandaki əhalinin 50 milyonu türkdür. Və öz xalqi ilə savaşa məcbur olacaqdır. İran nəyə qur yapsın? Mən 2. Qarabax savaşlarından öncədə demişdim. İran ərimənilərə dəstək verməklə zətən İranın içində bir çat yaranışdır. Şihe ideolojiyası çöçüş dönəmlə qədəm boyunmuşdur. Və İran, kuzey azərbaycanın yönəliç, ne fəaliyyət göstərəcəsiniz, bu əç sənətizə birəcəşdir. Yəni, İranın içində doğru yönələr əç İran rejiminin çöçüşündə çox ciddi rol oynayacaq faktor olacaq. Mərkəzən qaçma əricatları başlanacaq artıq İrandaki türkülər zətən bu farz hakimiyyətindən qoxmuşdur. İranda artıq belə deyim içili bir siyasi irade var. İçili siyasi irade var. Haqimiyyətin təmsil etdiyi farz hakimiyyəti və türk milliyyə rekayatı. Bu içili siyasi irade İranın təaliyyətlərindən asılı olaraq İranın cələcəyini təyin edəcəşdir. Əslində bu süreçdən qoxmamak lazımdır, Lüfət Bey. İran ədirse öz nə yedir? Rejim nə yedirse öz nə yedir? Proses mütulək şəkildə əç sünətizə verir. İranın tüş vətəndaşları artıq bu farz hakimiyyətindən qopur. Əcəri siyasi islamla şiəliçlə İrandaçı türküləri mərkəzə hakimiyyətə bağlamak mümkün idisə, bugün artıq o da belə diyeç o ideyada çöçüş dönemlə qədəm qoyub və inam artıq sınıb ona görə İran artıq türküləri mərkəzə bağlayabilməyəcək. Sədəc olaraq biz türkülər bu prosesi hazır olmalıyı. Biz türkülər cüneyli, quzeyli hətta türkiyədə biz bu prosesi hazır olmalıyı. Əh, bu sonucun bu prosesin sonucunun türk milli maraqları nəzərdən sonuçlanması üçün çox ciddi şəkildə biz hazır olmalıyı. Yəsəmə qanım Əmən istəyərdim ki söhbədimizi suallar əsasında davam ediyək Ələ Evliya bəyi yazır ki, Yəsəmə qanım bizim sonumuz necih olacaq? İdlərləsiz böyük butov azərbaycan idealini özünüze bir ideal bilmiş şəxsiz, butov azərbaycan hərəkiyatını qurumusuz. Bugün donu sədrisiz. Nəyə azərbaycanla buzəyə azərbaycanın bir-birinə yaxınlaşması üçün bir şarayd formalaşmalardadır. Bəki də 2020 öncə bu şarayd yoxuydu. Hərhalda bu şarayd 30 yıldından öncə azərbaycanın müstəqillik qazanmasından sonra daha da reallaşmağa başladı. Ama bugün İran'da türklü, farslı, kürdlü, beluşlu, lorlu, təbəri, əsq qalqı bayağa həllim, ən İranla əqqə diyəm, dostlarım var orada əqqəsaqlı İran, təhiranla təhiranı məhlələlərin də bir tıraz qamitələri yaradılır yasımən qanım. Mən o dediyinizdə bağlı, biraz fəqli düşünürəm şəxsən, şəxsən şəki bugün İran'da təbrizdə ərdəbirli də bəli türk motivli proseslər yedir eee milli ökümət şuarları, ədalət şuarları səstəndirilir. Amma İranın bir yəşərlərdə və yarısından çoxu türklərin yaşadığı təhiranda isə həmı ələlə verip bu rejimin getməsini istiyir. Getməsini istiyəndən sonra məsələn bu rejim getti ki, bu yaxın perspektivdə şəxsən mənim üçün də riyal görünür çünki rejim özləyə gitimliyini əldən verib, rejim beynə haqmı qiyasda bitmiş qalıbın bir neşə onun partnerları Rusya özlü də çox çətin vəziyyətlədir. Bak, bu gidəndən sonra İranın taliyyini necə görürsünüz? Nəzər alsak ki, bugün Günya-Azərbaycanlı soydaşlarımızın fərqli-fərqli istəkiləri var eee azad, müstəqib Günya-Azərbaycanı isteyənlər də var İran tərkibində fədəraisya subyekti olmaq isteyənlər də var. Ütövlükdə İranın siz bayaqlar qeyd ettiniz kimi ələlik, milli haqlarla və yeni zamanda mədənin xütaryətlə kifayətləmək isteyənlər də var. Bu prosesi gözəl bildiyiniz üçün, mən sizdən bu sualın cevabını ətraflı işitmək istəyən. Teşəkyür edirəm Lüfətbək, çox gözəl vurguladınız ki, İranda bütün haqqlar, bütün şəhərlərdə bölgələrdə artıq mübarizəyəyə başlamışlar və bu rejimin qeytməsin istiyirlər. Mən də görürəm ki, bu rejim qeydəzək. Çünki bu etraslara çox dayanabilməyəz. Artıq bütün ideoloji resurslarını haqqlılığını bütün o mənəv dəyərlərin çeyfiyyətini itirmiş bir rejimdir. Mən hal hazırda ki, sonuçları belə görürəm ki, bu rejim qeydəzək. Amma bu rejimdən sonra onun yerinə kim gələzək, hansı cüz gələzək bu hal hazırda qaranılık bir məsələdir. Yəni, əlimizdə hiç bir aydın versiəyə yoxdur. Düzdür, məsələn, İran Şahının oğlu Amerikadan çoxlu bəyanatılar verir. Və hal hazırda gündəmdə İran muxalifəti olan tutakşı mücahid haqq partiyası İranın bütünlüyü və bir demokratik bir rejim vəkumət qurulması haqqında verir, bir də Şahın oğludur. Amma ortalıkda başqa hiç bir müqalif cüz mən görmürəm ə, aydınlar hərəkatını da görmürəm. Bu sual karsılar üçün də çox haqq doğaldır. Türkçülər üçün də çox haqq doğaldır. Bərlucular üçün də ərablər üçün dəki İran bu rejimdə cətdişdən sonra İranın gələcəyi nə olacaq? Mühtəmələ başlıca istəklər budur ki, demokratik fəderativ bir İran qurulsu. Nədən demokratik deyirəm? Demokratiya bütün İran haqqların ehtiyacı var. Bütün sistemini ehtiyacı var. 1925-dən cünümüze qədər qurulmuş iki fars dövlətinin həm pəhləbilərin, həm morvaların, qurdulu dövlətlərin heç birisi demokratik deyildi. Heç birisi demokratik rejim deyildi. Fişirimə görə bundan sonra İran'da demokratik bir rejimin qurulması amma fəderativ yapılı bir rejimin sistemin qurulması gündəmə cələcək. Nədən fəderativ yapılı? Çünki İran'da yaşayan bütün xalqlar, bəlnuçlarda, kürtlərdə, ərəblərdə, türklərdə fars dilində danışmaq istəmillər öz yaşadıkları coğrafyada öz dillərində hökümətlərinin və muxtariyyətlərinin olmasını istəyilər. Bu birinci əsas şərtdir. Və hamsı milli çimliçlərinin təsbit olunmasını tələb edir. Ona görə ilçin aşamada, mən düşünürəm ki, demokratik və fəderativ yapılı bir İranın qurulması prosesi cədə bilər. Amma bu prosesin dəyişməsin də öz əllicilə türk milli hərəkəti ciddi rol oynayabilər. O haldakı türk milli hərəkəti özü öz içinde bir sıra məsələləri həll etsin. Məsələn mən dəfələrlə İran haqqında danışıqlarımda və yazılarımda qeyd etmiş əmki son yüzilin, qacarlar dönemindən vücünümüzə qədər. İrandakı türkülüç hərəkətini əhlil edəndə qarşımızda içi çok ciddi faktor çıxır. Tehran mərkəzli türkülüç hərəkəti təbriz mərkəzli türkülüç hərəkəti İranda türkülər yalnız Azərbaycan bölcəsində Cüney Azərbaycanda yaşamır İranın hər tərəfində yaşayır Tehranın 15-16 milyonun əhalisinin 10 milyonun türküdür və Tehran mərkəzli türkülüç İrandakı türkülüyün üst elid aristokratik təbəqəsidir və İranın gələcəyi ilə bağlı bir çox sorunları həll etmədə əsas çüc mərkəzidir. Yəni, Tehran mərkəzli türkülüç həm də İranda iqtisadi çücdür. Siyasi çücdür. Amma Tehran mərkəzli türkülüç təbriz mərkəzli türkülüç gün İranın gələcəyi ilə baxışlarında çox ciddi pərklər platformalar var. əcər Tehran mərkəzli türk platformasıyla təbriz mərkəzli türk platforması birləşə bizdə İranda mütulək şəkildə türk hakimiyyəti bərpa olmayacaq. əcər birləşə bilməsə o zaman təbriz mərkəzli Cune-Yazərbaycan istiqlalı məsələsi gündəməcən əcəc. əcər siz soruşsanız ki mən nəyin tərəfindəyəm? Çünki bu sualı ələti əsacca onu soruşmaq istəyirdim ki bu sualı bu sualadıqlarınız bizim milli və dövlət dəyərlərimiz atışından hansı önəm dedir. Həlalda sizin fikiriniz marağılır. Rüfət bəyi, bu sualı mənə Cune-Yazərbaycanlarda verir jurnalistlərdə verir. Rüfət bəyi Bəsrə çörfəzlə deyilər. Ərəp çörfəzlə deyilər. Böyük bir arayalda minillər boyu dövlət grub idare etmiş işsə, əcəl İran adılanan o böyük əzərbaycan coğrafiyası, Amerikan İran şunası var, araşdırmaçısı niki kəddi qeyd edir ki, İran dünya dövlətləri isərsində geopolitik necəri ən avantajlı bir ölkədir. Abrasiyanın üreyidir, qəlbidir, mərkəzidir. Əcər Abrasiyanın qəlbində, mərkəzində minillər boyu Türk dövlətini grub idare etmiş işsə, və bizim sosya kültürər, tarixi, siyasi arayalımız qafqazlardan çəncər çörfəzlə qədərdisə, İran'da yaşayan dicər xalqları da içsəlləşdirərək, onların da dillərini və mədəniyyətlərini inkişaf etdirmiş işsə, onlarla bir arada yaşamağın minillik, tarixi örneini ortalga qoymuşqsa, multikulturalizmə əsaslanan bir dövlət idare etməsi siyasəti həyata çetirmiş işsə, bizim əlimizdə belə bir tarixi, təcrübə və varisindik varsa, təhran-türki ilə təbris-türki biriləşib, İran'da ki, türk devlətini bərpa etməsinlər. Əlbəttə ki, mən ilk olaraq bunun tərəfindəyəm. Çox böyük zografiyada sərvətlərlə zəngin olan və mədəni ənənələri olan çox böyük avantajlı bir zografiyada türk devlətçiləyinin bərpa olunması, xəzər və çəncər çörfəzi arası arayalda türklərin əcəmin olunması təbii ki, Nə qədər riyaldır və riyal olan nədir? Bunun riyan olan tərəfi İran'da əhalinin çoxluk isəsinin türklərin təşkil etməsi, türklərin iktisadi və siyasi gücü olunması, tarixi təcrübənin əldə olunması və bu tarixi mənin minillərlə davam etməsi bütün İran coğrafiyasında, bütün şəhərlərində və çəntlərində türklərin yaşaması yəni İran demografiyasında bütün bölgələrdə türklərin yaşaması hətta Bərucistanda da Qozistanda da Çürcistan adlanan o soyuq plak torpaqlarında da Farsistanda da türklərin bütün İran arayalında bölcəsində yaşaması və elimizdə minillik təcrübənin tarixi bir içimin olması bütün bunlar bizim avantajlarımızdır. Biz burada türk dövləçilini yenidən bərpa edə bilərik deyiz avantajı isə bundan ibarətdir ki, artıq qarşımızda millətləşmiş milli kimliyini tam qovuşmuş bir fars milləti var. Onlarla bir dövlət çatısı altında yaşayabilər içmi bu ciddi sualdır deyiz avantajdır və İranın bölünməsinə səbəb olan çox ciddi məsələrdən biridir. İranın cələciyi burada türklərlə farsları xeyli şəkildə dil tapmasına bağlı olan bir prosesdir. Dil tapalabiləcək mi bunu bilmirəm və qaranti etmirəm? Biz burada höçün vermiric olaylara bir sualda tam yerinə düşür Yasemən qanım vəcik vaxin nə yazır deyir bəluslar idare etmək istiyirsiniz yoxsa pəşməlgələl idare etmək istiyirsiniz. çox doğru sualdı nə özünüz aldadırsız xəyal danışmayı riyallıksıq biniyəzər bocağının zumuriyyəti qurmaldır. mən indi içinci variyantıda qeyd edin, qısa sonra bu sualaca vaqir. və əgər biz nə qədər gücülü olacaqsa bir o qədər daha çox haq əldə edəcic daha çox torpaq əldə edəcic nə qədər gücülü olacaqsa yəni çövbət irandaşı türk millətinin təşkilatlanma səviyyəsindən siyasal gücünlən hərəkiyatlaşı təsirindən cedir. biz zəif olacaqsa zəif olacaqsa onda da yəni gücümüz ancaq güneyəzərbaycanın istiqlalını əldə etməyə çatacaqsa onda da güneyəzərbaycan istiqlalını əldə edəcək yəni millətimiz nəyə qadir olacaqsa ona alacaq amma mütləq alacaq mütləq bu coğrafiyanı dəyişdirəcək qədərimizi dəyişdirəcək əsas olan budur qaldı, yəni mən nə güneyəzərbaycanın istiqlalını istisna etmirəm nə iranda türk millətinin qurulması istiqlalını istisna etmirəm baxın, rüsyada bəlşevic çevirlişi olduqda çarru siyasi düşdüşdə bəlşevic çevirlişi olduqda əsərbaycan bütün siyasi partiyaları hati zeynəlaptım Tahiyyevin evinə yığışmışdı və orada rüsyanın geləcəyində əsərbaycan əsərbaycan statusu nə olacaq deyə müzakirə gedirdi orada məhəmmət əmir rəsuzadənin də çıxışı var əsərbaycan bu müzakirədə tediratib rüsyanın subyxdolmal haqqını qərar qəbul etmişdi amma əsərbaycan da çiq Tahiyyevin evində çəsirlə qurul taydan sonra əsərbaycan numayində hiyyəti masquada yeni bir qurul tay çəsirdi o qurul taydası istiqlal haqqında müzakirə oldu və yenədə əsas məruzəsi rəsuzadə idi rəsuzadə rüsyanın və əsərbaycanın istiqlali məsələsini müzakirəyə koydu yəni proses hardan haracətli diqqət elin İranın isərisində də bizim elimizdə içi əsas projemiz var bütün İran'da Türk devlətinin bərpa olunması və yaxud da küni əsərbaycanın istiqlali içisine də hazır olmalıyım içisine də hazır olaraq orada qadərimizi həll etməlik çetiləm bayaq şu suala mən müxtəlif televizyalarda çıxışlarımda qeyd etmişdim ki orta doğu ölçələrinin tarixi bir-birinə o qədər sığbaqlıdır ki bir ölçənin isərisində gədən dəyişilicilər o bir ölçənin isərisinə də sirayət edir və o bir ölçəni dəyişir və mən qeyd etmişdim ki amerikanın, iraqı, suriyanı, işxal etməsi türkiyənin işxal edilməsi deməkidir çünki burada yaramış dövlətlər əsasən 50-ci illərdən sonra yaramış dövlətlərdir 1920-ci illərə qədər isə orta doğu da ki bütün dövlətlər Türk qazar dövlətinə və Osmanlı dövlətinə bağlıydı 20-ci illərdən sonra isə bu dövlətlər İncil, Tərəbə, Fransan sömürcələri idi 50-ci illərdən sonra qurulmuş bu dövlətlər hamsı kültürəl baxımdan, din baxımdan ənənə baxımdan hamsı Osmanlının davamıdır irak və suriyə işxal olunursa bu türkiyənin az qala işxal olunmasına bərabərdir irandaki dəyişiçiliç mütləq şəkildə iraqa təsir edəcək və irandaki dəyişiçiliç mütləq şəkildə güney türküstanı təsir edəcək güney türküstan dediyimiz böcə əfqanistan adlanan böcədir əfqanistanda da yenə irhint arayan çöçəni xalkılar yaşayır və türkülər yaşayır əfqanistanda irak və suriyə kimi 50-ci illərdən sonra qurulmuş sünü bir dövlətdir irandaki dəyişiçiliç mütləq şəkildə efqanistanda ki dəyişiçiliçilərlə sonuçlanacaq baxın Rüfət bəyi coğrafiyanın tali yenidən hər olunur coğrafiyanın üzerində yaşayan millətlərin tali yenidən hər olunur ona görə millət olaraq təcili şəkildə təşkilatlanmalıyır mən meydanlarda çor təbi üsyanların çağrışların eləyini yə bir hərəkçat mütləq şəkildə təşkilatlanmalıdır mütləq şəkildə milli məsələr milli projeler cündəmə qoyurmalıdır mən bunun tərəfində əsiri dağlanda quzuya zərbaycanda meydanlarda bir hərəkçat var idi formasında təşkilatlandı və azərbaycan istiqlala qonuşdurdu güneydə də və İran'daki bütün türkülük hərəkçatı sürəklə təşkilatlanmalıdır və İranın geləcəyində mütləq şəkildə türk damqası özünü hissətdirməldi bunu da vurguluyum İran davamlı olaraq deyidədir ki, İranın içerisindəki məsələlərdə İzrail və Amerika çox ciddi rol oynuyor mən onu da etraf etməliyəm ki, bəli İran içerisindəki deyişişlərdə Amerikanın və İzrailin də maraqları var lakin bunlar xarici təsirlərdir xarici güclərdir İran içerisindəki deyişişliçləri İran'da yaşayan qalqlar edəcək birinci növbədə və İranı, Amerika, İzrail deyil, türk milləti deyişdirməldi bu İranın siyasi xəritəsini, demografi xəritəsini, etnik xəritəsini, kültürəl xəritəsini formalaşdıran biziz türk millətidir İran'da ki, deyişişliçləri ne Amerika ne İzrail etməməldi türk milləti etməldi əslə kemar köclərə icazə verməməliyik və İranı İran'da ki, siyasal deyişişliyi coğrafi deyişişliyi hətta etnik sınırları, milli sınırları, çəkən güc türk millətidir amma İran'da ki, türk millətinin mübarizəsi Kuzey-Azerbaycan türklərindən izol edilən bir mübarizə deyil və bu hərəkətin arxasında mütləq şəkildə türkədövləti durmalıdır baxın qazar dövləti düşərkən türkə əta türk, əhmət şaha müraziyyət etmişdir ki türkə ordusunu çömeynə gönlərirəm İran'da türk hakimiyyət düşməsin türkə ordusu səlin hakimiyyətini xilas etsin və İran'da türk dövlətçiləyi bərpa olulsun əhmətxan qeyd etmişdir ki, yox İranı ancaq İranlılar kurtarabilər əhmətxanın düşüncəsi yanlı şeydir çünki qazarlar özləri artıq İranlılaşmışdılar zeyniyyətləri farclaşmışdı, ona görədik, belə əcər əhmətxan da türkülüş düşüncəsi olsaydı atatürkü çöməyə çağrara atatürk ordusuyla əhm əhm əhm əhm əhm əhm türk hakimiyyətini müdafiə edə bilərdir. Zətən İranın isərisinə, Rusiyanın ordusu dəfələrlə cilib, amerikanında ordusu dəfələrlə cilib 1907-ci ildə İngiliz və Rus ordusu İran'a cilib 1914-ci ildə İngiliz və Rus ordusu Yenə İran'a cilib 1941-ci ildə Yenədə əhm əhm əhm əhm əhm Yəni, zətən İranı Çənər güzülər işqal edirdi. Onun yerinə İran işqal etsəydir İngiranda ki, Türk dövləsiliyi çöçməyəcəşdir. Və xiyabani hərəkəatında pişəvəri hərəkəatında türkiyə yox idi. Hətta şəriyyətmədari hərəkəatında türkiyə təsiri yox idi. Türkiyənin olmadığı İranda ki, Türk hərəkəti məhcumdur. Qarabax savaşında türkiyə var idi, ona görə biz bu savaşı udduk. Qarabax savaşı təbris savaşının bir parçasıdır. İranda ki, Türk haçimiyyət savaşının bir parçasıdır. Dikkət edin, Qarabax savaşında farz dövləti ermənilərin tərəfindədir. Ona görə, mən qeyd edirəm, bu dəfəçi İran içerisindəki türkülüc hərəkəatı mütləq şəçildə türkiyə ilə ortaq hərəkət etməlidir. Bu türkiyə türküdür, bu quzu-yazərbaycan türküdür. Mən İran türküyəm deyə coğrafi bölüzülük edib mikromilliyəsilik etmək lazım deyib. Burada türk hirginin soyunun milləkinin qadəri həll olmur. Əcər biz deyir isə və ilham elif deyir isə türkiyə türkülərini, azərbaycan türkülərini biz bir millək bir devlətic. O zaman İrandaki türkülüyün cələcəyinin təsbitindədə türkiyə quzu-yazərbaycan və İrandaki türkülüc bir millək mərəkət etməldi. Bir daha vurguluyla coğrafi yenidən bölünür. Coğrafi yenidən şəçillənir. Biz millət olaraq burada haqqlarımızı daha çox alacaqsa biz çox küçülü olacaq. Və Əfqanistanı da deyir. Əfqanistan adlı bir devlət burası güney türküstandır türküstan parçalanmışdır. Yarısını Çin işxalətmişdir. Doğu türküstan yarısını da Əfqanistanı da hincilislər qurmuşdur. Biz bunu biliriz. Ona görə bu İranda türkülüc gücür olduğu təqdirdə türküstanın da bir tövləş məsələsi gündəməcəlir. Əfqanistanda da türk tövləçiliyinin bərfası məsələsi gündəməcəlir. İfqanistanda da bir türk hərəkəatı var. Pəşmərcə hərəkəatını izləyən dostlarım Əfqanistanda ki, türk hərəkəatını da izləsin. Pəşmərcəni isə dəstəçləyən Amerikadır İzraildir. İrandaki türk hərəkəatı Amerikan-Mizrailin oluşdurduğu kürdüstan farsistan, peşmərtə hərəkəatına qarşı alternativ hərəkətdir. Və o hərəkətləri coğrafyadan silən bir hərəkətdir. Ona görə də biz məsələlərə hazır olmalıyıq. Biz peşmərcələr də biriləşməyəcik. Və soyuq-bulak torpaqlarımızda güney azərbaycanın bir parçası olan soyuq-bulak torpaqlarımızda o saxta məhəbət kürdüstanının uğrulmasına da asla və asla izin verməyəcik. Amma bu, izin türk hərəkəatının gücülü olmasına bağlı bir prosesdir. İr əcər rüfət be, son cümləmi deyirə əcər biz güney azərbaycanda, iranda türklüyün gücülü olmasını istəyir işlə, və orda ki, türk hərəkəatının qalib olmasını istəyir işlə, quzu-yazərbaycan haçimiyyətində əliheydər qarayıvlərci etməlidir. Quzu-yazərbaycan haçimiyyətində türk millətinin iradesi əçs olunmalıdır və haçimiyyət milliləşməlidir. Məsələlər bir mümumu qoymalıdır. Mən siyasi partiya lideri deyilə. Ona görəm, mən çıxıb şuar vermirəm ki, ilham eləyib haçimiyyətdən cəksin. Amma mən bu şuarı verirəm. İlham eləyib borsuludur ki, haçimiyyətin milliləşdirsin, türküləşdirsin. Mən bu sözü deyirəm və tələb edirəm. O çıqaldı, siyasi irade o siyasi irade başqa şeydir. Q. Çok təşəkür edirəm, bizim vəlişimizin vaxtı sona çatdı. İfir Qayyat bəyin bir sualı var idi, mən düşünəm, Yasemə Khan o sualı cevab verdi. Deyirdik ki, imkan varsa Yasemə Khan nə qöyrənə 79. iran inglavında Qomeini France-dan gətirirlər. Necə oldu ki, Avropan görmüş bir insan, Molla rejimi qurdu? Bu çox önəmli bir məsələdi. Q. İsa əmir, o məsələdi məsələdiya cevab verirəm. Q. Biz bilir işçi, İran, öncə İncil Tərənin, və biz bilir işçi, İran-da da sol hərəkatlar var idi. Və biz bilir işçi, BP, İran-da neft emal edən, əsas şiçətlərdən bir idi. Biz bunu da bilir işçi, Avropada bir kontinentalizm və Atlantizm hərəkatlar var idi. Yəni, Avropan içində də bir cələcəş viziyolla bağlı bir bölünmələr var idi. Yəni, Avropanı süper-çürəsəl bir cüz halına cətirmək istəyən Charles de Gaulle kontinental Avropa adlı bir hərəkat var idi. Bu rəqabətlərin içerisində İran-da şaha qarşı sol hərəkat güclənmişdir. Bu sol hərəkatı yemmək gələkirdi. Sol hərəkatı yemmək üçün şah özü də milliyyətsi bir cüz idi. Şah milliyyətsi cüz idi və bu milliyyətsi pamparsiz milliyyətsi cüz idi və bu pamparsiz milliyyətsi cüz anglosaxların müddəfi geydik. İngiltərə və Amerikanın. Amma Fransa və total neft şirkəti kontinentalizmi dəstəşləyərək İran-da morlaların hakimiyyət bir pic etti yerisində total neft şirkəti neft faktırı var idi o zaman Şahın neft faktırı var idi və bu yarış var idi. Amma İran-da ona görətdiğini hakimiyyət. Bakın, Türkiyədə millətçilər önə çıxarıldı. İran-da dinçilər önə çıxarıldı. Bu məsələdir diqqət edin. Məsəl, son yüzyıldə Türkiyəli ve İranın yaxınlaşmasına mani olan çoxlu projələr var idi. Türkiyədə də sol hərəkçat gücülüyüdü. Amerika Türkiyədə ki, sol hərəkçatı yemmək üçün Türkiyə millətçiliyini qabartdı. Biz bunu da bilirik ki, alfarsılan Türkiyəş Amerika-da təhsil almış, hər bir təhsil almış bir şəxs idi. Və Türkiyədə ki, sol hərəkçatı bastırmaq üçün Türkiyə millətçiliyərəkçatı qabardılmışdı. Ki, Türkiyə essirinin müddəfik olmasın Amerika-nın qərbim müddəfik olsun və NATO-bülaqın içində olsun. Ama İran-da da bir türkülər var idi. Türkiyədə də türkülər var idi. O türkülər də biriləşməsin deyə, ortak görüşlər əldə etməsin deyə, İran-da şiə və siyasal islam önək etsin idi. Türkiyədə laik və Türki millətçiliyi önək etsin idi. Dikyət edirsinizmi. Yəjimlər belə batı düşüncəsi və ağlı tərəfində elə seçilirdi ki, Türkiyədə ki türkülüklə, İran-da ki türkülük əslə və əslə yaxınlaşmasın. Son bir cümləmi deyirəm. Siz bunu bilirsiniz. Rızaşahın ideoloqlarından biri Faxdat Yehudisi el-i Firuqi Türkiyədə Rızaşahın əsas fövqalada sefiridir. Bilirsiniz ki, Rızaşahı İranın modelin iləşməsi yönümün də ciddi fəaliyyət göstərirdi və Atatürkün Türkiyəni Avropalaşdırması, modelin iləşməsi modelini əsas alırdı. Və Rızaşahın da Latin əlikvasına çetmək planı var idi. Ama Atatürkü, Latin əlikvasına çetmə haqqında ən rimzalıyanda el-i Firuqi dərhaşaha məşdub yazdı. Biz Latin əlikvasına çetmə sürəcini durdurum. Çünki Atatürk, Türkiyəsi Latin əlikvasına çesti. Əcər İran da Latin əlikvasına çetərsə İrandaki Türklüşlə, Türkiyədəki Türklüş eyni el-i Firuqi yazıq, okuyacaq, biriləşəcək və bu İrandaki fars dövlətinin iləcəkini, İranın iləcəkini ciddi şəkirlə təsir edəcək. Məs, buna görə də Əsciyyə əlikbada qaldı, Türkiyə Latin əlikvasında qaldı. Yəni, məsələlələ, İrandaki Türklüşlə, Türkiyə Türklüşləyinin biriləşməməsi üçün ağılla birində siyasal islam və şiə fars əslində şiəlişlə bir fars milləçiliyinin bir qoludur. Türkiyədəsi, laik, sekuliyar, türk milləçiliyi. Hər içisi də batı ağıllının formalaşdırdıqı bir məsələ idi. Məxsət bu idi. Nə İran isərinin müddəfiq olmasın siyasal fars-i şiə, siyasal islam nə İran isərinin müddəfiq olmasın nə Türkiyə isərinin müddəfiq olmasın. Mən bu suala belə cevab verirəm. Əlbətdəş başqa faktorlarda vardır. Əlbəttə, təsir ki, bizim vaxtımız təxminin altı-müş dəyqə əvəzini yetmiş iki dəyqi oldu. Mən izləyicilərə yenə təkirəyirəm ki, bize çox ciddi cümlər var. Sünki, hiss edirdim ki, belə işin artımasına imkan verilmir. O, amma sonra izləyirlər belə işlərimiz əsaslı şəkildə, ətraflı şəkildə. Mən düşünürəm, çox anlamlı bir görüşümüz oldu. Yasin Anxanlıma hürmətli aləmizdə təşəktirirəm. Bize dəstək verən. Bize belə işimizdə xüsusi rənq qatan izləyicilərmizdə proqramı bəyənən paylaşan hünət darını ifadə edirək, bugünkü canlı yaymı burada sona çatdırıram. Təşəktürlər, sağ olun, sağ ol-va qalın Tanrı vətənimizi, Tanrı milletimizi qorusun. Sonda deyim ki, bugün Qüzey-Azərbaycan olaraq, büneni yanında olma, həm soydaşlıq borzumuz, həm də bizim bir vəzifəmizdir. Sağ olun, sağ ol-va qalın. Təşəktür edirəm. Sağ olun.