 Pargaaf 3,4 en 5 van hoofdstuk 2 van de stille kracht. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten. Opgenomen door Carola Jansen, de stille kracht van de wico Peres. 3. Ik heb op jullie gerekenen om te blijven eten, zei Eva. Natuurlijk antwoorden de controleur van Helderen en zijn vrouw. De receptie. Geen receptie verdedigde zich Eva altijd, liep ten einde. De van Auwdijkse het eerst waren vertrokken. De regent volgde. De eldersmaas bleef met hun intiem troepje alleen. Dokter Randt Soff, de hoofdingenieur Doorn de Bruin met hun vrouwen en de van Helderen's. Zij zetten zich in de voorgalderij met een zekere ontspanning neer en schommelde behaagelijk. Whiskey sodas, limonades met grote brokken ijs werden rondgediend. Altijd stampvolle receptie van Eva zijn mevrouw van Helderen. Voller dan verleden bij resident. Ieder van Helderen was een typetje van Blankenonna. Zij probeerde altijd heel Europese doen, netjes Hollands te spreken. Zelfs schaf zij voor dat zij slecht maar lijst sprak. En dat zij nog van Rijstafel, nog van Rujak hield. Zij was klein, regelmatig molligjes. Zij was heel blank, bleek blank, met grote zwarte verwonderde ogen. Zij was volkleinige hemzinnige nukjes, haatjes, liefdetjes. Alles sprong in haar op met geheimzinnige drijveertjes, niet na te gaan. Soms haatte zij Eva, soms was zij dol op haar. Staat was er totaal niet op haar te maken. Iedere handeling, iedere beweging, ieder woord konden verrassing zijn. Zij was altijd verliefd, tragisch. Zij nam al haar kleine gevalletjes heel tragisch op, heel groot en somber. Zonder het minste idee van verhouding. En stortte zich dan uit bij Eva, die lachte en haar trooste. Haar man, de controleur, was nooit in Holland geweest. Hij had zijn opvoeding geheel te Batavia gehad aan het gymnasium Willem III aan de Indische afdeling. En het was zeer vreemd te zien. Deze creole schijnbaar geheel Europeaan, lang, blond, bleek, met zijn blonde snor, met zijn blauwe ogen van levende geuitdrukking, vol belangstelling met zijn manieren van hun fijnere hoffelijkheid dan de Gerels sportschique van Europa en toch zo niets indies in ideeën woorden kleding. Die sprak over Parijs en Wénas of hij er jaren geweest was, terwijl hij Java nooit had verlaten. Die dweepte met muziek, al was het hem ook moeilijk zich in Waak naar te werken, als Eva die in speelde. En wiens groot de illusie was het volgende jaar toch eindelijk eens naar Europa te gaan, met verlof, om de Franse expositie te zien. Er was een verwonderlijke distinctie en ingeboren stijl in deze jongeman, als was hij niet een kind van Europese ouders die steeds in Indië waren geweest, als was hij een vreemdeling van een land onbekend, van een nationaliteit die men zich niet dadelijk wist herinneren. Nauwelijks was er een zekere molligheid aan zijn accent, invloed van het klimaat, hij sprak zijn Hollands zo correct dat het bijna stijf zou geweest zijn tussen het slordige slang van het moederland. En hij sprak zijn Frans, zijn Engels en Duits, met meer gemak dan de meeste Hollanders die talen spreken. Misschien had hij van een Franse moeder dat exotisch beleefde en hoffelijke, ingeboren prettig, natuurlijk. In zijn vrouw, ook van Franse origine, ge-sprote uit een creole familie van Bourbon, was dat exotische een geheimzinnige mengeling geworden, die niets dan kinderlijkheid was gebleven. Eén warreling van kleine gevoelentjes, kleine hartstochtjes, terwijl zij met haar grote sombere ogen tragisch het leven probeerden te zien, dat zij alleen maar inkeken als een slecht geschreven novelletje. Zijn menen nu verliefden zijn op de hoofdingenieur, de dwaien van het troepje, al grijzende, met een zwarte baard. En zij, tragisch, stelde zich zijn eens voor met mevrouw Doorn de Bruin een zware, placide, melancholieke vrouw. Dr. Ranshof en zijn vrouw waren Duitsers. Hij, dik, blond, vrij vulgaire met een buikje, zij met een helder Duits gezicht van prettige matronen, levende Hollandsprekende met een Duits accent. Het was in dit clubje dat Eva Eldersma heerste. Behalve Frans van Helderen, de controleur, bestond het uit al heel gewone indische Europese elementen, mensen zonder kunstlijn, zoals Eva zeiden, maar zij had niet anders kunnen kiezen in Labouwangi en daarom amuseerden zij zich over de nonna-tragiekjes van Ida en schrikten zij zich naar de anderen. Haar man, Onno, als altijd moe van zijn werk, pak niet veel mee, luister het toe. Hoelang is mevrouw van Oudeik te Batavia geweest, vroeg Ida? Twee maanden, zei de doktersvrouw, heel lang deze keer. Ik heb gehoord, zijn mevrouw Doorn de Bruin, placide, melancholiek en stilvernijnig, dat deze keer één raad van Indië, één directeur en drie jongenlui uit de handel mevrouw van Oudeik te Batavia hebben geamuseerd. En ik kon jullie verzekeren, begon de dokter, want als mevrouw van Oudeik niet geregeld naar Batavia ging, zij een weldadige keur zou missen, ook al doet zij die keur op haar eigen houtje en niet op mijn voorschift. Laat ons geen kwaad spreken, viel Eva bijna smekend in. Mevrouw van Oudeik is mooi, van een rustig juno mooi, met de ogen van Venus en mooie mensen in mijn omgeving vergeef ik veel. En u dokter, ze dreigde hem met de vinger, geen ansgeheimig verklappen. U weet, dokters in Indië zijn dikwels al te openhartig op trendige geheimen van hun patiënten. Ik heb, als ik een ziek ben, nooit iets anders dan hoofdpijn. Zal u dat nooit vergeten, dokter? De resident was gepreocupeerd, zij door in de bruin. Zou hij weten, van zijn vrouw, vroeg Ida Sommer, met haar grote ogen vol zwart fluële tragiek. De resident is dikwels zo, zij Frans van Helderen. Hij heeft zijn buien. Hij is soms prettig, vrolijk, joviaal, zoals verleden op de tournee. Dan heeft hij weer zijn sombere dagen. Werkt, werkt, werkt, hem bromt, dat er niet anders gewerkt wordt dan door hem. Mijn arme miskende onno, zucht Eva. Ik geloof dat hij zich overwerkt, ging van Helderen door. Labowangi is een ontzettend druk geweest en de resident trekt zich te veel aan, zowel in zijn huis als buitenaf, zowel de verhouding met zijn zoon als met de regent. Ik zou de regent laten springen, zei de dokter. Maar dokter, zij van Helderen, zoveel weet je toch wel van onze Javaanse toestanden om in te zien dat dat Sommer niet gaat. De regentenfamilie is te één met Labowangi en te hoog in aanzien bij de bevolking. Ja, ik ken de Hollandse politiek. De Engelse handelen in Brits Indie hoger en willekeurig met hun Indie-suprinsen. De Hollanders ontzien ze veel te veel. Het zou de vraag zijn welke politiek op de duur de beste is zij van Helderen droog, die niet kon velen dat een vreemdeling in de Nederlandse kolonie iets afbrak. Toestanden van ellende en hongersnood als in Brits Indie kennen wij gelukkig bij ons niet. Ik zag de resident ernstig spreken met de regent, zei Doorn de Bruin. De resident is te gevoelig, zij van Helderen. Hij gaat zeer gebukt onder dat langzaam verval van die oude Javaanse familie, die familie die fataal ondergaat en die hij hoog zou willen houden. De resident, Hoekool praktisch ook, heeft daarin iets van een poeet, hoewel hij het niet zo zou willen toegeven. Maar hij herinnert zich het glorieuze verleden van de Ardieningratz. Hij herinnert zich die laatste mooie figuur nog, de oude noble Pankeran. En hij vergelijkt hem met zijn zonen, een Dweper, de andere een dobbelaar. Ik vind onze regent niet dien van Nica Gioa. Dat is een coolie, vrukkelijk, ze Eva. Ik vind hem een levende wajangpop. Alleen zijn ogen, daarvoor ben ik bang. Wat een verschrikkelijke ogen. Soms slapen ze, maar soms zijn ze als van een gek. Maar hij is zo fijn, zo voornamelijk. En de radiaju ook is een exkiespoppetje. Zaja, zaja. Ze zegt niets, maar ze ziet het decoratief uit. Ik ben altijd blij als ze mijn jour decoreren. En ik mis iets als ze er niet zijn. En dan de oude radiaju Pankeran. Grijs, waardig, een koningin. Een dobbelaarste van het eerste water, ze eldersma. Ze verdobbelen alles, zij van Heldere. Zij en de regent van Nica Gioa. Ze zijn niet rijk meer. De oude Pankeran had prachtige waardigheidsinsigne voor Zagala, magnifieke lance, juelesiridos, kwispendooren, nuttige voorwerpen van onschatbare waarde. De oude radiaju heeft alles verdobbeld. Ik geloof dat zij niets meer heeft dan haar pensioen. Ik meen 240 gulden. En hoe onze regent al zijn neven en nichten in de kaboepate, de woning van de regent onderhoud, volgens javaans gebruik, is mij een raadsel. Welk gebruik, vroeg de dokter. Iedere regent verzamelt zich een hele familie als parasite om zich heen. Kleed ze, voed ze, geeft ze zakgeld. En de bevolking vindt dat waardig en schiek. Terurig, die vervallen grootheid, zij Ida, zonbar. Een jongen kwam zeggen dat het diner gereed was en men begaf zich naar de achtergalerij en zette zich aan tafel. En wat is er in het vooruitzicht, mevrouwtje, vroeg de hoofdingenieur. Welke plannen zijn er? La Bouwangi is stil geweest de laatste tijd. Eigenlijk is het vreselijk, zij even. Als ik jullie niet had, zou het vreselijk zijn. Als ik niet altijd plannen maakte ideeën had, zou het vreselijk zijn. Zo een bestaan in La Bouwangi. Mijn man voelt dat niet. Hij werkt, zoals u heren, alle werken. Wat kan men in India anders doen dan werken? Trots de warmte. Maar voor ons vrouwen. Eigenlijk, wat een leven als men zich geluk niet geheel schept uit zichzelf, in zijn huis, in zijn kringetje. Maar het geluk heeft dat kringetje te hebben. Niets van buitenaf. Geen schilderij, geen beeld, dat men ziet. Geen muziek die men hoort. Wees niet boos van helderen. Je speelt allerliefst via een lontsel. Maar niemand in India blijft op de hoogte. De Italiaanse opera speelt de troveren. De diluentante gezelschappen, in Batafie heus heel goed, spelen de troveren. En jij van helderen, spreekt het niet tegen. Ik heb je extase gezien toen de Italiaanse opera uit Surabaya verleden keer in de sociëteit de troveren kwam spelen. Je was verrukt. Er waren mooie stemmen bij. Maar twintig jaar geleden, zo hoor ik, was men hier ook verrukt over de troveren. O, het is verschrikkelijk. Soms ineens beklemt het me. Soms voel ik ineens dat ik mij niet gewend heb aan India en dat ik nooit zal winnen. Dan heb ik een heimwee naar Europa, naar leven. Maar Eva begon eldersma, bang, bang dat zij waarlijk eens gaan zou, hem alleen laten in zijn dan totaal vreugdeloos werk leven te laboewangi. Soms waardeer je toch ook een neer, je huis, het prettige, ruime leven? Materieel. En waardeer je hier je werk gingen? Ik meen het velen dat je hier doen kan. Wat? Feesten arrangeren? Fensifers arrangeren? Van de eigenelijke residenten ben jij Eva, zij idaat wepend. Nu komen wij gelukkig weer op mevrouw van Oudeik, plaagde mevrouw Doorn de Bruin. En op het Amtsgeheim, zei dokter Ranshoff. Nee, zuchtte Eva, we moeten iets nieuws hebben. Bals, feesten, pikniks, bergtochten, we hebben al alles uitgeput, ik weet niets meer. De indische druk komt op m'n neer. Ik ben in een van mijn neerslachtige buien. Ik vind die bruine gezichten van mijn jongens ineens griezelig om me. Op indie met bang. Voelen jullie dat geen van alle? Een vage angst, een geheimzinnigheid in de lucht, iets dreigens, ik weet het niet. De avonden zijn soms zo vol geheimzinnigheid en er is iets mysterieus in het karakter van de inlanden die zover van ons staat, zoveel van ons verschilt. Hartstikke gevoelens, plaagde van Heldere. Nee, ik voel dat niet. Indie is mijn land. Ik wilde hem even uit terug. Hoe ben je, zoals je bent, zo curieus Europees? Hollands kan ik het niet noemen. Mijn moeder was een Francaise. Maar je bent toch een njo? Hier geboren, hier opgevoed en je hebt niets van een njo? Ik vind het heerlijk je ontmoeten hebben. Ik hou van je als variëteit. Held mij dan ook op er iets nieuws. Geen bal en geen bergtocht. Ik heb behoefte aan iets nieuws. Anders krijg ik het heimwee van mijn vader naar de zang van mijn moeder naar ons mooi artistiek huis in Den Haag. Zonder iets nieuws ga ik dood. Ik ben niet als je vrouw van Heldere altijd verliefd. Eva, smekte Ida. Tragisch verliefd met haar mooie sombere ogen altijd eerst op haar man en dan op een ander. Ik ben nooit verliefd zelfs niet meer op mijn man. Hij wel op mij. Maar ik heb geen liefde natuur. Er wordt hier in Indie wel veel gedaan aan liefden. Ik ben geen baardokter. Dus geen bal, geen bergtocht, geen liefde. Mijn god, wat dan, wat dan? Ik weet wel iets. Zijn mevrouw door in de bruin en over haar placide melancholie kwam een plotseling angst. En terzijde keek zijn mevrouw Ranshof aan. De Duitse vrouw begreep haar blik. Wat dan? Vroegen zij alle, nu schierig. Tafeltans. Vluisterde de beide dames. Mijn lachte algemeen. Ach, zuchte Eva, teleurgesteld. Hun truc. Een aardigheid. De spel voor een avond. Nee, ik moet iets hebben om minstens gedurend een maand mijn leven te vullen. Tafeldans. Herhalde mevrouw Ranshof. Wille ik u wat vertellen? Zijn mevrouw door in de bruin. Verleden voor de aardigheid probeerden wij een knap te laten dansen. Wij beloofde elkaar heel eerlijk te zijn. De tafel. Volgens het alfabet. Maar was het eerlijk? Vroegen de dokter Eldersma van Helderen. U moet ons vertrouwen verdedigden zicht de twee dames. Top, zeiden Eva. We hebben met ons diner gedaan. Laat ons tafel dansen. Wij moeten elkaar beloven eerlijk te zijn. Zijn mevrouw Ranshof. Ik zie dat mijn man antipathiek zal zijn. Maar Ida, een groot medium. Ze stonden op. Moet het licht uit? Vroeg Eva. Nee, zijn mevrouw door in de bruin. Een gewoon knapje? Een houten knap. Met ons achter? Nee, laten wij eerst kiezen. Bijvoorbeeld jij Eva, Ida van Helderen en mevrouw Ranshof. De dokter is antipathiek. Eldersma ook. De bruin en ik kunnen jullie afwisselen. Vooruit dan, zei Eva. Een nieuwe resource voor het maatschappelijk leven van Labouwangi. En eerlijk. Wij geven elkaar als vrienden ons woord van eer dat wij eerlijk zullen zijn. Top, zeiden ze alle. De dokter grinnigde. Eldersma haalde zijn schouders op. Een jongen bracht een knapje. Ze zette zich om het houten tafeltje en legde luchtig de vingers op. Elkaar nu schierig, want trouwig aankijkende. Mevrouw Ranshof plechtig. Eva geamuseerd. Ida somber. Van Helderen onverschillig glimlachende. Eensklaps kwam een strakke trek over het mooie nonnagezichtje van Ida. De tafel trilde. We keek elkaar verschrikkt aan. De dokter grinnigde. Toen, langzaam, lichte de tafel één van haar drie poten op en zette die weer voorzichtig neer. Heeft iemand bewogen, vroeg Eva. Ze knikten alle van neen. Ida was bleek geworden. Ik voel trillingen in mijn vingers, murmelde zij. De tafel, nog eens. Lichte haar poot op, draaide even knarsend op de marmeren vloer een neidige kwartcirkel en zette de poot met een ruwe stamp neer. Ze keek elkaar verwonderd aan. Ida zat als wezenloos staarende, de vingers uitgespreid, als ecstatisch. En de tafel, voor de derde maal, lichte haar poot op. Vier. Het was zeker heel vreemd. Eva twijfelde even of mevrouw Ranshof de tafel op. Toen zij de Duitse dokters vrouw Vraagend aanzacht, schudde DZ hoofd en zag zij dat zij eerlijk was. Nog eens, beloofde men elkaar volle zekerheid. En toen men dus zeker van al kandel was in vol vertrouwen, was het allervreemd dat de tafel voort ging met neidig knarsende halfcirkels en met de poot te heffen en te tikken op de marmeren vloer. Openbaard zich hier een geest, vroeg mevrouw Ranshof met een blik naar de poot van de tafel. De tafel tikte eens. Ja. Maar toen de geest zijn naam zou spelen, de letters van zijn naam zou tikken, volgens de letters van het alphabet kwam er z, x, r, s, a. En was de openbaring niet te volgen. Plotsling echter ging de tafel haastig spelen, al zat iemand haar op de hielen, mentelde de tikjes en er kwam le, o, ni, ou, Dijk. Wat is er van mevrouw van ou Dijk? Er kwam een ruwwoord. De dames schikten behalve Ida die als in een trans zat. De tafel heeft gesproken wat heeft die gezegd wat is mevrouw van ou Dijk? riepen de stemmen door elkaar. Het is ongelofelijk murmelde even. Zijn we aller eerlijk? Iedere zoer zijn eerlijkheid. Laat we heus eerlijk zijn, anders is er geen aardigheid aan. Ik wou zo gaan dat ik zeker kon zijn. Dat wilden zij alle. Mevrouw Ranshof, Ida van Helderen, Eva. De andere staarden nu schierig toe, gelovende, maar de dokter geloven niet. Hij grinnigde. Maar de tafel knas ten neidig en tikte en de poot herhaalde een en de poot herhaalde het ruwwoord. Waarom? Ranshof. De tafel tikte. Schrijf op onno, zei Eva tot haar man. Eldersma zocht een potloot, papier en schreef op. Er kwamen drie namen. Eén van een raad van Indië, één van een directeur, één van een jong mens van de handel. Als in Indië de mensen niet kwaad spreken, spreken de tafels kwaad, zei Eva. De geesten murmelde Ida. Dit zijn meestal spotgeesten, loceerde mevrouw Ranshof. Maar de tafel tikte voort. Schrijf op onno, zei Eva. Eldersma schreef. Addi, tikte de poot. Nee, rippen alle stemmen door elkaar, heftig ontkennend. Nu vergist de tafel zich, tenminste de jonger die Luus is nog nooit met mevrouw van Oudeik samen genoemd. Theo, verbeterde toen de tafel. Haar Stiefzoon? Het is verschrikkelijk. Anders, algemeen bekend. Rippen de stemmen, toestemmende uit. Maar dat weten wij, zei mevrouw Ranshof, met haar blik naar de poot van de tafel. Kom, zeg nu iets dat wij niet weten. Kom nu tafel, kom nu, geest. Zij sprak lief overtuigend tot de tafelpoot. Mijn lachte, de tafel klaarste. Erdstig zijn, waarschulde mevrouw Doorn de Bruin, de tafel bontste neer op Ida's goot. Adoel, rippet mooie nonnetje, als ontwakende uit haar trans, tegen mijn buik. Mijn lachte, mijn lachte, de tafel draaide boos rond en zij stonden van hun stoelen op, de handen op het knapje en volgde de neilige walsbeweging van het tafeltje mee. Het volgende jaar, dikte de tafel. Eldersmaas geef op, ontzettende oorlog. Tussen wie en wie? Europa en China. Dat klinkt als een sprookje, ginn ik de dokter Ranzoff. La buwangy dikte de tafel. Wat vroeg zij, is een gat. Zeg nu iets ernstig stafel. Smeekte mevrouw Ranzoff lief met haar prettige Duitse matronenmeneer. Gevaar dikte de tafel. Waar Dreigd ging de tafel voort. La buwangy Gevaar dreigde La buwangy. Ja, dikte de tafel eens. Nijdig. Welk gevaar? Opstand Opstand? Wie sta er op? Binnen 2 maanden. Scenario Ben werd aandachtig, maar de tafel ineens onverwachts werd tegen Ida Schoot aan. Ah, doe dan toch, riep het vrouwtje. De tafel wilde niet meer. Moe dikte ze. Men bleef de handen opleggen. Uitschijde dikte de tafel. De dokter, grinnigend, legde zijn korte brede hand op als een dwang. Vrek, scholte tafel uit. Knarsen, draaiend. Ploerd, scholte ze verder. Er kwam enige vieze woorden na, aan het adres van de dokter, als riep een straatjonger ze na, vuile woorden, zonder slot, nog zin. Wie verzint die woorden, vroeg Eva verontwaardigd. Klaarblijkelijk, verzond niemand ze, nog de 3 dames, nog van Helderen, altijd zeer in de puntjes, en die klaarblijkelijk verontwaardigd was over de ongegineerdeheid van de spotgeest. Het is heus een geest, zei Ida Bleek. Eva zeenwachtig, en hievaren vingers op. Begrijp niets van die onzin. Het is wel vermaaklijk, maar de tafel is niet gewend aan fatsoenlijk gezelschap. We hebben een nieuwe resource voor Lubowangi, spotten eldersma, geen piknik, geen bal, maar tafeldans. Wij moeten ons oefenen, zijn mevrouw Doorn de Bruin. Eva haalde de schouders op. Het is onverklaar waar zeiden ze, ik kan niet anders geloven dan dat we alle eerlijk waren. We wilderen om zulke woorden te suggereren. Mijn vrouw verdedigde van helderen zich. Wij moeten het meer doen, zei Ida. Kijk, daar gaat een haci het erf af. Ze wees naar de tuin. Een haci, vroeg Eva, ze zagen in de tuin, er was niets te zien. O nee, zei Ida, toch niet. Ik dacht dat het een haci was. Het is niets, de manen schijn. Het was al laat. Zijn naam afscheid, lachende, vrolijk, zich verwonderende, maar geen verklaring vindende. Als de dames nu maar niet zenuwachtig zijn geworden, zei de dokter. Nee, betrekkelijk waren ze niet zenuwachtig. Ze waren meer geamuseerd, al begrepen ze niet. Het was 2 uur, nu ze gingen. De stad was doodstil, sluimrende in de fluvelen schaduw de tuinen, terwijl de manen schijn stroomden. Vijf. De volgende dag, toen Eldersma naar Evershoudelijk door haar huis liep, in Sarong en Cabai, zag zij Frans van Helderen door de tuin komen. Mag ik? riep hij. Zeker, riep zij. Kom binnen, maar ik ben op weg naar mijn goedang, de provisiekamer. En zij toonde haar sleutelmandje. Ik moet over een half uur bij de resident zijn, maar ik ben te vroeg, daarom loop ik even aan. Zegt Limlachten. Maar ik ben bezig hoor, zeiden zij, ga maar mee naar de goedang. Hij droeg een zwart lustre jasje, omdat hij straks naar de resident moest. Hoe is Ida, vroeg Eva, heeft zij goed geslapen na de spiritistische séance van gister? Zozo, zij Frans van Helderen. Ik geloof niet dat het goed voor haar is het weer te doen. Zij werd telkens wakker met een schrik, ze viel me om de hal zijn vroeg vergeving, ik weet niet waarom. Het heeft mij helemaal niet nerveus gemaakt, zij Eva, hoe wil ik het niets van begrijp. Zij opende de goedang, zij riep haar kockie, bedistelde met deze het eten. De kockie was Latta, een nerveuse ziekte van ogenblikkelijk gesuggeereerde imitatie, met ook plotseling herstellingen en Eva had het plezier in de oude mei te plagen. La, la, li, la, la, riep zij. En de kockie schrikte en riep terug, herstelde zich ogenblikkelijk vergiftnismekend. Buwang kockie, buwang, en de kockie gesuggeereerd, groeide een tétampa, draagblad met ramboutans en mangistans, neer, dadelijk zich herstellende, smeekende de verspreide frugten oprapend en hoofdschuddende en smakkende met de tong. Kom, ga mee, ze Eva, tot Frans, anders breekt ze straks mijn eieren. Ayo, kockie, kloar, naar buiten. Ayo, kloar, herhalde de Latta kockie. Ala nioña, de ampon. Vergeving, nioña, alasunda nioña. Kom nog even zitten, vroeg Eva. Hij volgde haar. U is zo vrolijk, zei hij. U niet? Nee, ik ben melancholiek de laatste tijd. Ik ook, dat zei ik hier gisteren. Het ligt in de lucht van Labuwangi. Wij moeten maar alles van onze tafeldans verwachten. Zij zetten zich in de galerij. Hij zuchte. Wat is er, volg zei. Ik kan het niet helpen, zei hij. Ik hou van je, ik heb je lief. Zij zweeg even. Alweer, zei de zij, verwijtend. Hij antwoorde niet. Ik heb je gezegd, ik heb geen liefde natuur. Ik ben koud, ik hou van mijn man, van mijn kind. Laat ons vrienden zijn van helderen. Ik strijd het tegen, het geeft niets. Ik hou van Ida, wat de wereld ongelukkig willen maken. Ik geloof niet dat ik ooit van haar gehouden heb. Van helderen. Misschien alleen van haar mooie gezichtje. Maar hoe blank ook, zij is een nonna. Met haar keurtjes, haar kinderachtige tragiekjes. Ik heb dat vroeger zo niet ingezien. Nu zie ik het in. Ik heb wel voor uw Europese vrouwen ontmoet, maar u is mijn openbaring geweest. Van al het bekoorlijke, gracieuze artistieke in een vrouw. In u exotisch is, sympathiseert aan mijn exotisme. Ik stel je vriendschap op hoge prijs, laat dat zo blijven. Soms ben ik net gek, soms droom ik, dat we samen in Europa reizen, in Italië, in Parijs zijn. Dan zie ik ons samen in een dichter kamer, bij een vuur. U praatende over kunst en ik over het modern sociale van deze tijd. Maar daarna zie ik ons intimer. Van helderen. Het geeft mij niet meer of u mij waarschuwt. Ik heb je lief, Eva. Eva. Ik geloof dat in geen land zoveel lief wordt gehad als in Indië. Het is zeker door de warmte. Verpletten me niet onder je sarcasme. Geen vrouw heeft ooit zo tot mijn gehele ziel en lichaam gesproken als jij, Eva. Ze haalde de schouders op. Wees niet boos van helderen, maar ik kan niet tegen die barnaliteiten. Laat ons verstandig zijn. Mante man, jij en die vrouwtje, we zijn onderling goede gezellige vrienden. Je bent zo cool. Ik wil ons geluk van vriendschap niet beterven. Vriendschap. Vriendschap. Er is niets wat ik buiten het geluk in mijn huis zo hoog waardeer. Ik zou zonder vrienden niet kunnen leven. Gelukkig met mijn man, met mijn kind, heb ik daarna vrienden het eerst nodig. Om je te bewonderen, om over ze te heersen, en de boos. Ze zag hem aan. Misschien, zei de zei cool, ik heb misschien behoefte bewonderd te worden en te heersen. We hebben alle onze zwakheden. Ik heb de mijne, sprak hij bitter. Kom, sprak zij, liever, laat ons goede vrienden blijven. Ik voel mij diep ongelukkig, zei de hij doof. Het is of ik alles gemist heb in mijn leven. Ik voel iets onvolkomers in mij, omdat ik nooit sneeuw en ijs heb gezien. Sneeuw, dat is mij iets als een vreemde, onbekende zuiverheid. Waarheen ik verlang, kom ik zelfs nooit langs. Wanneer zie ik Europa? Wanneer dweb ik niet meer met de troveren en ben ik eens te barreut? Wanneer bereik ik jou, even? Ik streek naar alles voelhoorns uit, als een insect zonder vleugels. Wat is verder mijn leven? Met Ida, met drie kinderen in wie ik hun moeder voor zie. Jarenlang controleur blijven, dan, misschien, als hij stemt resident worden, en het blijven. En dan eindelijk ontslag krijgen of vragen en Tussuka Bumi gaan wonen, vegeterende op een klein pensioen. Ik voel in mij alles verlangen naar het ledigen. Je hebt toch je werk lief, je bent een goed ambtenaar. Eldersma zegt het altijd. Als hij niet werkt en zijn werk niet lief heeft, is verloren. Jij hebt geen natuur van liefde en ik heb er geen van werken, van niets dan werken. Ik kan werken voor een doel dat ik mooi voor mij zie, maar ik kan niet werken om te werken en de leegte van mijn leven te vullen. Je doel is Indië. Hij haalde de schouders op. Een groot woord, zeiden hij, dat kan zijn voor iemand als de resident wie in het meeloopt in zijn carrière, heeft zitten turen op ranglijsten en heeft zitten speculeren op de eens en ziekte en de ander zijn dood om promotie. Voor iemand als van ouderijk die waarlijk en volle idealistische eerlijkheid meent dat zijn doel Indië is. Niet voor Holland, maar voor Indië zelf. Voor de javaan die hij ambtenaar beschermt tegen de willekeur van landheer en planters. Ik ben cynischer aangelegd. Maar wees niet lauw over Indië. Het is geen groot woord, Indië is geheel onze grootheid van ons Hollanders. Hoor vreemdelingen spreken over Indië. Ze zijn alle verruchten over de glorie ervan. Over onze wijze van koloniseren. Toen hij mee met ons ellendige Hollandse geest in Holland, die niets van Indië weet die altijd een woord van spot heeft voor Indië in hun kleine stijven, burgelijke enkdenkendheid. Ik wist niet dat u zo met Indië dweepte. Gisteren nog voelde u hier angst in de land. Oh, en ik voelde de huivering van de geheimzinnigheid in de avond waarin iets schijnt aan te dreigen. Ik weet niet wat. Een banger toekomst, een gevaar voor ons. Voor ons. Ik voel dat ik persoonlijk ver van Indië afblijft staan, al wil ik het niet. Dat ik hier mis kunst. Dat waarin ik werd opgevoed. Dat ik hier mis in het leven van de mensen de mooie lijn. Uw ouders mij altijd wezen. Maar onrechtvaarder ben ik niet. En Indië als onze kolonie vind ik groot. Ons in onze kolonie vind ik groot. Vroeger misschien. Nu voor ongelukt alles. Nu zijn wij niet groot meer. U is een artistieke natuur. U zoekt niet tegenstaande u zezelde vindt. Toch altijd de artistieke lijn in Indië. En dan komt dat grote die glorie u voor de geest. Dat is de poesie. De poesa is een reuzachtige maar uitgeputte kolonie. Steeds uit Holland bestuurt met één idee winstbejag. De werkelijkheid is niet de overheerser groot in Indië, maar de overheerser kleine arm zielige uitzuiger het land uitgezogen en de werkelijk bevolking niet de Hollander die zijn Indisch geld opmaakt in Den Haag. Maar de bevolking, de Indische bevolking verknocht aan de Indische grond. U is van de overheerser die eens die bevolking uit zijn eigen bloed verwekte, waar nu dreigende op te staan uit die druk en die minnachting. U, artistiek, voelt het gevaar naderen, vaag als een wolk in de lucht, in de Indische nacht. Ik zie het gevaar al heel werkelijk opreizen, voor Holland. Zo niet van Amerika en van Japan uit, dan uit Indië's eigen grond. Zeg glimlachten. Ik hou ervan als je zo praat, zeiden zij. Ik zou je eindelijk gelijk geven. Als ik met praten zoveel bereiken kon, wachten hij bitter, opstaande. Mijn half uur is om. De resident wacht mij en hij houdt het niet van een enkele minuut te wachten. Adieu, vergeef mij. Zeg mij, zeiden zij. Ben ik koket? Nee, antwoorden hij. U is die U is. En ik kan niet anders, ik heb U lief. Ik strek mijn arme voelhoorns uit. Altijd. Dat is mijn noodlot. Ik zal U helpen mij te vergeten, zeiden zij, met een lieve overtuiging. Hij lachte even. Groeten ging. Zij zag hem oversteken de weg naar het residencierf waarin oppasser hem tegemoet kwam. Eigenlijk is het leven toch één zelfbedrog. Eén dwale in illusiedacht zei droef melancholiek. Een groot doel, een werelddoel voor zichzelf, voor zijn eigen lijf en ziel. Oh, god, wat is alles weinig? En wat waren wij rond zonder iets te weten? En elk zoekt zich zijn doelertje, zijn illusie. Gelukkig is alleen een acceptie, als Leonie van Oudeck, die leeft niet meer dan een mooie bloem. Een mooi beest. Haar kindje dribbelde naar haar toe. Een aardige, dikke, blonde jongen. Kind, dacht zij. Wat zal het jou zijn? Ach, misschien niets nieuws. Misschien een herhaling van wat al zo vele malen geweest is. Het leven is een roman die zich telkens herhaalt. Oh, als men zich zo voelt, dan drukt Indië. Zij omhelst haar jongen, haar traanendropen in zijn blonde krulletjes. Van Oudeck zijn residencie ik mijn kringetje van bewondering en heerse. Frans zijn liefde, voor mij. Wij hebben alle onspeelgoed zoals mijn kleine onno met zijn paardje speelt. Wat zijn wij weinig? Wat zijn wij weinig? Ons gehele leven lang stellen wij ons aan, verbeelden ons van alles, denken lijn en richting en doel te geven aan ons arme dwaalleventje. Oh, hoe kom ik zo, mijn kind? Mijn kind, en wat? Wat zal het jou zijn? Einde van hoofdstuk 2 van de stillekracht van Louis Coupiers. Voorgelezen en opgenomen in Rotterdam op 7 augustus 2010 door Karola Janssen www.karolajanssen.nl Pargaaf 1 tot en met 3 van hoofdstuk 3 van deel 1 van de stillekracht. Dit is een LibriVox opname en dus vrij van auteursrechten. Opgenomen door Karola Janssen de stillekracht van Louis Coupiers derde hoofdstuk 1. 15 paal van Labouwangi 13 paal van Nagarjiva lacht de suikfabriek van de familie de Luus. Half indo's, half solo's vroeger milieunair door de laatste suikerkrisis niet zo rijk meer maar toch nog een talrijk huisgezin onderhoudend. In deze familie die zich steeds wel kander hield, een oude moeder en grootmoeder solose prinses. De oudste zoon administrateur 3 dochters getrouwd en met haar mannen aan ployiers levende in de schaduw de fabriek. De werkzaam op de fabriek de talrijke kleinkinderen spelende om en bij de fabriek. De achterkleinkinderen kimmende om en bij de fabriek in deze familie waren de oude indische tradities bewaard die vroeger algemeen tegenwoordig zeldzamer worden door een drukker Europees verkeer. De moeder en grootmoeder was een dochter van een solose prins getrouwd met een jonge energieke aventurier en bohemien van de politie is, Ferdinante Luus die na enige jaren zwerven en zoekers en plaatsen in de wereld als hoofdmeester op een boot naar Indië was getogen, na allerlei levensverwisseling gestrand was de solo en er beroemd was geworden om een gerecht van tomaten en een van gevarseerde landboks. Door zijn recepten verschafte Ferdinante Luus zich toegang tot de solose prins wiens toch toch hij later hielden en zelfs tot de oude Susu Hunan. Na zijn huwelijk was hij grondbezitter geworden, volgens de solose adat Vazal van de Susu Hunan wie na iedere dag reist en vruchte voor de huishouding der Dalem, Parleis, Zond. Toen had hij zich gelanceerd in de suiker, radende de miljoenen die een goed gunstig lot voor hem verborgen hield. Hij was gestorven voor de crisis in alle rijkdom en eer. De oude grootmoeder in wie niets meer de jonge prinses herinnerde, die Ferdinante Luus getrouwd had om vooruit te komen werd door de bediende en het javaanse personeel van de fabriek nooit anders dan met een kruipende eerbied genaderd en ieder gaf haar de titel van Raad en Aayu Pangheran. Zij sprak geen woord Hollands. Gerimpeld als een verschompelde vrucht met haar verdoofde ogen en haar verlepte siriemond leefden zij rustig haar laatste jaren voort. Altijd in hun donkere zijde kabai, met juwelig gesloten aan hals en nauwe mouwen. Voor haar regtaande blik het vision van haar vroegere dalemgrootheid. Door haar verlaat uit liefde voor die Franse edelmankok die haar vaarde verlekkerd had met zijn recepten. In haar gedoofd gehoor het aanhoudend geruisterd centrifugies als van stoomboot schroeven gedurende de maanden lange maaltijd om zich heen haar kinderen kleinkinderen achter kleinkinderen. De zonen en dochteren door de bediende genoemd Raad Ajeng, allen nog altijd omgeven door de bleke oude jool van hun solose afkomst. De oudste dochter was gehuwd met een vol bloed blonden Hollander. De zoon die op haar volgde met een Armeniaans meisje. De twee andere dochters waren gehuwd met indoos. Bij de bruin, hun kinderen, bruin, getrouwd en ook kinderen hebben't zich mengende met de blonden familie de oudste dochter. En de glorie de gehele familie was de jongste zoon en broeder Adrien die door die van oudijk het hoofd maakte en trots de drukte van de maaltijd telkeste laboewang die was. In deze familie waren bewaard gebleven tradities die al uitgestorven zijn zoals mensen zich herinnerd bij indische families van jaren her. Hier vond men nog op het erf in de achtergalerij de talloze baboes van wie er ene alleen bedak fijn vreemd en de andere voor doepa. Wie er ook zorgt en derde sambal stamt alle met droomende ogen met lenige spelende vingers. Hier was het nog dat de rijterschotels aan de rijstafel geen einde nam. Dat een langerij bediende de ene naar de ander, weer een andere sajur, weer een andere lodde, weer een andere ayam plecht de grond diende terwijl achter de dames gehuurd de baboes in een aarde chobbe naar de verschillende smaken en ijzen en verwende verhemeltjes. Hier was het nog te gewoonte dat als de familie de races bijwoonde te Nagajiwa elk der dames verscheen met een baboe achter zich, langzaam, lenig, plechtig. De ene baboe met een bedakpotje, de andere met een pepermuntpomoniere, een binocle, een waaier, een flakon, als een hoofdstoet met rijksinsignien. Hier vond men ook nog de gast de reilugierkamers open voor wie aanklopte. Hier kon men blijven zolang men wilde, niemand vroeg naar rijstoel naar datum van vertrek. Een grote eenvoud van ziel, een al omvattene hartelijkheid, gedachtenloos en ingeboren, eerst hier, met een grenseloze verveling en mattheid. De ideeën genen, de woorden weinigen, de zachtig glimlach vergoedende idee en woord. Het materiële leven zat vol, rondgedien van koele dranken en kwee kwees en roejak. Drie baboes apart aangewezen om roejak te maken en kwee kwee. Tal van dieren over het erf, een kooi vol apen, enige lorris, honden, katten, tamme budgings en een kantjeel, een klein exkieshertje dat vrij rond liep. Het huis, gebouwd aan de fabriek, in de maaltijd dreunende van het machinegedruis, het stoomboot schoefgeluid, de ouderwetse meubels gemobileerd, de lage houten bedden met vier gesculpteerde klamboestijlen, de tafels met dikke poten, de wipstoelen met bijzonder ronderuggen, alles zoals men het niet meer zou kunnen kopen, alles zonder één moderne tint, behalve alleen gedurende de maaltijd, het elektrische licht in de voorgalderij. De bewoners, altijd ongekleed, de heer in het wit of blauw gestreept, de dames in sarong en cabai, zich bezighoudenen met aap of loren of kantiel in één fout van ziel, met altijd dezelfde lieve aardigheid, langzaam en slepend en hetzelfde zachte lachje. De hartstochten, die er wel waren, sluimerden in, in die zachte glimlach. Dan de maaltijd voorbij, al de drukte voorbij, als de rissen der suikerkaren getrokken door de prachtige sapjes, de runderen met glansende bruine huiden, altijd en altijd meer riet aangebracht hadden over de met ampas, rietvezels, bedekte weg, die vernieuwd was door de brede karresporen, de bibit, zaad, voor het volgend jaar gekocht, de machine stil, plotselingen herademing uit staagarbeid, de zo lange lange zondag, de rust van maanden, de behoefte aan feest en pret, het grote diner bij de landvrouw, met een bal en tablo vivan, het gehele huisvol gasten die bleven en bleven, bekend en onbekend. De oude, gerimpelde groot mama, de landvrouw, de rader Aayu, bevrouw De Luus, hoe men haar ook noemen wilde, beminderlijk met haar doffe ogen en haar siriemond, beminderlijk tegen iedereen, achter zich steeds een aannakmas, een gouden kindje, een opgenomen armprinsesje dat haar, de grote prinses uit solo, een gouden siridoos achter nadrog, een klein slangvrouwtje van acht jaar, het voor haar met een frangje geknipt, met natte bedak, het voorhoofd geblankt, al ronde borstjes onder het roze zijde kabaatje en de gouden miniatursarong om de smalde heupjes, als een poppetje, een speelgoed voor de rader Aayu, bevrouw De Luus, de warrière De Luus en voor de kampongste volksfeesten één al oude mildheid waarin geheel patjaran deelde volgens de traditie der miljoeniteit die altijd werd nagenomen als crisis en malaise. Het was nu na de maaltijd en na de feesten een betrekkelijke rust in huis en in een slepende indische kant was ingetreden. Maar voor de feesten waren overgekomen met vrouw van Oudeik, Theo en Doddy en zij logeerden gedurende enkele dagen nog de patjaran. Om de ronde marmere tafel waarop glazen stroop, limonade, whisky soda zat een grote cirkel van mensen. Maar niet veel, zij schommelde behaagelijk op en neer, nu en dan wisselend een enkel woord. Mevrouw De Luus en mevrouw van Oudeik spraken maar lijst, maar niet veel. Een zachte, goedmoedige verveling zeefde neer op zo vele schommelende mensen. Vreemd was het te zien die verschillende types. De mooie melkblanke Leonie naast de geel-gerimpelde rader Aayu de Hoewarrière. Theo, Hollands blanke en blond met zijn volle lepen van sensualiteit die hij van zijn nonnamoeder had. Doddy als een rijpe roze al met haar fonkelirissen in de zwarte pupillen. De zoonadministrateur Archeel de Luus, Groot, Fors, Bruin wiens gedachte alleen ging over zijn machinerieën en zijn biebit. De tweede zoon, Roger klein, mage, Bruin boekhouder, wiens gedachte alleen ging over de winst van dat jaar met zijn Armenianse vrouwtje de oudste dochter, al oud, dom, lelijk Bruin met haar volbloed Hollands man die haar uitzag als een boer. De andere zonen en dochteren in alle nuances van Bruin en niet dadelijk uit elkaar te kennen. Om en heen de kinderen de kleinkinderen de baboes de kleine gouden pleegkinderen de lorris en de kanchil en overal deze mensen en kinderen en beesten als uitgeschut enige goedhartigheid van samenleving. Maar ook overal de mensen en de andere woestemmoeder die achter hun allen hoofden een bleke orioel van Javanse aristocratie deed glimmen waarop niet het minst vier waren de Armenianse schoondochter en de boers Hollands schoonzoon. Het levendicht van al deze door lang patriarchaal samenleving in elkaar versmeltene elementen was de jongse zoon Adrien de Luce, Ady in winne het bloed van de solose prinses en dat van de Franse avonturier menging die hem wel geen hersenen had gegeven maar een mooiheid van jonge Sinjo met iets van een moor iets verleidelijk, zuidelijks, iets Spaans alsof in dit laatste kind de beide zo vreemde elementen van ras zich voor het eerst harmonieus hadden gepaard voor het eerst zich hadden gehuwd in voorkomen bekendheid met elkaar alsof in hem dit laatste kind naar zoveel kinderen avonturier en prinses voor het eerst zich in harmonie hadden ontmoet iets van verbeelding of intellect zich in Ady niet te hebben onmachtig twee denkbeelden te verenigen tot één groep van gedachten voelen deed hij alleen met de vage goedhartigheid die neergezeefd was over de hele familie en verder was hij als een mooi dier in zijn ziel en zijn hersenen ontaart maar ontaart tot niets tot één groot niets tot één grote leegheid terwijl zijn lichaam geworden was als een weder geboorte van ras en mooiheid terwijl zijn merg en zijn bloed en zijn vlees en zijn spieren geworden waren tot ene harmonie van fysieke verleidelijkheid zo lauter, dom, mooi zinnelijk dat de harmonie dadelijk sprak tot een vrouw deze jongen had maar te verschijnen als een mooie zuidelijke god of alle vrouwen zagen naar hem en namen hem op in de diepe van haar verbeelding om hem zich later weer te roepen om een racebal te naar Gigiwa te komen of alle jonge meisjes waarop hem verliefd hij plukte de liefde waar hij ze vond volop in de kampung van Pacharam en alles wat vrouw was was op hem verliefd vanaf zijn moeder tot zijn kleine nichjes Doordi van Audeik was smoorlijk op hem verliefd was hij van kentje van zeven al honderden malen geweest op Wienmar voorbijging voor de blikhaar vonkel Irisen maar zoals op Adi nog nooit het straalde zo uit haar wezen dat het was als een vlam dat in ieder het zag en glimlachten het maalfeest was haar geweest ene verrukking als zij dansten met hem ene marteling als zij dansten met een ander hij had haar niet gevraagd maar ze dacht hem te vragen ten huwelijk en te sterven als hij niet wilde ze wist de resident haar vader wilde niet hij hield niet van die De Lucius van die solose Franse boel als zij zeiden zou haar vader toegeven omdat zij Doordi anders zou sterven voor dat kind van liefde was die jongen van liefde de wereld het helal, het leven hij maakte haar het hoofd hij zoende haar celletjes op de mond maar niet meer dan hij gedachteloos andere deed, hij zoende andere meisjes ook en kon hij dan ging hij verder, natuurlijk weg als een verzengende jonge god een godzonder gedachte maar voor de dochter van de resident had hij nog enig ontzag hij had nog moed, nog brutaliteit zonder veel passie van keuze vindende een vrouw, een vrouw en zo zat van overwinning dat hinderpalen hem niet prikkelde zijn tuin was vol van bloemen die zich alle hieven naar hem toe hij strekte de hand uit bijna zonder te zien hij plukte maar terwijl zij schommelde om de tafel zagen ze hem door de tuin aankomen en alle de ogen van die vrouwen gingen naar hem toe de vrouw verleidig die kwam in de zondenschijn als een stralen kans om hem heen de raden Aayu Douariere glimlachten en zacht naar haar jongste zoon vliefd op haar kind, haar lieveling achter haar op de grond gehurkt gluurde met grote ogen het gouden pleegkindje uit de zusterskeken uit de nichjeskeken uit en Doddy werd bleek een leonie van oudeijks blanke melk tint tintte zich met een roze weerschein die wegleed in de glans van haar glimlach werktuiglijk zacht zij Theo aan hun ogen ontmoeten elkaar en deze zielen van liefde alleen van liefde der ogen, der monden van liefde van het gloeiende vlees begrepen elkaar en Theo Chaluzie gloeide zoveel leonie tegen wat de roze weerschein bestierf dat zij bleek werd en bang een plotseling onberedeneerde angst die door haar gewone onverschilligheid heenhuiverde terwijl de verleider in zijn straalekrant van zonderschein nader kwam en nader twee mijn vrouw van oudeijk had beloofd nog een paar dagen te patjaram te blijven en ze zag je eigenlijk tegenop niet geheel thuis in dit element van ouderwetse indiesheid maar toen Addy verscheen, bezond zij zich in het diepste geheim van zichzelf eeren diende deze vrouw haar gezinnelijkheid overde deze melkblanken kreolen al het intieme van haar roze verbeelding van haar onblusbaar verlangen en in die eeren dienst was zij als gekomen tot een kunst een kennis, een wetenschap die van met een enkele blik vastestellen voor zich wat haar aantrok in de man die haar naderde in de man die haar voorbij ging in de ene was het zijn houding was het zijn stem in de andere was het de lijn van zijn nek op zijn schouders en in derde was het zijn hand op zijn knie maar wat het ook was zij zag het dadelijk met een enkele blik zij wist het ogenblikkelijk in een enkele seconde zij had de voorbijganger geoordeeld in een ondeelbaar ogenblik en zij wist dadelijk wien zij verwierp en dat waren de meesten en wien zij waardig keurden en dat waren er velen en wien zij verwierp in dat ondeelbare ogenblik van haar opperste gerecht met die enkele blikken behoefde ook nooit te hopen zij, priesteres, liet hem niet toe in de tempel voor de andere was de tempel open maar alleen achter het gordijn van haar correctheid hoeprutaal ook, zij was altijd correct de liefde was altijd geheim voor de wereld was zij niet anders dan de innemend glimlach de residentsvrouw een beetje indolent en die iedereen overwoond met haar glimlach zag men haar niet, dan sprak men kwaad van haar zag men haar, dan had zij dadelijk overwonnen tussen alle, met wie zij het geheim van haar liefde deelde was als een vrijmetselarei als een mysterie van eredienst nauwelijks, even met elkaar fluisterde zij een paar woorden bij één en zelfde herinnering en glimlachend, melkblank, rustig kon Leonie zitten in een grote cirkel om een marmeren tafel met minstens 2-3 mannen die wisten van het geheim het verstoorde niet haar rust en het bedierf niet haar glimlach zij glimlacht tot vervelend stoen nauwelijks glede haar blik van de ene naar de ander en oordelde zij nog eens even na met haar onveilbare kennis van oordeel nauwelijks wolkte bij haar op de herinneringen aan de verleden uren nauwelijks gedacht zij de afspraak voor de volgende dag het was het geheim dat Leon bestond in het mysterie van het samen zijn en dat Immers nooit werd gesproken voor de profane wereld zocht in de cirkel een voet te haren zij trok de haren terug zij flirtend nooit zij was zelfs wel eens een beetje vervelend stijf, correct, glimlachend in de vrijmetselerij tussen de geinitiëerde en haar gaf zij het mysterie bloot maar voor de wereld in de cirkels om de marmeren tafels gaf zij zelfs geen blik geen handdruk zweemde haar japon zelfs geen broekspijp aan ze had zich die dagen verveeld de pacharam waar zij de invitatie voor het maalfeest had aangenomen omdat zij vroeger jaren al geweigerd had waar nu zij audi zag naderen verveelden zij zich niet meer natuurlijk kenden zij hem al jaren en dan had zij hem zien opgroeien van kind tot jongen, tot man en had zij hem als jongen zelfs wel eens gezoend al lang had zij hem geoordeeld de verleider maar nu, terwijl hij kwam in de auroyolvende zonnenschijn oordeelde zij hem nog eenmaal zijn mooie, slanker dierlijkheid en het gloeien van zijn verleiders ogen in het schaardoerbruin van zijn jongenmoore gezicht de krullende zwelling van zijn zoonlippen met het jonge dons van zijn knevel het tijgensterken en lenigen van zijn don gwanleden het vlam daar alles tegen zoals zij de ogen knipten terwijl hij goedte zich zette, een vrolijkheid van woorden rondgooien in die cirkel van loome sprake en sluimerende gedachten als of hij een handvol van zijn zonnenschijn van het stofgoud zijn verleiding rondsmeed over alle alle die vrouwen, moeder en zuster en nichjes en Dodie en Leonie zag Leonie hem aan zoals zij hem alle aanzagen en haar blik gleed naar zijn handen zij had die handen kunnen zoenen zij verliefde ineens op die vorm van vingers op die bruine tijgenkracht van palm zij verliefde ineens op gehele jonge wilde dierachtigen dat is een geur van mannelijkheid wademde uit geheel die jongen zij voelde haar bloed kloppen nauwelijks betoonbaar trots haar grote kunst zich koel en correct te houden in de cirkels om de marmeren tafels maar zij verveelde zich niet meer zij had een doel voor de volgende dagen alleen zo klopte haar bloed dat Theo haar bloos had gezien en de trilling van haar oog leden verliefd als zij op haar was had zijn oog haar ziel door drongen en toen zij opstonden om te reistafelen in de achtergraderij waar de baboes al heurkten om in stenen potjes met stampers ieders verschillende oelek te vrijven beter haar alleen dit woord toe pas op zij schrikten zij voelde dat haar haar dreigde dat was nooit gebeurd alle die gedeeld hadden in het mysterie hadden haar altijd ontzien zij schrikten zo zelfs zo verontwaardigd om dat aanraken van het tempelgodijn in een galerij vol mensen worrelde in haar rustige onverschilligheid en dat zij tot opstand werd gewekt in haar altijd onbezorgde zelfkanten maar zij zag hem aan en zij zag hem blond, breed, groot haar man in het jong zijn indische bloed alleen zichtbaar in de zinnelijkheid van zijn mond en zij wilde hem niet verliezen zij wilde zijn type hebben naast de type van de morse verleidig zij wilde hem bijden zij wilde proeven het verschil van hun beide mannenbekoring verindoosde, hollandse, blond en blanke en het wilde dierachtigen van Adi haar ziel treelde haar bloed treelde terwijl de lange rij de schotel specht stategrond ging zij was zo in opstand als zij nog nooit was geweest het ontwaken uit haar placide onverschilligheid was als een weder geboorte als een onbekende emotie zij was verwonderd dechtig te zijn en dit voor het eerst te voelen een koortsachtige slechtheid bloeide in haar op als met bedwelmende rode bloemen zij zag naar Doddi zij zat naast Adi, zij kon bijna niet eten het arme kind, gloeiende van liefde ho, de verleider die maar had te verschijnen en Leonie, in die koorts van slechtheid jubelde te zijn de mededinkster van haar zo veel jongere stiefdochter zij zou voor haar passen zij zou zelfs van oudijk waarschuwen zou het ooit tot een huwelijk komen wat kon het haar schelen wat deerde haar Leonie huwelijk oh, de verleider nooit had zij hem, de opperste zo gedroomd in haar roze uren van siesta dat was geen charme van Girubbeintjes dat was de sterke lucht van een tijgerbekoring het goudgevonkel van zijn ogen de spierledigheid van zijn sluipende klauw en zij glimlachte tegen Theo met één blik van zich geven grote zeldzaamheid in de cirkel van reisdeetende mensen ze gaf zich anders nooit in publiek nu gaf zij zich even, blij om zijn chaluzie zij hield ook razend van hem, zij vond het heerlijk dat hij bleek en boos zag, van ei verzucht en om haar heen was haar zondemiddag één gloed en de sambel prikkelde haar droog verheemelte een licht zweet parelde aan haar slapen, haar borst perelde onder de kant erbij en zij had tegelijk hen beide willen omhelzen Theo en Ardie in ene omhelzing in ene mengeling van verschillende lust ze beide drukkende tegen haar lijf aan van liefde vrouw drie die nacht was als een dons van fluweel loom neerzevende uit de luchten de maan in haar eerste kwartier vertoonde een heel smaller cirkel horizontaal zijn Turkse halve maan aanweer punten het onverlichte gedeelte daar schijf na ief uitstippelde tegen de nacht een lange laan van Tjemara's strikte zich uit voor het landhuis de stammer recht het loven als uitgeblozen plush en graveld fluweel wat de achter gedod tegen de wolken aan die laagdrijvende allemaan tevoren de naderende regenmoeson aankondigde wouwduiven keerde soms en een tokijs sloeg eerst met twee rammelende voorslagen als bereid hij zich in vier vijfmaal herhaalde roep van tokij eerst krachtig dan buigende en verzwakkende de gardoe, nachtwacht in zijn huisje voor aan de grote weg waar aan de slapende passar nu zijn lege stalletjes plekten sloeg elf houten slagen op zijn tongtong een holhoutblok en toen nog een heel laat karretje ging voorbij, riep hij met een schoren stem werda de nacht was als een dons van fluweel loom neerzevende uit de luchten als een omweemlende geheimzinnigheid als een beklemende aandreiging van toekomst maar in die geheimzinnigheid onder de geplose zwarte watten het gravelde plus de tjamaras was als een onontkombare verlocking tot liefde in de windloze nacht als een fluister om dit uur niet laten voorbij gaan wel als een spotgeest sarderde tokken droogkomiek doende en de gardoe met zijn werda deed schrikken maar zachtjes keerde de woudduiven en geheel de nacht was als een dons van fluweel als één grote alkoof die het plus de tjamaras gordijnde terwijl de zwoelten der verre regenwolken die gehele maand aan de einde omduizelde met een drukkende tover geheimzinnigheid en betovering dreven in de donzende nacht zevende neer in de alkoof die schemerde versmelten de allerdenken en ziel en warm visionende voor de verzinnen de tockersweeg de gardoe dommelde in de dons nacht heerste als een toveres gekroond met de sikkel der maan ze liepen zacht aan twee gestalten van jeugd de armen om elkaar's middel mond zoekende mond in het dwingen van de betovering zij schouwde aan onder het geplozen verweelde tjamaras en zacht in hun witte kleren blankte zij aan de paar van liefde dat eeuwig is en zich altijd herhaalt overal en hier vooral was het paar van liefde als onvermijdelijk in de tovernacht was het als één met de nacht opgeroepen door de toveres die heerste hier was het vertaal opgebloeid als een dubbele bloem van noodlotliefde in het donse mysterie en de verleider scheen te zijn de zoon van die nacht de zoon van die onontkoombare koningin de nacht die het meisje zwak voerde mee in haar oren scheen de nacht te zingen met zijn stem en haar kleine ziel smolt vol van haar zwakte in de magische machten ze liep aan tegen zijn zijde voelende zijn een lijfswarmde dringen door haar verlangende maagdelijkheid heen en haar blik zwom naar hem op met de smachtingen van haar fonkeliris die op diamante in haar pupil hij dronken door de macht van de nacht de toveres die was als zijn moeder dacht haar eerst verder te voeren aan geen werkelijkheid meer denkende zonder ontzacht meer voor haar zonder vrees meer voor wie ook dacht haar verder te voeren voorbij de gardoe die dommelde over de grote weg in de kampon die daar schoon tussen de statievederbossen de klapperbomen als het Balda Keinhun er liefde haar te voeren naar een schuilplaats een huis dat hij kende om zou openen toen zij eensklaap stil hield en schrikte en zijn armen omklemde en zich nog dichter drukte tegen hem aan en hem bezwoer van neen dat zij bang was waarom? volg hij zacht met zijn stem van fluweel even donzig diep als geheel de nacht was waarom dan niet van nacht, van nacht eindelijk zonder gevaar zou het zijn maar zij ze rilden, ze sidderten en ze smekten Ardi, Ardi, nee nee, ik durf niet verder ik ben bang dat de gardoe ons ziet en dan, daar loopt een hardgie met een witte tulband op hij zag uit naar de weg en de overkant wachten de kampong onder het Balda Keinhun van de kalpperbomen met de bambu hut die men zou openen een hardgie waardoor die, ik zie niemand hij ging over de weg hij keek naar ons om, hij zag ons ik zag zijn ogen schitter hij ging achter die bomen in de kampong lieveling, ik heb niets gezien javel, javel ik durf niet, Ardi o toe, laat ons terug gaan zijn mooi moors gezicht verduisterde hij zag al het hutje zich openen door de oude vrouw die hij kende, die hem aanbad als iedere vrouw hem aanbad van zijn moeder af tot zijn kleine nichtjes en nog gespogen hij haar over te halen maar zij wilde niet, zij bleef staan zij klamten zich op haar gevoetjes toen keerden zij terug en zoelen waren de wolken lagen aan de horizon en dichter was het donds van de nacht als een warme sneeuw voller, zwarter was het geravel van de Tjemaras het landhuis schemerde op onverlicht, diep in slaap en hij smeekte haar hij bezoer haar hem die nacht niet te verlaten dat hij sterven zou die nacht zonder haar al gaf zij toe, beloofde haar haar arm om zijn hals toen zij weer schrikten en weer uitriep Adi, Adi daar alweer, die witte figuur hij schreent overal hardjes te zien, spotte hij daar dan, kijk hij keek hij zag waardelijk nu in de donkere voorgalerij een witte figuur hen naderen maar het was een vrouw mama schrikte Dodi het was werkelijk Leonie en ze kwam langzaam naar hen toe Dodi, zeiden zij zacht ik heb overal naar je gezocht ik ben zo bang geweest ik wist niet waar je was waarom ga je zo laat nog wandelen Adi, ging zijn zacht voort liefmoedelijkjes als tegen twee kinderen hoe kan je zo doen en zo laat nog met Dodi wandelen je moet het heus nooit meer doen hoor ik weet wel dat het niet is maar als iemand het zag je moet me beloven het nooit meer te doen ze smeekte het liefjes innemend verwijtend doende of zij hen wel begreep of zij wel wist dat zij voor elkaar blakten in het donzende tovernacht in haar woorden hen dadelijk vergevend ze zag eruit als een engel met haar ronde blanke gezicht in het los hangende golfende blonden haar in de witte zijde kimono die een soepele plooie omharing en zij trok Dodi naar zich toe en zoende het kind en Dodi strane wisten zij af zachtkens duurde zij Dodi weg na haar kamer in de bijgebouwen waar zij veilig sleept tussen zovele andere kamers vol dochters en vol kleinkinderen van de oude mevrouw de Luus en terwijl Dodi zacht wedend ging naar de eenzaamheid van die kamer sprak Leonie nog tegen Adi zacht verwijtend, liefjes waarschuwend als een zuster nu terwijl hij mooi moorsbruin met een verlegen blak voor haar stond zij waren in de schemer de donkere voorgallerij en buiten weer rokte de nacht de onontkoombare walmen van weelden van liefde van donzend mysterie en zij verweet en zij waarschuwde en zij zijde dat Dodi een kind was dat hij geen misbruik mocht maken hij haalde zijn schouders op hij verdedigde zich met zijn blak als stofgoud file zijn woorden op haar terwijl als van een tijger zijn ogen funkelde hem overredende toch voortaan om armen Dodi te sparen vatten zij zijn hand zijn hand waarop zij verliefd was zijn vingers, zijn palm die zij dien morgen in haar verwarring had kunnen kussen en zij drukte die hand en zij weende bijna en zij smeekte hem genaden voor Dodi hij merkte het eensklaps hij zag haar aan met de bliksel van zijn wilde dierenblik en hij vond haar mooi hij vond haar vrouw, melkblank en hij wist haar priesteres ook over Dodi sprak hij haar dichter naderende, haar aanvoelende drukende tussen zijn handen haar beide handen haar doende begrijpen dat hij begreep en nog wenende doende en smeekende leiden zij hem voort en zij opende haar kamer hij zag een vrouw licht en haar meid Oeriep die zich door de buiten deur verwijterde en zich daar te slapen legde als een trouwdier op een matje toen lachte zij hem tegemoet en hij, verleider, was verbaasd over een gloed van de lach van die blanke en blonde verleideres die haar zijde kimono afweerp en als een beeld voor hem stond naakt haar armen bereidende open Oeriep buiten luisterde even en zij wilde, glimlachende zich leggen te slapen dromende van de mooie sarongs die de kanjeng haar morgen zou geven toen zij even schikten en ze vroeg lopen en verdwijnen in de nacht een haji, met witte tulband einde van paragraaf 1 tot 3 van hoofdstuk 3 van de stille kracht van Louis Coupérez voorgelezen en opgenomen op 11 augustus 2010 door Karole Jansen www.karolejansen.nl paragraaf 4 en 5 van hoofdstuk 3 van de stille kracht dit is een liepuvox opname opgenomen door Karole Jansen de stille kracht van Louis Coupérez derde hoofdstuk 4 10 dag zou de regent van Nagajiwa de jongere broeder van Sonario op Pajaram een bezoek komen brengen omdat mevrouw van Audeik de volgende dag vertrok men wacht hem af in de voorgadderij schommelend om de marmeren tafel toen zijn rijdtuig de lange afnude Tjemara's binnenraadelde zij stond er alle op en nu vooral bleek het hoe hoog de oude Radaraju de Duariere in aanzien was hoe nauw verwand zijn was aan de Susu Hunan zelfen want de regent stampt uit en zonder een stap verder te doen heurkt hij neer op de eerste stap van de voorgadderij en maakte er biedig de Samba terwijl achter zijn rug een volgeling die de gesloten goud en witte paayong als een dichtgestraalde zon ophield zich nog kleiner maakte en kromp in een van vernietiging en de oude vrouw de solose prinses die weer de dalem voor haar ogen zag schitteren naderte hem hetende regent welkom in de hoflijkheid van het paleis Javaans de taal tussen voorstelijke gelijken tot de regent oprees en achter haar de familie kregen naderte en de wijze waarop hij toen eerst goede de vrouw van zijn resident heeft ook was bijna neer buigend vergelaken bij zijn kruipigheid van zo even hij zette zich toen tussen mevrouw de luus en mevrouw van oude ijk en een slepend gesprek begon de regent van Nakujiwa was een ander type dan zijn broer de sonario groter, grover zonder dat levende wajangpoppige van deze hoewel jonger zag hij ouder uit zijn trekker verstart van hartstocht zijn ogen verbrandt van hartstocht hartstocht voor vrouwen voor wijn hartstocht voor opium hartstocht voor al voor spel en een stille gedachte scheen op te vonklen in dat slepende loome gesprek zonder idee en de woorden zo weinig telkens gescandeerd door het hoffelijke saia, saia waarachtig zij alle verborgen hun geheimen verlangen we sprak maar leis omdat mevrouw van Audeik niet jawaans doorstraten de feit een moeilijke taal, vol tinten van etiketten waaraan nauwelijks in enkele hollander zich waagt tegenover javanen van rang zij spraken weinig, zij schommelde zacht, een vage glimlach van hoffelijkheid duidde aan dat ieder meedeed met het gesprek ook al wisselde alleen mevrouw de lus en de regent nu in dan een enkel woord tot ze eindelijk de de lus, de oude mama de zoon Roger de bruine schoondochters zich niet inhouden konden, zelfs niet voor mevrouw van Audeik en verlegen lachte terwijl dranken en koek werden rondgediend tot zij trots hun hoffelijkheid elkaar snel raadpleegden met een paar woorden javanes over Leeuunie heen en de oude mama eindelijk haar vroeg zich niet meester meer of zij het kwalijk zou nemen als zij in ogenblikje speelden en zij zagen haar alle aan de resident, de vrouw van de gezagsman die zij wisten het hater hun dobbelspel hun verderf waarin verongelukte de hoogheid der javanse geslachten die hij hoog wilde houden trots zijnzelfen maar zij te onverschillig dacht haar niet aan met een enkel woord van taktvolle scherzen hen te weerhouden haar man te willen zij de slaafin van haar eigen hartstocht liet hen slaven zijn van de hunnen welust van hun slavernij zegt Lim lacht er alleen en dulde garenen dat in de schemer van de wijde vierkante binnengalerij zich de spelenstrokke terug de dames nu begeerig telendaar geld in haar zaktoe wisselde bij de heren tot zij zich zetten dicht bij elkaar en de oog op de kaarten de oog spiedende in alkanens ogen speelde en speelde eindeloos door winnende, verliezende betalende of opstrijkende de zaktoek met geld even open en weer dicht zonder woorden alleen met het klein vierkant gedwarrelder kaarten in de schemer van het binnenvertrek speelde zij slikoor of stoteren Leonie wist het niet onverschillig ver van die passie en blij dat Adi naast haar bleef en Theo jaloers hem aanzag wist hij wat vermoedde hij iets haar oeriep altijd zwijgen zij genoot in de emotie en ze wilde hem bijden zij wilde blanke en bruin bijden en dat Doody zat aan de andere zijde van Adi en bijna ver kwijnt schommelde deed haar een akut en slecht plezier wat was er anders in het leven dan zich te laten gaan naar de drank van zijn wilde verlangen ze had geen ambitie onverschillig voor het hogen van haar repositie zij de eerste vrouw de residentie al haar verplichting schoof op Eva Eldersma wie het geen aandoening gaf dat honderden op de recepties de labuwangi, teniga Java en alters haar begroeten met ene plichtpleging die zweende naar forstelijk eerbetoon die stilletjes in haar roze pervers gedroom een romant van mendes in de handen lachten om die overdrijving der binnenlanden waarin de residentvrouw een kononin kan zijn ze had geen andere ambitie dan de man te hebben die zij waardig koos geen ander zili leven dan de eerdienst van haar lichaam, als een afrodit die priesteres voor zichzelf zou zijn wat kon het haar schelen of zij daar speelden of de regent van Nagajiwa zich verwoesten zij vond het entegeneel belangrijk op zijn verteerd gezicht die verwoesting gade te slaan en zij jou zorgen zichzelf nog meer dan gewoonlijk te verzorgen de oerriep te laten maceren haar gelaat en haar leden de oerriep nog meer te laten bereiden de blanke liquide bedak de wonderkrem, toverzelf waarvan oer op wist het geheim en die het vlees hield hard en rimpeloos en blank als een mangistan zij vond het belangwekkend te regent van Nagajiwa te zien opranden als een kaars dom, versufft van vrouwen wijn, opium, kaarten van het versuffende tuur op kaarten dobbelende de kans berekenend die niet te berekenen was bijgelovig berekenend uitdelende volgste wetenschap de pittangans de dag, het uur dat hij spelen moest om te winnen het aantal van de medespelers door hoeveelheid van zijn inzet nu in dan zacht zij daar sluiks naar de gezichten de spelers in de binnengalerij verdonkerd in schemer en winzucht en zij bedacht wat een oudijk zou zeggen hoe boos hij zou zijn als zij hem hiervan vertelden wat deerde het hem of die regentenfamilie zich urineerden wat deerde haar zijn politiek de gehele hollandse politiek die zo garene inwaardig aanzien houten javaanse adel door welke zij de bevolking gegeerd wat deerde haar of een oudijk denkende aan de oude nobelen pangeran weemoed voelden haar ondergang zijnige kinderen haar deerde het alles niets haar deerde nu alleen zichzelf en adi en teo zij zou dienmiddag haar stiefzoom haar blonden toch zeggen niet zo jaloers te zijn het werd zichtbaar zij was zeker dat door die het zag had zij gisteren het arme kind niet gered hoe lang zou dat smachten duren zou zij van oudijk liever niet waarschuwen als een goede, voorzichtig moeder haar gedachte dwaalde loom de morgen was broeiend in die laatste, zengende dagen de Oost no Son wanneer clamheid op de leden pareld dan trelde haar lichaam en door die laatende met adi troonden zij teo mee en brist bij hem dat hij zo je loers keek van machteloze hoeden zij maakte zich een beetje boze en vroeg of wat hij wilde zij waren ter zijde van het huis gegaan in de lange zijgalerij daar waren apen in een kooi pisangschillen er omheen gestorreerd van de vruchten die de beesten gegeten hadden door de kleinkinderen gevoed reeds een paar maal had mij gegonkt voor de rijstafel en in de achtergalerij heurkte al de baboes vrijvende een ieder sambal maar om de speeltafel schreeuw mij niet te horen alleen werden de vluisterende stemmen hoger, schellig en zowel Leonie en Theo als adi en dodie luisterden op een twist scheenplotseling los te barsten trots het gesus van mevrouw de luus tussen Roger en de Regent zij spraken je vaans maar zij lieten de hoofdelijkheid varen zij schoelden als kooelisch elkaar voor valspelers uit telkens hoorde men het sussende gedoe van de oude mevrouw de luus bijgestaan door haar dochters en schoondochters maar ruw werden stoelen verzet en glas sprak Roger scheen de kaarten woest neer te gooien alle de vrouwen daar binnen sussende met hoge stemmen met toffe stemmen, vluisteren met uitroepjes met kreetjes van genade en verontwaardiging aan alle hoeken van het huis luisterden de bediende talloes toen zakten de twist lange verklaringen redeneerden nog boos op tussen de Regent en Roger de vrouwen sussende sht sht verlegen voor de residenzvrouw uitkijkende waar zij toch was en eindelijk werd het stil en gingen zij stil zitten hopende dat de twist niet te veel gehoord zou zijn tot en laatste heel laat bij drieën de oude mevrouw de luus de dobbelpassie nog lichtende in haar uitgedoofde ogen maar waardig verzamelende een vestige van prinses in de voorgalerie kwam en doelde of er niets gebeurd was vroeg of mevrouw van Oudeik aan tafel kwam vijf ja, Theo wist hij had na de reisstafel met Oerriep gesproken en hoewel de meid eerst dat willen ontkennen bang de sarungs te zullen verliezen had zij niet kunnen blijven liegen heel zwakjes maar betuigend van neen van neen vroeg in diezelfde middag had hij Adi opgezocht razend van jeleuzie gekalmeerd had hem die totale afwezigheid van de enkele gedachten indien verleidig die ogenblikkelijk vergad na het uur van liefde zo harmonisch vergad dat Adi met ogen van naieve verbazing had opgekeken toen Theo rood, ziedende in zijn kamer gekomen was en voor zijn bed waarin hij lag geheel naakt en hij gewoont was in zijn siesten jong, prachtig als bronz sublime als een antieke statu had staan betuigen dat hij hem op zijn gezicht zou slaan en zo naif was Adi's verbazing geweest zo harmonisch en onverschilligheid zo totaals geen hij vergeten het liefde uur van de vorige nacht zo rustig had hij gelach om het idee van te vechten om een vrouw dat Theo was bedaard en op de rand van zijn bed was gaan zitten en toen had Adi, een paar jaar jonger maar met zijn ongeevenaarde ondervinding hem toch gezegd dat hij dat toch niet meer doen moest zo boos worden om een vrouw een met tressen die zijn gaf aan een ander en bijna vaardelijk meeleidend had Adi hem geklopt op de schoudig en omdat zij nu toch wisten van elkaar eens vertrouwelijk met elkaar gesproken elkander vertrouwelijk uitgehoord andere dingen vertrouwt ze elkander toe over vrouwen over meisjes Theo vroeg of Adi door die zou trouwen maar Adi zei dat hij aan trouwen niet dacht en dat de resident ook niet zou willen omdat die van zijn familie niet hield en hen te indies vond met een enkel woordliteid toen uitkomen ook zijn trots op zijn solose afkomst ook zijn trots op de oude riool die bleek glom achter alle hoofden de lusus in Adi vroeg Theo en hij wist dat hij in de kampoen een broertje had lopen Theo wist van niets maar Adi verzekerde het hem een zoonje van papouwer uit de tijd toen de oude nog controleur was geweest te Nagajiwa een kerel van hun leeftijd geheel vernieuwd de moeder was dood misschien wist de oude het zelf niet dat hij nog een kind in de kampoen had zitten maar het was waar iedereen wist het en de minste couli wist het een werkelijk bewijs was er niet maar wat zo geweten werd door de hele wereld was evenwaar als het bestaat van de wereld wat de kerel deed niets, vloeken, betuigend dat hij een zoon was van de kanjeng 2nd resident die hem in de kampoen liet verrekken waarvan hij leefde van niets van hetgeen hij hoogweg bedelde van wat men hem gaf en dan van allerlei praktijken van door de districten rondgaan door alle dessa's en vragen of er niets te klagen viel en de requestjes opstellen van lui op de porren en mecca te gaan en hun passage te laten bespreken bij heel goedkope stoomboot onderneming waarvan hij stil agent was en ging dan tot in de verste dessa en toon de er reclameplaat waarop een stoomboot volk mecca-gangers en de kabe en het heilige graf van Mohammed zo schouwde hij rond dikwils gemengd in standjes eens in een ketchuparty soms gekleed met een sarong soms met een oud gestreep katoenenpakje en hij sleept nu hier en dan daar en toen Theo verbaasd was en zij er nooit iets gehoord te hebben van die halve boer en de schierig was stelde Adi voor hem eens op te gaan zoeken als hij misschien te vinden was in de kampoen vrolijk dan vlug zijn bad kleden zich in een fris witpak en ze gingen over de weg langs de rietvelden de kampoen in het duisterde al onder de zware bomen de bevane hieven hun bladeren als fris groene ruispanen op en onder het station de klapperbomen scholen de bamboohuisjes dichterlijk oosters idyllisch met hun ad-tap daken de deurtjes dikwils al dicht stonden het zwarte verschietje naar binnen omlijstend met de vagelein van een ballet ballet waarop een duisterende figuur gehoorkte de kale schurftige honden blaften de kinderen naakt met belletjes aan de onderbuik die beweg en gluurden uit de huisjes de vrouwen bleven rustig de verleider herkennend en vaaglachend knippende oog als hij voorbij ging in zijn galorie en Adi toonde het huisje waar zijn oude babo woonde Tijjem de vrouw die hem hielp die altijd haar deur voor hem opende als hij haar na hutje nodig had die hem aanpad als zijn moeder hem aanpad en zijn zusters en zijn kleine nichjes hij toonde Theo het huisje en dacht aan zijn wandeling van gisteren nacht met Doddi onder de Tjemares de babo Tijjem zag hem en liep op hem toe in verrukking ze heurkte bij hem neer om helzen zijn been tegen haar verlepte borst zij vreef haar voorhoofd tegen zijn knie zij kusten hem op zijn witte schoen zij zag hem aan in vervoering haar mooie prins, haar raden die ze gewicht had als kleine mollig jongske in haar toen al verliefde armen hij klopt haar op de schouder en gaf haar een rikstaalder en hij vroeg haar of zij wist waar sie oude ik was omdat zijn broeder hem wilde zien Tijjem Tijjem stond op en zij wenkte hem mee het was nog een heel eind lopen en ze kwamen uit de kampoom op een openweg waar langs reels lagen en de kadjang suiker vervoerd werden naar de prouwen die aan een stijger daar in de brandtas lagen gereed de zon ging onder in een inmense uitwaaring van oranje straalbunnels als donker mollig flueel gedoezeld tegen die trots van gloed waren de verre geboomte lijnen die de bibietvelden begrenzen nog niet geplant en liggen de insombre aardekleur van brake akkers uit van de fabriek kwamen enkele mannen en vrouwen zich begevenden naar huis bij de rivier bij de stijger was onder het heilige 5-voudige de 5 stappen in elkaar vergroeien de waringinboom met wijd uitwandelende wortels een kleine passer van draagkeukentjes opgezet Tijdem riep de veerman en hij zette hen over over de oranje brandtas in het laatste geel van de als een powerstaat waayerende zon toen zij over waren veelde nacht als met haastige wazen over elkaar heen en de wolken die de gehele novembermaand dreigde aan lage kimmen drukten zoel op de atmosfeer en zij traden een andere kampung in hier en daar opgelicht met een petroleum lichtje in een lang lampenglas zonder balon tot zij eindelijk kwamen bij een huisje half van bombo half van de vogue kistplanken half met pannen half met atap gedekt Tijdem wees en nog eens heurkend en Addis knie omhelzend en kuzzend vroeg zij verlof terug te gaan Addie klopt op de deur en gebrom en gestommel rommelde binnen op maar toen Addie riep werd de deur met een schop geopend en de beide jongelij traden binnen in de enige kamer van het huisje half bambo half petroleumplank een balé balé met een paar vuile kussens in een hoek maar voor een slap shits en gordijn bengelden een vrackerd tafel met een paar stoelen een petroleumlamp op zonder balon en wat rommel van kleine benodigdheden gestapelt op een de vogue kist in een hoek een verzuurde opium lucht had alles door drongen en aan de tafel zat seaoudijk met een arabier terwijl een javaatse vrouw op de balé balé hurkte zich een syrieblad bereidend enige bladen papier die op de tafel lagen tussen de arabier en de signeel vrommelde de laatste haastig bijeen zichtbaar vreeflig over het onverwachte bezoek maar herstelde zich een joveel doen de riepe uit zo, Addipati zultan van patjaram suikerloord hoe maak je het mooi vent, mij de kerel zijn joviale stortvloed van begoedingen hield niet op, terwijl hij de papieren bij alkanden grijden en de arabieren teken gaf waarop deze door de andere deur achter verdween en wie heb je daarbij je radenmas adrianes, lekkere lucius je broertje antwoorden Audi kiek plotseling op oh zo, zei hij en hij sprak half Hollands gebroken je vaans maar lijst door elkaar ik herken hem, mijn echte en wat komt de kerel doen een zien hoe jij eruit ziet de twee broers zagen alkander aan theonischierig blij dit te hebben uitgevonden als een wapen tegen de oude zodat wapen eens nodig bleek de andere, seaoudijk de heime in zich houdende achter zijn bruine, slimme, loer gezicht al zijn de jaluzie, al zijn bitterheid en haat woon je hier? vroeg Theo om iets te zeggen nee, ik ben op het ogenblik bij haar, antwoordde seaoudijk met een hoofdbeweging naar de vrouw is je moeder lang geleden gestorven? ja, die jouw leeft nog niet waar ze is in Batavia, ik ken haar zie je haar ooit? nee hmm, houd je meer van je stiefmoeder? dat gaat nog al vrij wel, zei Theo de roog ik geloof niet dat de oude weet dat je bestaat ja wel, dat weet hij wel nee, ik geloof niet heb je ooit met hem gesproken? ja wel, vroeger al jaren geleden en? het geeft niet hij zegt dat ik zijn zo niet ben dat zal ook wel moeilijk uitermaken zijn wettig ja maar het is een feit en algemeen bekend bekend door heel Nakajima heb je niets geen bewijs alleen de eet van mijn moeder toen zij steerv voor getuigen kom, vertel me eens het een en ander, zei Theo loop een eind met ons mee hier is het benauwd ze gingen de hut uit en door de kampong slaan tot zei terug terwijl sie oude ik vertelde ze liep langs de brandtas die avondvaar geslingerde onder een gepoeier van sterren het deed Theo goed hier van te horen van die huishoudster zijn zwaarders uitdienst controleur tijd verstoten om een onthou waar aan zij onschuldig was het kind later geboren en nooit herkend, nooit gesteund de jonge zwervende van kampong tot kampong romantisch prat op zijn ontaarde vaardig die uit de verte in het oog hield en volgde met zijn loerblik toen die vader assistentresident resident werd trouwde, schijde, weer trouwde te horen te gras wat lerende van schrijven en lezen van een magang die een bevriend was het deed de echte zoon goed hier van te horen omdat hij in de diepst van zich hoe blond en hoe blank ook meer was de zoon van zijn moeder de nonna, dan de zoon van zijn vader omdat hij in de diepst van zich dienvader haten niet om die aanleiding of deze reden maar om een geheimzinnige bloedantipartie omdat hij zich trots zijn voorkomen en voordoen van blonde en blanke Europiaan geheimzinnig verwantvoelden aan deze onechte beruur een vage sympathie voor hem voelden beide zonen van eenzelfde moederland waarvoor hun vader niet voelden dan alleen aangeleerde ontwikkeling de kunstmatig human aangekweekt de liefde de overheersers voor de overheerste grond van zijn de kinderjaren af had Theo zich zo gevoeld ver van zijn vader en later was die antipartie een sluimerende haat geworden het deed hem genoeg te horen afbreken die onlaakbaarheid van zijn vader edelmens, hoog in tegen amtenaar die zijn huisgezin liefhoudt die zijn residentie liefhoudt die de javaan liefhoudt die hoog wilde houden de regentenfamilie niet alleen omdat zijn instructie hem in het staatspad voorschreef de javaan zijn adel in aanzien te houden maar omdat zijn eigen hart het hem zeiden als hij zich de nobelen pangeran heugde Theo wist wel dat zijn vader zo was zo onlaakbaar, zo hoog zo enterkig, zo edel en het deed hem goed hier in de avond volgeheim aan de brandtas te horen tornen aan die onlaakbaarheid aan die hoog in tegenen adel het deed hem goed ontmoeten een verstooteling die hem in één ogenblik die hoogtronende vaderfiguur felgooide met slijk en smerigheid hem neertrok van zijn voetstuk hem laagdeed zijn als ieder ander zonder, slecht, harteloos onedel een slechte beleidschap was er om zijn hart zoals er een slechte beleidschap was dat hij bezat de vrouw van die vader die de vader aanbat wat het doen met dat donkerig geheim wist hij nog niet maar hij nam het tot zich als een wapen hij wette het, daar in dienavond terwijl hij uithoorde de kleurling met zijn loer oog die uitvaarde en zich opvond en Theo borg zijn geheim borg zijn wapen diep bij zich grieven kwamen bij hem los en ook hij nu, de echte zoon schuld op zijn vader bekende hoe de resident hem, zijn zoon niet meer hielp vooruit te komen dan hij de eerste beste klerk zou doen hoe hij hem eenmaal had aanbevoden bij de directie van een onmogelijke onderneming een reisland waar hij, Theo, niet langer had kunnen blijven dan een enkele maand hoe hij hem daarna overgelaten had aan zijn lot hem tegenwerkt als hij op concessies jaagde zelfs in andere residenties dan de labuwangie zelfs in Borneo tot hij nu genootzekt was thuis te blijven hangen en klap lopen niets vindende door zijn vaders schuld getolereerd in dat huis waar alles hem antipartiek was behalve je stiefmoeder viel droog in, zie oude ik maar Theo ging voort zich nu geven op zijn beurt en de broer vertellende dat al was hij erkente en gewettigd het toch niet vet soppen zou zijn zo wonden zich beide op blij al kander ontmoet te hebben bevriend in het enkele uur en naast hij liep adi zich verwonderend over die vlugge sympathie maar verder zonder gedachten zij waren een brug over gegaan en met een omweg waren zij gekomen achter de fabrieksgebouw van patjaraan heer nam zie oude ik afscheid van hen van Theo met een handruk waarin deze een paar reks taalders liet glijden die getigd werden aangenomen met een opflikkering van de lureblik maar zonder een woord van dank en langs haar nu stille fabriek begraven adi en Theo zich naar het landhuis de familie liep buiten in het tuin en in de jamara laan en terwijl de beide jongelij nadalde liep hen tegemoet het achtjarige gouden kindje het pleegprinsesje van de oude mama met haar franje van haar en haar gebedakte voorroofje in haar rijke poppenkledijtje ze liep op hen toe en bij adi bleef zij eens klap staan en zag naar hem op adi vroeg wat zij wilde maar het kind antwoordde niet zag alleen naar hem op en toen uitstrekken haar handje vleiden zij hem over zijn hand met haar handje het was in het schuw kind zo duidelijk onweerstaanbaar magnetisch dat aanlopen, stilstaan opkijken en vleien dat adi luid oplachten en zich bukten aan haar luchtigjes kusten het kind, tevreden huppelde terug en Theo, nog opgewonden van die middag eerst door zijn gesprek met Oeriep door zijn verklaring met adi zijn ontmoeting met een halve broer zijn ontpoezingen over zijn vader over zijn vader Theo zich bitter voelende en interessant was zo geergen door het onbelangrijke doen van adi en het kleine kindje dat hij bijna boos uitriep ach jij, jij wordt toch nooit iets anders dan een meidenvent einde van hoogstuk 3 van de stillkracht van Louis Couperins voorgelees zijn opgenomen in Rotterdam op 14 augustus 2010 door Karole Jansen Karole Jansen.nl