 Inleiding van journal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oost-Indische Rijzen van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepvoxtopnamen worden tot publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar liepenvoxt.org, opname door Anna Simon. Journal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oost-Indische Rijzen van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn. Begrijpende veel wonderlijke en gevaarlijke zaken hem daarin widervaren. Beginnen de 18e december 1618 en vol eind de 16e november 1625. Toeigeningen. Achtparen, erendveste, wijze, zeer voorzienige heren. De heren bij Windhebbers van de Oost-Indische Compagnie, ter Kamer van Hoorn. Mijne heren. Plato heeft, volgens het Getuigenissen Ciceroonis in zijn officie is, Kapitum VI, heel zuiverlijk geschreven dat de mens niet alleen voor zichzelfs geboren is, maar dat het vaderland, ouders en vrienden ieder een deelrecht tot hem heeft. Welke spreuken zo klaarder de natuur bekrachtigd wordt, dat ieder, zo hem maar geen monster of mistracht is, in zichzelfs daarvan de waarheid kan bespeuren. Want wie voelt niet in zich een onwederstandelijke drift en trek tot zijn vaderland, ouders en vrienden, terwijl ik hem op het krachtigste openbaard als lastig, smaad, Hoorn of Leiden over dezelfde wordt uitgestort, zodat onze geld, onze goed, ja, ons eigen leven ons zo lief niet in is als de heren en het welvaren van een derzelfde. Terwijl ik er veel exemplen tot alle tijden klaarlijk heeft gebleken, want wat zijnder al middelen aangewend om de heren des vaderlands te bevorderen en te bewaren en de geboordplaats door een zoete geheugenissen van dat redaarden naamkundig te maken, tot het welke de beschrijving het derzelfde redaarden geen kleine behulpmiddel is. Overmits alle loflijke en gedenkwaardige werken die door iemand worden uitgerecht, zouden door de tijd van geen geloof of het enemale uitgedachtenissen der mensen uitgewist worden, zodat door de beschrijving niet en weer de bewaard en verbreid. Om geen oude en lang voorleden geschiedenissen op te halen, wat zouden wij en onze naakommelingen toch voor ontwijfelijke waarheid kunnen weten, hoe wonderlijk dat God deze landen en steden, ja, bijzondere inwoners geholpen en geredd het heeft uit de verdrukkende handen haarder vijanden, in die hetzelfde niet en was beschreven door de verleid van enige aanmerkende verstanden. Het is dan niet een van de minste waartekenden van dankbaarheid en plichtkwiting aan zijn geboordplaatsen, de wonderlijke en de loflijke werken en bejegingen die zijn de medeburgeren gedaan of ontmoet zijn, door het beschrijven zorgvuldig de naakommelingen na te laten. Ik dan, die van jongs af ben genegen geweest, om op te speuren, te lezen en te verstaan, de geschiedenissen die door onze hoornse inboorlingen waren uitgerecht of die haren of de haren zijn wedervaren, hebben niet konden nalaten, om ook niet te vervallen in de fouten van ontdankbaarheid tegen mijn geboordplaats, enige derzelfde, de memorie waardig zijn de, aan te tekenen, om die de vergetelheid als onthoofende bij gelegenheid in het licht te geven. Onder anderen is mij, die al enige jaren daarmee bezig ben geweest, ook ter hand gekomen de beschrijvingen van deze gedenkwerige oostindische reizen van Willem IJsbrands Pontecoe, de welke bij hem de vergetelheid als geen opgeofferd te wezen, maar ik die doorlezenen bevond ze waardig te zijn, dat zij bij ons en onze naakomelingen in eeuwige gedachtenissen behoorden te blijven. Ik verzocht daarom aan hem die te mogen laten drukken, tot het welke hij niet wel gezind was, eerst deels omdat er bijna als vergeten en door de tijd oud geworden waren, anderdeels omdat hij die niet met zulke stijl en hadden beschreven, bekwaam, naar zijn meningen, om gedruk te mogen worden. Eindelijk, na veelvriendelijke verzoekingen en aanmaningen van enige zijn de goede vrienden, bewilligde hij hetzelfde. Welke beschrijvingen ik met enig figuren versierd hebben, datelijke onder de parse bracht, en de weilen dat mij in alle zaken en ieder het zijne behoort te geven, kon ik niet anders oordelen als dat het billijk was dat ik uw eedelen ditzelfde opdoog en toeeigende, doordien dat deze reizen meest onder uw eedelen bewind en opzicht is geschiet, waarover indien daaruit enige geheugenissen tot ere van onze vaardelijke stad op de naakomelingen zal overblijven, voorvast de cellen is, dat uw eedelen daarvan, naast God, een groot deel toe behoort, zijn er maar als een tiende van het genen op uw eedelen akker gewossen is. Verzoek er daarom hierbiedelijk, uw eedelen gelieve deze mijne moeite en opdracht met een gunstig oogt ontmoeten, meerziende met de koning Artur Xavses, die van een huisman een dronk waterzondving op het herten als op de graven. Terwijl ik doende, zult mij hoogelijk verplichten om altijd te blijven, die ik ben, uw eedelen dienst schuldigen, Jan Jans Deutel. In Hoorn, de 16e juli 1646. Vorreden aan de lezer. Gunstige lezer, wij zien door ervarendheid dat, gelijk alle mensen in één der handen kost, niet eventueel smaakt, ook alle boeken en ieder niet even aangenaam zijn. De een heeft vermaak in deze en de andere in die stoffen te lezen. Elk heeft zijn bijzondere neiging. En gelijk de onderscheide oefening, ongelijke boekend ter wereld brengt, zo vinden zij ook altijd haar gelijkszinnige lezers. Gij dan die vermaak schept in het lezen van gedenkwerige reizen en wonderlijke geschiedenissen, terwijl konden alle wel één van de zoetste tijdkortingen is, leest deze na volgende beschrijvingen van W.I. Pontecoe. Ik vertrouwen dat Gij hoeftijd niet kwalijk zult besteed achten. Het is juist toffe naar uw lust, want had Gij u ooit vermaakt of verwonderd in het lezen van de reizen van linschoten, heemskerk, olieverg, speelbergen, schouten en andere. Deze geschiedenis zal u geen minder vernoegend geven, overmits die in zich begrijpt veel verwonderend zwaardige zaken. Tenzijn geen beuzelen nog dromen Luciani of Pantagore, nog geen fabuleuze verhalingen van monsters, vreemde maak zoals van mensen als éénvoetige, één oogige en zulke die zonder hoofd, de ogen en mond in de borst hadden, en anders waarmee de onze voorouderen door enige lichtgelovige schrijvers verleid zijn tot verwonderingen wie er gebracht. Nog deze beschrijving is niet van horen zeggen, gelijk men zei het, nee, maar komt uit zelfsondervindingen, verhalen wat wonderen dat God aan de auteur zelf als ook aan diegene die bij hem waren bewezen heeft. Want wie en zal zich niet op het hoogste verwonderen wanneer hij leest hoe dat een mens, daar het ik wel zo haast mee gedaan is, door zoveel gevaar en tegenspoed, ja, zodanige waarin het hopen na enige uitkomsten scheen te zijn als wanhopen, door deze heren genade is ter behouder plaatsgebracht. Toch al zo ik vertrouwen de lezer meer lust te hebben na het verhaal zelf als langer van mij met reden opgehouden te worden, wil daarom hiermee de afbreken, alleen dit nog zeggende, dat zowde lezig in de stijl of manieren van zeggen iets vindt dat zo niet en is als de vermaaktheid wel zouden vereisen, bidden daarin de auteur te verschonen, want zijn oogwit in het beschrijven van deze zijn reis is meer op waarheid als op sierlijkheid van zeggen geweest. Hiermee de vaartwel. Sonnet op de beschrijvingen van de gdenkweerdige oostindische reizen van de vermaardenschipper Willem Ijsbrands Bontecoe. Wanneer men somtijds hoort verhaal en wonder zaken, elk luistert met opmerk, en het klinkt ons vreemd in het oor, doch twijfeling verselt dikwijls het goed gehoor doordien des waarheidsglans gespaard werd veel te vaken, maar hier is de eigen man die zelfs dit boek gaat maken en wat hem is gebeurd stelt hij hier klaarlijk voor. Hoe God hem heeft bewaard, hoe hij zijn schip verloor, verbrande, vloog omhoog, door het kruid, met eiselijk kraken. Koopt, ziet en leest dit boek, wat perikkel, tegenspoed, deze schipper op zijn reis zo dikwijls is ontmoet, eer hij zijn vaderland met lief mochten aanschouwen, hoe hij als Elias gespijst is en gevoed, hoe wonderbaar dat God op het onverzienst behoed, zijn goedigheid bewijst, al die op hem betrouwen, laat dit uw spiegel zijn, die dossier aan moet bouwen. I.B. Berghout, de waarheid boven, klink dicht op de wonderlijke reizen van W.I.B. nieuwsgierig volk, dat stof zoekt tot verwondering, waar toen teruggezien wat in voorleden jaren uit Heemsen is gebeurd of vreemd is weder waren, zit hier hoe Bonte Koep beschrijft hoe zonderling dat God hem heeft bewaard in zijn hoedenam, toen scheen of water haar al te samen zout vernielen, hoe wonderlijk toen het schip met meer als hond met zienen tot vuur aan stukken sprong, hij het ongeval ontkwam, hoe dat hij met de boot gebergd wordt, hoe zij zwerven alleen op Gods gena en slevens nooddrug derven, hoe Gods al mogelijkheid de vissen uit de zee doet springen in de boot en vogels in haar handen doet vliegen, hoe dat zij bij modernaren landen en hoe na veel gevaar hij komt op Horentree. A.P. Op het journaal van W.I. Ponte Koep. Hoe zonderling de Heer de mensen kan bewaren in het uiterste gevaar des levens overal, blijkt middag klaar aan hetgeen dat Ponte Koep weer varen en anderen is, zo u dit boek vertonen zal. Komt hier die wondervreemd historie in zoek te lezen? Lees dit journaal, het mag wel geplaatst bij de andere wezen. Op de beschrijving van W.I. Ponte Koep. Wat voordeel geeft het aan het gemeen dat iemand heeft veel rams geleen, dat hij door allerlei gevaar heeft lang gesukkelt hier en daar en wonderlijk door Gods bestier gered uit water, moord en vier. De dood ontworstelt voor een tijd en nog in rust zijn jaren sleidt. Zo niet de pente op meerdere nut nog van de drukkomst onderstut dit aan de wereld bracht in het licht, welk ieder met vermaken sticht, waaruit ook de naakommeling mag weten zoek een wonderding en leren dat des herenhand is krachtig boven het aardverstand. I.W.P. Einde van de toeigeningen, voorreden en klingdichten. Deel één van journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oostindische Rijze van Willem IJsbrands Ponte Koep van Hoorn. Deze liep je volksopname boter het publieke domein, opname door Anna Siwon. Verhaal van de avontuurlijke Rijze van Willem IJsbrands Ponte Koep van Hoorn. In het jaar ons heren 1618, de 28e december, ben ik Willem IJsbrands Ponte Koep van Hoorn testel uitgevaren voor schipper met het schip genaamd Nieuw Hoorn, gemand met 206 eters, groot omtrend 550 lasten met een oostenwind. De 29e dito zijn wij de hoofden gepasseerd. De 30e dito is avonds poortland gezien, de wind nog al oostenlijk. De 31e dito, Pleijmuiden, gepasseerd. De 1e januari 1619 passeerden wij Engelands End, de wind nog als vooren, tel onze koers zuidwest en zuiden in zee. Den tweede dito liep de wind zuidoost, tel onze koers zuid-zuidwest met stijve koelten. Den derde dito liep de wind zuiden met stijve koelten, tel onze koers zuiden in zee. Den tweede dito liep de wind zuidwest met een aannemende harde wind, zodat wij de marseilen moesten innemen. Snachts begon het zo stijf te waaien dat wij de voek innamen en liepen al westwaard over, met één zeil. Den vijfde dito, snachts, kregen wij drie worpen waters in, dat het bovenste boevenet bijkants halfvol waters was, waardoor het volk begon te roepen, wij zinken, we zinken, ik dat hoerende, liep met haar haast na voren in het galloen en de bevond dat de boegpoorten nog toe waren. Riep der halfen, wij hebben geen nood, en zij, knaphandige man na deurk, en beziet of er geen water in het ruim is. Twak dadelijk geschieden, toch bevond er geen water in het ruim. Stelte daarom dadelijk orderen om het water uit de balien met leren emmers. Maar het volk haar kisten door de rumoor van het water schoppelden en dreven heen en wedig konden komen om te balien. Waren der halfen genoodzaakt de kisten met koevoeten in stukken te smijten, kregen als doen ruimte om te balien en raakten daardoor met gods hulp het water kwijt. Dreven doen zonder zijden, toch het schip slingerde zo geweldig dat wij genoodzaakt waren het zeil wederbij te zetten, om het slinger van het schip pad te stutten. Leidend al wistwaard over, het weer was heel onstuimig, met regen, dat het schende ter lucht en de gantse zee brandende was. De zesde, zevende en achtse dito was het nogal kwaad wedig, vermenk met regen, zagen die dag een grote mede te muwen, daardoor ons vermoeden was dat wij bij het eiland prazeil waren, zodat zo'n eiland is, toch zagen het niet. Halsten diezelfde dag om en leiden de steven oostwaard over, de wind was ontrend west zuidwest al met ongestuimig wedig en al zo de storm lang geduurd hadden zo is eindelijk door het geweldig slingeren van het schip en door het rekken van onze grote wand al hoewel wij het, tot twee plaatsen gezwicht hadden onze grote mast gebroken ontrend vijf vaden boven het boevenet. Door deze breuk of krak vreesten wij dat wij de mast geheel zouden verloren hebben. Resolveerden daarom onze grote steng door te schieten om, waar het mogelijk, de mast nog staan hadden te houden. Terwijl onze reis daar aan gelegen was want in die de mast overboord geraakt hadden zou er genoodzaakt geweest hebben wederom na het vaderland te lopen. Toch kreeg er met grote moeiten en ongelegenheid de steng door en lieten het onderste end van de steng door het bovenste boevenet schieten en woelden de steng al zo tegen de mast aan waardoor hij tot onze allerpleidschap als doe vast stond. Deze storm duurde tot de 19e Ditto toe. Leiden dan westwaard dan zuidwaard over nadat de wind scheefelde. De 20e Ditto woonde het mooi, stil wedig terwijl wij in stil te dreven woelden wij onze mast wel vast en taliden ons grote wand stijf aan en haalden het grote marceil uit de Mars met de marcerie en stelden dat in de plaats van ons grootseil en zette de bramsteng op in plaats van onze grote steng en voerde het bramseil daar aan zodat wij doen alle dingen weer er klaarmaken om te zeilen en onze reis te vervorderen. Stelden onze koers naar de Canarische Eilenden, Zuid-Zuid-West aan. Hadden de wind onttrend zuidoost met mooi weer, raakten door de bekwaamheid van het weer te met wedig op onze stel. De een of twee Ditto zagen wij achteruit een zeil, dat zijn best deed, zo wij merkten, om bij ons te komen. Warpen het op de lij en wachten hem in. Bij ons komende was het een oost indische vaardig, die de 19e december 1618 uit Zeeland was gezuild, taagd nadat wij uit Tessel liepen. Zij waren heel kant en haperden niet. Hadden door de storm geen schade geleden. Het schip was genaamd Nieuw-Zeeland. De schippers naam was Pieter Thijs van Amsterdam. Hadden doen goed compagnie aan Malkander. Wij zelden daarnaast bij, zo hard als hij, als schoon het ons aan de zeilen haperden, als verhaald. De koers was als voeren. De dreentendste Ditto zagen wij nog een zeil aan stuurboord uit. Liepen daar naartoe en vernamen dat het schip en khuizen was, dat met ons was uitgelopen. Mede gedesineerd, om naar Oost-Indië te gaan. De schipper was genaamd Jan Jans van Inkhuizen. Waren, als doem, met ons drie schepen in compagnie. Voeren Malkander aan boord te gast en vertelden ieder zijn wedervaren. Hilden de koers nog al naar kanarische eilanden die wij in het gezicht kregen en paseren. Hadden de wind zuidoost met mooi weer, voerden onze marseils in top, zochten aan het eiland Sint-Antony aan te treffen, om verwessingen te bekomen, doch konden door de grote mist en regen. Stelden derhalven, om de zekerheid onze koers naar het eiland Ilië de Mai of Ilië de Voegen toe. Daarom trend gekomen zijn de middeltelletjes met variabele winden en mochten laveren, eerwijd daar aan kwamen. Raakte een doel van onze twee makkers af, alsof zij aan Ilië de Mai en wij aan Ilië de Voegen raakten. Welke eilanden niet verre van Malkander leggen. Bij het eiland komende konden geen ankergrond vinden. Liepen dicht onder het land in de kanten. We hadden etterlijke kleine musten en spieren uit Holland meegenomen. Haalden die voor de dag, voerden die achter tot de poort uit en haalden ze in het schip. Een spier van 14 palm zagen wij midden door, maakten daar twee wangen af. Leiden die neven nog twee andere wangen op onze must, welk onze must zo sterk maakten als hij tevoren geweest hadden. Ondertussen zonden wij onze sloep naar land om te vissen. Dicht onder het land komende kwamen de Spanjaards met geladen musketten op strand en schoten naar onze sloep toe, de kennegevende dat zij ons volk niet aan land begeerderd te hebben. Kamen al zo met de sloep wederom aan boord. Medepringende weinig vis die zijn nog gevangen hadden. Waren ondertussen nogal bezig met woelen en wangen van onze must. De must klaar zijn de zette onze steng daar wederop en kregen alle dingen weder klaar in kant. Daarover wij altijd samen zeer verblijd waren, want onze must stond weder zo vrij dat het een lust was. Hij was bijna zo dik als een pilar van het schip. Raakt een dienavond wederom uit de kanten van het Forsreven eiland. Stel onze koers om de linie er kwam actieaal te passeren. Toch gebeurde terwijl wij onder dit eiland lagen dat zulke stof van het land kwam, even gelijk of dat van vuur geweest waren. En stof zo dicht en dik aan het wand van het schip dat het wand zo wit was of het met witte asbestoven was. Zanderendaars smorgens, toen de kok verrokken hadden hij achteruit, lieten onze marktseilen lopen en hielden daar naartoe. Daarbij komen de waren het onze twee makkers, te weten het schip Nieuw-Zeeland en het schip Nieuw-Enk-Huizen, die bij de eilanden Ilyda May en Ilyda Vuge bij nacht van ons geraakt waren. Waarn zeer verblijd, voor Malkander aan boord, verdelde Malkander ons weder waren. Zij verhaalden ons dat zij aan land hadden geweest op Ilyda May om te verversen, nog had het niet konden bekomen en hadden twee man verloren die van de hoorn waren, waarvan de ene van Hoorn was, genaamd Ijsbrand-Therks, hadden een zuidoosten wind, hielden nog al koers na de linie equinactiaal. Onder de linie komende werd het stil, had het somtijds ook harder travaren met regen en wind, hadden de wind altomet uit alle boegen, zodat wij drie weken te zoek brachten eer bij de linie equinactiaal konden passeren. Het was bij nacht altomet of de gantse zee vuur was, zo prijstende zee en schene vuurs te zijn, die voor van de boeg van het schip afstoten, en bij dag hield het op. Waaraan overdat Miras gemeen vuuren des zee, al te samen zeer verwonderd. Stelden onze koers om boven de Apriolos te zeilen, hadden een zuidoosten wind, bij de Apriolos komende stilte de wind, vreesten daar halfen wij daar niet boven zouden mogen, toch te met naderende ruimde de wind hand over hand. Liepen even wel daar zo dichtbij langs dat wij dezelfde eilanden zagen, geraakten al zo met Gods hulp daar boven, waarom daarover al te samen zeer herbleid, want hadden wij het moeten wenden, zou er een lange reis gevallen hebben, met periekel om veel ziek volk te krijgen. Wij gaven het volk die dag dubbelt randsoen van eten, en in ieder paks volk een flapkane Spaanse wijn. Zetten doen onze koers naar de eilanden van Tristan de Konden. En laat wij etelijke dagen gezeld hadden, kregen wij de hoogte van dezelfde eilanden, maar hun zagen ze niet. Kregen we een noordweste wind. Liepen we oosterlijk aan om de kaaptebonden Sparanse aan te doen, en dat wij een tijdlange die koers hadden gehouden zagen wij zwart gesprengelde miwen, vingender al te met houtjes, die we met een velletje van een reuzel overtogen, met hoeken daar aan, en haalden ze in het schip tot tijdkortingen. Het zien van deze verschil in miwen is een teken dat met de kaaptebonden Sparanse is nakende, want zij volchten ons tot de kaap toe. Maar dit is een onveilbaar teken om de kaap te zien, of om te weten dat jij daarom trendzijdt, te weten, als jij met de pijlingen van het Kompas bevindt dat het Kompas recht zuin en noorden houdt, ziet dan uit naar land. Wij, dit proefende, zagen het land, te weten de kaaptebonden Sparanse, dat wij er zo stijf uit de westen, dat wij met een gebouw de foc liepen, door zijn het land niet aan doen. Vergaren daarhalve de scheepsraad dat wij de kaap voorbij zouden zijn, doordien dat wij automaten nog gezond volk hadden en geen watergebrek lieten daarom deur staan en voortlopen. Dit was in het laatste van de mei, wezen de vijf maanden nadat wij uit Holland zeilden. Wij gielden onze koers, omtrend bij de wal langs tot het land van Terren Natal toe. Daar voorbij zijnende was het heel mooi weer, voeren markander aan boord en maakte een goed sier. En al zo het schip enkele huizen gedecineerd was om naar de kust van Cormandel te gaan begeerden ons te verlaten en aan andere koers te stellen, om binnen het eiland Sint Laurentius, of anders genaamd Maragaskar door te lopen en voort naar de mayottes, om al daar te verversen. Na mijn afscheid markander behouden reiswensenden. Wij en het schip Nieuw-Zeeland stelden onze koers om buiten Sint Laurentius om te lopen. En terwijl wij met het schip Nieuw-Zeeland in Copañí zeilden, kwamen op de hoort en voerden nacht om nacht het vuur. Doch kregen achterna differentie om de koers te stellen. Konnen niet akkorderen. Ja, liep zo ver dat wij van markander afscheiden en liep in elk die koers die hem best docht. Nieuw-Zeeland liep twee streken zuidelijker als wij. Zij heran op die tijd al veel ziek volk. Nadat wij een lange tijd gezeld hadden, zint wij van ingeschijden. Hebben de hoogte van dreentente graden bezuin de konoctiaal. Kreeg een aldragen veel zieken uit welke oorzaak de officiers uit last van het gemene volk in de kajuit kwamen verzoekende dat wij naar het eiland Madagaskar zouden lopen om te verversen. Waan het bevreesd dat al het volk nog zieks zouden worden. Want daar lagen er omtrend veertig in de kooi en veel anderen van het volk klaagden van niet wel te pas te zijn. Besloten daarom met de gantse scheepsraad draagend te houden na het eiland Madagaskar toe, na hij genaamd Sanctelosie. Bij het land komende konden geen plaatsen bekennen om het schip te bergen. Zetten onze boot uit en ik ben met de boot wel gemand naar het land gevaren. Het schip hield af en aan bij het land. Met de boot bij het land komende storten de zee zo tegen het land dat er geen kant was aan te komen. Zagen etelijke personen op strand komen en één van onze maats sprong overboord en kwam bij het volk op het land. Maar hij kon haar niet verstaan. Ze liepen met de handen neerwaard aan, als of zij zeggen wilden dat daar wel plaats was om aan te komen. Ze deden en hadden geen vervarsingen bij haar, daar wij zien konden, moesten daar halven vruchteloos wederom naar boord toe. Als wij nu zonder vervarsingen aan boord kwamen, hoewel het ons al te samen heel moeilijk was, zo waren de zieken daarin bovenmatig bedroefd. Resolveerden weder zee te kiezen en liepen om de zuid tot de hoogte van 90 graden. We zagen dat er alle dagen nog meer invielen van ons volk en enige storven. Resolveerden daarom met het eiland Mauritius of het eiland de mascarinas aan te doen en stelten de koers tussen beide in, want deze eilanden leggen niet ver van makkels. We zagen dat er geen vervarsingen zijn voor het eiland. We zagen dat er alle dagen nog meer invielen van ons volk en enige storven. Resolveerden daarom met het eiland Mauritius en deze eilanden leggen niet ver van makkander. We kwamen al zo op het oost einde van het eiland de mascarinas ter land liepen dicht bij de hoek om, bij de wall langs, vonden 40 vader diepte dicht aan het land, lieten het anker vallen, toch was een onbekwame plaats om het schip te leggen, daartien het zo dicht aan het land was. Daar leggende kwamen de zieken uit haar kooien kruipen en wouden gaar aan land wezen, waar al zo de zee vrij wat aan liep, waren. Sturen de boot naar land toe om te zien hoe of daar gesteld was. Kamen aan land en vonden hoopwerk van landschilpadden. Kamen wederom schip en de zieken stonden al aan dat men haar aan land zou de brengen, want zij de lucht in de neus hadden, zeigende, waren wij aan land, wij waren half gezond. Maar de koopman, Heinrol, wilde het in geen alleen manieren concenteren, gaf voor reden dat het daar schoor was, dat wij licht mochten van het land afdrijven en vallen ons volk versteken worden. Doch het volk hield al aan en baden mij bijna met gevouwe handen of ik haar aan land wilde brengen, zodat zij mij eindelijk vermerden dat ik het concenteerde. Ging bij de koopman Heinrol een vraagende of hij het wilde toestaan, gaf verantwoord, nee, in geen daar manieren. Doe zei ik tegen hem, zo neem ik het dan over mij, ik zal zijn land brengen. Liefend bovenbij het volk en zeiden kom, taar mannen, help Malkander in de boot, ik zal u aan land brengen. Toen hopen de maats de zieken in de boot. Ik liet haar een zeil geven om een tent af te maken. Ook olie en azzijn, potten om in te koken, nevens andere eetbare waren. Ook kokts die de zieken zouden waarnemen en bekoken en voert datelijk met haar naar land. Aan landwezenden kropen zij bij Malkander en hoe wij toezagen vonden in de bomen grote menigte van duiven, van die blauwe veldvliegers. Lietten haar met de handen grijpen en met stokjes en rieten doodslaan, zonder dat zij het belul hadden weg te vliegen. Sluggen er op die dag wel ontrenden 200, trokken daarmee de tevuur aan het sieden en aan het braden voor de zieken en ook voor de gezonden. Vonden ook menigte van landschilpadden, kookten die met pruimen van de mast die wij het Holland genoeg hadden meegebracht. Ik voer eindelijk weder aan boord, laat aan de zieken, die ontrend veert ging getal waren, met de koks aan land blijven. Scheepkomende vonden goed, al zo het schip op een kwade periculose plaatslag, dat ik met gemande boot snachts van boord zouden varen en zijden bij de wal langs om te bezien of er geen beter ree om het schip te leggen konden bekomen. Terwijl ik deed en zelde met de boot bij het land langs en vond een fraaie zandpij om het schip in te leggen, vijf mijnen van de plaats daar het schip lag. Voeren in de bij aan land en bevonden dat al daar een groot binnenwater was, toch niet heel vers. En ontstond hieruit, zo wij oordeelden, omdat het boven 3 schepen langte niet van de strand was, waardoor het zoute zeewater door het zand heen lekte in het binnenwater en maakte dat al zo prak. Voordop het land komende vonden menigte van gansen, duiven, grauwe papagaien en andere gevolgden, ook menigte van landschilpadden, zagen er wel 20 a 25 onder de schanuwen van een boom zitten, kondendig zoveel van krijgen als zij begeerden. De gansen waren zo wijs niet dat ze opvlogen als wij ze naliepen, smeten ze met stokken dood zonder dat ze opvlogen. Daar waren ook enige doordeersen die kleine vleugels hadden, maar konden niet vliegen. Waren zo vet dat ze kwalijk gaan konden, sleepten haar deniers langs de aarde. Maar dat meeste heronderen was, de papagaien en andere gevolgden als wij daar een of hadden en dat wat meelden dat het kreeg, zo kwamen alle de anderen die daarom trend waren daarna toe, gelijk of zij haar wilde ontzetten en lieten haar meedegrijpen, tegen de halve genoeg van het goed om te eten. Dit al zo gezien hebben de keren wederom met de boodnaatschip, dat, als gezegd, onder het vijf meilen daarvan dan lag. Aan boordkommende vertelden hoe wij gevaren waren, hoe wij daar een goed reed in een zandbaai gevonden hadden en goede ankergrond om het schip in verzekerdheid leggen. Hierover waren zij al te samen zeer verbleid. Voegen met de bood en bood schapten ons volk die wij tegen het schip over aan land hadden gezet, dat wij met het schip verzeilen zouden vijf meilen vandaag en zouden weder bij haar komen, die daarin wel tevreden waren. Aan boordkommende lichten onze anker op en liepen daarna toe en zetten in de voornoemde zandbaai op 35 Vadem en vertuidend wel vast. Lieten doe al het volk meest aan land lopen om te boscharen wat zij krijgen konden. Stelden ook oorderen dat er acht mannen met de zegen zouden gaan vissen in het binnenwater, daarvan verhaald is, om te zien of zij voor het volk de zoet zouden konden vallen. Zij toegen te werk en vingen schone vissen te weten harde en ander vis, ook medevissen van de grote gelijk zalmen kakaat en vet waren. Vonden mede vers water, zijn een klein riviertje dat van de bergen kam aflopen naar de strand toe, welk riviertje aanbij je zeiden heel zeerlijk met kleine pompjes bewassen was, daar het water tussen door liep, zo klaar als een cristal. Bachten daarom al onze legeleggers aan land en voelden ze uit dat riviertje en lieten ze staan ter tijd toe wijzen tegen ons vertrek zouden schep halen of was ons goeddochten. Hierbij dit water vonden wij ook, een zeker port, daarin met gehouden of gesneden letters geschreven stond, dat de commandeur Ariaan Maart Blok daar hadden geweest met een vloot van 13 zijden, hadden al daar ertelijke sloepen verloren met enige van zijn maats al zo de sloepen in het landen stikken worden gesmeten, maar door enige maats verdronken waren. Die tijd dat wij daar lagen, lieper de zee nooit zo sterk aan. Op dit voorschreven eiland de mascarinas en woont geen volk. Ons volk liep meest het gehele eiland deur aan deur en boskaarden overal, geneerden haar al met het gevolgte en vissen. Zij wisten de vogelen zo vrij te braden aan houten speten en namen het smeer uit te schildpadden en bedroopten in het braden de vogels daar mede, waardoor zij zo delicaat worden dat het een lust was om daarvan te eten. Vonden ook mede een afgelopend water daar grote alen in waren. Het volk trokken haar hemden uit die zo open in het afgelopend water en vingen ze al zo in haar hemden. Waan heel lekker van smaak. Hier zagen wij ook een ding daarin wij alle verwonderd waren te weten. Hoe dat de zee schildpadden smorgens uit haar zee op strand kwamen lopen en schrapten een keil in het sand en leiden haar eieren daarin in groot getal, al tot 100, ja 200 toe en schrapten het sand dan weder over de eieren. Welke eieren door de zon als die op de middag en door de dag heeds geen, worden uitgebroed dat haar jonge schildpadden uitkwamen. Zagen ze met verwondering aan want ze waren niet grotig als haar schildjes waren, als grote neuterdoppen. Vonden daar ook enige zegenwaag en palmende bomen daar wij drank uit tapten, zo zoet en van smaak als zoetwij. Zagen daar ook enige bokken lopen maar door haar grote wildigheid kostten daar geen bekomen als alleen ene die zo oud was dat zijn hornen hem van de wormen worden opgeeten. Was onbekwaam om van mensen geetend te worden. En terwijl wij alle dagen daar dus doende waren kwamen diegenen die wij ziek aan land hadden gezet, als verhaald is, ultimaal wederom bij ons, gezond en frisseinde, uitgenomen zeven die nog ziek bleven leggen, die wij nog daarna, doordat we klaar waren met de boot wederom te scheep haalden. Wij telen het schip van binnen en buiten en zetten de poorten ultimaal op dat er de lucht in en door zouden waaien en bespreingen het schip ook tot etelijke plaatsen met azijn, alles om een goede gezonde lucht in het schip te krijgen. We hadden tot ons gerief een zonnewijzer aan land geordineerd, daar aan wij altijd konden zien hoe laat het op de dag was. En nadien wij alle dagen het gevolgde zo naliepen waren ze eindelijk zo schichtig en schuw van ons dat zij wegvlogen als we heronttrend kwamen. Waardoor het gebeurde dat onze opperstierman Jan Piet van Hoorn met een volgeroer aan land ging om nog etelijke gansen en andere vogels te schieten. En na veel of enig schoten borst in het schieten, de loop uit de laad van het roer dat de broek schoef recht boven zijn oog in het hoofd sprong, waardoor hij zijn ene oog verloor. Eindelijk maakten we ons schip weder klaar om te vertrekken. Slogen onze zeilen weder aan, haalden onze water te scheep, stuurden een trommelslag aan land die slug en de riep het volk ultimaal bij kander, namen onttrend 100 schildpadden mede in de boot die zij schepochten. Hadden ons van alles wel voorzien van schildpadden, gevolgde, gedroogde vis die het volk gevangen en gedroogd hadden. Wij en de kajuit hadden een heel wat vol gansen ingelijkt met azijn, half gaar gekookt wezende, hadden ook mede een goed partij vis ingelijkt met azijn om goed te blijven. Einde van deel 1 Deel 2 van Journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oostindische Rijzen van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn Deze Libyvox-opname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon. En nadat wij al 21 dagen hadden gelegen en gereed waren zijn wij hetzelfde gegaan. Staken bij de wind over hoopten het eiland Mauritjes te bezijlen maar kwamen te laag, konden het van beneden mooi zien toch niet aankomen. We hadden al schoonwij aan het eiland de mascarinas zo lang gelegen hadden en van alles wat op het eiland was genoeg bekomen hadden zo waren even wel ons volk nog automatisch niet gezond geworden want daar waren er velen die nog klaagden. Dit gaf de officiers oorzaken om uit de naam van het volk in de kajuit te komen en te vragen of het niet geraadzaam was dat wij nog een ander verversplaats zouden aandoen terwijl het volk nog niet automatisch gezond was en wij nog lang om de zuidmost te lopen en wij in het gafande winden zouden komen om al zo onze reizen naar Batavia of Bantem te vervoordigen dat het ons konden onschieten en het volk wederom invallen waarop wij naar lange deliberatie met de scheepsraad goedvonden draagend te houden na het eiland Santa Maria, leggende dicht aan het land van Madagascar, recht voor de grote bijen van Anton Giel stelten er onze koers naartoe kregen het in het gezicht en liepen boven het Westeind van het eiland om 6 Zeva, 8 Vademwaters mochten de grond zo klaar zien als de dag liepen aan de binnenkant van het eiland en zetten het op 12 a 13 Vadem goede grond de inwoners van het land onziende zijn dadelijk met een proutje zijn er een schuitje uit een boom gehouden aan ons bord gekomen en brochten enige appelen, lemoenen wat reis en hunderen met haag bewezen ons dat zij zo goed meer aan land hadden wachten dit tot een monstig ons ook door kennelijke tekenen met de mond dat zij ook nog koeien schapen, kalveren, hunderen en ander goed hadden riepen boe, boe koekle kloelu, dat waren koeien schapen en hunderen wij zagen dit volk met verwondering aan wij gaven haar wijn te drinken uit een zilver schaal zij waren zo wijs niet dat zij daar te degen uit konden drinken, maar staken het hoofd of aangesicht in de schaal en dronk gelijk de beesten uit een emmer te drinken, en toen zij de wijn in het lijf hadden tierden zij haar of zij gek waren dit volk was gans naakt uitgezijd dat zij een kleedje om de middel hadden voor de schamelheid waren geelachtig zwart van kleur wij voeren alle dagen aan land en ruiden kalveren schapen, reis en melk voorbellen, lepels geelhechtemessen en kralen de melk bochten zij termerkt in bladeren die je makkandige vlochten waren wat zoen als buizenkolen aan boord komende sneden wij de bladen stukken, en zo kwam de melk daaruit lopen ruiden ook appelen en limoenen, nog weinig resulveren daar halven met het schip een mijl twee uit drie te verzeilen lichten ons ankig en zeilden op een ander plaats aan land komende vonden daar ook weinig appelen, hier waren ook waterlimoenen en spaans spek wij vonden goed dat ik met de gemande boot zouden overvaren aan het land van Maragaskar om met dat koopmanschap te be zien of ik al daar niet een partij appelen en limoenen konden bekomen terwijl ik deden en voerover kwamen voor een rivier die wij wel een mijl anderhalf oproeden zouden hem verder opgerooid hebben, maar de bomen die hem beide zijden van de rivier stonden, hingen zo naar Makandar toe, ja tegen Makandar aan, zo nou worden het vaarwater van de rivier op het laatst dat wij eindelijk terug mosten keren vernamen gans geen volk nog vruchten, mochten al zo vruchtloos wederom sleepen de nacht op het land, kwamen nadat wij drie dagen uit geweest hadden weder behouden aan het schip voeren de zanderen daars weder aan het eiland daar het schip onder lag kregen doen nog een deel limoenen, appelen melk, reis en bananesen al ons volk worden in die tijd dat wij daar lagen weder zo fris en gezond of we eerst uit Holland gezeld waren wij namen veel tijds als wij aan land voeren deel man mede die op de viool speelden waren het volk van het land haar zeer verwonderd ja waren daar zo nieuw toe dat zij niet wisten hoe zij het hadden gingen daar rondom zitten en staan knippen op de duimen, dansten en sprongen en waren het verheugd en vrolijk wij en konden aan haar geen teken van kennense gods of godsdien te bespeuren, maar hadden aan sommige plaatsen buitenshuis of z'n hoofden op staken opgerecht daarvoor zij, zo wij bemerken konden nedervieden en aanbaden schelen heel vreemd te wezen en zonder gevoel van de waren god de neigende dag dat wij daar gelegen hadden ons volk als gezijd fris en gezond wezende krengen wij ons schip opzijd zoveel als wij konden en maakten het onderschoon met verkenen en schrobben en gingen het zeil liepen onder zuid tot op de hoogte van 33 graden, wenden als doen weder oostwaart overig en stelden onze koers doen naar de straat van Sunda toe en gekomen zijn dat de hoogte van de voorschreven straat van Sunda wezen de 19e dag van november 1619 zo is door het pompen van brandewijn de brand in de brandewijn gekomen want de botteliersmaat ging naar ouder gewoonte met zijn vaartje zachter middags in het ruim en zouden dat vol pompen om al zo zanderen dagsmorgans aan de gasten iedere een half mitje uit te delen hij nam een keers mede en stakte steken in de bodem van een vat dat aan laag als het vat daar hij uit pompte zijn vaartje volg pomptebbende zouden hij de stekig daar de keers op stond uit halen en al zo hij die wat vast hadden gesteken haalt hij er met een forse uit daar was een dief aan de kaars die viel er toe of en viel juist in de spons van het vat daar hij uit gepompte hadden hierdoor ontving de brandewijn en verloog er stond op tot het vat uit de booms borsten uit het vat en de brandende brandewijn liep daar smitskolen lagen straks worden er geroepen brand, brand ik lag toen ter tijd op het boevennet en keek door de talien dat gerucht hoerende liep dadelijk beneden in het ruim daar komende zag geen brand vraagde waar is de brand ze zeiden schipper zie daar in dat vat ik stak mijn arm in het vat en konden geen brand voelen de botteliersmaat daar de brand door kwam en was genaamd kelemijn hij had het twee kitten met water bij hem gehad die had hij er opgegoten waardoor het scheen dat de brand uit was toch ik riep om water van boven het waardatelijk kwam met leren emmers en goot zo lang dat wij geen meer gewag van brand zagen gingen uit het ruim waarom trept een half uur daarna begonnen zijn weder te roepen brand, brand waardoor wij al te samen zeer verbuist waren trokken naar het ruim en zagen dat de brand van onder een opwaard sloeg want de vaten stond er drie en vier hoog en de brand was door de brandewijn beneden in de smitskolen geraakt trok hem wederom te werk met leren emmers en goot in zoveel water dat het verwonderen was maar alweer er een nieuwe zwaarigheid want door het watergieten in de smitskolen gaf zulke stinkende zwavelige rook op dat mens smoren en stikken wilde in het ruim van bangigheid ik was meest in het ruim om order te stellen en liet altijd met andervolk in de ruim komen tot verversing dat er al veel in het ruim verstekt bleven leggen die de luiken niet hebben konden vinden ik zelf als menigmaal het zoekens hier bijstig ging met mijn hoofd altijd met op de vaten leggen om adem te schepen het aangezicht naar het luik toekeerende liep er eindelijk uit ging altijd met bij de koopman heinrol en zeiden maat, het is best dat wij het kruid over boord smijten maar de koopman heinrol en konden je toen niet resulveren gaf verantwoord smijten wij het kruid over boord en konden daarna in het gevecht tegen onze vijand en als wij dan geen kruid hebben genomen werden hoe zouden wij het verantwoorden de brand en wilde niet slissen en niemand kon in het ruim schier langer harden door de stinkende rook als verhaald is wij hielden achter na gaten in de overloop en goot een geweldig met water daardoor en door de luiken mochten even wel niet helpen onze grote boot hadden wij wel drie weken tevoren uitgezet en de sloop die voorop boven het stond was ook uitgezet omdat hij ons in de weg stond om het water te mannen en al zo daar grote verbaasdheid in het schip was gelijk men wel denken mag want het vuur en het water was voor ogen en geen ontzet van iemand op aarde door die wij alleen waren zonder enig land, schip of schepen te zien zo liepen er veel van het volk te met over boord en koopend ter sluip met het hoofd onder de rusten opdat men haar niet zien zouden en lieten haar dan in het water vallen en zomen al zo aan de schuid en boot klommen daarin en verbergen haar onder de doften en plechten tot het tijd toe dat haar dachten dat zij volks genoeg inhalen heenrol, de koopman, kwam bij geval in de gelderij als verwonderd dat er zoveel volk in de boot en schuid was het volk riep heenrol toe en zeiden dat zij wilde opsteken en zo hij meewilde zo mochten hij hem bij de valrip nedelaten liet hem overreden en klon bij de valrip neer en kwam al zo bij haar in de boot heenrol die zeiden mannen, laat ons wachten tot dat de schipper komt maar hij en hadden daar geen commandement want toen zij heenrol hadden sneden zij de touwen stikken en roeiden dan zo van het schip af en dan zo ik toen er was met het volk met orde te stellen om de brand, waar het mogelijk, te uiten kwamen anderen van het volk bij mij gelopen en zeiden met grote verbaasdheid oh, liever schipper, wat raad wat zullen we doen? de schuid en boot zijn van het schip en roeien weg ik zeiden tegen haar is de schuid en boot weg zo zijn ze op zulke conditie weggevaar dat ze niet weer zullen komen toen liep ik met haar gaast naar boven toe en zag dat zij weggroeiden de zijnen van het schip lagen doet er tijd op de mast het groot zijn was opgegeid ik riep tegen het volk knaphandig haal de zijnen om we zullen zien of wij ze konden bezijlen onder de kieldeur dat haar dit en dat haal wij zetten de zijlenschap en zeelden daar naartoe bij herkomende roeiden zij omtrend drie schepen langte voor het schip over want zij wilden bij ons niet wezen maar roeiden in de wind op van het schip af doe zij dik mannen, wij hemmen, naast God onze hulp nu bij ons, gelijk jij ziet een iegelijk steek nu zijn handen uit de mouw om zoveel als hij komt, de brand te uiten en gaat dadelijk naar de kruidkamer en smijdt het kruid over boord dat ons de brand in het kruid niet aan beloopt terwijl ik gedaan werd ik met al de timmerluiden straks over boord met topgutzen en navigers, om gaten in de schip te boeren, zijnde van voornemen het water een vadem anderhalf in de schip taal te lopen, om de brand al zo van onder hem te uiten maar konden niet door het schip komen over het minst dat er zoveel ijzerwerk in de weg was Somma, de benauwdheid die in het schip pas, kan ik niet wel uitspreken het gekerm en gekrijt was bovenmatig groot Villen toen wederom dapper aan het water gieten, waardoor het leek dat de brand minderde toch een weinig tijds daarna, kan de brand in de olie toen was de moed gans verloren want hoe men meer water groot hoe de brand ging groter te worden zo vloog de brand op door de olie hierdoor ontstond zulke gehuil gekerm en gekrijt in het schip dat er mensen de haren te bergen stonden ja, de bangigheid en benauwdheid was zo groot dat het klammen zweet de mensen afliep waren even wel nogal bezig met water te gieten en kruid over boord te smijten, tot het einde toe dat de brand ons in het kruid beliep omtrend 60 halvaarten kruid hadden wij over boord toen gannen er nog wel omtrend 300 in daar wij mede opvlogen met alle man het schip sprong aan 100.000 stukken 119 personen waren wij nog in het schip toen het sprong ik stonden toen het aanging bij de grote haals bovenop het schip en onttrend 60 personen zonder recht voor de grote mast die het water overnamen die worden altijd samen weg genomen en aan het spot geslagen dat men niet ten wisst waar een stuk bleef als ook van alle de anderen en ik, Willem IJsbrands Bontecoe doet er tijd schipper vloog mede in de lucht of ik moest daar mede sterven ik stak mijn handen en armen naar de hemel en riep, daar waar ik heen oheer, weest mij, armen zonder genadig meende daarmede mijn einde te hebben nog hadden even wel in het opvliegen mijn volle verstand en bemerkte een licht in mijn herte dat nog met enige vrolijkheid vermengd was zo het scheen en kwam al zo wederom neer in het water mankte stukken en boorden van het schip dat heel aan stukken was in het waterlegende kreeg ik zulke nieuwe courage gelijk of ik een nieuw mens hadden geweest toeziende, zo lag de grote mast aan mijn ene zijde en de fokkenmast aan mijn andere zijde ik klon op de grote mast en ging daarop leggen en zag het werk eens over en zei oh god, hoe is dit schone schip vergaan gelijk Sodoma en Gomora hier dus legende zag geen levendig mens waar dat ik heen zag en terwijl ik hier dus lag in gedachten een jong man bij mijn zijde op Borland en smeet met handen en met voeten en hij geraakte aan de knop van de steven die weer vans komen opdrijven zeg gende, ik ben al klaar doe keek ik om mijn zijde oh god, leef er nog iemand deze jong man was genaamd Herman van Kniphuizen uit de Eider vandaan ik zag bij deze jong man een spiertje of klein masjeendrijven en al zo de grote mast daar ik op lag vast om en wederom walten dat ik daar niet wel op blijven kon zei ik tegen hem schuift mij dat speertje toe ik zal erop gaan leggen en halen mij al zo na u toe zo zullen wij bij Malkander gaan zitten terwijl hij deed en kwam al zo bij hem dat ik anders niet wel bij hem zouden gekomen hebben kwam omdat ik in het opvliegen zo geslagen was mijn rug was heel beschadigd had ook twee gaten in het hoofd want het kwam zo aan dat ik dachten oh her, nog een beetje zo ben ik dood ja, het scheen dat mij horen en zien verging wij zaten hier bij Malkander elk een inekhoud van de boeg in de arm hebben gingen staan en keken uit naar de schuid en boot worden ze eindelijk gewaag toch waren zover werd heenen dat wij kwalijk zien konden of de voorsteven of de achtersteven na ons toe lag de zon was aan het water om onder te gaan zei het doen tegen mijn maat Herman, het schijnt dat onze hoop hier verloren is het gaat, de zon gaat onder de schuid en boot zijn zoverd dat men haar kwalijk zien kan het schip is stukken en we mogen hier op het vrak niet lang harden daarom laat ons God almachtig bidden om een goede uitkomst wij deden zo en baden God zeer ernstelijk aan om een goede uitkomste het welke wij kregen want als wij weder opzagen zo was de schuid met de boot dicht bij ons om het welke wij zeer verblijd waren berg de schipper zei dat hoerende, waren zeer verblijd en riepen, de schipper leeft nog de schipper leeft nog en roeidden daarop dicht bij het vrak en bleven daar zo leggen met schuid en boot doorsteen niet bij ons komen vermit zijn vreesten dat een stuk van het vrak door de schuid of boot zouden stoten de jongman, Herman van Kiphuizen was nog zo moedig dat hij hem van het vrak af begaf en zon aan de boot hij hadden weinig letsel gekregen van het opvliegen maar ik riep mijn hebben zo moed geen me halen want ik ben zo geslagen dat ik niet zwemmen kan toen sprang de trompetter uit de boot over boord met een loodlijn die ze nog hadden en bocht mij het end ik maakte die om mijn middel vast en zij haalde mij naar de boot toe en kwam al zo, de heer zij geloofd in de boot in de bootwezende kwam achter bij heenrol, Willem van Galen en de onderstierman genaamd mijndertkreins van Hoorn die zeer verwonderd waren dat ik nog in het leven was ik wilde in de boot achter een roefje laten maken daar hij wel een paar man in mocht dwars over de boot daar kroop ik in en dachten ik mag dat overleggen want ik gisteren niet lang te zullen leven door de slag aan mijn rug en de twee gaten in mijn hoofd toch zeiden even wel tegen heenrol en de andrem blijft te nacht bij het vrak waar zullen morgen als dag is wel enige fictualie bergen en mogelijk nog wel een compas vinden om het land te vinden want daar was in de schuid en boot nog campas, nog kaart, nog boog nog geen of weinig eten en geen drinken met zulke haastigheid waren zij van het schip gevaren zijden ook dat de opperstierman Jan Piet van Hoorn de compassen uit het nachthuis hadden genomen geen het helf rees hadden dat ze het schip zouden verlaten terwijl ik even wel nog geschieden nu terwijl ik al hierin dat gat of roefje lag zo liet de koopman het volk de riemen uitleggen en stelde het volk aan het roeien gelijk of hij als dag was landmenen te hebben maar als het dag worden waren wij van het vrak versteken en ook mede van het land waren heel mismoedig kwamen en keken achterin het gat daar ik lag of ik nog leefde en zien dat ik nog leefde spraken oh lieve schipper, wat zullen we doen we zijn van het vrak versteken en wij zien geen land hebben eten, nog drinken, nog boog nog kaart, nog compas wat raad gaat ons aan daarop ik zijde mannen, mijn mos te mij gehoord hebben dat jij te nacht bij het vrak zou blijven dat wel fictuale zouden krijgen want het vlees en spek en kaas dreef mij onder benen, dat ik er kwalijk doorkonden komen zij zeiden, lieve schipper, kom daaruit ik zei ik ben zo lam, dat ik mij kwalijk kan rappen wil jij mij hieruit hebben, zo moet jij mij helpen toen kwamen zij en hopen het mij daaruit en ik ging zitten, kreeg het volk over en zij roeden ik vraagde datelijk, mannen, wat eten we hadden twee lege vaatjes daar leiden wij het brood in ik zei de vorder mannen, leg de riemen in het moet anders komen want jij zult loof worden en wij hebben geen eten te geven leg in de riemen toen zijden zij, wat zullen wij dan doen maar zei ik, trekt u hemden uit en maakt daar zeilen van zij zeiden, we hebben geen zeilgaren ik zeiden neemt de wille van de brood en pluist die aan werk en draait haar zeilgaren af van de rest legt platting tot schoten en gieren daarop trokken ieder zijn hemd uit en vlansten ze aan markandig tot zijden hetzelfde deden zij in de schuid mede telden als doen ons volk en we vonden in de brood 46 en in de schuid 26 personen maakt 72 personen in het geheel daar was een blauwe bolkvangig met een kussen in de brood die worden mij gegeven de bolkvangig trok ik aan en het kussen zet ik op mijn hoofd door die nick als verhaald 2 gaten in het hoofd houden de barbier hadden wij wel mede in de boot maar hij en hadden geen medicamenten toch kouden eventueel wat brood en leidte kouden alsoop de wonen waar mede ik door godsgenade genezen worden ik presenteerde mijn hemd mede uit te trekken maar zij wilden het niet hebben toch een dag zorgen voor mij om mij in het leven te houden wij lieten de hele dag voortrijven waarom ondertussen bezig met de zeilen te maken zavonds waren ze klaar zetten er die bij en trokken aan het zeilen dit was de twintigste dag van november 1619 begonnen koers te stellen aan de sterren want er wist een goeilijk waar de sterren behoorden op en onder te gaan stelden nachts al zo onze koers het was bij nacht zo koud dat het volk klapt tanden en bij dag zo heet dat men vergaan wou van hetten, want de zon was het boven het hoofd de 21, 22 en 33 praktiseerden wij een graadboog om hoogte te nemen zogeen een quadrant op de plecht en tekenen een stok met een kruis daaruit wij hadden de kistenmaker Theunus Sibrans van Hoorn in die hadden een passer hij hadden ook tendele enige wetenschap om een stok te tekenen zodat wij met Malcander al zo een graadboog maakten en vormeerden daar wij mede schoten en leidt het eiland van Sumatra daarin met het eiland van Java met de straat van Sunda die tussen beide eilanden inloopt en diezelfde dag tot wij het schip verloeren desmiddags hadden ik nog hoogte genomen aan de zon en bevond 5,5 graad zuiderbreedte van de equinoctiaal en de bestekkende kaart zond om 30,90 meilen van land ik sneed ook een compas daarin passen doe alle dagen met de passer bij Gissinghof en stelde de koers 70 meilen of boven het gat om als wij land kregen te beter te weten wat heen dat wij moesten zeelden al zo op het schieten met onze boog en het passen aan ik gaf van de 7 en 8 pondbrood elk alle dagen zijn randsoen zo lang als duren mocht toch was wel haast op elk kreeg dus dag omtrend een stukje zo groot als een lid van een vinger we hadden geen drinken daarom als regende namen wij onze zijden neer en schoren ze dwars over de boot heen zingen het water al zo op het zeil en garen dat in onze twee vaatjes als die vol waren zetten die uit de weg tot als een drogen dag was dat het niet herregende ik zet een neusje van een schoen en een ieder kwam bij het vaatje en schepten het neusje vol en dronkend uit en ging weder aan zijn plaats daar hij gezeten had en alhoewel wij in zulke benautijd waren zijden het volk schipper neem gij zoveel als u lust want het mag ons toch alle gaar niet helpen toen ik haar beleefdheid zag wilde niet meer hebben als zij al dus zijdenen met schuit en boot en terwijl de boot harder zeilden als de schuit en dat er niemand in de schuit was die hem op de navigatie verstond zo baden diegene die in de schuit waren als zij dicht bij ons kwamen of zij bij ons in de boot mochten overkomen zijden liever schipper neemt ons toch over op dat wij bij Malkander mogen wezen vreesten van ons af te dwalen maar het volk in de boot die waren daar tegen en zijden schipper neemen wij haar over zo zijn wij altijd maar om de hals want de boot kan al het volk niet voeren mochten der halven dan wederom van de boot afhouden de ellende was onder ons groot we hadden geen meer boot en konden geen land zien ik maakte het volk altijd wijs dat wij dicht aan land waren dat ze goede moed zouden houden maar zij murmureren onder Malkander daar al tegen en zijden tegen Malkander de schipper mag zeggen dat wij naar land toezijden maar wij zijden mogelijk van land af op een dag, al zo het leek dat wij het niet langer konden harden zonder eten gaf God al machtig dat er miën over de boot kwamen vliegen gelijk of ze gevangen wilde wezen want zij verlogen ons bijna in de handen en lieten haar grijpen wij plukten haar de vieren af en sneden ze aan stikjes, graag van elk wat aaten ze zo rauw op en het smaakten mij zo wel als ik mijn leven kost geeten heb ja, ze maakten zo zoet of ik honingen mijn mond en keelstak hadden wij maar wat meer gehad was pas of ten oudernood zoveel dat wij konden leven en meer niet en er werd het land hem nog niet opdee zo werden wij zo het weeg gemaakt dat het volk resulveren toen die van de schuit ons weder baden dat ze mochten overkomen haar over te nemen want daarin kwam geen uitkomst met het land vreesten dat wij van dorst en van honger zouden moesten sterven en als wij moesten sterven zo resulveren wij nog liever namend daarop het volk uit de schuit over in de boot en namen al de riemen uit de schuit met de zijden die zetten wij mede op de boot hadden doen op de boot een blind fok, groots, hel en bezaan maar hadden doen ook omtrend 30 riemen die leiden wij over de doften heen als een overloop de boot was zo hol dat het volk onder de riemen op haar neers mooi mochten zitten zijden al zo de ene helft van het volk onder de riemen en de andere helft boven de riemen mochten hiermee de het volk mooi bergen waar een doel met ons 72 personen in de boot zagen markanderen met bedroefde ogen aan hebben de nog eten, nog drinken daarom was geen meer brood nog de muren kwamen die meer en het wilde niet regenen einde van deel 2 deel 3 van journal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de oost-indice reizen van Willem IJsbrands Bontecoe van Hoorn diepevoxtopname boven het pubieke domein opname door Anna Simon toen het nu weder op het ongezienste was om het leven te houden zo kwamen door de heren Berm Hertigheid onverzins uit de zee opbarsten een partij vliegende vissen zijnen zo groot als een grote spiering in manieren als een schoolmussen en vlogen in de boot daar was Doe aan het grabbelen elk deed zijn best om wat te krijgen wij deelden die om op en smaakten als honing toch het wocht al weinig helpen even wel sterkte het min of meer en deed zoveel met God dat er niemand en sterf terwijl ik te verwonderen was want het volk wocht om al zout water te drinken tegen mijn waarschuwing aan ik zei er tegen haar mannen en drinkt geen zout water want het hen zal u geen dorst verslaan hij zult de loop daarvan krijgen en daaraf sterven andere kouden bossenkloten met kogels andere dronken haar eigen water ik dronk mijn eigen water zo lang als goed was want het woorden achterna onbekwaam om gedronken te worden de benauldheid weerde hoe langer hoe zwaarder en groter en het volk begon zo wanhopig mistroostig en vreed op Mokander te zien dat het leek dat ze Mokander Pijkans zouden aangetast hebben om te eten ja, spraken daarvan onder Mokander en vonden goed de jongens eerst op te eten en de jongens einden wilden zij daarom werpen wie men dan aantasten zou waarover ik in mijn geest zeer ontroerd werd en uit grote benauldheid bad ik god al machtig dat zijn vaderlijke onfermhertigheid daartoe toch niet zouden laten komen en ons niet verzoeken boven het vermogen weten we wat maakselt dat wij waren ik kan niet wel zeggen hoe bang dat mij was om deze voorslag te meer omdat ik er, zo mijn docht wel enige zag die het begonnen zouden hebben om de jongens te doden toch ik verspak haar met gods hulp en bat voor de jongens en zeiden mannen laat ons dat niet doen god zou wel een uitkomst geven want wij konden niet ver van land zijn uitwijzenden ons dagelijks afpassen en schieten zij gaven voor antwoord dan heb jij al lang gezegd en wij krijgen geen land ja, zeilen mogelijk van het land af bezenden geheel te onvreden zij stelten mij doe de tijd van 3 dagen om in die wij in die tijd een land bezelden de jongens te eten voor waar een desperate voornemen bat daarover met een wijrigen ernst aan god dat hij zijn genadige ogen op ons zouden nedslaan en geleiden ons binnen die tijd te landen omdat wij geen grauwen in zouden bedrijven voor zijn ogen hier ging de tijd in en de nood was zo groot dat wij het niet wel langer harder konden wij dochten dik was waarom wij aan land dat wij maar gras mochten eten wat nood was ik vermaande het volk met zoveel troostelijke reden als ik op die tijd konden bijbrengen zeiden dat ze de goed moeds zouden wezen, dat de heer het voorzien zouden toch was zelf klein moedig zouden een ander troosten en behoefte zelf wel getroosten worden sprak menig woord boven het hert verdogen en leden al zo met malkandig dat wij zo moe en matweerden dat wij kwalijk de macht hadden op te staan hij rol, de koopman, was zoverd daar hij zat, daar zat hij konden niet verder komen ik was nog zo moedig dat ik van achteren tot voor in de boot konden komen zwarten al zo op godsgenade tot het tweede december 1619 zijn er de dertiende dag dat wij het schip verloren toen was er een grouwe lucht met regen en stiltjes maakte de zeilen los zoren die dwars over de boot en kropen al te samen onder de zeilen en garen onze vaartjes volwater hadden weinig kleren doordien zij zo haastig waren vertrokken en aaren hemden waren tot zeilen gemaakt als voorverhaald is hadden de meeste deel geen meer als een linneprokje aan waren met de bovenlijven naakt kropen al zo om de warmte te schepen onder de zeilen bij malkandig en ik stond op die tijd aan het roeg en mijn gissing was dicht bij land hoopte dat het op zou de klaren terwijl ik aan het roer stond maar bleef even mistig zonder dat het op wilde klaren en ik weerde door de doken gelucht en regen zo koud dat ik het niet langer aan het roer konden harden riep daarom een van de kwartiermeesters en zeiden komt en verlost mij eens van het roer want ik mag het niet langer harden toen kwam de kwartiermeester en verlostte mij ik kroop mede mankend volk om de warmte weder te krijgen de kwartiermeester hadden geen uur aan het roer gestaan of het begonnen op te klaren en hij ziet toe en ziet er stond land hij riep met groot verheugen mannen, komt uit het land leidt dicht voor ons land, land had jij gezien hoe draai wij onder het cel van daan waren en voor de dag kwamen zette aan de zeilen weer erbij en zeelde naar het land toe kwamen diezelfde dag nog aan land de heraalmachtig, zij geloofd en geprezen die onze bidden en smeken heeft verhoord want wij deden desmorgens en zavonds het gebet met vijre geaandacht tot god en zongen ook een psalm voor het gebet, want wij hadden nog enige psalmboekjes bij ons de meeste tijd was ik hierin voorlezer docht daarna, door de voorlezer uit de schuid in ons boot kwam, deed hij hetzelfig nu bij het land komende liep de zee zo aan het land dat wij niet landen dursten toch vonden aan de binnenkant van het eiland want het een eiland was, een inwijkje daar lieten wij de dreig uit zee vallen en hadden nog een dreigje dat zetten wij aan land, zodat de boot voor tuit lag en sprongen, zo goed als wij konden aan land, en trok in elk zijn zweegs aan het boskaan, maar zo draai ik op het land kwam, viel ik op mijn knieën en kustde de aarde van blijdschap en dankte god voor zijn genade en barmhettigheid, dat hij ons niet en hadden verzocht, of had tot nog toe een uitkomst in de zaak gegeven want deze dag was de laatste na welke het volk, gereserveerd waren, de jongens aan te tasten en op te eten, hier bleek dat de heren de beste stiermanras die ons geleiden en stierde dat wij het land kregen als verhaald is wij vonden op dit eiland veel kokersnoten, maar konden wat wij zochten, geen verswater bekomen, toch generen ons met het sap uit de jonge kokersnoten dat er goede drank was en van de oude noten, die het pit hard was, aaten wij, maar wat te veel en onvoorzichtig, want we weeren diezelfde nacht, al te samen, heel ziek, met zulke ellendige pijn en de snijing in het lijf en in de buik dat het geen of hij pas te moesten kopen bij Malkander in het zand elk klaagte meer als daar en achterna begon het purgatie te baren, daardoor wij dadelijk verlichting gevoelden waaraans anderen daars weer er fris en liepen dit eiland bijkant rondom wij vonden daar geen volk maar zagen wel tekens dat er volk op geweest hadden hier was anders niet op om te eten als kokersnoten, ons volk zeiden tegen mij dat zij al daar een slang gezien hadden, die wenn een dik was, maar ik heb hem zelf niet gezien dit eiland leidt ontrend 14 a 15 mail van het land van Sumatra wij haalten zoveel kokersnoten in de poot als wij konden voeren, tot Victuali de oude kokers om te eten en de jongen om uit te drinken, sta ik aan het avonds wederom van het eiland af na het land van Sumatra, kregen het anderen het daag in het gezicht kwamen daarbij, liepen bij het land langs totdat de noten weder op waren toen wilden het volk weder aan land zeelden dicht bij de barningen van het land langs maar vonden geen gelegenheid om te landen per dien dat de zee zo geweldig aanliep doelreserveerden wij dat er vier en vijf mannen over boord zouden springen en zien of zij door de barning aan het land konden zwemmen en lopen dan bij de strand langs om te zien of zij nergens enige opening konden zien om met de bood in te komen welk geschieden, spoon over boord raakten door de barning aan land en liepen bij het strand langs en wij zeelden ook met de bood al bij de welhenen tenletsten vonden zij een rivier toen trokken zij haar proeken uit en wijfden dat wij daarnaartoe zouden komen wij dat zienden zeelden datelijk daarnaartoe daarbij komende lacht daar een bank recht voor de mond van de rivier naar de zee zo geweldig opstorten dat ik zei de mannen, ik steek je niet in of jij moet het ultimaal concenteren want raak de bood om dat jij het mij dan niet hebt te wijten en vraagten bij de rij om wat elk daartoe zei de graven verantwoord, ja en dat zij het wel wilden avonturen toen zei ik, ik avontuur mijn lijf bij het uwen ik zeelde datelijk orderen dat ze achteraan bij de zijde een riem zouden uitvoeren en aan ieder riem twee mannen ik stond aan het roer om de bood al zo recht voor zee te houden toen staken wij al zo met de bood in de barning de eerste zee die er kwam bond ze de bood wel half vol water ik riep, mannen, hoos uit en zij hoogsten uit met hoeden, met schoenen en met de lege vaartjes die wij in de bood hadden en kregen het water meest uit toen kwam de tweede zee die woord de bood bij kans tot het doften toe vol water maar ik door de bood zo manlag of hij zinken wilde en ik riep al mannen, hou recht, hou recht hoos uit, hoos uit of wij zijn ultimaal lijvenloos wij hielden het nog recht voor zee en hoogsten het water uit zoveel wij konden en die storten te kort zodat wij daar weinig water van in kregen en doe was dadelijk slecht water raakten de al zo met godes hulp door wij proefden het water en was dadelijk vers waarover wij al te samen zeer verblijd waren en leidde de bood aan de rechterhand van de rivier aan de wal op het land komende was het met lang gras bewossen toen zien de zo lagende booden in het gras gelijk of het eidersche boontjes waren toen met alle man aan het zoeken en eten ikzelf deed de mede mijn best dachten ik zal mijn part mede zien te krijgen en ons volk liepen en weinig naar de hoek toe vonden daar vuur met enige te bak leggen waardoor wij heel verblijd waren het schende dat er volk van het land hadden geweest die daar vuur aangeleid hadden en toen bak gedronken hebben de enige te bak vergeten hadden of met wil leggen laten wij hadden in de bood twee bijlen daar hakten wij bomen mede om en takken mede af daar plaatsen vuur aan daar gingen ons volk bij tienen en twaalf opstaan en zitten en dronken te bak toen het avond was leiden wij lust gevuren aan en stelden tot drie plaatsen wachten uit uit vrezen van de inwoners van het land want het was donkere maan nu diezelfde nacht weerden wij zo ziek van de bonen die we geeten hadden dat het was of hij barsten zouden van pijn en de snijing in de buik gelijkwijd de voeren van de kokersnoten gevaren waren zo kwamen de inwoners van het land en meenden ons daar al te samen dood te slaan gelijk ga hij hierna nog horen zult onze uitgestelde wachten worden ze juist wijs zij kwamen na ons toe en zeiden mannen wat zullen we doen daar komen ze aan we hadden geen gewer als twee pijlen met nog een roest gedegen en waren daartoe nog ziek als verhaald van de bonen reserveerden even wel dat hij ons zo niet wilden laten dood smijten namen derhalve gebrande houten in de hand en trokken tegen haar aan in de donker de wonken vuurs vlogen over het land welk bij het duizendig een vreselijk aanzien gaf ook wisten zij niet of hij geweer bij ons hadden of niet zij namen de vlucht van ons af achter het bos en wij keren weer er terug naar onze vuuren bleven al zo die gantse nacht in zorgen en vrezen bij het vuur zitten en staan maar ik en de koopman hij rol liepen in de boot vertrouwen ons niet op het land smorgens toen het dag was en de zon opkwam of was kwamen 3 van de inwoners uit het bos lopen op strand wij stuurden 3 van onze maats naar haar toe die wat Malijs konden want zij hadden voor die tijd al in Oost-Indië geweest zodat zij de spraak ten delen geleerd hadden die bij haar komende vraagten die 3 inwoners haar wat volk dat wij waren zijden, wij zijn Hollanders en hebben door ongeluk van brand ons schip verloren en zijn hier gekomen om enige verversingen te ruilen zogheid hebt wij konden dat zij hoenderen en reis hadden daar wij heel graag na waren doel kwamen zij al zo bij ons om het remt de boot en vraagten of wij ook geweer hadden wij gaven tot antwoord ja, geweers genoeg, misketten kruid en kogels ik hadden de zenuwen over de boot laten halen zodat ze in de boot niet kosten zien wat er in was doel brachten zij ons reis die gekookt was met etterlijke hoenderen wij exemineerden ons onder Markanderen wat geldt het wij bij ons hadden en brachten het bij Markander de ene pacht vijf, de ander zes deze twaalf, de ene min de ander meer realen van achten te voorschijn zodat wij in het geheel onder een tachtig realen van achten bijin brachten van welk geld wij die hoenderen en reis die ze gebrocht hadden betaalten die hebben de zijde ik tegen ons volk nu mannen, zet jou nu bij Markander en laat ons nu de buik voor eerst vol eten en zie hoe dan is het welk wij deden de maaltijd gedaan zijn de maakten wij overleg wat ons niet te doen stond om ons beter te ver zien van het geen ons nodig was en alzo wij niet wel verkend waren vraagten haar hoe dat land hitte maar konden het niet wel verstaan toch konden anders niet verstaan of noemden Sumatra zij wezen met de handen neerwaard aan dat Java daar lag en noemden Jan Koen dat die onze overste al daar op Java was welk waar was, want Jan Pieters Koen van Hoorn was doentertijd generaal zijn delen verkend worden en vastgingen dat wij bovenwind van Java waren want wij hadden geen compas waren altijd twijfelmoeder geweest of onze dingen al vastgingen stelden ons in die zaak toevrij wat gerustig maar alzo wij meer victualie van doen hadden om onze reis te vervorderen zo resolverden wij dat ik met vier van de maats met een proutje de rivier op zouden varen naar het dorp dat een stuk weegs oplag met het geld dat wij doen nog hadden om al daar victualie te kopen wij konden het welk ik deed en voeren op in het dorp komende kochten wij reis en de hoenderen en sturen het naar de boot bij Hengrol, de koopman orderig stelende dat elk zijn part zouden krijgen, opdat ze niet kijven zouden en ik met de vier maats liet in het dorp twee a drie hoenderen koken met wat reis gingen bij Makkander zitten en hadden zoveel ons lusten daar was ook drank die zij uit bomen tappen die zo sterk was dat men daar wel dronken afkonden worden dronken daarvan mede eens om met Makkander toen wij gegeten hadden terwijl wij Aten zaten de inwoners van het dorp rondom ons en keken ons aan alsof zij ons de beten uit de mond wilde kijken na de maaltijd kocht ik een buffel voor vijf en een half riaal van achter en betaalden hem maar de buffel betaald wezenden konden wij hem door de grote wildigheid niet krijgen speelden daar veel tijd mede en als we het laat worden wilde ik met de vier maats weer naar de boot de buffel zal er een dag wel krijgen hierover baden mij de vier forschreven maats of ik wilde toestaan dat zij die nacht daar mochten blijven inbrengende dat zij snachts als beest zouden zitten het wel zouden krijgen hoewel ik haar dit afriet zou concentreerde ik het te lange leste daar haar lang aanstaan ik nam mijn afscheid en zijden of wensden Makkander goede nacht aan de kant van de rivier komende daar de pauw lag stond daar een hoop volks van de inwoners en haperde geweldig tegen Makkander het scheen dat de een wilde hebben dat ik vroeg en de andere niet ik greep er één of twee uit de hoop bij de arm en stuurde ze naar de pauw toe om te varen gelijk of ik nog meester was en ik was boven half knecht niet zij zagen er zo vreselijk uit als bulle mannen toch lieten haar gezeggen en twee ging hem met mij in de pauw de ene ging achterzitten en de ander vroeg, elk met een schepertje in de hand en staken af zij hadden elk een kris op haar zijdsteken zijn een geweer of de ponjaat was met vlammen toen mij wat gevaren hadden kwam de achterste naar mij toe want ik zat midden in de pauw en wees dat hij geld wilde hebben ik tastte in mijn diezak haalde er een kwartje uit en graf het hem hij stond en bekeek het en wist er niet wat hij doen wilde dacht nam het ten leste en wond het in zijn kleedje dat hij om zijn middel hadden de voorste zien er dat zijn maat wat gekregen had kwam mede naar mij toe en bewees mij dat hij ook wat hebben wilde ik dat ziende haalde weder een kwartje uit mijn diezak en graf het hem hij stond en bekeek het mede het leek dat hij een twijfel was of hij het geld wilde nemen dan of hij mij wilde aantasten het welk zij licht zouden hebben kunnen doen want ik hadden geen geweer en zij hadden als verhaald elk een kris op zijd daar zat ik als een schaap tussen twee wolven met duizend vrezen god weet hoe ik te moeder was voeren al zo voor stroom af want daar ging harde stroom ontrend er halverwegen aan de boot zijn er begonnen zij te tieren en te parlementen het scheen aan alle tekenen dat zij mij om de haals wilde brengen ik dit ziende al zo benauwd dat mij het hert in het lijf trilde en beefde van vrezen keerde mij daar halfend tot god en bad hem omgenade en dat hij mij verstand wilde geven wat mij best in die gelegenheid stond te doen en het scheen of mij inwendig gezijd worden dat ik zingen zouden het welk ik deed hoewel ik in zulke benauwdheid was en zong dat het door de bomen en bossaartje klonk want de rivier was aan beide zijden met hoge bomen bewassen en als hij zagen en hoorden dat ik zo begon te zingen begonnen ze te lachen en gaten dat mijn haar in de keel kon zodat het leek dat zij meenden dat ik ging zwaarigheid van haar maakte dacht ik was heel anders in mijn hert gesteld als ik vertrouwde het zij meenden mensen uit vrezen en benauwdheid nog zingen kan en wij raakte het met zo verder voort dat ik de boot zag leggen toen ging ik overeind staan en wijfde ons volk die bij de boot stonden toe zij, mijn gewaarwoordende kwamen dadelijk naar mij toe bij de kant van de rivier langs en ik wees tegen die twee die mij afbrachten dat zij met de prou aan land zouden sturen terwijl ik zij deden en wees haar dat zij voorheen lopen zouden want ik dacht zo zult zij mij altijd van achteren niet doorsteken toen kwamen wij al zo bij ons volk die perikel en benauwdheid door godsgenade ontkomen zijden bij de boot komende vraagten de twee inwoners waar ons volk sliep wij zijden onder die tentjes want ons volk hadden tentjes van bladeren gemaakt daar zij inkropen zij vraagten ook waar ik en heinrol de koopman sliepen zijden in de boot onder het zeil toen gingen zij wederweg naar dorp toen vertelde ik heinrol en het andervolk hoe ik gevaren was en dat ik een buffel in het dorp gekocht had die wij op die avond niet wel konden krijgen dat de vier maats die ik mede genomen had mijn gebeden hadden of zij al daar te nacht mochten blijven dat zij het beest als de lach zouden vangen en aan boord brengen terwijl ik door lang aanstaan concenteerde met konditie dat zij morgenochtend bij tijds aan boord mochten komen met het beest dit en wat ons meer was ontmoet verteld hebben de gingen wij te samen leggend slapen die nacht over einde van deel 3 deel 4 van journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de oostindische reis van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn deze liep je volksopname boterde publieke domein opname door Anna Simon dit en wat ons meer was ontmoet verteld hebben de gingen wij te samen leggen slapen die nacht over smorgend toen het dag was ja de zon al een groot stuk gerezen was vernamen wij nog geen volk nog geen beest toen begonnen wij twijfelmoedig te worden dat het met die 4 maats niet wel moest staan en nog na een wel wachtend zo zagen wij 2 van de inwoners komen die een beest voor haar heen dreven naar ons toe bij ons komende en ik het beest ziende zijde dat het dat zelf de beest niet en was dat ik gekocht en betaald had onze boterdieg konden haar tendelen verstaan die vraagden waarom zij dat zelf de beest niet en bochten gekocht hadden als ook waar ons volk bleef te weten die 4 man die met mij na het dorp waren gevaren gaven tot antwoord dat zij dat beest niet en hadden konden krijgen en dat ons volk met nog een beest aankwamen zodat wij doen tendelen te vreden waren en de weilen dat dit beest dat deze 2 zwarte gebocht hadden zo geweldig sprong en stijgerde zijde ik tegen Wille van Galen de sergeant neem de bijel in de hand en hakt het beest in zijn hakken al dat het ons niet en ontloopt want wij mogen tegen geen schaat terwijl hij deed nam de bijel en hield het in zijn hakken dat het neer startte toen begonnen die 2 zwarten te roepen en te schreeuwen dat het wonder was en op dat schreeuwen kwamen er wel 2 uit 300 man die het weten mocht achter het bos uitgelopen en meenden ons al zo de boot af te snijden en ons al te samen dood te slaan maar woorden haar in tijds gewaarg door 3 van onze maats die een buurtje hadden aangeleid een weinig van ons af want die kwamen na ons toegelopen en zijden dat zij kwamen ik stapte een weinig buiten het bos en zag daarom trent 40 uit het bos komen zijden tegen ons volk sta vast want we hebben van dat volk geen nood want wij zijn ook sterk van volk maar zij vieden zo sterk uit en duren zo lang dat het geen eind van komen zou met schilden en zwaarden en zagen gelijk de bulle man begon te roepen mannen elk zijn best naar de boot toe want zijden zij ons de boot af zo zijn wij lijveloos toen stelden wij het op een lopen met alle man naar de boot toe die de boot niet krijgen kon die koest de rivier en zon daarin zij vervolgden ons tot de boot toe en als wij in de boot kwamen was de boot heel redderloos om daar met zo groot een haast in en mede van de wal te komen want de zijden waren over de boot terwijl wij overklommen en staken ons volk met hessig hein in het lijf zo ze overklommen dat haar de dermen tot het lijf uit liepen met onze twee bijlen deden wij zoveel weer als wij konden en ons roestig degen deden mee zijn profijt want achter in de boot zond een grote keo van een man zijden een bakker die hen daarmee de dapper weerde wij hadden een dreig achteruitleggen en een dreig te zee ik onttrent de mast overgekomen riep tegen de bakker hakte tau, hakte dregged tau af en hij hakte hij hakte maar het wilde niet af ik dat zieende raakte naar achteren toe nam het tau en leidde op de steven toen zei ik hak nu en hij hakte ten eerste af toen stonden er van ons volk voor in de boot bij het dregged tau en haalten de boot de zee de zwarten liepen ons in het water wel na maar al zo het schoch aan land was waren zij dadelijk grond af mocht zijn hierdoor onze boot verlaten en wij visten ons volk op die in de rivier zomen en haalten ze in de boot met dat het volk in de boot was gaf god al machtig dat de wind met een barst dadelijk uit de land kwam die tot die tijd toe uit de zee gewaid hadden voorwaar een merkelijk teken van de genaardige hand gods wij zetten er onze zeilen bij en zelden een sloegs het gat uit tegen de hoge zee aan en over de bank daarop wij zulke een perriekel in het inkomen hadden uitgestaan als verhaald is waarom wij nu dat er weinig water in de boot kwam de zwarten of inwoners van het land menen het dat wij daar niet uit zouden komen en zij liepen op de hoek van het land en dachten ons daar aan water nemen en ons dood te smijten maar het scheen dat het god al zo niet en beliefde want de boot was voor hoog en vroom en sprong tegen de zee op raakten al zo met gods hulp het gat uit buitenwezende worden de bakkig die achter in de boot hem zowel hadden een blauw om het hoofd want er was recht boven zijn navel in de buik gekwetst en haar geweer was fenijnig geweest waardoor de wond met een blauwigheid omringd worden terwijl ik uitsnee om het fenijn van vorder voortlopingen te stuiten maar mochten niet helpen sturf even wel voor onze ogen doodzijnde zetten hem over boord en lieten hem drijven doodtelden wij ons volk en bevonden dat wij 16 man verloren hadden de bakkig die wij over boord zetten met nog de andere 4 maats die in de dorp waren gebleven waarover wij al te samen hartelijk bedoefd waren haar beklagende, toch dankten even wel de heren dat wij daar automaal niet waren omgekomen ik voor mijn part laat er mij voor staan dat die 4 maats die in de dorp bleven de behoudenis naast god van mijn leven waren, want had het zijn mede naar de boot gewild, doe ik voeg zo zouden zij, te weten de zwarten ons alle 5 doodgeslagen hebben zou ik vastselijk geloven want toen ik op de kant van de rivier bij al dat volk stond, twisten zij als gezijt onder Malkanderen over mijn weg varen, dag ik maakte haar wijs en bewees het haar dat ik zanderdaars met al het volk bij haar wilde komen doos geen het dat zij dachten, laat ons dan geen spel maken, dan zullen wij haar met de minste zwaarigheid konden houden en doden, hebben gemeent dat ik die 4 maats niet verlaten zou hebben de daar porg een pand genoeg aan, toch is haar niet gelukt, evenwel is het een beklagelijke zaak dat wij die maats daar laten mossten, toch vermoeden dat zij die al dood hadden gesmeten, wij stelden onze koers voor wind langs de wal heenen, hadden nog 800 met een weinig reis bij onze de boot en dat voor 56 personen die wij doen nog sterk waren voor waar te weinig voor zoveel mensen, wij deelden hiervan ieder zijn part toe, dat opwezende spraken met de Wakander dat het best was dat wij weder land kozen, hebben de alreee grote honger, en in zee was niet voor ons op die tijd te krijgen om van te leven keren daarom weder na het land, zagen hem bij, zelden daarin wij zagen aan land veel volks bij Wakander staan, daar wij naartoe liepen toch zijn verwachten ons niet, maar liepen van ons af, konden dood al daar geen fictuale krijgen, dan vonden vers water, daar donken wij zoveel af als ons lusten en haalden onze twee vaartjes vol van het water en voeren bij de klippen om daar vonden wij kleine oesterkens en alekruiken plukten daarvan elk zijn die zakken vol, ik had op die plaats daar waar het volk verloren onttrend een hoed vol peper gekocht die ons hier wel te pas kwam met de oesters te eten, want het gloeide lustig in de maag zelden doeweden erbij uit en Kozenzee om onze reis te vervorderen een stukweeg spuiten het land te komen de begon het een hele storm te waien zodat wij al onze zeilen moesten innemen die haden wij doe over de boot heen en kopen met allemaal onder de zijden en lietend op godsgenade drijven tot onttrend 2 uur voor de dag toen begon het weer af te nemen en we worden weer goedweer, kwamen voor de dag zetten er onze zeilen weer erbij toen kregen wij in de wind zelden van de wal af, het schene of god ons voor groter ongeluk bevrijden wilden want hadden wij deze storm en deze contrari wind niet gekregen we werden wel langsgevaren en wij licht op de waterplaats die daar dicht bij lag op Sumaat ge-angelopen hebben daardoor onze veel plachten aan te varen en die waren nu bitterer vijanden van de Hollanders, want kort voor deze tijd waren daar nog veel Hollanders doodgeslagen die daar gekomen waren om water te halen en toen het dag woorden zagen wij drie eilanden vooruit liggen resolverden daar naartoe te zijn vermoeden daar geen volk op hoopt daar wel iets te krijgen tot ons onderhoud kwamen daar diezelfde dag nog aan wij vonden daar dadelijk vers water en daar worsten ook grote rieden zo dik als een man om zijn been die hakten wij met onze pijlen om deze rieden worden genaamd bamboezen wij stieten de knokkels met een stok door behalve de onderste knokkel daar groten wij water in en staken er stoppen op en hiermede richten wij wel een last vers water in de boot vonden daar ook palmeetbalmen zo meurwer zijn als oft rietspieren waren die hakten wij mede om en namen de bovenende die goed waren tot onze victualie het volk liepen het eiland door en door te boskaren toch konden anders niet vinden dat waard was ik liep eens van al ons volk af en een berg, zijnde de hoogste van het eiland ging daarop en zag om en de wederom wezen de heel bedroefd en moeilijk in mijn geest doordien dat het, zo mijn dochter, aankwam om de weg te vinden en de welk nooit inoest indien geweest was nog geen stiermans gereedschap hebbende principaal ging kompas als verhaald is zo wist ik niet wat mij beter te doen stond als mij op de heren ter verlaten want mijn raad was ik dik was ten ene, als ook toe viel daarom op mijn knieën nedig en bad de heren, hem smekende de wel hij mij tot hier toe hadden gered en bewaard onder zijn genadige vleugelen en verlost uit vuur en water van honger en dors en van de kwaarde mensen dat het zijn vaderlijke goedheid toch zouden gelieven mij voordat te bewaren en mij de ogen des verstands open te doen om de recht te weg te vinden op de wederom bij onze nazi en vrienden mochten komen ja, met diep verzuchten bad ik oh heren wijst ons de weg en geleid mij doch, of het uw wijsheid voor goed en best inzag mij niet inzelf bij onze nazi te brengen zo laat toch is du goddelijke wil enige van het volk terecht komen op dat mijn weten mag hoe dat het met ons en het schip gegaan is en al dus met godgesproken hebende stond ik op om weder af te gaan en sloeg mijn ogen als voor om en wederom aan alle oorden uit en ziet, ik zag aan mijn richterhand uit dat de wolken van het land dreven, waardoor wat in de kimmen klaar werd en zag toe straks twee hoge blauwe bergen leggen en mij schoot daadelijk in het zin dat ik tot hoorn van Willem Cornelis Schouten wel hadden hoeren zeggen die wat twee a drie maal in Oost-Indië geweest was dat op de hoek van Java twee hoge blauwe bergen lagen en wij waren bij Sumatra langsgekomen terwijl ik aan de slinkere kant lag en deze zag ik aan de rechterhand en in het midden was een glop daar ik geen land zien kon en ik wist er dat de straat van Sunda tussen Java en Sumatra in liep beelden mij derhalven vastelijk in dat wij wel teweeg waren en liep doe al zo verbleid weder van de berg af naar de Koopman en vertelden hem dat ik zulke twee bergen gezien hadden doe ik hem dit vertelde waren de wolken daar wederover gedreven dat mensen toe weer niet zien kon vertelde hem ook wat ik van Willem Cornelis Schouten hadden hoeren vertellen als ook wat gissing dat ik daarover maakte te weten dat ik vastelijk vertrouwde dat wij recht voor de straat van Sunda waren toen zeiden de Koopman wel schipper, heb je zulke moed zo laat ons het volk te hoop roepen en peuren hem daar naartoe want u gissing en reden hebben mensen oordeels fondament doelriep wij het volk bijeen en zij dogen ons water in die bamboezen en de topenden van de palmeetbomen tot Victuali die wij vergaderd hadden in de boot en staken af kregen de goede wind stelten de koers recht het glop in de woordsterren aan omtrend de middennacht zagen wij een vuur dat wij in het eerst meenden het een schip was maakte daar een kraak af maar daarbij komende was het een klein eilandje dat in de straat van Sunda leid genaamd dwars in de weg en passeren dat eilandje een weiltijds daarna zagen wij nog een vuur aan de andere zijd te weten aan stuurboord passeren dat ook waarom doen aan de binnenkant van het eiland Java wij lieten een man aan de mast klimmen die zag uit en riep ik zie schepen leggen telden er tot 32 toe toen sprongen wij bijkans op van pleidschap wij straks met de riepen te boord en roeden daarna toe want het was als verhaald stil hadden wij deze schepen hier niet gevonden daar wij aanvoeren wij duidelijk tot bantemgevaren hebben daar wij in de val zouden gelopen hebben in oorlog, terwijl ik mede een merkelijk bewaringen gods voor ons was dankten daarover de heer voor zijn goedheid dit waren altijd maar Hollands schepen die daarover commandeerden was van Alkmaar genaamd Frederik Houdman hij stond toen ter tijd en keek met de kijker of bril in de gelderijen naar ons toe verwonderd wezenden over onze miraculeuze zijden niet weten we wie het was zond zijn sloep uit die ons te gemoet hoejde om te bezien wat vervolkt wij waren bij Malkander komende zagen ons en kende Malkander daar stond want wij waren met haar uit testel gezeld en waren in de Spaanse zee buiten de kanaal van Malkander geraakt de koopman en ik stapten over in haar sloep en voeren aan Houdmans schip genaamd de Maart van Doordrecht de commandeur Houdman riep ons achter in de kejuut hete ons welkom liet ons de tafel dekken om met hem te eten maar als ik het brood en ander eten zag sloop mij het herten en het lijf toe en de tranen schoten mij van blijdschap over de wangen zodat ik niet eten kon ons ander volk aan boord komende worden dadelijk op de schepen verdeeld Houdman ordineerde ter stond een jacht dat mij met de koopman naar Batavia zouden voeren en nadat wij hem alle gelegenheid hadden verteld van onze armoede en wedervaren traden wij in het jacht en gingen te zeil kwamensmorgens voor de stad van Batavia het volk van onze kennis op de schepen hadden ons al van de indiaanse kleren bijgezet zodat wij al in de dos waren eerwij in de stad kwamen we gingen in de stad kwamen voor het hof daar de generaal Jan Pieters Koen van Hoorn zijn residentie hiel wij vraagten de helipartiers of zij wilde vragen of wij eens bij de generaal mochten komen hadden hem te spreken zij liepen heen, kwamen weer wij er binnen gelaten en kwamen bij hem hij wist er van onze komsten niet maar ons bekendmakende hete ons welkom toen was het grote woord daaruit met ons en zijden hee generaal, wij zijn op zulke tijd met het schip Nieuw Hoorn uit Tessel gevaren en op zulke tijd omtrend de straatsoende gekomen op zulke hoogte, daar hebben wij het ongeluk gehad dat ons schip in de brand is geraakt en weggesprongen en verhaaldend hem al van stuk tot stuk hoe en waardoor dat het geschiet was wat volk dat wij verloren hadden en dat ik zelf met het schip opgevlogen was we hebben een godsgenade met nog een jongkman gezalveerd en men tot heden toe bewaard de heer zij geloofd de generaal dit hoerende zeiden wat helpt het dat is een groot ongeluk hij vraagt er na alle omstandigheden en wij zeiden het hem al gelijk als het geschiet was en hij zeiden al wat helpt het dat is een groot ongeluk ten laatste zeiden hij jongen brengt mij de gouden kop hier en wij in schenken en zijde gelukschipig, ik breng u eens ga je meug denken dat u leven verloren is geweest en dat het u van god al machtig weder is geschonken blijft hier en eet aan mijn tafel want ik ben van mening te nacht te vertrekken naar banten naar de schepen om een georderen te stellen blijft hier zo lang totdat ik u ombiede of dat ik hier weder kom toeprocht hij, de koopman ook eens had er nog verschijnd eindelijk vertrok hij en wij bleven daar en ate aan zijn tafel de tijd van acht dagen toen ombood hij ons weder bij hem, voor bant hem in het schip de maagd van Dordrecht daar wij tevoeren aan geweest waren en hij ontbood mij eerst bij hem en zijde schipper bontenkoe, ga je meugd bij provisie, tot nader orderen gaan op het schip de bergerboot en nemen al daar het schipperschap waag als hij tevoeren gedaan hebt ik zeiden ik bedanke mijn heer generaal voor die gunst twee of drie dagen daarna ontbood hij de koopman Hengrol en zijde koopman, ga je meugd bij provisie tot nader orderen gaan op het schip de bergerboot en nemen al daar het koopmanschap waag als hij tevoeren gedaan heb toen waren wij weder bij Malkander en hadden weder te commanderen het bergerboot was een kort schip met 32 stukken hooggeschutlag, het meest twee lagen hoog wij voeren in het voorsten van het jaar 1620 na tenaten hadden ons schip met vlees, spek en reis geladen als ook veel ammonietie van oorlog om de forten al daar te verzien waren met ons drie schepen te weten het bergerboot daar ik op was de netunus en de morgenstar deden in passant geressen aan een opperkoopman wolter Hudden van Rijga in Lijfland die daar lag, schepten ons in menigde van koepesten, hunderen gansen, arak, zwarte suiker het voor voor de beesten was reis die nog in de dop was gelijk zei van het land afgesneden was genaamd paardje staak en doeweder van geressen af voeren al bij het land langs voor bij de straat van Bali om de hoogte te krijgen tot het land van soloor toe want het moeson was verlopen hoopt hem daardoor te beter door voortgat van soloorkomende kwam de koopman van het voort aan ons boord, genaamd Raamburg van Inkhuizen die zijn residenciaal daar hadden en de zijde dat daar een plekje omtrend lag genaamd Laritokken waaruit de spekken en de mustiessen daar wonende grote afbruik deden in onze handel en dat het nu de rechte tijd was terwijl wij daar nu met ons drieën waren om het voornoemde plek af te lopen waarover wij reserveerden om het te onderleggen voeren daarna toe verzelschap met enige coracorn en een grote menigte van vaartuig daarvan het land die mede voeren om te zien hoe het af zouden lopen toch kwamen niet om te helpen wij liepen onder het voort en het plekje schoten daar dapper in en zij weer op ons onder het schieten landen wij ons volk maar die van de stad deden twee a3 uitvallen en drevenden onze terug zodat er ontrend 20 a25 van ons volk bleven leggen en nog veel gekretst het moest er daarom vertrekken zonder iets uitgericht te hebben halen ons water en namen ons afscheid van de opperkoopman Raanburg en stelden onze koers Noord-Oost aan om boven het eiland Patamboer te zijn kregen we het in gezicht etend aan Bachbord van ons leggen stelden doen de koers Noord-Oost ten Noorden om de eilanden van Buro en de Blau te bezijlen de welke wij mede aan Bachbord lieten doen aan het eiland Amboni toch konden het door verleiding van de stroom niet bezijlen raakten daar benedenom tussen twee kleine eilanden een kunstdeur in een inwijk genaamd Hiëto en Combello lacht daar tegenover al waren veel nagelen vallen van Hiëto kwam er met een paard in korter tijd op Amboni rijden hij vonden al hier 3 commandeurs te weten de gouverneur Houdman van Alkmaar de gouverneur het Lam van Hoorn de gouverneur speelt het Lam hadden zijn residentie op Malijn die gouverneur speelt op Amboni en Houdman worden gedecineerd met ons te gaan naar Pazian al waar wij kwamen en nadat wij al daar 4 of 5 dagen gelegen hadden namen wij ons afscheid de opperkoopman worden van het fort gelicht al door zijn tijd geexpereerd was en onze koopman, zijn rol worden in zijn plaats gesteld voeren voort aan alle vorten in de Moluccus en verzagen ze met vlees spek, reis, olie, azijn en andere behoefte geden lagen aan het eiland Malijn daar de gouverneur Jan Derkst het Lam zijn residentie hadden omtrend 3 weken namen ons afscheid van het Lam voeren weder aan Pazian daar wij als gezijd is onze koopman Hijnrol gelaten hadden die het commanden van het fort hadden hij gaf ons omtrend 100 lasten nagelen in hier nam ik afscheid van Hijnrol beide met de tranen over de wangen als beide dapper ter herten ten meer omdat wij zoveel ellenden en zwaarigheden met Malkanderen hadden uitgestaan als voeren verhaald is zeer dat deze tijd heb ik hem nooit weer gezien dan heb verstaan dat hij enige tijd hierna op het eiland Malijn gestorven en begraven is de heren meest zijn zielen genadig en de mijnen als ik nakomen einde van deel 4