 Witam serdecznie. Ja się nazywam Paweł Wieziński, jestem również członkiem zespołu cyberodporności, reprezentuję kolegium Medicum UJOT. Moja część prezentacji będzie przedstawieniem naszej wspólnej pracy nad przeglądem systematycznym psychologicznych interwencji, przeciwdziałających informacji konkretnie w mediach społecznościowych. Są prezentacje opatrzyłem cytatem z zarysów piońskich, seksusa empiryka. Wydaje mi się, że on będzie zwłaszcza interesujący w kontekście tego, czego się przed chwilą dowiedzieliśmy o fenotypach, podatności na informację i brzmi on tak. Zdaje się, że ci, którzy czegoś szukają muszą to albo znaleźć, albo zaprzeczyć możliwości znalezienia i uznać za nieuchwytne albo wytrwale szukać dalej. Z tego zapewne powodu i w przypadku rzeczy poszukiwanych przez filozofów jedni orzekli, że znaleźli prawdę, inni oświadczy i przeciwnie, że inni można uchwycić, a inni jeszcze szukają. Proszę zwrócić uwagę, seksusa empiryk jako przedstawiciel sceptityzmu pokazuje, że dogmatykiem można być na dwa sposoby. Można dogmatycznie twierdzić, że masz się tą prawdę, ale można też dogmatycznie twierdzić, że prawda uchwycić się nie da. Więc w kontekście sosza widzów możemy być podatni na desinformację w ten sposób, że wiemy, jak jest, wiemy, jaka jest prawda, ale też możemy być podatni na desinformację w taki sposób, że prawdy poznacie w ogóle niewolni, nie da się, bo wszystko to, co nam się przedstawia, jest nieprawdziwe, więc musimy szukać głębi. Seksusa empiryk jako sceptyk zachęcałby nas, żebyśmy cały czas poszukiwali prawdy, żebyśmy nigdy nie uważali, że prawda to jest coś, co mamy, albo coś, czego nie da się uchwycić, tylko żebyśmy zawsze szli w stronę prawdy i zawsze wersikowali swoje przekonania. Wydaje mi się, że to jest taka starożytna recepta na dzisiejsze problemy i też fajnie to ilustruje to, że problem desinformacji albo problem poszukiwania prawdy w ogóle w naszym świecie jest tak stare jak ludzkość, jest starożytnie. Zacznę od przybliżenia tego, czym w ogóle jest desinformacja. Mamy tutaj trochę pomieszania językowego, zwłaszcza, że badania głównie prowadzimy w języku angielski, nasz zespół jest wielojęzykowy, więc niektóre rzeczy są bardzo niejasne i przepraszam, od razu będę mówił trochę po polgielsku, bo tak po prostu jest, że równie komunikujemy się i rozmawiamy po języku angielskim i badaniach prowadzimy w języku angielskim. Ostatnio medialnie bardzo popularne hasło, żyjemy w erze post prawdy. Jest to jeden z takich głównych czynników, dla których obecnie ten temat fake newsów desinformacji pojawił się w centrum naszej uwagi. Post prawda to jest sytuacja, w której fakty są nieistotne kształtowanie opinii publicznej niż odwołania do emocji i osobistych przekonyń. Post prawda to specyficzny stan życia społeczno-politycznego, intelektualnego, wysoko rozmiętych krajach demokratycznych, który został wykroowany przez media oraz osoby prawniące ważne funkcje publiczne, głównie polityków. Efekt rozprzestrzenienia się pochulizmu, który wypatrzył pierwotny sens uprawnień polityki w krajach demokracji parlamentarnej, ponieważ wykorzenił z życia publicznego walkę na argumenty, idee i możliwe do zrealizowania pomysły, a w to miejsce poradził gr na emocjach i tanią sensację. Zagażone są z powodu cynizmu i z kainego załamania wszelkich, cenionych niegdyś wartości, na przykład prawdy, uczciwości i rzetelności dziennikarskiej. Proszę zwrócić uwagę, znowu się odwołam do sektusa, tego bardzo lubię. Obecnie w polityce mamy te dwa rodzaje dogmatyków. Ci, którzy wiedzą jak jest i ci, którzy mówią, że nie można wiedzieć, jak jest. Więc z tego wynika, że jesteśmy w sytuacji, jakby media twierdzą, że to jest nowa sytuacja, natomiast jak się wczytamy w teksty starożytnych, to już w atenach mówiono o tym, że ta cytacja jest dokładnie taka postuprawda. Wróćmy do desinformacji. Samozdefiniowanie tego, czym jest desinformacja, jest problematyczne, ponieważ to jest takie pojęcie parasol, które ogarnia bardzo wiele różnych zjawisk, które znajdujemy w social mediach, też słowo desinformacja tłumaczy się na angielski na kilka sposobów, zaraz do tego przejdę. Natomiast kiedy mówiły desinformacja, mamy najczęściej na myśli nieintencjonalne uspowszechnianie, mylne informacji, z drugiej strony intencjonalne uspowszechnianie, mylne informacje, crowd terfing, trolling, mowa nienawiści, cyberbullying, czyli też słowo, które trochę nie da się przetłumaczyć na polski, to jest takie przesiadowanie w sieci. Fake news, plotka, niezweryfikowana informacja, miejska legenda, no i span. Tak przed chwilą zaznaczyłem, desinformacja może być różnie rozumiana i desinformacja, oprócz jest informacją, mam jeszcze coś takie jak misinformacja, czyli mylna informacja, fake news, no i coś, to jest malinformation, to jest takie udostępnienie informacji w celu zaszkodzenia komuś, prawda, prawdziwe informacje. Więc możemy mówić o tej informacji, informacja taka idealna byłaby prawdziwa, czyli tutaj jest krzyżyk przy fałszywości, udostępnienie tej informacji nie wiąże się z szkodliwymi zamierami. Malinformation byłoby prawdziwą informacją, którą udostępniamy w celu zaszkodzenia komuś. Misinformation, czyli mylna informacja jest fałszywą informacją, którą jednak udostępniamy nie mając na celu zaszkodzenia komuś. Natomiast desinformacja to jest fałszywa informacja, którą udostępniamy wraz z jakimiś szkodliwymi zamierami. Mam nadzieję, że to troszeczkę rozjaśnia albo przynajmniej zarysowuje przestrzeń problematyczną, tego czym jest desinformacja. Przyjdę teraz do omówienia naszego przeglądu systematycznego, ale żeby to zacząć, jak mówię, mamy tutaj pewien problem językowy. Przedstawię państwu słownik pojęć, który wytworzyliśmy na kanwie naszego przeglądu, żeby troszeczkę przybliżyć o czym rozmawiamy. Skanując, analizując badania, których zaczęliśmy jeszcze troszeczkę szerzej państwu do omówia, ale zaczęliśmy od ponad 4 tysięcy badań, które zredukowaliśmy do 75, no i ekstachowaliśmy te dane biorąc pod uwagę różne charakterystyki tych badań. Jednym z nich był rodzaj projektów badań. Pierwszy projekt, który dla nas bardzo interesował, to jest troszeczkę pan tutaj zwrócił na to uwagę. Tak mi się kojarzy właśnie z tym, czy biorąc świadomą zgodę, nie zmieniamy możliwie wyników badań. Być może jednym z sposobów kontrolowania czegoś takiego byłoby właśnie tworzenie takich ekologicznych projektów badawczych, czyli ekroniczny projekt badawczy to jest projekt badania, w tym ocenia się wpływ czynników środowiskowych na zachowanie jednostki i zdrowie psychiczne. Czyli bierzemy badanego i wrzucamy w środowisko, które maksymalnie będzie przypominało sytuację w tej normalnie badany zachowanie ta osoba przejawia. Z kolei nieekologiczny projekt badania to jest taki, który tych czynników nie uwzględnie. Mimiczny projekt badania to jest coś, co sami wymyśliliśmy. To jest takie badanie, w którym stosuje się bodźce bardzo przybliżone do tego domenów społecznościowych. Jednak nadal to badanie odbywa się w ściśle kontrolowanym przeprowadzonych warunkach laboratorijnych lub internetowych. Wydaje mi się, że badanie Michała właśnie jest takim milicznym badaniem. Gra to jest taka seria badań, w których stosuje się metody walki z zinformacją w komentarzach społecznościowych opartych na grewalizacji czy takiej edukacji poprzez gry komputerowe. I metody mieszane w końcu to są takie projekty badawcze, w których stosowano bardzo różne projekty. Jakie znajdzieśmy kategorie interwencji psychologicznych w tych finalnych 75 badaniach? Pierwszym jest modyfikacja doświadczej użytkownika, albo czasem używany pojęcie UX w social mediów. Co są interwencje związane, które mają na celu zmianę sposobów, jak i użytkownicy doświadczają i konsumują teści w mediach społecznościowych poprzez manipulacje i interferysem użytkownika. Edukacyjne to są takie, które są ukierunkowane na procesy poznawcze oparte na wiedzy, w walce z zinformacją w social mediach, nakłanianie pangelsku nacz. To są takie interwencje, w których osoby lub boty bezpośrednią w takiej relacji drugoosobowej zwracają się do danej osoby, która jest przedmiotem tej interwencji, żeby zaowywała się lepiej, żeby prawiła etykę użytkowania mediów społecznościowych. Końcu bardzo ciekawe podejście za szczepienie to jest interwencja wykorzystująca metaforę szczepionki. Jest to taki rodzaj celowego działania wykonanego często poza kontekstem social mediów w celu zwiększenia odporności użytkowników na desinformacje w mediach społecznościowych. To są takie działania, w których np. przez gry komputerowe staramy się nauczyć użytkowników rozpoznawania desinformacyjnych teści, tak żeby kiedy ta osoba już wejdzie w to środowisko social mediów będzie odporna bardziej, odporna na te teści. Różnić to od edukacyjnych działań w ten sposób, że edukacyjne nakierowują na uczenie wiedzy o korzystaniu z social mediów, natomiast za szczepienie jest z raczej takim działaniem odwołującym się do procesów sublinang pod kogo. Spostaram się wymienić te interwencje, które to były typy, teraz kategorie, teraz wymienienie typy. Więc w tych modyfikacjach u UX, czy doświadczenia użytkownika mamy takie interwencje jak manipulacja, doświadczenie użytkownika, namysł, deliberation. To jest taka interwencja, w której staramy się zmusić naszego użytkownika do tego, żeby zamiast korzystać z tego szybkiego, intuicyjnego modelu przetwarzania informacji, żeby właśnie odwoła się do tego analitycznego, więc zmuszamy go w jakiś sposób, żeby przed udostępnieniem na przykład informacji dokonała jakiegoś domysłu. Więc musimy w ten sposób zmienić interfejs social mediów, na przykład wrzucić jakiś czas oczekiwania przed możliwością udostępnienia. Oznaczanie i naszej tagging to są takie interwencje, w których po prostu zaznaczamy, tutaj państwu na pewno się spotkali z czymś takim, bo to Facebooku, Instagramie, Twitterze jest już obecnie powszechny, w tym jest oznaczony tutaj, może znajdować się z informacja, albo ten artykuł został uznany przez jako desinformujący. Ocena źródła to są takie interwencje, w których ocenia się wiarygodność źródła, nie teści tylko źródła informacji. Edukacyjne to są wiadomości od zaufanej organizacji, weryfikacja, czyli fakt checking, to jest timing, troszeczkę się widzieliśmy jakby przetłumaczyć, po angielsku to jest media literacy i science literacy, czyli umiejętność korzystania z mediów, umiejętności czytania o nauce, nauce i pisania organizacji. Korekta to jest, to są, jeżeli mamy na przykład ten tagging, czyli uwaga, tutaj jest fake news, to korekta różnie się tym, że zamiast tylko i wyłącznie mówić, że to jest fake news, albo tutaj to źródło nie jest pewne, to mamy informację koregującą, to jak rzeczywiście faktycznie jest w przeciwieństwie tego, jak w artykule jest opisane. Nagging, czyli nakłanianie ten rodzaj w drugoosobowej interwencji. Pierwsze to jest nakłanianie empatycznego zachowania, to są takie interwencje, w których presja drugiej osoby ma na celu wywołanie ubadanego bardziej empatycznej postawy, z drugiej strony taka presja odwołująca się do norm, do wartości, to jest drugi rodzaj, a i w końcu korekta społeczna, czyli już nie taka długoosobowa, tylko to jest organizowanie społeczności internetowych wokół tego, żeby takich troli, takie osoby, które łamią jakieś normy zachowania w sieci, czy rozpowszechnienia na dysinformację, żeby ta społeczność wywiera presję na tej osobie, żeby to wywoła się bardziej etycznie. I w końcu zaszczepienie, przykładem pierwszym jest antycyber przemocowa, interwencja wideo, to są jakieś filmy edukacyjne, mające się wrażenie u uczestników na kwestie związań z cyberprzemocą. To jest bardzo ciekawa inicjatywa, natomiast osobiście wydaje mi się, że może działać tylko i wyłącznie na osoby o pewnych, konkretnych cechach osobowościowych. To jest taka publiczna przysięga, którą się składa i umieszcza w swoich social mediach, że będę robił wszystko, żeby zachowywać jak najwyższe standardy korzystania z social mediów i tak dalej. Wydaje mi się, że te osoby, które najbardziej szkodzą, nie byłyby w stanie coś takiego zrobić. Natomiast rzeczywiście te osoby, które składają to przysięgę, to badania pokazują, że jest to bardzo skuteczne. G, czyli grywalizacja, to jest podejście do uczenia o uczestników realizmu desinformacji i sposobów ich rozpoznawania. Teraz troszeczkę opowiem państwu, jak wyglądała cała metodologia naszego przegroń systematycznego. Nasz przegroń systematyczny jest rodzaju systematic scoping review, czyli nie jest takim przeglądem, który stara sobie na celu bardzo ścisłą analizę, to nie jest metaanalizant, nie oceniamy dowodów, stosujemy podejście jakościowe, nie ilościowe, ma na celu synteze istniejących dowodów, mapowanie tych dowodów, w pewien sposób sprzejrzyste i systematyczne przedstawienie ich i cechuje się bardzo szerokimi pytaniami badawczyni. To jest taki pierwszy etap eksploracyjny tego problemu, bo też jakby wcześniej czegoś takiego nie było, nie było takiego tak szeroko zakrojonego przeglądu zajmującego się tym problemem, więc to jest taki pierwszy krok do bardziej ścisłych przeglądów. Jak państwu wspominałem, przepraszam za język angielski, nasz przegląd składał się z dwóch faz, zaczęliśmy od przejrzenia trzech baz danych PubMedu, EmBase i Skopusa. Z nich uzyskaliśmy 2267 publikacji, które później po kilku fazach skanowania i wykluczania ich według naszych krytajów zgodności doszliśmy do 48. Później z tych 48 przeskanowaliśmy bibliografię i z tej bibliografii jeszcze ozupełniliśmy przeszukiwania Google Scholara również po kilku fazach screeningu wyciągnęliśmy 27 artykułów, co w sumie nam dało 75 artykułów zredukowane z tych ponad 4 tysięcy. Jakie mamy wyniki tego całościowe wnioski tego przeglądu? Więc po pierwsze jako datę startową badań nad desinformacją przyjęliśmy datę 2013, ponieważ to jest dwa tysiące czwarty. Przepraszam, dziękuję, że widzicie uwagę, na tysiące czwarty natomiast znajdziliśmy dopiero publikację w 2013 co jest zaskakujące 2004, dlatego że to jest data powstania Facebooka czyli pierwszy na taką skalę social media o takiej skali, jakiej nam chodzi. Co jest zaskakujące pierwsze badanie znaliśmy w 2013. Jak Państwo widzą później to to eksplodowało i coraz więcej trybanem jest co roku 2021 nasze przeszukiwania robiliśmy w 2021, więc to prawdopodobnie nie odzwiercię dlatego, ile rzeczywiście tych badań jest przepuszczał, że jest więcej. Natomiast co jest interesujące no rzeczywiście ten problem długo, długo był przeniczany i co ciekawe gdzieś tam wrzuciłem ten kwestie postprawdy bo rzeczywiście kiedy to hasło postprawdy zaczęło być głośne to jest taki przełom 2018 2019 i wtedy też te badania nawiały rozpędu Pamiętają Państwo wymieniałem Państwu na początku typy badań które przeglądaliśmy najwięcej badań było nieekologicznych czyli w bardzo kontrolowanych warunkach laboratoryjnych przeprowadzonych albo przez internet i drugie to były takie badania które z tymu lusy stosowały takie, które przypominały troszeczkę te social media, ale nie były w kontekście social media ich było 29 te mimiczne badania ekologicznych badań było tylko 7 badań w typie gier było 4, no i 3 takie, które mieszały metodę więc to jest bardzo interesujące bo jakby, zwłaszcza w kontekście problemu, który Jan przedstawił bardzo mało mamy tych badań, które rzeczywiście wchodzą w ten obszar rzeczywistego funkcjonowania w kontekście social media w tym ekologicznym badań jeżeli chodzi o badania nad konkretnymi social midiami proszę zwrócić uwagę Facebook najwięcej, Twitter Instagrama już mamy tylko 3 WhatsAppa SMS i reddita też były definiowaliśmy sobie jako social media przede wszystkim te takie najstarsze, klasyczne social media, które są takimi social mediami milenialców można, ale i osób starszych są przewidoczne takie social media bardziej oparte o wideo czy obrazy praktycznie nie występujące jest też problematyczne i zastanawiające dlaczego tak jest w ogóle nie pojawił się TikTok, który przecież eksplodował Instagram jest bardzo mało przebadany więc widzimy tutaj pewne obszary do rozwoju tych badań jakie tematy przede wszystkim zdrowie na drugim miejscu polityka oczywiście są też takie badania, które stawiam problem desinformacja jako problem podstawowy więc badają wiele tematów później jest ten cyberbullying następnie climate change czyli zmiany klimatyczne nauka no i dalej już takie pojedyncze jeżeli chodzi o skuteczność badanych desinformacji przeważojąca większość tych desinformacji tych interwencji była skuteczna 49 później 10 miało takie rezultaty niejasne 7 miało częściowo skuteczne wyniki 5 było nie efektywnych natomiast 2 były w ogóle przeciwnie skuteczne były kontraproduktywne czyli zwiększały podatność też się takie zdarzały i na koniec jak już te wszystkie dane zebraliśmy wekstechowaliśmy zaproponowaliśmy taką skalę, która by oceniała coś, co określaliśmy jako viability danej interwencji viability to jest taka jakieś słowo, które oznacza możliwość, realność, realistyczność zastosowania operacjonalizowaliśmy tam kilka czynników, między innymi koszt, realistyczność zastosowania stopień, zmotywowania uczestników i skuteczność informacji 5 i każdy z tych 75 badań w czterech niezależnych w cenzentów w dwóch grupach oceniało i z tego wyciągnęliśmy średnią która dała nam taki współczynnik który określa tą to viability to jest jakościowa ocena jest trochę arbitralna ale coś nam ciekawego mówi jest pierwszy, według najbardziej ten viabuł jest upominanie nacz to druga osobowa interwencja nakłaniamy drugą osobę do bardziej etycznego zachowania później tagging też dlatego, że on jest bardzo tani jest szeroko stosowany jest skuteczny trzeci jest deliberation czyli namysł pamiętają państwo, to jest ta interwencja w tej staramy się zmusić naszego badanego do tego żeby przeszedł z tego intuicyjnego systemu i ten analityczny dajemy mu trochę czasu na namysł następnie jest dość zaskakująca, publiczna przysięga wierności prawdzie no i równie wysoko są interwencje wideo, antyprzemocowe rzeczy, które ja osobiście jako wykładowca, jako nauczyciel od wielu lat to jest coś, co ja osobiście najbardziej wierzę a znajduję się gdzieś pośrodku i chyba słusznie to są te interwencje edukacyjne, które są nakierowane na umiejętności czytania nauki, umiejętności korzystania z social mediów to jest coś, co nam wydaje mi się bardzo brakuje w szkolnictwie natomiast proszę zwrócić uwagę te wyniki dla interwencji związanych z umiejętnością czytania nauki, zachują się największą dyspersją największy odchył standardowy jest tutaj no i później mamy zmiany doświadczenia użytkownika, korlekcja społeczna, korlekcja ostrzeżenia, fact-checking i gry zostały odcinane najniżej możemy jeszcze kilka ciekawych o danych demograficznych średni wiek uczestników Badania wynosił około 35 lat co właśnie być może też tłumaczy ten dobór social mediów bo to są właśnie tacy ludzie starci mileniali wiek osób biorących udział w badaniach w tej dziedzinie zeskakującoński zwożywszy, że udowodniono, że osoby starsze są bardziej podatne na lesie informacji i części odpowiedzialne za jej rozpowszechnianie kontrolowaliśmy również lokalizację autorów bardzo ciężko było nam skontrolować grupę docelową badaną w tych badaniach z tego powodu, że bardzo często te badania były wykonywane przez takie platformy jak na przykład Mechanical Turk to są takie platformy które po prostu zatrudniają online ludzi z bardzo łożnych części świata uznaliśmy, że interesujące będzie sprawić lokalizację autorów czyli jakiej narodowości są autorzy to też korresponduje z tym, co Mikołaj wskazywał, że mamy pewne zgrupowanie tych badań etnograficzne i rzeczywiście okazało się, że 33 publikacje w naszej próbie były z USA na drugim miejscu znalazła się wielka pytania Niemcy 10 publikacji, następnie Holandia bardzo mało było takich badań, które w karach było mniej rozmiętych się pojawiały analizowanych przykładowych art. 3 zespoły wyłaniają się które publikowały najwięcej najczęściej publikującym wespołem jest zespół kierowany przez profesor Wragę który opublikował 10 prac na temat skuteczności korrekty społecznej porównania umiejętności korzystania z mediów i inne interwencje drugi pod względem liczby publikacji jest zespół Rosenbach van der Linden z sześcioma publikacjami zespół ten koncentruje się bardzo na tej teorii zaszczepienia i gier w końcu znajduje się zespół kierowany przez Pene Kuka przywoływanego już tutaj który opublikował 5 prac badający efekt namysłu deliberacji, nakłaniania i oznaczania z mojej strony to wszystko, bardzo dziękuję