 29e hoofdstuk, deel 2 van Alleen op de Wereld. Deze Librie-Vox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de Wereld, door Hector Malone, vertaald door Gerard Keller. Tweede deel van het 29e hoofdstuk, de Koe van de Prins. Wij hadden nu een koel, maar ging stuiver meer om haar te voeden of in ons eigen onderhoud te voorzien. Dan gaan we maar weer aan het werk, zei de Matthia. De herbergen zijn vol mensen en als wij elk onze weg gaan, kunnen wij overal gaan spelen en vanavond zullen wij met ene goede som thuis komen. Wij brachten onze koel in de stal van onze herberg, waar wij haar stevig vast maakten. Daarop gingen wij beide de stad in en toen wij avonds onze rekening opmaakten, bleek het dat Matthia IV en een halve Frank en ik drie Franks had ontvangen. Zeven en een halve Frank hadden wij weer, wij waren rijk, maar het genot dat wij zeven en een halve Frank halverdiend, betekende niets vergeleken met onze vreugde dat wij er 214 hadden uitgegeven. Wij wisten de keukenmijd over te halen, dat zij onze koel zou melken en wij dronken de avonds haar melk. Nooit hadden wij zulke lekkere melk gedronken. Matthia verzekerde dat er suiker in was en dat zij naar oranje bloesme smaakt. Zij was nog beter dan de melk die hij in het gasthuis had gedronken. In onze opgetogen blijdschap gingen wij naar de stal en kusten onze koe op haar zwarte snuit. Blijkbaar was hij gevoelig voor die liefkozing, want zij lekten onze wangen met haar ruwe tong. Ze zoek me, rit Matthia, buiten zichzelf van opgetogenheid. Het genot, de koete liefkozen en door haar geliefkoos te worden, zal men beter begrijpen, als men weet dat Matthia nog ik in dit opzicht verwend was. Wij behoorden niet tot die gelukkige kinderen, die door hun moeders zo overladen worden, dat zij er zichzelfs tegen verzetten. Bij de gevoelden wij dat ook wij garen dat genot zouden hebben gesmaakt. De andere morgen stonden wij op met het kriken van de dag en begraven ons ter stond op weg naar Chavanon, daar ik Matthia dankbaar was voor de hulp die hij mij had verleend, want zonder hem zou ik nooit die som van 214 vangs bijeen hebben gekregen. Graf ik hem het genoegen onze koe te leiden en hij was recht gelukkig, dat hij het touw mocht vasthouden. Terwijl ik erachter liep. Eerst toen wij buiten de stad waren gekomen ging ik naast hem lopen, om als gewoonlijk met hem te praten, maar vooral om onze koe te zien. Nooit had ik zo'n mooie koe ontmoet. Zij zag er dan ook heel goed uit. Langzaam stapte zij voort, met haar kop buigende als een dier dat volkomen zijn en waarde beseft. Dan is behoefte ik niet, onophoudelijk, mijn kaarten raadplegen, zoals ik deed, zei dat wij Parijs verlaten hadden. Ik wist waar ik heen ging. En of schone reeds vele jaren verlopend waren, sinds ik met Vitalis die weg had afgelegd. Herkende ik toch alle bijzonderheden. Ten einde onze koe niet te vermoeien en om niet te laat in de avond de Chavanon te komen, was mijn plan te overnachten in het dorp, waar ik de eerste nacht met Vitalis had doorgebracht. Op het varenbed waar de goeie kapie toen hij mijn verdriet had bemerkt, zich naast mij uitstrakte en zijn poot in mijn hand legde om mij te kennen te geven, dat hij mijn vriend wilde zijn. Vandaar begraven wij ons de andere morgen op weg, om reeds bij tijds bij moeder Barbarin te komen. Maar het lot dat ons tot hier toe, zo gunstig was geweest, werkte ons stans tegen en deed ons van plan veranderen. Wij hadden bepaald dat wij onze tocht in tweeën zouden verdelen en tegen het midden van de dag ons ontbijt zouden gebruiken. Vooral ook om onze koe te laten eten van het gras dat langs de weg groeide. Tegen tien uur vonden wij een plek waar het gras velig en maals was. Daar legden wij onze zakken neerder en lieten onze koe in de greppel afdalen. Eerst wilde ik haar aan het touw vasthouden, maar zij was zo rustig en zo gewoon om te grazen dat ik haar het touw om de horenswond en bij haar ging zitten om mijn boterham te eten. Natuurlijk waren wij veel spoediger daarmee gereed dan zij. Toen wij haar een poos lang bewonderd hadden gingen wij om de tijd te doden met ons beide knikkeren, want men moet niet geloven dat wij een paar brave, ernstige oude mannetjes waren, die alleen maar dachten aan het geld verdienen. Allijden wij ook een leven, zoals knapen op onze jaren niet gewoon zijn. Toch waren wij in ons hart nog jongens van dezelfde aard als anderen en speelden wij garen. Geen dag ging er voorbij dat wij niet een uurtje knikkerden, met de bal speelden of haastje oversprongen. Dik was gebeurde dat Mathia mij zonder aanleiding opeens vroeg, willen wij wat spelen en dan wirpen wij onmiddellijk onze zakken en onze instrumenten neder en midden op de weg begonnen wij dan ons spel. Als ik geen horloge gehad had dat mij zijde hoe laat het was zouden wij tot zavonds hebben doorgespeeld, maar dan ontwaakte het besef in mij dat ik aan het hoofd van de troep stond en dat wij werken moesten om het geld te verdienen, dat wij voor ons onderhoud nodig hadden. Dan legde ik de riem van mijn harp over de schouder en voorwaarts ging het dan weder. Wij waren klaar met spelen voordat de koek klaar was met grazen en toen zij ons naar zich toezag komen begon zij grote plukken gras met haar tong af te rukken als of zij ontzeggewilden dat zij nog lang niet gereed was. Laten wij nog maar een ogenblik wachten, zei de Mathia. Weet jij dan niet dat Enekou de ganze dag kan eten? Een ogenblikje maar, al wachtende, namen wij onze zakken en instrumenten weder op. Als ik eens een deuntje op mijn horen voor haar speelde, zei de Mathia, die niet werkenloos kon zijn. Wij hadden in het paardespel van gaso Enekou die veel van muziek hield. Zonder mijn antwoord af te wachten maakte Mathia een van varen. Bij de eerste tonen lichten onze koe de kop op. Maar eens klaps, voordat ik haar nog bij de horens had kunnen grijpen, om het touw te vatten, rende zij in gelopvoort. Wij renden haar na en liepen zo hard wij konden, met alle macht haar ter rug roepende. Ik riep Kapi toe dat hij ze zou tegenhouden, maar men kan niet alle talenten tegelijk bezitten. Een hond van een koeherder zou haar tegen de neus zijn gesprongen. Maar Kapi, die een geleerde hond was, sprong tegen haar poten op. Dit hield haar natuurlijk niet tegen. Zij rende voort en wij haar achterna. Onder het lopen riep ik tot Mathia stommer ik. En hij antwoorde eveneens voortdravende, je mogen me een pak slaag geven. Ik heb het verdiend. Wij hadden ons neergezet om te ontbijten op een half uur afstand van een groot dorp. Daarin rende nu onze koe. En zij kwam er natuurlijk veel eerder aan dan wij. De weg was recht. En wij zagen nu niet tegenstaande wij nog op verren afstand waren dat men haar tegenhield en zich van haar meester maakte. Toen liepen wij minder snel. We behoefden haar slechtste vragen van de goede mensen die haar hadden vastgehouden. En die zouden ze ons wel teruggeven. Naarmate we dichterbij kwamen, was het aantal omstanders toegenomen. En toen we eindelijk naast haar stonden, zagen wij ons omringd door een twintigtal mannen, vrouwen en kinderen, die het zeer druk over ons hadden. Ik had gedacht dat ik mijn koe maar behoefde te vragen om ze te krijgen. Maar in plaats daarvan deed men ons van alle kanten allerlei vragen waar wij vandaan kwamen en hoe die koe in ons bezit was gekomen. Onze antwoorden waren even eenvoudig als gemakkelijk, maar zij overtuigden die mensen volstrekt niet. En twee of drie stemmen gingen erop, die ons toeriepen dat wij de koe die ons ontlopen was gestoden hadden. Dat wij naar de gevangenis moesten gebracht worden, in afwachting dat de zaak werd opgehelderd. Dat vreselijke woord gevangen is, jog mij een kille schrik op het lijf. Ik raakte verwacht en dat was ons ongeluk. Ik verbleekte, begon te stotteren en daar ik door het harde lopen mijn adem verloren had, was ik buiten staat te antwoorden. Middelaar was er een gendarme gekomen. Met een paar woorden vertelde men hem onze geschiedenis. En daar ze, hem niet in orders ging, zeiden hij dat onze koe zou worden opgestald en hij ons naar de gevangenis brengen zou. Ik wilde er mij tegen verzetten. Mathia wilde ook wat zeggen, maar op streng het toon legde de gendarme ons het stilzwijgen op. En daar ik mij herinnerde wat er met vitalis de toeluse was gebeurd, zeiden ik tot Mathia dat wij maar moesten zwijgen en de gendarme volgen. Het ganze dorp liep ons na tot het stadhuis, waar de gevangenen bewaard werden. Men omringde ons van alle zijden, men duwde ons, men schuld ons uit en als de gendarme er niet bij geweest was zou men ons met steenen hebben geworpen, misschien nog wel erg, als of wij de grootste misdadigers, moordenaars of brandstichters waren. Toch hadden wij volstrekt geen kwaad gedaan. Maar zo is nu eenmaal de menigde. Zij vindt een genot in ongelukkigen te mishandelen. Zonder te weten wat zij gedaan hebben. Ja, zelfs, zonder te weten of zij schuldig zijn of niet. Aan de gevangenis gekomen had ik nog een ogenblik hoop. De portier van het stadhuis die tevensie pier was en veldwachter bovendien wilde ons eerst niet toelaten. Ik zeiden al bij mijzelfen dat dit en minste een braaf man was. Maar toen de gendarme aanhield, gaf hij eindelijk toe. Voor ons uitgaande opende hij een grote deur, die van buiten met een zwaar slot en twee stevige grendels was gesloten. Toen eerst bemerkte ik waarom hij eerst moeilijkheid had gemaakt om ons te ontvangen. Hij had namelijk het vertrek dat tot gevangenis diende tot bewaartplaats voor zijn uien ingericht en daarmee de lacht dan ook de grond bedekt terwijl men onze zakken doorzocht. Onze messen en lucifers enzovoorts, afnam, veegte de sipier zijn uien in een hoek bijeen. Toen sloot men de deur en het gedruis dat het ondraaien van de sleutel en het dichtschuiven van de grendels maakten, klonk verschrikkelijk aaklig. Wij zaten dus in de gevangenis. Voor hoe lang? Toen ik mezelf die vraag deed, kwam Mathia voor mij staan en zeiden. Terwijl hij zijn hoofd voor mij boog, geef me maar een geducht pak slaag. Sla nu maar goed raak. Je kunt me niet zwaar genoeg straffen voor mijn domheid. Je hebt een domme streek begaan en ik heb ze toegelaten. Ik ben even dom geweest als jij. Ik zou liever hebben dat je me een pak slaa gafd. Dan zou ik minder verdriet hebben. Onze koe, onze arme koe, de koe van de prins. Hij begon bitter te schrijden. Toen was het mijn beurt om hem te troosten en hem aan het verstand te brengen dat onze toestand zo erg niet was. Wij hadden geen kwaad gedaan en het zou ons niet moeilijk vallen te bewijzen dat wij onze koe gekocht hadden. De goede veearts uit Ussel zou onze getuig gewezen. En als men ons beschuldigt dat wij het geld gestolen hebben, waarvoor wij de koe hebben gekocht, hoe zullen wij dan bewijzen dat wij het eerlijk hebben verdiend? Je ziet toch wel dat ongelukkigen van alles worden verdacht en beschuldigd. Mathia had gelijk. Ik wist maar al te goed dat men hartvochtig is voor ongelukkigen. De kreten waarmee de men ons vervolgd had, tot voor de deur der gevangenis bewezen het immers maar al te goed. En dan zei de Mathia nog altijd wenende. Als wij uit de gevangenis ontslagen worden en onze koe terugkrijgen, zullen wij dan vrouw Barbarin vinden. Waarom zouden wij haar niet vinden? Zij is mogelijk gestorven in de tijd dat Gij haar niet gezien hebt. Die vrees sloeg op mij om het hart. Het was inderdaad heel goed mogelijk dat vrouw Barbarin gestorven was, want hoewel ik nog niet op de leeftijd was waarop men aan de dook denkt, wist ik toch bij ondervinding dat men verliezend kon wie men lief heeft. Had ik Vitalis niet verloren? Hoe kwam het dat ik zelf daaraan niet reedsvroeger had gedacht? Waarom heb je me dat niet eerder gezegd, vroeg ik. Heel eenvoudig. Als ik gelukkig ben, heb ik slechts prettige dingen in mijn hersens. En als ik ongelukkig ben, alleen treurige. En ik was zo gelukkig bij de gedachten een koe thuis te brengen bij vrouw Barbarin. Dat ik haar alleen maar voor me had. Blijde en lachend over haar koe. En ook enkel onze blijdschap zag. Dat vervulde me zo met vrolijke gedachten dat ik voor niets anders gevoel had. Uw hoofd is niet dommer dan het mijne, beste Mathia, want ik heb even min als Gij aan iets anders gedacht. Even als Gij, had ik voor niets gevoel dan voor dat ene gelukkige ogenblik. Waarop wij vrouw Barbarin haar koe zouden geven. Oog, oog, die koe van de prins, riep Mathia schrijend uit. Het is een mooie prins. Plotseling stond hij op en met heftige gebaren riep hij uit. Als vrouw Barbarin eens dood was, en die ellendeling van een Barbarin nog leefde, en onze koe ons afnam, en misschien u zelf ook nog hield. Zeker was het de invloed van de gevangenis, die zulke zwaarmoedige gedachten bij ons deed opreizen. Het was dat geschreeuw van de menigte, het was de gendarme, het was het gedruis van het slot en de grendels, die men achter ons had gesloten. Maar Mathia dacht niet slechts aan ons, maar ook aan onze koe. Wat zal men ze te eten geven, wie zal haar melken? Het ene uur na het andere verstreek, terwijl wij ons aan die treurige overpijzingen overgaven, en hoe langer het duurde, zoveel te zwaarmoediger werden wij. Ik tracht er Mathia op te beuren door hem te zeggen, dat men ons in ieder geval toch verhooren zou. En wat zullen wij dan zeggen? De waarheid. Maar dan zullen ze ons aan Barbarin overgeven. Of, als vrouw Barbarin alleen thuis is, zal men haar ondervragen om te zien of wij niet liegen, en dan zullen we haar niet meer kunnen verrassen. Eindelijk werd de deur met groot geweld geopend, en wij zagen een oude her binnenkomen. Wins opend gelapter stond, onze hoop herleven deed. Allo, qua jongens, staat op, zei de Sipir, en antwoord op het geen meneer de vrederechter je vragen zal. Het is goed, het is goed, sprak de vrederechter. Terwijl hij de Sipir een wenk gaf, om hem alleen te laten. Ik zal eerst die knap in verhoor nemen, daarbij wees hij met zijn vinger naar mij. Breng de andere zolang weg, en bewarem goed. Ik zal later met hem spreken. Ik achte het nodig, in de gegeven omstandigheden Mathia te waarschuwen, hoe hij antwoorden moest. En zijde, evenals ik meneer de vrederechter. Zal hij u de waarheid, en niets meer dan de waarheid zeggen. Dat is goed, dat is goed, sprak de vrederechter wederkort af, als of hij voorkomen wilde, dat ik nog meer zijde. Mathia werd weggebracht, maar hij had toch nog gelegenheid, om mij door een blik te kennen te geven, dat hij mij had begrepen. Mijn beschuldigd u in de koel te hebben gestolen, zijde de vrederechter. Mij strak in de ogen ziende. Ik antwoorde dat wij die koel gekocht hadden te ussel, en ik noemde de naam van de veearts, die ons bij het kopen geholpen had. Dat zal kunnen blijken, dat hoop ik, want daardoor alleen kan onze onschuld aan het licht komen. En met welk doel heb jij die koel gekocht, om ze naar Javanon te brengen en ze present te geven aan ene vrouw. Die mijne min is geweest, en die ik nu mijn dankbaarheid wilde betonen voor haar resorgen en een bewijs van genegenheid wilde geven. Hoe heet die vrouw? Barberin. Is dat de vrouw van een metselaar, die enige jaren geleden te Parijs een ongeluk kreeg? Ja, meneer. Op dat zal kunnen blijken. Op die woorden antwoorde ik niet, zoals ik gedaan had. Toen had de veearts de ussel gold. Toen hij mijn verlegenheid bespeurde, deed de vrederechter mij allerlei vragen en eindelijk bekende ik de reden van mijn zwijgen. Als hij bij vrouw Barberin een onderzoek instelde, zou ons plan geheel vereideld zijn. Wij zouden haar dan niet meer kunnen verrassen. Ondanks mijn verlegenheid, maakte zich toch een gevoel van gerustheid van mijn meester. Nu de vrederechter vrouw Barberin kende en naarrichten bij haar wilde inwinnen, om te weten of ik waarheid had gesproken, was dit een bewijs dat zij nog in leven was. Maar nog meer genoegen deed het mij uit het geen de vrederechter verder sprak te kunnen opmaken. Dat Barberin voor enige tijd wedernaar Parijs was teruggekeerd. Dit maakte mij zo gelukkig dat ik hem wist over te halen, om zich tot het onderzoek bij de veearts te bepalen. Daardoor voldoende was om te bewijzen dat wij onze koe niet hadden gestolen. En hoe zei het gij aan zoveel geld gekomen om een koe te kunnen kopen? Dat was de vraag waarover Mathia zich zo ongerust maakte. Toen hij voorzag dat zij ons zou worden gedaan. Dat hebben wij verdiend. Waar en hoe? Ik vertelde hem toen hoe wij van Parijs naar Vars en van Vars tot Mondeau stuiver voor stuiver hadden verdiend en bewaard. En wat ging je te Vars doen? Die vraag noodzaakte mij opnieuw een heel verhaal te geven van mijn lotgevallen. Toen de vrederechter hoorde dat ik in de mijn van Trujera begraven was geweest, viel hij mij in de reden en op veel zachteren bijna vriendelijke toon vroeg hij Wie van u beiden is Remi? Die ben ik meneer. Hoe bewijst gij dat? Gij hebt geen papieren, zoals de gendarme mij gezegd heeft. Nee, die heb ik niet. Vertel mij dan eens hoe dat ongelukte Vars in zijn werk is gegaan. Ik heb het verhaal daarvan in de courante gelezen. En als gij de wezenlijke Remi niet zijdt, kunt gij mij niet misleiden. Ik luister, pas dus goed op. De vriendelijke toon van de vrederechter gaf mij moed. Ik zag duidelijk dat hij ons niet vajander gezind was. Toen ik mijn verhaal had geëindigd, zag de vrederechter mij een poos lang aan. En op zijn gelaad was hartelijkheid en deelneming te lezen. Ik verbeelde me dat hij mij nu ter stond in vrijheid zou stellen. Maar dat gebeurde niet. Zonder een woord verder te spreken, liet hij mij alleen. Zeker ging hij tans Mathia in verhoornemen. Om te zien of onze twee verhalen overeenstemden. Geruime tijd bleef ik aan mijn eigen overdenkingen overgelaten. Eindelijk kwam de vrederechter terug met Mathia. Ik zal naarrichten inwinnen te ussel, zeiden hij. En als die, zoals ik hoop, bevestigen wat gij mij vertelt hebt. Dan zal ik u morgen in vrijheid doen stellen. En onze koe, vroeg Mathia, die krijgt gij dan terug. Dat bedoel ik niet, herna Mathia. Maar wie zal ze te eten geven? En wie zal ze melken? Maak je daar maar niet ongerust over, vriendje. Mathia was door die woordend geheel gerust gesteld. Als men onze koe melkt, zeiden hij met een glimlach, zou men ons dan de melk niet kunnen bezorgen. Dat zou heerlijk zijn voor ons avond eten. Zodra de vrederechter vertrokken was, deelde ik aan Mathia de twee gewichtige tijdingen mede. Die me bijna deden vergeten dat ik in de gevangenis was. Vrouw Barberin leefde en Barberin zelf was de Parijs. De koe van de prins zal dan een luisterijke intocht houden, zei de Mathia. En in zijn vreugde begon hij te dansen en te zingen. Ik greep zijn de twee handen. Door zijn vrolijkheid mede gesleept, en Kapi, die tot hier toe treurig en onrustig in zijn hoek had gelegen, ging op zijn achterpoten tussen ons beide instaan. Toen begonnen wij zo lustig en levendig te dansen. Dat de sipier ongerust werd. Waarschijnlijk om zijn uien, en kwam zien wat wij uitvoerden. Hij verzocht ons wat bedaagde zijn. Maar hij sprak nu niet zo ruw als toen hij de eerstemaal met de vrederechter binnenkwam. Ook daar uitleiden wij af dat onze toestand zo erg niet was. En spoedig ontvingen we het bewijs dat we ons hierin niet bedrogen. Want weldraag kwam hij terug, met een grote terrine vol melk. Melk van onze koel. Maar dat was nog niet alles. Hij gaf ons ook een groot witte brood, met een stuk koud kalfsvlees. Dat, zoals zij zeiden, van de vrederechter kwam. Nooit werden gevangenen zo goed behandeld. Toen ik mijn kalfsvlees had en mijn melker bijdronk, kreeg ik een veel betere mening om trendgevangenissen. Zij waren blijkbaar veel aangenamer dan ik mij ooit had voorgesteld. Dat was ook het oordeel van Mathia. Eten en slapen zonder dat het een cent kost. Zijde hij lachend. Dat is een buitenkantje. Ik wilde hem bang maken en zijde. Als nu de veearts eens plotseling gestorven was. Wie zou dan voor ons getuigen? Zulke dingen denkt men alleen maar. Als men ongelukkig is, antwoorden hij, zonder boos te worden. En dat zijn wij op dit ogenblik niet. Einde van hoofdstuk 29. Dertigste hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Mallol. Votaal door Gerard Keller. Dertigste hoofdstuk. Vrouw Barberin. Onze nacht op een veldbed was niet al te slecht. Wij hadden er wel slechter doorgebracht. Als wij onder de blote hemel moesten slapen. Ik heb gedroomd dat onze koel haar intocht hield, zei de Matthia toen hij ontwaakte. Ik ook. De acht uren werd onze deur geopend en wij zagen de vrederechter binnenkomen. Gevolgd door onze vriend de veearts, die ons zelf in vrijheid had willen stellen. Wat de vrederechter betreft, zijn de belangstelling voor twee onschuldige gevangenen bepaalde zich niet tot het eten dat hij ons de vorige avond had gezonden. Hij gaf mij een grootvel papier met een zegel erop. Gij zeid een paar domme jongens, sprak hij minzaam. Dat hij zomaar op weg had. Hier hebt Gij een paspoort, dat ik door de burgemeester in orde heb doen maken. En dat zal u voortaan voor moeilijkheden bewaren. Goedereis jongens, toen gaf hij elk van ons de hand, en de veearts drukte die eveneens rechthartelijk. Op schandelijke wijze waren wij het dorp binnengekomen. Zegenpralend mochten wij hetans verlaten. Wij hadden onze koel aan het touw, en stapten voort met opgeheven hoofd. Met vierenblikken de dorpellingen aanzienden. Die zich voor hunne woning vertoonden. Eending spijt mij maar, zei de matia, dat wij de gendarmen niet tegenkomen. Die ons naar de gevangenis heeft gebracht. De gendarmen had ongelijk, maar wij hadden ook ongelijk. Toen wij geloofden dat zij die ongelukkig zijn ook nietsgoeds hebben te wachten. Omdat wij niet helemaal ongelukkig waren, hebben wij nog wat goeds ondervonden. Als men vijf Franks op zak heeft, is men nog niet helemaal ongelukkig. Gisteren mocht gij dat nog zeggen, maar vandaag niet meer. Je hebt toch gezien dat er nog brave mensen in de wereld zijn. Wij hadden een te goede les gehad om weder het touw van onze koel los te laten. Zij was heel goedig, dat is waar, maar zij was ook geducht schichtig. Weldra hadden wij het dorp bereikt, waar ik de eerste nacht met vitales doorgebracht had. Vandaar hadden wij nog slechts een vlakte door te trekken, om aan de heuvel te komen, aan welks voet het dorpje Chavanon ligt. Toen ik de straat doorging van het dorp, juist voor het huis, waar Serbino een korstbrood had gestolen, kwam er enig gedachten bij mij op. Die ik er stond en Mathia mededeelde. Je weet wel dat ik je beloofd heb, dat wij wafels bij vrouw Barbarin zouden eten. Daar is boter voor nodig en bloem en eieren, dat zal dan wel lekker smaken. Nu, dat zou ik denken, maar jij zult het zelf proeven, het smelt in je mond. Maar misschien heeft vrouw Barbarin geen boter en geen bloem. Wat zou het ervan denken als wij dat eens voor haar mede brachten? Dat is een voortreffelijk idee, houd dan de koens vast, maar laat ze vooral niet los. Ik ga in die kruidenierswinkel wat bloem en boter kopen. Wat de eieren betreft, als vrouw Barbarin ze niet heeft, zal ze die welenen. Wij zouden ze maar breken onderweg. Ik had de winkel binnen, maar Zerbino zijn korsbrood gestolen had en kocht een pondboter en twee kopmeel. Toen zette wij de reis voort. Ik wilde onze koe niet hard laten lopen, maar had onwillekeurig zoveel haast dat ik mijn pas versnelde. Nog tien meilen, nog acht, nog zes, zonderling. De weg naar vrouw Barbarin scheen mij veel langer dan toen ik haar verlaten had. En toch vierde die dag een slagregen, welke ik mijn tans nog herinnerde. Maar ik was zo onteroerd, ik had de koorts van verlangen en elk ogenblik keek ik op mijn horloge. Is dit geen mooi land, vroeg ik aan Mathia. Tenminste, de bomen beletten het uit zich niet. Als wij de helling van de berg afdalen naar Chavanon, zult jij ene menig de bomen zien. En mooie ook, eiken en castanjebomen. Met castanjes eraan? Dat beloof ik je. En in de tuin van vrouw Barbarin is een kromperenboom, waarin men ruid uit de paard kan zitten. Daar groeien grote peren aan en lekkere ook. Dat zult jij zien. En bij al wat ik hem vertelde, eindigde ik met te zeggen, dat zult gezien. Voor mijzelf geloofde ik inderdaad dat ik Mathia in het land der wonderen bracht. Maar dat was het dan ook voor mij. Daar had mijn ogen het eerste licht gezien. Daar had ik het leven leren kennen. Daar was ik zo gelukkig geweest. Daar had men mijn lief gehad. En al die lieflijke gewaarwoordingen van mijn eerste jeugd werden nog aangenamer door de herinnering aan al het leed dat ik op mijn zwerftochten had doorstaan. En drongen zich nu alle aan mijn hoofd en mijn hart op. Na mate wij het dorp meer naderden. Het was of die lucht van mijn geboortegrond mij bedwelmde. Alles vond ik even mooi. Het gevoel dat mij beheerste was aanstekelijk. En ook Mathia keerde helaas slechts in zijn verbeelding terug naar het land waar hij geboren was. Als geeenste Luca kwam, zei hij, zou ik u ook wat prachtig vertonen. Dat zou het geen zien. Maar wij zullen naar Luca gaan, als wij Marta, Lise en Benjamin hebben opgezocht. Zou het gij wel inste Luca willen zijn? Gij zei met mij naar vrouw Barberin mede gegaan. Ik ga met u mede naar uw moeder en uw zusje Christina dat ik op mijn arm zal dragen. Als zij er al niet te groot voor is. Ze zal mijn zusje ook zijn. Oh Remi, hij kon er geen woord meer bijvoegen. Zo aangedaan las hij. Terwijl wij zo praten, stapten wij altijd stevig door. En weldra waren wij op de kruin van de heuvel. Waar de weg begon, die met vele kronkelingen naar Chavanon en langs het huis van vrouw Barberin leiden. Nog enige stappen en dan waren wij op de plek. Waar ik aan Vitalis Verlof had gevraagd. Op de rand van de weg te gaan zitten om het huis nog eens te zien van vrouw Barberin. Waar ik nooit meer dacht terug te komen. Houd de touw vast, zeile ik tot Mathia. En met een sprong was ik op de dijk langs de weg. Niets was er in onze verlij veranderd. Zij zagen nog juist uit als voorheen. Tussen de twee groepen bomen ontdekte ik het huis van vrouw Barberin. Wat had hij toch? Vroeg Mathia. Daar, daar, hij kwam, bij mij staan. Maar zonder op de dijkje te klimmen, waarvan onze koe het gras had. Volg mijn hand eens. Daar is het huis van vrouw Barberin. Daar staat de perenboom. Dat was mijn tuin. Mathia, wins ogen niet, zoals het mijne, geleid werd door zijn herinneringen, zag er niet veel van. Maar hij zei mij dit niet. Op dat ogenblik steeg een dunne gele rookolom uit de schoorsteen. En daar er geen wind was? Rees hij loodrecht op langs de helling van de heuvel. Toen voelde ik hoe plotseling tranen mijn ogen verduisterden. Ik sprong van het dijkje en om hels de Mathia. Kapie sprong tegen mij op en ik nam hem in mijn armen en kuste hem. Nu gauw naar beneden. Als vrouw Barberin thuis is, hoe zullen we haar dan met de koeverassen? Vroeg Mathia. Gij gaat alleen naar binnen en vertelt haar dat ge een koe brengt van de prins. En als zij vraagt van welke prins? Dan kom ik tevoorschijn. Hoe jammer dat wij onze intocht niet kunnen maken met muziek. Dat zou eerst aardig zijn. Mathia, geen gekheid. Wees maar niet bang. Ik heb geen plan om dezelfde domheid nog eens te doen. Maar dat is toch zeker. Als die vrouw veel van muziek houdt, zou een van varen hier recht op zijn pas wezen. Toen wij aan ene bocht van de weg kwamen, juist boven het huis van vrouw Barberin, zagen wij een witte muts in de tuin tevoorschijn komen. Dat was vrouw Barberin. Zij opende het hek en ging de weg op naar de kant van het dorp. Ik vertelde aan Mathia dat dit vrouw Barberin was. En wij bleven een ogenblik stilstaan. Zij gaat uit. Hoe doen wij dan met onze verrassing? Wij zullen een en andere verzinnen. Welke? Dat weet ik nog niet. Zou het gij ze niet roepen? De verleiding was groot. Maar ik weer stond haar toch. Maandenlang had ik er mij een feest van gemaakt, dat ik vrouw Barberin verrassen zou. En daarvan kon ik nu niet zo opeens afstand doen. Spoeder stonden wij aan het hek voor mijn voormalig huis en ik trat binnen, zoals voorheen. Ik kende de gewoonte van vrouw Barberin. En ik wist dat de deur slechts op de klink stond. En wij dus gemakkelijk in huis konden komen. Maar eerst moest ik onze koe op stal brengen. Ik ging dus eens zien in welke toestand die stal verkeerde. En ik zag dat hij nog precies was als voorheen. Behalve dat er enige takkebossen in lagen. Ik riep Mathia en nadat wij de koe hadden vastgemaakt, begonnen wij met Eiver de takkebossen opzij te leggen. En daarmee waren wij spoedig gereed. Want heel veel hout had vrouw Barberin niet opgedaan. En nu, zei ik tot Mathia, gaan wij naar binnen. Ik ga in het hoekje bij de haart zitten, waar vrouw Barberin mij dan kan vinden. Daar het hek op de hengelsknast, als het geopend wordt, hebt gij al de tijd als hij terugkomt, om met Kapi u achter het ledig kant te verschuilen. Dan zal ze mij alleen zien. Wat zal ze opkijken, toen wij dit afgesproken hadden? Gingen wij in huis en zette ik mij bij de haartneder op het plaatje, waar ik zo menigen winteravond had doorgebracht. Daar ik mijn lange haren niet kon afknippen, verborg ik ze onder de kraag van mijn jas. En ik roop zoveel mogelijk in Elkander, om nog meer te gelijken op de kleine remie. Die vrouw Barberin, moeder noemde, van de plek waar ik zat, kon ik het hek zien. En wij behoefden dus niet bank te wezen, dat vrouw Barberin ons plotseling overvallen zou. Ik kekens rond. En het scheen mij toe, dat ik eerst gisteren het huis had verlaten. Niets was veranderd. Alles stond nog op zijnzelfde plaats. Ja, zelfs het papier, waar mede de ruid was beplakt, die ik eens gebroken had, was nog altijd hetzelfde. Het was alleen maar erg geel en beroekt geworden. Als ik mijn plaats had durvend verlaten, zou ik graag elk voorwerp eens van daarbij hebben bekeken. Maar ieder oogomlik kon vrouw Barberin terugkomen en ik moest dus op de uitkijk blijven. Op een zag ik een witte muts en tegelijk knarkste het hengstel van het hek. Gauw, kruip weg, riep ik tot Mathia. Ik maakte mij nu nog kleiner. De deur ging open. Op de drempelreeds ontdekte mij vrouw Barberin. Wie is daar? Vroeg zij. Ik zag haar aan, zonder antwoord te geven. En ook zij zag mij aan. Eens klapsbegonden zij over hage lichaam te beven. Sidderen stak zij. Haare handen uit. Grote God, previlde zij. Goede God. Is het mogelijk? Reny. Ik stond op en vloog in haar armen. Moeder, mijn jongen, het is mijn jongen. Het duurde enige minuten eerwijk tot onszelf er kwamen en onze tranen hadden bedwongen. Dat is zeker, zeiden zij, als ik niet altijd aan je gedacht had. Zou het je nu ook niet herkend hebben? Wat ben je veranderd? En zo groot geworden? En zo breed? Een onderdrukkurkje herinnerde mij dat Mathia achter het ledenkant verborgen was. Ik riep hem en hij kwam tevoorschijn. Dat is Mathia, mijn broer. Oh, het gedaan uw ouders gevonden, riep vrouw Barberin uit. Nee, hij is mijn makker, mijn vriend. En daar is Kapie. Ook een makker en een vriend van mij. Maak je compliment eens voor de moeder van je baas, Kapie. Kapie ging op zijn achterpoten staan en legde ene poot op zijn hart. Terwijl hij ene diepe buiging maakte. Vrouw Barberin moest er hartelijk om lachen en wist de haar tranen af. Mathia, die niet, zoals ik, door aandoening overstelpt was, gaf mij een wenk dat ik aan onze verrassing zou denken. Als je het goed vindt, gaan wij nu eens naar de tuin om de kromenperaboom te zien, waarvan ik Mathia zoveel verteld heb. Uw tuin kunnen wij dan ook gaan zien, want die heb ik gelaten, zoals jij hem hebt aangelegd. Opdat je hem terug zou vinden, als jij weer hier kwam. Want dat je terug zou komen, heb ik altijd en tegen ieder volgehouden. En de peerappelen, die ik geplant heb, waren ze lekker. Dus heb jij met die verrassing bezorgd. Ik heb het wel gedacht. Je woudt me altijd verrassen. Nu was het ogenblik gekomen. En de koestal, vroeg ik, is die veel veranderd, zeer dat Rosette heen ging. Die arme Rosette, die wilde open niet gaan, even min als ik. De stal is ook dezelfde gebleven, behalve dat ik er nu mijn brand houdt in berg. Daar wij juist voor de stal waren gekomen, deed vrouw Barberin de deur open en op hetzelfde ogenblik begon onze koel die honger had, en zeker dacht dat men haar etend kwam brengen, luid te doen. Een koel, een koel op stal, riep vrouw Barberin. Toen konden we ons niet meer inhouden, en Mathia en ik begonnen hartelijk te lachen. Vrouw Barberin zag ons verbaasd aan, maar het was zo iets onmogelijks dat er een koel bij haar op stal stond, dat zij, in weerheel van ons lachen, niets ervan begreep. Het is een verrassing, zei de ik, een verrassing, die wij u bezorgen en die zeker wel opweegt tegen die van de peerappels. Eén verrassing, herhalde zij, één verrassing. Ik wou niet met lege handen bij moeder Barberin komen, die altijd zo goed was voor haar kleine reenie, het verlaten kind. Toen heb ik eens nagedacht wat u van het meeste nut zou kunnen zijn. En ik meende dat ene koel die de plaatsindam van Rosette u het liefst zou wezen. Op de beestenmarkt de ussel hebben wij toen de koel gekocht voor het geld. Dat Mathia en ik verdiend hebben. Oog die goede jongen, die lieve jongen, riep vrouw Barberin uit, terwijl ze mij opnieuw in de arme drukte. Toen gingen wij de stal binnen, op dat vrouw Barberin onze koel eens zou bekijken. Die nu haar koel was, bij alles wat zij aan de koel voor groets ontdekte, uiten zij opnieuw kreten van tevredenheid en bewondering. Wat een mooie koel. Eens klaps stond zij stil en vroeg terwijl zij mij aanzag, maar dan ben je rijk geworden. Dat zou ik ook denken, antwoorden Mathia lachend. Wij hebben nog drie Franks en vrouw Barberin, hij haalde alweerder, maar nu enigszins gewijzigd, die goede jongens. Hij deed me goed, dat zij ook aan Mathia dacht en ons in haar hart verengde. Onze koel bleef in tussen maar voortloeien. Zij wil gemolken worden, zei de Mathia. Oog en blikkelijk liep ik naar huis, om de net geschuurde blikken emmer te halen. Waarin vroeger Oezette werd gemolken en die ik op zijn gewone plaats had zien hangen, hoewel het al heel lang geleden was. Zeer dat vrouw Barberin een koel op stal had. In het terugaan vulde ik de emmer met water, zodat vrouw Barberin de uijers kon wassen, die vol stof waren. Welk een genot voor de goede vrouw, toen zij haar emmer voor drie kwart gefuld zag met prachtige schuimende melk. Ik geloof dat zij meer melk geeft dan Roezette, zeiden zij. En wat lekkere melk, zei de Mathia, ze riekt naar oranje bloezem. Vrouw Barberin zag Mathia vraagend aan. Zeker wilde zij te weten komen wat oranje bloezem was. Dat is iets heel lekkers, dat men in het hospitaal krijgt. Als men ziek is, zei de Mathia, die graag vertelde wat hij wist. Toen de koe gemolken was, brachten wij haar op het grasveld om daar te grasen en wij gingen in huis, waar ik, toen ik de emmer haalde, onze boter en bloem midden op tafel had gezet. Toen vrouw Barberin die nieuwe verrassing zag, slaakte zij opnieuw allerlei kreten van het verbazing. Maar toen meende ik dat het maar beter was openhartig te zijn en ik viel haar in de reden. Dat is eigenlijk even goed voor ons als voor u. Wij hebben allebei een geweldige honger en wij zouden zo graag pannenkoeken eten. Weet genoeg wel hoe de voorlaatste avond toen ik hier was, onze wafels niet klaar kwamen en de boter die u ervoor geleend had, diende om uien in de pand te bakken. Deze keer zullen wij niet gestoord worden. Weet je dan dat Barberin te Parijs is volgens zij? Ja. En weet je ook wat hij te Parijs is gaan doen? Nee. Het heeft betrekking op jou. Op mij vroeg ik verschrikt. Voor zij verder ging, zag vrouw Barberin Mathia aan. Als vreesde zij dat ze in zijn bijzijn te veel zou zeggen. Oh, u kunt gerust spreken waar Mathia bij is, zeiden ik. Ik heb u verteld dat hij een broer voor mij is. Al wat mij betreft, gaat ook hem ter harte. Het is nogal lang om te vertellen, zeiden zij. Ik bespeurde dat zij er tegen opzag om te spreken. En nu wilde ik in het bijzijn van Mathia er niet langer op aandringen. Omdat, zo zij weigerde, dit hem leed zou doen. Ik besloot dus maar liever te wachten tot een geschikter ogenblik, om te vernemen wat Barberin te Parijs was gaan doen. Zou Barberin spoelig terugkomen? Vroeg ik. Oh, zeker niet. Dan hebben wij geen haast. Laten wij, dan maar, over de pannenkoeken praten. Laten hoor ik dan wel eens van u wat er voor mij aan die Parijse reis is gelegen. Daar hij vanavond zijn de uien niet in onze koekenpan zal komen fruiten. Hebben wij al de tijd aan ons. Het geëieren? Nee. Ik houd geen kippen meer. Wij hebben geen eieren meegebracht. Omdat wij bang waren dat zij onderweg zouden breken. Kunt jij ze ergens lenen? Die vraag bracht haar in verlegenheid. En ik begreep dat zij bij niemand meer durven te aankloppen. Dan is het beste maar dat ik ze zelf ga kopen, zei de ik. En in die tussentijd maakt u het beslag klaar met de melk. Zo kwe is er immers nog. Dan loop ik er gauw heen. Zeg aan Mathia dat hij het hout klooft. Dat kan hij best. Bij zo kwe kocht ik niet alleen eieren, maar ook een stukje spek. Toen ik terugkwam was de bloem al met de melk aangemaakt. En alleen de eieren behoefden nog maar in het beslag te worden geroerd. Het is waar, er was geen tijd om het deeg te doen reizen. Maar wij hadden te veel honger om daarop te wachten. Mochten de pannenkoeken al wat zwaar uitvallen? Onze magen waren stevig genoeg om het te kunnen dragen. Maar vertel me nu eens, zei vrouw Barberin, terwijl zij het deeg besloeg. Hoe komt het toch, dat zo'n goede jongen als jij me nooit iets van zich heeft doen horen? Weet je wel dat ik dikwijls dacht dat je doodwaard, want ik zei bij mezelf, als Remy nog leefde, zou hij zeker wel aan zijn moeder Barberin iets hebben doen weten. Die moeder Barberin was niet alleen. Bij haar woonde een vader, Barberin, die heerdeshuisers was en die dat ook getoond heeft te zijn, door mij voor twintig gulden aan een oude muzikant te verkopen. Daar moet geniet meer van spreken, beste Remy. Ik beklaag er mij niet over, maar ik zeg het alleen om u te doen begrijpen. Waarom ik u niet schreef? Ik was bang dat hij mij weder zou verkopen, als hij ontdekte waar ik was, en ik wilde niet verkocht worden. Daarom heb ik u ook niet geschreven, toen ik mijn arme oude meester verloor, die een goedman was. Ach, is hij dood, die oude muzikant? Ja, en ik heb hem oprecht betreurd. Want, als ik iets ben op het ogenblik en in staat ben mijn eigen kost te verdienen, dan heb ik het aan hem te danken. Na zijn dood heb ik goede mensen gevonden, die mij in hun huis opnamen en voor wie ik gewerkt heb. Maar, als ik geschreven had, ik ben tuinman bij de glaziëren, dan zou men mij komen halen, of men zou aan die goede mensen het geld gevraagd hebben. Ik wilde het één zo min als het ander. Ja, ja, dat kan ik wel begrijpen, maar dit heeft niet beledt dat ik altijd aan u dacht. En als ik heel ongelukkig was, is het mij wel gebeurd dat ik moeder Barberin riep om mij te helpen. Zodra ik vrij was om te doen wat ik wilde, ben ik naar haar toegekomen. Maar, niet zo dadelijk, dat is waar, men kan niet altijd doen wat men wil. En ik had een plan, dat niet zo gemakkelijk ten uitvoer was te brengen. Wij moesten onze koe verdienen voordat we u die konden thuis bezorgen. En het geld kwam niet bij rijk staalders in. Wij hebben heel wat stukjes moeten spelen, dag aan dag, overal vrolijke en treurige. Wij moesten maar lopen, ons inspannen in het zweet van ons aandgezicht en ons allerlei ontbeering getroosten. Maar hoe moeilijker het viel, zoveel te meer genot hadden wij, niet waar matia, elke avond telden wij ons geld. Niet enkel wat wij die dag verdiend hadden, maar ook hetgeen wij al hadden, om te zien of het niet verdubbelt was. Die goede jongens, die beste jongens, al pratende bleef vrouw barbarin het deeg voor onze koeken beslaan en matia zorgde voor het hout. En ik zette de boordend gereed en de vorken en de glazen, waarna ik een kruik vers water aan de fontein ging halen. Toen ik terugkwam, stond er een volle terrine met geel achter beslag. En vrouw barbarin schuurde met een bosje stro de koekenpanschoon en onder de schoorsteen vlamde een hoog vuur, dat matia onderhield door een voortdurend stuk een hout op te werpen. In een hoek, naast de hart gezeten, sloeg Kapi al die voorbereidende werkzaamheden gaden. En daar hij half versgroeide, lichten hij nu de ene, dan wederde andere poot op, even jankend. De helderen vlam verlichte tot de uiterste hoekend van het vertrek en ik zag de figuren op de katoenen gordijnen van het ledekant dansen, gelijk voorheen, toen zij mij zo dikwijls angst aanjoegen als ik bij maanden schijn wakker werd. Vrouw barbarin zette de pan op het vuur, nam toen een stukje boter, met de punt van het mes en liet dit in de pan glijden. Waar hij dadelijk smolt, dat riekt heerlijk, riep matia, die zijn neus boven het vuur hield zonder vrees, dat hij zich brandend zou. De boter begon te sissen, zij zingt, riep matia, ik zal ze accompagneren. Voor matia losste zich alles op in muziek. Hij nam zijn inviool en begon zakjes te spelen en volgde op de snaren het sissend van de boter en vrouw barbarin lachte, dat de tranen haar over de vangen liepen. Maar het ogenblik was te gewichtig om zich aan luidruchtige vrolijkheid over te geven. Met haar potlepel had vrouw barbarin in de terrine geroerd en schette er het beslag uit, dat in dikke stralen neerviel. Toen goot zij het in de pan, en de boter, die terugvloeide bij de stroom van deeg, vormde er een roze ring om. Op mijn beurt boog ik mij voorover. Vrouw barbarin gaf een tik op de stil van de pan en deed toen de pannenkoek omdraaien, tot grote schrik van matia. Maar het kon geen kwaad. Na een eind in de hoogte, in de schoorsteen te zijn gevlogen, viel de pannenkoek wederomgekeerd in de pan en met zijn gebakken zijde boven. Ik nam spoedig een bord en de pannenkoek gelet erin. Hij was voor matia, die zijn vingers, zijn lippen, zijn tong en zijn keel brandde. Maar dat kwam er niet op aan. Hij dacht er niet aan dat hij zich brandde. He, hoe lekker, riep hij met volle mond. Toen was het mijn beurt om mij te branden. En even min als matia voelde ik iets van de pijn. De derde pannenkoek was gaar en matia stak de hand uit. Maar nu begon Kapi geducht te blaffen. Het was zijn beurt. Hij had er recht op en matia gaf hem dan ook de pannenkoek, tot grote frontwaardiging van vrouw barbarin. Die voorbezen het gevoel had dat de boeren er algemeen voor koesteren. Zij begreep niet dat men aan het hond het etend van het Christenmens gaf. Om haar tevreden te stellen zei de ik dat Kapi een geleerde hond was en dat hij bovendien een deel van de koe had verdiend. Bovendien was hij onze cameraat en had hij recht om te eten wat wij kregen en tegelijk met ons. Daar zij gezegd had, zelf niet te zullen eten voor onze eerste honger was gestield. Hij duurde lang, eer het zover was. En toen wij geen honger meer hadden, lusten wij ze toch nog even graag. Maar eindelijk kwam er toch een oogomlijk dat wij beide verklaarden, geen pannenkoeken meer te zullen eten, voor dat vrouw barbarin zelf er een paar genuttigd had. Toen wilden wij zelf pannenkoeken bakken. Eerst mocht ik het proberen en daarna Matthia. Brood er in de band te leggen en dan het beslag erop te gieten was vrij gemakkelijk. Maar niet om de pannenkoek te keren. De mijne kwam in de asterrecht. Die van Matthia viel op zijn handen. Eindelijk was de pot leeg en daar Matthia zeer goed bemerkt had, dat vrouw barbarin, zolang hij erbij was, niet wilde spreken over het geen mij betrof, zijde hij dat hij nog eens naar de koer wilde gaan kijken en niet vrouw barbarin en mij alleen. Ik had tot nu toe gewacht op het geen zij mij te vertellen had. Maar ik kon niet zeggen dat ik met bijzonder groot ongeduld gewacht had. Want het bakken van de pannenkoeken had mij naar aandacht zo geheel en al bezig gehouden. Dat ik aan andere dingen niet had gedacht. Barbarin was, meende ik, alleen naar Parijs gegaan om Vitalus op te zoeken en het jaar geld te krijgen. Waavor hij mij had verhuurd. Daarmee had ik niets te maken. Vitalus was dood en hij kon dus niet betalen. En van mij zou men het geld toch wel in de laatste plaats kunnen vragen. Maar zo barbarin al geen geld van mij kregen kon. Zo hij misschien beslag kunnen leggen op mijzelfen. En dan zou hij mij kunnen plaatsen waar hij wilde, als men maar voor mij betaalde. En dat boes hem de mijbelang in. Want ik had vastbesloten het uiterste te beproeven voor ik mij onderweerp aan het gezag van die nare Barbarin. Als het moest zou ik uit Frankrijk vluchten en met Mathia naar Italië of Amerika gaan. Of naar het einde der wereld. Met die gedachte vervuld had ik mij voorgenomen, zeer voorzichtig te zijn in mijn ne woorden als ik met vrouw Barbarin sprak. Voor die goede vrouwzelfen behoefde ik mij niet in acht te nemen. Want ik wist dat zij veel van mij hield en alles voor mij over had. Maar zij was bang voor haar man, dat had ik gezien. En als ik te veel zeiden zou zij het wel eens aan haar man kunnen over vertellen. En op die wijze aan Barbarin het middel in de hand geven. Om mij op te sporen en zich weder meester van mij te maken. Als dit gebeuren mocht moest het tenminste niet aan mijzelf worden toegeschreven. En daarom was ik op mijn hoede. Toen Mathia de deur uit was zeiden ik tot vrouw Barbarin nu zijn wij alleen. Kunt jij mij nu zeggen wat Barbarin voor mij te Parijs is gaan doen. Wel zeker mijn jongen. En met veel genoegen. Met veel genoegen. Ik stond verstompt. Voor zij verder ging, wie op vrouw Barbarin een blik naar de deur. Op dat niemand ons horen zou. Kwam zij dichter bij me en met een glimlach op het gelaad sprak ze. Het schijnt dat uw familie u zoekt. Mijn familie? Ja, uw familie. Remy, heb ik dan familie? Ik, ik, het kind dat de vondeling werd gelegd. Het schijnt dat men u niet opzettelijk heeft verlaten. Want dan zoekt men u. Wie zoekt mij? Oh, spreek vrouw Barbarin. Spreek, ik bed u. Op eens scheen het me dat ik krankzinnig zou worden. En ik riep uit. Maar dat is niet mogelijk. Nee, Barbarin zoekt mij. Dat doet hij ook. Maar voor uw familie. Nee, voor hemzelf. Om mij weer te kunnen verkopen. Maar hij zal mij niet hebben. Oh, Remy, hoe kunt jij denken dat ik tot zoiets de hand zou willen denen? Hij wil ook u bedriegen, moeder Barbarin. Maar, jonge lief, wees toch verstandig. Luister naar het geen ik u zeggen zal. Dan zult hij mij wel geloven. Aanstaande maandag is het juist een maand geleden dat ik op de deel aan het werk was. Toen een man, of liever een heer, het huis binnen trat, waar Barbarin op dat ogenblik zich bevond. Heet ge Barbarin, vroeg de heer, die met een enigszins vreemde tongvalspraak. Ja, zei de geroem, zo heet ik. Zij trei het, die een kind gevonden had, in de avenu de breedtuel, en de taak op hun nam om het groot te brengen. Ja, mag ik u dan vragen waar dat kind nu is? Mag ik u vragen wat u dat aangaat, antwoordde geroem met een wedervraag. Mocht ik al getwijfeld kunnen hebben aan de oprechtheid van vrouw Barbarin, aan dat brutale antwoord van haar man bemerkte nikt dadelijk dat zij goed geluisterd had. Gij weet, ging zij voort, dat men op de deel alles kan horen wat hier gezegd wordt, en bovendien, nu er sprake was van u, had ik een onweerstaanbare lust om te luisteren. Ik deed dus een paar stappen nader, maar daarbij trat ik op een tak die kraakte. Zijn wij niet alleen, vroeg de heer. Dat is mijn vrouw, antwoordde geroem. Het is hier erg warm, ging de heer voort. Laat ons liever buiten gaan om daar te praten. Zij gingen toen samen naar buiten, en eerst drie of vier uur later kwam geroem alleen terug. Gij kunt begrijpen hoe nieuwsgierig ik was om te weten, wat er was behandeld tussen mijn man en die heer, die misschien uw vader was. Maar op al mijn vragen gaf Jerome geen antwoord. Hij zeiden mij alleen, dat die heer niet uw vader was, maar dat hij op verzoek van de familie onderzoek naar u deed. En waar is mijn familie? Wie is ze? Heb ik een vader, een moeder. Dat heb ik even als gij nu ook aan Jerome gevraagd. Hij zeiden dat hij er niets van wist. Toen vertelde hij dat hij naar Parijs ging, om de muzikant op te zoeken. Aan wie hij u verhuurd had, en die hem zijn adres had gegeven in de Ruloursine bij een andere muzikant, Garofoli. Die beide namen heb ik onthouden. Onthoud ze ook. Ik ken die namen al. Wees gerust. En heeft Barbarim na zijn vertrek niets meer van zich doen horen. Nee, zeker zoekt hij u nog altijd. De heer heeft hem vijftig gulden in goud gegeven, en na die tijd heeft hij hem zeker nog meer geld gezonden. Dat alles, en ook de mooie luijers, waarin gegewikkeld werd, toen men u vond, is het bewijs dat u wat ouders vermogen de mensen zijn. Toen ik u daar in de hoek van de hart zag zitten, dacht ik dat Gijs het terug gevonden had. En daarom meende ik dat uw makker uw broeder was. Op dit oogomlijk ging Mathia juist voorbij. Ik riep hem. Mathia, mijn ouder, zoekend mij. Ik heb een familie. Een wezenlijke familie. Vreemd genoeg scheen Mathia mijn vreugde, en op gewondenheid niet te delen. Toen vertelde ik hem, wat vrouw Barberin mij had mede gedeeld. Einde van hoofdstuk 30. 31. hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 31. hoofdstuk. Het oude en nieuwe gezin. Ik sliep die nacht weinig. En hoe dikwijls had ik in de laatste tijd verlangt, naar het genot dat ik smaken zou, als ik weder in het bed zou slapen, waarin ik zo menige nacht als kind gelegen had, zonder ooit wakker te worden. In een hoekje gedoken, met de dekens tot aan mijn kin, hoe dikwijls ook, als ik onder de blote hemel lag, had ik met weemoed aan dat warme dek gedacht. Als ik half bevroren door de nachtvorst, of door en door napt van de ochtendouw ontwaakte uit een bangedroom. Zodra ik in mijn bed lag, was ik ingeslapen, want ik was die dag zeer vermoeid geweest. En ook verlangde ik, na die nacht in de gevangenis, naar rust. Maar zodra ik even was ingedommeld, werd ik met schrik wederwakker. En toen was het mij onmogelijk de slaap weder te vatten. Ik was daartoe veel te zenuwachtig en kortzig. Mijn familie, toen ik weder insliep, dacht ik aan die familie, en gedurende de korte tijd die ik slaap aan de doorbracht, droomde ik van haar, van mijn vader, mijn moeder, mijn broeders en zisters. Die korte ogenblikken had ik met hen geleefd, die ik nog niet kende, en die ik slechts voor het eerst zag. Zonderling, Mathia, Lizze, Vrouw Barberin, mevrouw Milgen en Arthur behoorden allen tot mijn familie, en Vitalis was mijn vader. Hij was wederlevend geworden en dan zeerrijk, terwijl wij van alkende gescheiden waren geweest, had hij Sabino een doltje teruggevonden, die niet door de wolven opgegeten waren, zoals wij gemeent hadden. Iedereen heeft, geloof ik, zulke visionen gehad, waarin hij in de kortst mogelijke tijd een aantal jaren doorleefd, ofwel de onoverkomelijkste bezwaren overwind. Iedereen weet ook dat men bij zijn ontwaken zich alles nog levendig voorstelt. Wat men ondervonden heeft, toen ik ontwakte, zag ik allen voor mij, van wie ik gedroomd had. Als of ik de avond met hen had doorgebracht. En natuurlijk was het mij onmogelijk de slaap weder te vatten. Langzamerhand echter werden deze beelden minder duidelijk. Maar de werkelijkheid drong zich met zoveel kracht aan mijn geest op, dat mij dit nog meer de slaap benam. Mijn familie zocht mij, maar om ze weer te vinden moest ik mij tot barbarin wenden. Deze gedachte alleen was voldoende om mijn vreugde aanmerkelijk te matigen. Het kwelde mij, dat barbarin bij mijn geluk betrokken was. Ik had niet vergeten wat hij tot Vitalis gezegd had, toen hij mij aan deze verkocht. En dikwijls had ik het bij mezelf verhaald. Zij die dit kind hebben opgevoed, zullen er voordeel van genieten. Als ik daarop niet gerekened had, dan zou ik mij nooit met die zorgbelast hebben. Deze woorden waren van dat ogenblik af oorzaak geweest, dat ik weinig hard voor barbarin gevoelde. Barbarin had mij niet uit medeleiden van de straat opgeraapt. En even min had hij uit medeleiden zich met de zorg voor mij belast. Het was alleen omdat ik in vrije klederend gewikkeld was. En omdat hij vroeg of laat voordeel van mij halen zou, als hij mij aan mijn ouders terug gaf. Die tijd was echter niet zo spoedig aangebroken als hij wel had gewenst. Hij had mij daarom aan Vitalis verkocht. Nu zou hij mij aan mijn vader verkopen. Welke onderscheid tussen die vrouw en haar man? Zij had mij niet om mijn geld bemint, die goede moeder barbarin. Oh, wat zou ik garen een middel gevonden hebben om haar dat voordeel te bezorgen en niet barbarin? Maar, hoe ik ook pijnste en mij in mijn bed keerde en wende, ik kon er geen bedenken en altijd kwam die wanhopende gedachten mij weer voor de geest. Dat barbarin mij bij mijn ouders terugbrengen zou en dat hij bedankt en beloond zou worden. Ik moest mij dit in elk geval laten wel gevallen. Daar het onmogelijk anders kon. En mij voorlopig troosten met de gedachten. Later, als ik rijk was geworden, te tonen welk onderscheid ik tussen de man en de vrouw maakte. Als ik in de gelegenheid was, haar te bedanken en te belonen. Voor het ogenblik moest ik mij slechts met barbarin bezighouden. Of liever, ik moest hem zoeken en vinden. Want hij behoorde niet tot die echtgenoten, die geen stap doen zonder hun vrouwen daarvan vooraf kennis te geven en haar te zeggen waar zij te vinden zijn, indien zij hem nodig hebben. Alles wat moeder barbarin wist, was dat haar echtgenoot zich de Parijs bevond. Zee dat zijn vertrek, had hij haar niet geschreven. Even min, had hij iets van zich laten horen door tussentkomst van een buurman of landgenoot. Het was zijn gewoonte niet om zich aan dergelijke vriendschapsbetuigingen schuldig te maken. Waar was hij? Waar vertoefde hij op het ogenblik? Zij wist het niet juist genoeg om hem een brief te zenden. Men kon nergens anders zoeken dan bij twee of drie logementhouders. Wier namen zij kende en bij wie men hem zonder twijfel vinden zou. Ik moest dus maar naar Parijs gaan en hem zelf opzoeken. Mijn blijdschap was zeer groot, dat ik mijn familie zou terugzien. Maar toch ging zij met een gevoel van weerzin, zelfs van verdriet gepaard. Ik had gehoopt dat ik enige rustige, gelukkige dagen bij moeder barbarin zou doorbrengen. Mijn kinderspeelgoed met Mathia voor de dag zou halen. En zie, nu moesten wij ons de andere dag wederop wegbegeven. Als wij vrouw barbarin verlieten, was ons plant geweest de zeekant langs de reizen om Marta te bezoeken. Wij moesten van deze reis dus afzien. En ik zou die goede Marta, die altijd, zo lief voor mij geweest was, voor eerst niet wederzien. Vandaar zouden wij naar Lisse gegaan zijn, om harde groeten van haar broeder en zuster over te brengen. Ook dit genoegen moest ik mij ontzeggen. Terwijl deze gedachten mijn geest door kruisten, was de nacht voorbij gegaan, zonder dat ik voor mezelf had kunnen beslissen of ik Lisse en Marta niet eerst moest gaan bezoeken. Of dat het verstandiger zou wezen, mij zonder oponthoud, naar Parijs te begeven. Ik sliep eindelijk in zonder een besluit genomen te hebben. En die nacht die ik mij voorgesteld had, dat de heerlijkste uit mijn leven zou zijn, was de woeligste en onrustigste die ik mij herinnerend kan. Toen wij de andere morgen weder alle drie bij Alcander waren en bij de kachelzaten waarop de melk van onze koek koekte, bespraken wij wat ons te doen stond. Wat moest ik doen? Ik vertelde hun wat mij die nacht zo gekweld had en hoe besluitenloos ik was geweest. Gij moet er stond naar Parijs gaan, antwoordde moeder Barberin. Uw ouders zoeken u en gij moet zo spoedig mogelijk hun verlangen naar uw trachten te bevredigen. Zij voegde hierbij nog tal van redenen waarom een onmiddellijk vertrek wenselijk was en ik was eindelijk volkomen overtuigd dat zij groot gelijk had. Laten wij naar Parijs gaan, zei de ik. Dit is dus afgesproken. Maar Matthias stemde dit volstrekt niet toe. In tegendeel, gij vindt dat wij niet naar Parijs moeten gaan? Graf ik hem ten antwoord? Waarom geeft gij dan geen betere reden op dan moeder Barberin? Hij schudde het hoofd. Waarom helpt gij mij niet? Als je ziet hoe moeilijk het mij valt een besluit te nemen. Ik vind, begon hij, dat de nieuwe de oude niet mogen doen vergeten. Tot nu toe behoorden Lise, Marta, Alexis en Benjamin tot uw familie. Zij zijn als broeders en zusters voor u geweest en hielden veel van u. Maar nu een nieuwe familie voor u opdacht die gij niet kent, die niets anders voor u gedaan heeft dan u op straat te leggen, nu verlaten gij hen die goed voor u geweest zijn. Terwille van anderen die u slechts kwaad berokkend hebben. Ik vind dat dit niet billijk is. Gij moet niet zeggen dat zijn ouders Remy verlaten hebben. Veel moeder Barberin hem in de reden. Misschien hebben ze hun het kind ontstolen en betreuren zij het verlies nog altijd en zoeken zij hem voortdurend. Ik weet het niet. Maar wel weet ik dat de tuinman Akin Remy half dood heeft opgenomen en hem als zijn eigen kind heeft verzorgd. En zijn kinderen als broers en zusters van hem hielden. En ik meen dat zij die zich zo jegens hem gedragen hebben, eventueel recht op zijn vriendschap hebben, als zij die willens of onwillens hem aan zijn lot hebben overgelaten. Bij vader Akin hebben zij hem uit eigen beweging zoveel vriendschap betoont. Zij waren dit volstrekt niet verplicht. Mathia zeiden dit op een toon als of hij boos op mij was, want hij verwaardigde mij nog vrouw Barberin met een blik. Dit deek mij leed, maar het pijnlijke van het verwijt belette niet dat ik toch de juistheid daarvan geheel gevoelde. Bovendien verkeerde ik in die toestand, waarin besluitenlose mensen zich dikwijls aan de zijde schaarend van hen die het laatst gesproken hebben. Mathia heeft gelijk, hernam ik, en het heeft mij dan ook niet weinig moeite gekost om tot het besluit te komen naar Parijs te gaan, voordat ik Marta en Lizze bezocht had. Maar uw ouders herhaalde moeder Barberin. Ik moest nu voor mijn mening uitkomen en tevens allen tevreden stellen. Wij zullen niet naar Marta gaan, zeiden ik, omdat dit een te grote omweg zijn zou. Zij kan ook lezen en schrijven. Wij kunnen haar dus door een brief van alles op de hoogte stellen. Maar, voor wij naar Parijs gaan, kunnen wij ons naar Dreuze begeven, om Lizze te bezoeken. Al kost dit wat meer tijd. Dan maakt dat toch niet zo'n groot verschil uit. En Lizze kan niet schrijven of lezen. Vooral ook om haarend wil besloot ik mijn reis op deze wijs te nemen. Ik zal haar, alles van Alexis, vertellen. En aan Marta wil ik verzoeken, mij een brief te schrijven, die ik haar dan zal voorlezen. Goed, antwoorde Mathia glimlachend. Wij kwamen daarop overeen, dat wij de anderen morgen vertrekken zouden. En een gedeelte van de dag gebruikte ik om aan Marta te schrijven en haar mede te delen, waarom ik haar niet, zoals mijn voornemen was, kwam bezoeken. En de andere morgen moest ik andermaal al het smartelijke van een afscheid ondervinden. Maar nu tenminste verliet ik Chavanon, niet zoals de vorige keer met Vitalis. Ik mocht moeder Barbarin tans een afscheidskus geven. En haar beloven, dat ik zo spoedig mogelijk met mijn ouders bij haar zou terugkomen. De avond voor ons vertrek spraken wij nog ruime tijd over het geschenk dat ik haar geven zou. Niet zou te mooi en te goed voor haar zijn. Ik zou in was rijk worden. Niets heeft voor mij zoveel waarde als de koel, mijn beste Remi, zeiden zij. En met al uw rijkdom kunt gij mij niet gelukkiger maken dan gij gedaan hebt. Toen gij arm waard. Wij moesten ook onze lieve kleine koeverlaten. Mathia drukte herhaaldelijk een kus op haar snuit. Dat zij zeer prettig scheen te vinden. Want bij elke kus stak zij haar tong uit. Wij bevonden ons stans weder op de grote weg. Met onze ranzel op de rug en kapie naast ons. Wij liepen met haastig hetret. Of liever van tijd tot tijd zonder te weten wat ik deed. Zetten ik het op een drafje. Zo groot was mijn verlangen om Parijs te bereiken. Maar Mathia, die mij een korte poos bijgehouden had, waarschuwde mij. Dat, zo ik op deze wijs bleef lopen, mijn krachtenspoedig zouden zijn uitgeput. Ik volgde zijn raad om een oogmoeilijk daarna weder dezelfde tret te nemen. Wat hebt gij een haast, zei de Mathia op verdrietige toon. Dat heb ik ook. En ik vind dat gij die ook wel mocht hebben. Want mijn familie zal ook uw familie zijn. Hij schudde het hoofd. Deze beweging, die ik reeds meer had opgemerkt als er van mijn familie sprake was, ergerde mij en deed mij leed. Wij zijn immersbroeders. Oh, dat zijn wij vooralkander. Daar twijfel ik niet aan. Ik ben he de nieuw broeder en zal dat morgen ook zijn. Dat geloof ik zeer goed. Dat voel ik zelfs. Wel nu dan? Wel nu? Meent gij dan dat ik een broeder zou zijn van uw broeders en zusters. Zo gij die hebt. De zoon van uw vader en moeder. Als wij naar Luka zouden gegaan zijn, was ik dan niet de broeder geworden van uw zuster Christina. Oh ja, zeer zeker. Waarom zou gij dan niet de broeder worden van mijn broeders en zusters? Zo ik die heb. Omdat dit niet hetzelfde is. Volstrekt niet hetzelfde. Waarom niet? Ik ben niet in zulk fijn linnend gewikkeld geweest. Antwoorden Mathia. Wat doet er dat toe? Dat doet er zeer veel toe. Dat doet er alles toe. Dat weet gij even goed als ik. Gij zou het in Luka gekomen zijn en ik zie tans zeer goed dat gij nooit daarheen zult gaan. En daar door arme mensen zijn ontvangen, die mijn ouders waren en die u niets te verwijten handelen. Omdat zij veel armer zijn dan gij. Maar als het uitkomt, zo als het fijne linnen voorspelt, zoals moeder Barberin denkt en zoals werkelijk het geval zal zijn, dan zijn uw ouders rijk. Misschien behoren zij zelfs tot de aanzienlijkste mensen. Hoe zouden zij dan zulk een kleine armenknaap, als ik ben, kunnen ontvangen? Ben ik dan zelf iets meer? Op het oogom ligt niet. Maar morgen zijd gij hun zoon. En ik zal altijd dezelfde armenknaap blijven, die ik heden ben. Men zal u naar de academie zenden. Men zal u meesterschreven, terwijl ik altijd alleen in de wereld zal blijven en mijn eigen weg zal moeten vinden. Om dan aan u te denken, zoals ik hoop, dat gij ook aan mij zal doen. Oh mijn goede, beste Mathia, hoe kunt gij zo spreken? Ik spreek zoals ik denk. Oh Miocaro. En daarom kan ik mij niet in uw geluk verheugen. Daarom. Daarom alleen ook, omdat wij van al kander zullen moeten scheiden. En ik meende, ik verbeelde mij, dik wel zelfs, heb ik dat gedroomd, dat wij altijd bij al kander zouden blijven. Zoals stans. Maar niet geheel en al, zoals nu. Niet als arme straatmuziekanten. Wij zouden samengewerkt hebben. Wij zouden grote artiesten worden en voor een muzikaal publiek optreden. En al kander nooit verlaten. Maar dat zal allemaal gebeuren, mijn goede Mathia. Als mijn ouders rijk zijn, dan zullen zij dat even goed voor u als voor mij zijn. Als ik naar de academie ga, gaat gij met mij mede. Wij zullen al kander niet meer verlaten. Wij zullen samenwerken. Samen opgroeien en leven. Zoals gij dat verlangt, en zoals ik het ook wens. Dat verzeker ik u. Ik weet wel dat gij het wenst. Maar gij zult dan niet meer uw eigen meester zijn. Gelijktans. Luister eens. Als mijn ouders mee zoeken, dan is dit een bewijs, niet waar, dat zij belang in mij stellen. Dat zij mij liefhebben. Of mij zullen liefhebben. In dat geval zullen ze mij niets weigeren. En ik verlangslechts dat zij hem gelukkig maken, die goed voor mij geweest zijn, die mij liefgehad hebben toen ik alleen op de wereld was. Zoals moeder Barberin, vader Akim, die zij zeker uit de gevangenis zullen bevrijden. Mathia, Alexis, Benjamin, Lizze en Gij. Lizze zullen zij bij zich nemen, laten genezen en leren. En u zullen zij met mij naar de academie zenden. Zo ik daarheen moet gaan. Geloof mij, zo zal de zaak zich toedragen. Als mijn ouders rijk zijn, en gij weet dat ik het heerlijk zou vinden, als zij het waren. En ik zou het prettig vinden, als zij arm waren, hoe dom, misschien, en zonder meer te spreken. Riep Mathia Capi. Het was langzamerant tijd geworden om iets te eten. Hij nam de hond in de arm en sprak tegen hem als of het een mens was. Die hem verstaan en begrijpend kom. Niet waar, oude Capi, gij zou het ook prettiger vinden als de ouders van Remi arm waren. Toen Capi mijn naam hoorde, begon hij, zoals altijd, te blaffen en hij legde de rechterpoot op zijn hart. Als zijn ouders arm waren, dan behielden wij dit vrije leven. Dan konden wij gaan, waarheen wij wilden. En wij behoefden slechts te zorgen dat het geërde gezelschap tevreden over ons was. Nu zijn ouders rijk zijn, gebeurt juist het tegenovergestelde. Capi krijgt een groothok op een plein en wordt aan een blinkende ijzeren ketting gelegd, in elk geval aan een ketting, omdat de honden niet in de huizen van rijke lui mogen komen. Eigenlijk was ik boos op Mathia. Nu hij wensen dat ik arme ouders zou hebben, in plaats van hetzelfde droombeeld als ik te koesteren, maar aan de andere kant was ik blijder, dat ik de oorzaak van zijn verdriet kende. Het sproot voort uit zijn vriendschap, uit zijn vrees van mij gescheiden te worden. Ik kon hem hiervan dus geen verwijt maken. Daar het een bewijs was van zijn genegenheid en gehechtheid. Hij had mijn lief. En naar hij slechts aan onze wederkerige genegenheid dacht, wilde hij niet dat men ons van al kan der scheiden. Zo wij niet verplicht waren geweest te samen ons dagelijks brood te verdienen, zou ik, ondanks Mathia, met dezelfde snelheid zijn blijvend voortlopen. Maar wij moesten in de grote dorpend voorstellingen geven. En in afwachting, dat mijn rijke ouders hun rijkdom met ons zou de delen, moesten wij ons met de weinige stuifers vergenoegen, die wij toevallig en met grote moeite hier en daar ophaalden. Wij waren dus wel genootzaakt, langer onderweg te blijven dan oorspronkelijk ons plan was geweest. Bovendien was er nog een en andere reden dan het verdienend van ons dagelijks brood. Die ons besluiten deed om zo veel geld mogelijk met onze voorstellingen op te halen. Ik was de woorden van vrouw Barberin niet vergeten. Toen zij mij verzekerde, dat met al mijn rijkdom ik haar niet gelukkiger maken kon, dan ik gedaan had toen ik arm was. En ik wilde dat mijn kleine lissen even gelukkig zijn zou als vrouw Barberin. Lissen zou natuurlijk mijn rijkdom delen. Dat leed geen twijfel. Maar voordat ik nog rijk was wilde ik lissen een geschenk geven dat ik met eigen verdiend geld voor haar gekocht had. Een geschenk van mijn armoede. Wij kochten te treuzen een pop voor haar die gelukkig niet zo duur was als de koel. En vandaar konden wij ons met de meeste haast voortspoeden naar de plaats onze bestemming. Want de dorpen die wij moesten doortrekken waren alle even arm en de bewoners zelfen konden nauwelijks hun eigen brood verdienen. Dus veel minder waren zij in staat mailt jegens ons te zijn. Van Chattillon af volgden wij de oevers van het kanaal en de bosrijke dreven, het zacht kabbelende water en de scheepjes, die langzaam door de paarden werden voortgetrokken. Brachten mij de gelukkige dagen weder in herinnering, die ik op de zwaan met mevrouw Milligan en Arthur had mogen doorbrengen. Toen ook ik op het water dobbelde. Waar bevond zich Thans de zwaan? Hoe dik was had ik als wij in een rivier overstaken? Of langs een kanaaldiepen mij zelf afgevraagd of men niet het een of ander plezierbootje had zien voorbij stomen. Dat door zijn dek zijn smaakvolle versierselen met geen ander verwacht kon worden. Mijn vrouw Milligan was ongetwijfeld weder naar Engeland teruggekeerd en Arthur zou zeker genezend zijn. Dit was het meest waarschijnlijke en het verstandigste om te geloven. En toch, meer dan eens als wij langs dat kanaaldiepen dacht ik bij mezelf als ik in de verte een boot zag naderen of dat niet de zwaam was, die ons tegemoet stevende. Het was in tussend herfst geworden. De dagen waren minder lang dan in de zomer en wij stelden alles in het werk om tegen de nacht een schuur te bereiken waar wij een onderkomen zouden kunnen vinden. Hoe wij onze pas ook versneld hadden, was het toch reedsmidden in de nacht toen wij te treuze aankwamen. Om de woning van liste standen te bereiken, hadden wij slechts het kanaal te volgen. Daar de man van Tante Catarina die sluizwachter was in de onmiddelijke nabijheid van de sluizen woonden. Dit bespaarde ons veel tijd en spoedig hadden wij de woning gevonden die aan het einde van het dorp was gelegen. Omringt van hoge bomen weer takken in de nevelschenen te wiegelen. Mijn hart klopte onstuimig toen wij dit huis naderden waarvan het venster verlicht werd door het schijnsel van een groot vuur. Dat onder de schoorsteen brandde en nu en dan een rood licht over onze weg wirp. Toen wij zeer dicht bij het huis waren gekomen zag ik dat de deur en het venster gesloten waren. Maar door het venster dat blinden nog rodijnen had, zag ik listen voor de tafel zitten. Naast haar tante terwijl een man, ongetwijfeld haar man, naast haar zat, met de rug naar haar toegekeerd. Zij zijn aan het avond eten, merkte Mathia op. Het is juist het geschikste ogenblik, maar ik hield hem terug en wenkte kapie om stil achter ons te blijven. Daarop gespte ik de harp los en maakte mij gereed om erop te spelen. Oh ja, fluisterde Mathia. Een serenade, dat is een goede inval. Nee gei niet, ik alleen. En ik begon de eerste noten te spelen van mijn napolitaanslied. Maar zonder te zingen. Zodat mijn stem mij niet kon verraden. Terwijl ik speelde, heelte ik mijn blik op lisse gericht. Zij hief plotseling het hoofd op en uit haar ogen straalde een flickerend licht. Ik begon te zingen. Zij sprong toen van haar stoel en snelde naar de deur. Ik had slechts de tijd om mijn harp aan Mathia te geven, want Lizze hing reeds aan mijn hals. Men liet ons binnen en toen Tante Caterina mij goede dag gezegd had, zetten zij twee borden op tafel. Ik verzocht haar toen om er nog een derde naast te plaatsen. Als gij het goed vindt, breng ik nog een derde makker mede. Ik haalde uit mijn reistas de popte voorschijn, die ik op een stoel naast Lizze zetten. De blik die Lizze mij toerwiep, zal ik nooit vergeten. En dikwijls voel ik hem nog op mij gericht. Einde van hoofdstuk 31.