 Zesde deel van Afkes Tiental. Deze liepevoektopname is vrij van Artheursrechten, opname door Anna Simon, Afkes Tiental door Nienke van Higtum, deel zes, Martin op zijn praatstoel. Thuis zouden ze die zondag ook een gezellige avond hebben. Heidt en de jongens zaten om de kachel, Mem bij de tafel, en kleine Wiebe naast haar in zijn tafelstoel. De kleine pop snorkte in zijn netje in de hoek. Hij was erg verkouden. Nu en dan zelfs hoorde men een fris, achi, vraat het hoekje. En dan lachte alle kinderen, want ze vonden toch zo grappig dat zo'n pop ook al een mens was en al zo echt niet ze kon. En daar zaten ze nu. Maar de gezelligheid wilde maar niet komen. Het was zo stil en zo vreemd, nu de beide zusjes niet bij moedig aan de tafel zaten, anders altijd zo vredig en stil naast elkaar op de lappenbank tussen de ramen, onder de spiegel. Ze kibbelde nooit de zusjes, tenminste met elkaar niet. Wel was het altijd een heel gehaspel met de broers, als die telkens het deksel van de lappenbank kwamen oplichten om er een stuk speelgoed of een boek uit te halen. Want die kostelijke lappenbank diende niet alleen als zidplaats voor de meisjes, maar ook als bergplaats van het weinige speelgoed dat er in huis was. En als de jongens nu daarvan iets wou hebben, dan moest ze de meisjes natuurlijk telkens opstaan, en dat gaf dan altijd een boel gekibbel, ja, soms zelfs klappen of stompen, en meestal tranen van de meisjes. Maar je begrijpt wel dat zoiets nooit gebeurde als hij het zondags thuis was. Dan zaten de jongens bedaard om de kachel, elk met een boekje of een krant, en ze keken heel stemmig naar de rookwokjes uit vaderspijp. En de meisjes verheugden zich dan meestal in het ongestoorde bezit van een lappenbank. Dan kregen ze moeder schaar en ze mochten beurt om beurt een paar poppetjes knippen, die ze dan voor kleine wieben lieten dansen. En nu waren de zusjes er niet. Mem schoof onrustig op haar stoel heen en weer. Klaas en Jetze maakten van de gelegenheid gebruik om samen plaats te nemen op de lappenbank. Maar ze wouden allebei de grootste plaats hebben, en ze zaten elkaar onder de tafel telkens te schoppen en te duwen. Heel stil en ongemerkt, want hij het was erbij, maar Mem merkte dest de beter, en die had er veel last van. Ze dwongen om de schaar om ook poppetjes te gaan knippen. Nou, toedamaag, zei Mem. Maar de een had geen geduld totdat de andere klaar was, en Weldra ontstond er een stille worsteling om de schaar, die eindigde in een serille angst kreeg van Jetze. Hij haalt een flinke prik met de scherpe punt van de schaar in de top van zijn middelvinger gekregen. Zee zo, en nauwst meteen uit, riep hij het bars. Mars, allebei de van de lappenbank af, en hier bij de kachel op de stoel. Maar heid, ik kan niet helpen, Klaas teekt mij zo met de schaar. Klaagde Jetze, terwijl hij zijn gewonde hand vertoonde, die hij eerst eens flink geknepen en geperst had, dat er toch maar zoveel mogelijk bloed uit zou vloeien. En ja, waarlijk, er liep een aandoenlijk straaltje bloed langs de opgeheven vinger naar beneden. Heid, keekbars, Mem, medeleidend, Klaas beschuimt. En Jetze zelf? Ja, het spijt me dat ik het zeggen moet, maar die blikte triomvantelijk om zich heen. Nu konden ze het allemaal eens zien, wat een vredaard die Klaas toch was. Kijk, het bloed liep er zomaar uit. Maar heid, liet zich niet voppelen. Kom, vooruit, zei hij, allebei van de bank. Jullie hebben allebei even veel schuld. Vloeie, altijd zo te vechten. Jetze heeft een verdiende loon, waarom is hij ook altijd zo'n haan? Nu sloeg Jetze zijn ogen neer, en na Klaas onder de tafel, nog een winnige trapte hebben toegediend, schoof hij langs hem van de bank en zocht zijn troost bij moedig. Heeft Mem niet een lapje voor me? Die vinger bloed zo. Ja, Mem had wel een lapje, en dat bond ze er handig om. Maar toen Jetze weer opkeek, zag hij allemaal lachende gezichten. Sliep uit, wat is hier klein zeerig? Riep eeltje vanuit zijn hoekje, en Klaas maakte achter vaders rug een lange neus tegen hem. Dat was te veel. Jetze voelde hoe tranen van spijt en ergenis hem in de ogen dromen. Ho, als ze nu ook nog zagen dat hij schrijde, dan lacht ze hem nog meer uit, die plaaggeesten. Met een rug draaide hij zich om, en ging in zijn eentje wat pruilen in het portaal. Maar ook daar werd hij weldraag gestoord, doordat de voordeur op een kiertje geopend werd en een vriendelijke stem riep. Is er ook volk? Ja, toen moest hij wel een vrolijk gezicht zetten en de deur verder open doen, want een vreemde mocht alarmist weten dat hij geheild had. Ja, riep hij dus maar gauw. Heet een mem zijn thuis, kom maar binnen. O, ben jij het Maiken? Ja, was het antwoord, ik ben het zelf voor, en ik bacht wat afgeroemde melk van de boerinnen voor jullie mem. Dan kun je nu daar vanavond met elkaar een kopje salimelk van drinken. Dat was een best ding in dit koude weer. Zo praten ze, was ze de camera al binnengestapt. Jets, haar op de hielen, natuurlijk. Dat was een buitenkantje. Hij vergat dadelijk al zijn verdriet. Ook de grote jongens keken met stralende ogen naar het melkermertje in Maiken's hand, maar ze deden hun best om net te doen of ze er niet om gaven. Ze waren immers flinke, verstandige, frisse jongens, en ze wisten hoe men zich bij zulke gelegenheden moest gedragen. Nou, maar mem zelf keek wel blij, hoor. Wat was dat een verrassing? Hoe kwam de boerinnen daar zo bij? O, ze had wiepje en de meisjes die midden gesproken, en die hadden verteld hoe zwak afkunig was en dat ze zo'n last van de kou had. En haar mochten vanavond maar eens vroeg naar bed gaan en daar flink onder kruipen, had de boerinnen gezet, dan zou de kou er wel uitbroeien. Nu, dat leek afke best toe. Maiken moest gaan zitten en eventjes wachten tot de melkkolaar was, dan kon ze meteen een kopje meedrinken. Pas had afke deze uitnodiging gedaan of ze schrikte. Ja, ze kon wel iemand vragen om melk te blijven drinken, maar daar moest er ook wat suiker in, en er was geen korreltje in huis, ook geen geld om het te kopen. Hoe moest dat nu? Het leek wel of Maiken haar verlegenheid bemerkte en de reden ervan radde, want vlug haalde ze twee zakjes uit haar zak, één met suiker en een ander met gedroogde salieblaadjes. Wacht, zei ze, daar zou ik haar zat vergeten. Dit had de boerinnen mij ook nog meegegeven, want ze dacht dat jullie misschien zelf geen salie in huis hadden. Van de suiker sprak ze niet, dat was aardig van Maiken. Nu zou het echt feestelijk worden, melk met salie en suiker. De stijven jongens om de kachel konden een lachje om hun mond niet onderdrukken, en ze stoten elkaar stiddetjes aan met de ellenbogen. Zo, zo, zei Maiken, en waren de kleine meisjes uitlogeren. Dat is aardig van wieptjes, mevrouw. En hoelang blijven ze weg? Ze zouden veertien dagen wegblijven, zei Martin Aarzeland. Om afkes vriendelijke mond kwam een harde trek, die aantoonde dat ze bij al haar zachtheid toch ook wel stijfkoppig kon zijn en haar zin doorzetten als ze iets bepaald wou. Zo lang wil ik ze niet missen, zei ze kort af. Het zal toch anders wel een hele rust voor je zijn, meen de Maiken. Je zou zeggen, een hele zorg minder. Nee, een hele zorg meer, viel afke uit. Wat denk je wel, dat ik minder van mijn kinderen houdt dan anderen, omdat ik er zoveel heb? Nee hoor, het is al erg genoeg dat ze grote deuren uitgaan, zoals wiepje en wadze. Zolang ze klein zijn, hebben ze hun moeder nog zo nodig? Och, ze horen er immers bij, die kleine schapen. Het is hier zo leeg als ze weg zijn. En ze keek treurig naar de verlaten lappenbank. Vader en de jongens vochten die blik, en het was of ze alle voelden dat de huishouding niet compleet was. Zo pas ook al dat gekibbel en geharren waard. Dat gebeurde anders zondagsmiddags nooit. Ach, waren de meisjes maar weer thuis. Dat dachten ze allemaal, maar niemand spakt het uit. Waarlang zouden ze niet wegblijven, dat stond al vast. Nu was de melk klaar. Een lekkere saligeur doorstroomde de kleine kamer. Het was of ze zich alleen door die geur allemaal al wat prettiger en behaagelijker gingen voelen. Mem haalde een mooi kopje uit de kast voor Maiken. Voor elk van de anderen stond er wel een oudje op het theeblad. Al waren er dan ook verschijnen en gescheurde bij, en zelfs drie zonder oor. De kopjes van de zusjes werden opzijgezet, buiten het blad. Nu was het grote ogenblik aangebroken. De melk werd ingeschonken. Een algemene belangstelling volgde moedersbewegingen bij deze gewichtige bezigheid. Hij knipoogte eens tegen Maiken, toen hij zag hoe afke ook de kopjes van de meisjes vol schonk, en de jongens moesten lachen toen ze het zagen. Mem vergist zich, dat is nauwzaardig, riep eeltje. Ik, mij vergissen, hoezo, voeg afke. Wel, Mem schenkt ook melk in voor Balkje en Sitske, en die zijn hier immers niet. Zo, wou je dan soms dat wij maar van die lekkere melk zouden smullen, en dat zij haar deel niet van zouden krijgen? Die kopjes gieten ik leeg in deze kom, zie je? En elke keer worden ze tegelijk met de onzen weer gevuld. Dan krijgen de meisjes eerlijk haar deel. Maar wanneer moet ze dat dan opdrinken, voeg Martin plagend. Als ze weer thuis zijn natuurlijk. Maar die melk is over veertien dagen al lang zuur. Nou, en zo lang blijven ze niet weg, dat staat vast. En Mem keek zo streng, dat Martin haar niet meer durft te plagen. He, wat was dat lekker? Klaas en Jetsen schonken hun melk vlug in de schotjes over, en dronken die guldig leeg. Ze waren daarbij hun tongen, natuurlijk, maar ze zeiden er niets van. Ze wisten wel dat ze dan nog zouden worden uitgelachen op de koop toe. Jouke dronk bedagszaam bij hele kleine teugjes. Hij plies telken in de melk en keek aan haar hoe het vliegje dat er op kwam, onder zijn blazen, zich rimpelde. En toen het vliegje goed dik was, nam hij het eraf met zijn pink, en slobberde het wel behaagelijk op. Eeltje keek naar zijn vader. Hij was immers ook al haast een man, maar hij stond niet meer voor hem om zijn kopje zo goud ter hand te nemen. Wel keek hij er met schele ogen na, en de handen jeugden hem, maar hij bedwong zich, en eerst toen hij het bedaard het zijnen van de tafel had genomen, stond hij ook op, schijnbaar heel kalm en onverschillig, om zijn kopje te halen. Maaike stond na het eerste kopje op om weg te gaan. Ze kon niet langer blijven, zei ze. Maar waarom dat zij ze niet? Nou, de jongens begrepen het best. Haar vrije wacht zeker op haar, fluisterde eeltje tegen jouwke. Nu waren ze weer onder elkaar, en nu besefden ze ook dadelijk weer hoe vreemd en stille toch in huis was zonder de zusjes. Afke voelde het het ergst, maar ze trachten zich er tegen te verzetten. Nadat ze wiebe zijn melk had opgevoerd door een stukje witte brood in te soppen en hem dat te laten opzuigen, en het kind weer rustig zat te spelen met vaders brillendoos met een paar broeksknopen erin, nam ze haar prijwerk ter hand en zei, kom, hij, dan zitten we hier zo lekker salimelk te drinken, nou kon jij ons mooi eens wat vertellen uit de oude tijd. Vertellen, zei Martin, en hij schoof zijn pijp in de andere mondhoek. Ja, ja, hij, riepen die jongens, toen hij, vertel ons eens wat van Jaapek Engwets, die slimme rover, dat heeft hij ons al zo vaak beloofd. Martin lichte zijn zondagse pet een beetje op en krabte zich eens op het hoofd. Nou, toedammer, zei hij, terwijl hij de voeten tegen de kachelsteunenden met zijn stoel behagelijk achterover ging wippen. Dan zal ik jullie daar maar eens wat van vertellen, zoveel als ik tenminste zelf van weet. Leefde mijn vader nog maar, die zouden je meer van kunnen zeggen, want die heeft hem zelf nog wel gesproken. Heeft baken, grootvader, Jaapek Engbeert zelf gesproken, gewoon met hem gepraat? Hoe kan dat? Ja, zei Martin lachend, Jaapek was geen rover, een romantische boekenstaan, die je tegenwoordig voor een dubbeltje bij de deur kan kopen. Ach, het was maar een eenvoudig arbeidersmannetje als je hem zo zag. En hij was zo slim, zo slim. Ze hebben hem nooit te pakken kunnen krijgen of hem bewijzen dat hij gestolen had. Altijd wist hij aan het gerecht te ontschlippen. De jongens schoven dichterbij. He, dat was heerlijk, eens wat meer te horen van de streken van die slimme Jaapek Engbeert. Maar hoe sta die danheid? Hoe kan dat dan dat ze hem nooit betrapten? Ja, dat was juist de kunst, lachtheheid. Daar moest je nou juist Jaapek Engbeert verwezen. Maar eenmaal is hij toch betrapt, dat ik haast vergeten. Maar zie je, toen was hij ook al zeventig jaar oud en niet meer zo vlug als in zijn jonge jaren. Hoe was dat hij? Toeheid, hoe betrapten ze hem? Ja, dat zal ik je vertellen, want dat weet ik heel precies. Het gebeurde bij de vader van onze boer, maar je weet het, die heeft het mezelf dik was verteld. Die mensen woonden vroeger dicht bij Kootster Tillen, waar Jaapek Engbeert, die noemden ze toen altijd Jaapek oom, omdat hij al zo oud was, een vuil, rommelig kruidenierswinkeltje hield. Nou, Jaapek, dat was een gezellige prater en hij kwam vaak bij Gerrit Abes, zo heette de boer, z'avonds een pijpje roken en een kopje koffie drinken. Zo zaten ze dan ook weer eens op een goeie avond gezellig bij het vuur, en ze praten over oude tijden. Een groot blok hout knetterde lustig in de haart, en aan de gevelmuur tussen de hardstandig en het fensterkozijn hing het zilverhorloge van de boer heel gezellig te tikken. Het was een dik ouderwets horloge in een zware zilveren kast. Dat blonk de oude goudief verleidelijk in de ogen. Telfers moest hij er, hij meenet dat geen mensen het zag, eens eventjes naar kijken. De boer was ook niet van gister, en die had het wel gemerkt hoor, en toen Jaapek oom eindelijk opstapte toen zij die tegen de boer innen, weet je wat, vrouw, ik mag mijn oude raap wel goed wegbergen, want anders is hij morgen wis en zeker geblazen. Jaapek oom heeft er de hele avond naar zitten loeren. Maar wacht, ik wil eens een grap hebben met de oude spitspoef. Ik zal hem wel krijgen. Toen ging hij naar de koestel en haalde een spanthou. Hij werd berekenend, de tuitelamp uitgeblazen en de boer innen kroop onder de wol. De boer bleef alleen bij de haart zitten met het spanthou in de hand en zijn pijpje in de mond, want dat kon hij niet missen. Dat is zo wat half en half, lichte maan. De oude raap aan de muur zijn maar trouw van rikketikketik het pijpje snor de zachtjes van en de boer zijn niks, die bij de uitgedoofde haart wachten op wat er komen zou. Eindelijk, daar hoort hij wat beweging buiten. Daar valt een schaduw op het bovengoorddantje van het zijraam. Nu hoort hij wat bij de voorgevel. De boer is een gespannen verwachting. Hij legt zelfs zijn pijpje weg. Daar hoort hij hoe er een laddertje gezet wordt tegen het onderste buitenluikje. Het bovenlijf van een man wordt zichtbaar door de ruikjes van het bovenraam. Daar luister, daar kast wat. Heel voorzichtig, bijna zonder dat je het hoort, wordt één van de ruikjes vlak bij de schoorsteenmantel eruit gesneden. Klaar is Kees. Nou glijdt er een hand door het gat en die tast naar de haak waar het horloosje aan hangt. Maar de boer is er ook nog. Vlug slaat hij zijn spantaal met een lus om de hand van de dief en die bindt hij vast aan het haartijzer. En daar had hij de oude deugd niet bij levende lijven opgeknopt. Toen vlug met de tang naar buiten en ja, daar hing Jaapik oom te sparten en te schoppen. Wat zat hij in de knel die oude vos? Zie zo, zei de boer, daar heb ik je. Nou zit je voor goed vast, baas. O, mijn goeie, beste, brave buurman! Jammer, de Jaapik oom, met zo'n angstig stemmetje, dat de boer in de lach schoot. O, klaag me toch niet aan. Ik ben al zo oud en zij hebben me nog nooit eerder te pakken gekregen. En dat dan nou gewoon gebeuren, nou nog, op mijn zeventigste jaar. O, buurman, geef me liever maar een flink pak slaag, en dan beloof ik je dat ik nooit weer een mens zal lastig vallen, jou niet en een ander ook niet. Meen je dat echt, vroeg de boer? Ja, dat ben ik, zeker, zeker waar, kermde Jaapik. Nou, dan is het goed, zei de boer, dan zal ik me daar maar aan houden. En hij sloeg er met de tang op los. Maar niet al te erg vanzelf en ook niet al te lang, want de stumpert was al zo oud. Zie zo, nou is het genoeg, zei de boer, en toen ging weer in huis en hij maakt het spanthou los. O, de Jaapik tuimelde op de grond en de boer riep, wel de ruste boerman. Hij borst zijn raap toch nog maar voor alle zekerheid op de beddenplank en kroop lekker onder de dekens. En ondertussen raad de Jaapik oom daar buiten zijn laddertje op en strompelde naar huis. Pijden hebben ze woord gehouden. Jaapik heeft nooit weer gestolen na die tijd en de boer heeft zolang de man leefde daar nooit met de ander over gesproken. Dat was mooiheid, riep Klaas, met schitterende ogen. En nou nog meer van wat hij vroeger deed. Wat gebeurde er meer met Jaapik? Ik vind het altijd zo mooi dat hij zo vlug was en dat ze nooit konden krijgen. Is dat echt waar dat hij zo vlug was, heidt, voeg eeltje. Vlug, riep vader Martin, die geheel in vuur raakte? Nou, of Jaapik Emberts vlug was, dat zeg ik je. Als de boeren vrijdag met hun vrouwen en dochters van de leeuwardermarkt naar huis toe rijden in zo'n glazen waagtje, met twee van de beste padenden voor, nou, dan stuift zo'n spulletje erover, dat zeg ik je. Maar Jaapik Emberts was nog veel vluggig. Hij nam een klein aanloopje en hort was hij over de kap van het rijtuig heengesprongen met een voerbankje terecht. Dan nam hij gauws en trekkerwaar zolang de mensen nog helemaal verbijst had waren van de schrik. Dan pakte Jaapik vlug de vrouwen haar ooreizers en andere kostbaarheden af en de mannen hun horloges. Alles even vlug en handig hoor en altijd even fatsoenlijk. Als hij dan alles wat een beviel in handen had dan zei de man heel vriendelijk goeienavond. En weg was hij weer, net zo vlug en onverwacht als hij zo pas de vrouwen vallen. De jongens keken elkaar lachend aan. Ze konden bijna niet stilzitten. Zo mooi vonden ze het. Jetsen wou wat zeggen, maar Jouke hield hem de hand op de mond. Stil toch jongen, zie je niet dat hij het zit te denken. Hij krijgt er zelf plezier in. Nou, moeten we hij het maar stil laten begaan. Dan komt er nog wel meer los. Einde van het zesste deel. Zevende deel van Afkes Tiental Deze liepenvoxtopname is vrij van opname door Anna Simon. Afkes Tiental door Nienke van Hichtem deel zeven, Martin op zijn praatstol vervolg. En ja wel, hij legde zijn pijp weg, want hij was onder het vertellen uit gegaan en daar begon hij al weer. Ja, of ja, ik embecht vlug was. Onze Jan-Oom heeft het zelf gezien hoe hij te leer warden midden in het drukke vrijdagsgewol zo'n oude, vette boerinnen die net voor een goudsmits winkel stond te kijken. Haar breed gouden oorijzig onverwacht van het hoofdrukte. De vrouw scheerde en geelde van belang dat kan je begrijpen. En het volk stroomde er van alle kanten op toe. De politie was ook dadelijk bij de hand. Maar net toen zijn wouwen pakken sprong jaap ik over de brede stadsgracht of het maar een greppeltje was. En hij lachte aan de overkant de veldwachters uit, want die konden hem dat kunststuk natuurlijk niet nadoen. Hij had onze mate op een lopen. Hij maakte gauw dat hij de stad uitkwam vanzelf. En als jaap ik eenmaal goed aan het lopen ging nou, dan kon een man op een paard hem niet eens mee inhalen. De kleine pop begon nu te schrijen. Mem nam maar op, gaf hem te drinken en begon hem uit te kleden. Maar hij tende jongens letter niet op. Ze waren helemaal in een onderwerp verdiept. Ja, zei hij het alweer. Het was een slimme drommel die jaap ik. Eens op een keer zei hij alweer op een vrijdagmiddag in de stad. Daar drent hij de nieuwstad langs. En hij keek zo onschuldig dat het geen mens in de gedachten zou zijn gekomen hem voor de beruchte dief en inbrikker jaap ik emberts te houden. Je zou hem eerder voor zo'n halve idiot hebben aangezien. Zo nuchter keek hij om zich heen. En ondertussen loerde de lepert overal rond, of er niet het ene vander voor hem te halen was. Daar kreeg hij een bakker in het oog. Hij had de winkel. Die man had toch zo'n zware horlogiketting op zijn dikke buik hangen en daar kon jaap ik zijn ogen maar niet afhouden. En zijn handen ook niet, dat zal je straks wel merken. Hij stapte kalm de winkel in en hij voegde bakker of hij ook een grauwette bolle te koop had. Ja, die had de baas wel. Hij kreeg er een van de plank en toen wou hij er een papier om doen. Maar nee, zei jaap ik, dat was niet nodig. Hij had er een ander plan mee. Zei hij zo bij zijn neus langs. Ik zal je de hele zaak maar vertellen. Het heeft namelijk een grap die ik op me heb genomen, maar waar ik een bedroefd beetje zin in heb, nou dat het er werkelijk toekomt. Maar zie je, ik wil toch mijn wedderschap graag winnen en daar mot ik met een grauwette bolle als een boll op mijn rug gestopt, onder mijn camisul, door de stad lopen. Och, wil de baas wel zo goed wezen en mij de bollen daar even onderduwen? En meteen ging hij voorover over de toombank liggen en toen de bakker zich over hem heen boog om die bollen zorgvuldig onder zijn camisul te stoppen, toen haakte jaap ik op zijn gemak de goude ketting los en die liet hij met het zware horloge er aan, stilletjes in zijn diepe broekzak geleiden. De bakker had een boel schik in de grap. Hij schoofde bollen zorgvuldig midden op de rug van het boortje en toen leek het net of de man een echte ronde bolle had. En hij schaterde het uit toen het onnozelen boortje eerst nog eens even op die geglimlach over zijn schoudig naar het vreemde uitwaskeek voordat hij langzaam en aardzellend de winkel uitstapte. Het was een mooie grap. De bakker keek hem na tot hij de eerst hoekom was. Hij hield zich de buik vast van het lachen. Maar wat was dat? Wat voelde dat daar vreemd op zijn buik? Net of hij daar wat miste? Iets dat er anders altijd was? Oh, lieve vrede, nou zag de baas dat zijn hele mooie horloge met ketting wat er was. Dat was een schrik. De politie werd geroepen en heel Leewarden kwam op de been maar het boortje met de grouw uit de bollen was weg en bleef weg. De jongens die met gespannen aandacht geluisterd hadden, schaterde het uit. Dat was een mooie grap, Riep Klaas, en Jetsen juigde. Wat een slimmerd. En hij keek alsof hij zelf ook wel lust in zulke streken zou hebben. Maar ook Wiebe in zijn krimpetje gebracht had begon een beetje bezorgd te kijken. Kom, Martin, Riep ze, nou zou ik maar ophouden als ik jou was. Zulke verhalen vind ik nou niks goed voor de jongens. Ze zijn waarlijk al ondeugend genoeg. Oh, Mem, waarom de Klaas? Wat denkt Mem wel? Is Mem soms bang dat wij ook zullen gaan stelen? En Jetsen schudde onwillig zijn schouders. Mem is ook altijd zo benauwd. Toehijd, nou verder, wat heeft Jaap en Merckt nog meer gedaan? Ja, toehijd, dwong nu ook Jouke. We moeten er nog meer van weten. Hoe is het toch mogelijk geweest dat ze hem nooit pakten? Hij zal door zulke streken langzamerhand toch wel overal bekend geworden zijn. Hij het keek eens naar zijn vrouw. Die zat alweer te breien, en ze zijn niets meer. Hij let er dus verder maar niet op haar waarschuwing. En eigenlijk had hij zelf ook veel te veel plezier in al deze dingen die hem zo langzamerhand weer te binnen schoten, om er zo plotseling mee uit te scheiden. En ja Jouke, zei hij, daar heb je wel gelijk aan. De naam van Jaap en Merckts was vanzelf door heel Friesland bekend. Maar de man zelf kenden ze toch niet recht. Hij wist zich zo goed te vermommen en zulke verschillende gezichten te zetten dat geen mens eigenlijk kon zeggen precies zo en zo ziet hij eruit. Maar je hoorde al meer en meer van zijn diefstallen. Er werd al te erg. Toen lieten de heren uit Leewarden heel Friesland door en ze wildwachtigd doorzoeken om hem op te sporen. En zo reden er dan ook op een goede dag twee van die kerels de hoeksterpoort uit naast elkaar op de bok van een hoiwagen met een paar ferme paarden ervoor. Alle mensen die ze voorbij reden namens in het verhoor of ze Jaap en Merckts ook kenden en of ze die dag ook gezien hadden. Nou, in het begin kwamen ze daar niet veel verder mee. Want geen mens kende de man. Maar toen ze bij Tolhuis even waren afgestapt en wagenwouw klimmen, toen kwam er zo'n oud, halver suft woutboertje aanstappen. Ach, zo'n ouderwetsboertje met een schapengrouw onderbaatje aan en gespikkelde bratkausen en die ouderwetse dingen toeg toen al bijna niemand meer. Dit mannetje namen ze ook in het verhoor en, ja man, hij wist precies te zeggen hoe Jaap en Merckts eruit zag en als hij maar een eindje met de heren mee mocht rijden dan zou hij hun de schelm wel aanwijzen kwamen. Nou, dat vonden de heren best. Het oude stijve boertje kwam op de wagen en hij reed mee tot aan de hoge brug maar toen hadden ze Jaap en Merckts nog altijd niet gezien. Nou, toen wou dat boertje graag afstappen, zei hij, want hij woonde daar dichtbij. Ja, het was jammer, maar de veldwachters mochten hem wel laten gaan. Stijf en houterig kwam hij van de wagen af. Maar nou mocht je ons nog eens precies zeggen hoe Jaap en Merckts eruit ziet. Riep één van de veldwachters hem nog na. Het boertje zei niks, maar de veldwachters zetten vreemde ogen op. Want kijk, nou lik hij helemaal niet meer oud en suff. Hij rekte eventjes zijn leden uit en hupp, dat was hij, met één sprong, de brede vaart over. Aan de overkant bleef hij nog even staan. Hij sloeg zich op de borst en toen hoorde ze hem roepen, wou jullie zo graag weten hoe Jaap en Merckts eruit ziet? Nou, hier heb je hem dan. Zelf gezien, en je hoeft er geen één meer naar te vragen. Zie nou maar dat je hem krijgt. En, weg was hij. De verbluffte veldwachters zagen er nergens meer. Nee hoor, lachtte Martin. Dat zat ze niet glad. Wie Jaap en Merckts vangen wou, die moest voegopstaan. Maar later heeft het een keer weinig geschild of ze hadden hem opgehangen. Toen had hij ook hier of daar gestonen en er was één getuige die dat gezien had. Dat zag er donker uit. De eerste advocaat uit Leeuwarden zou hem verdedigen, maar die kwam bij Jaapik in de gevangenis waar hij een voorlopige hechten is zat en hij schudde zijn hoofd. Jaapik, zei hij, er is niks meer aan te doen, Kerel. Je moet er wel op rekenen dat je doodvon als getekend is. Maar Jaapik was zo gauw niet verlegen. Meneer de advocaat, zei hij slimmerd, er is nog één ding wat ik ga graag wel weten. En dat is. Als een mens zelf gestolen heeft, meneer, mag hij dan wel getuigen tegen een ander? Nee, zei de advocaat. Maar dat helpt jou in deze zaak niks, want de getuigen die alles gezien heeft, dat is een man die nog nooit wat met de politie te maken heeft gehad. Ja, maar hij kan er nog mee te maken krijgen, hield Jaapik vol. Dat is niet best mogelijk, want is een stille, bedaarde man die volstrekt geen begeerde heeft naar andermans goed. Dat weet ik nog zo zeker niet. Ik verzeker meneer, als meneer mij helpen wil, dan weet ik wel een middel om die man de hele te brengen. En wat is dat dan? Voeg de advocaat nieuwsgeerig. Dat zal ik meneer eens gauw uitleggen. Meneer heeft zeker wel zo'n klein lapje tuin achter het huis. Jawel, maar wat zou dat? Dat zou een hele boel. Weet meneer wat meneer doen moet. Dan vraagt meneer eenvoudig aan de getuigen om een paar kamparfolie struiken voor meneer's tuintje. Meneer weet al, van die boompjes met die lange, geelachtige bloemen die zo lekker ruiken en die uit kan zuigen. Noem maar de kinderen die. Ja, ja, ik weet het wel. Maar wat moet ik met die boompjes? Die boompjes zullen getuigen moeten stelen om ze aan meneer te kunnen geven. Maar dat zal ik niet doen. Ja, dat zal hij wel doen, omdat hij niet weet dat daar kwaad in steekt. Die struiken groeien daar in de wouden overal zomaar in het wild. Geen mens geeft er wat om. Maar kijk, op het land van deze getuigen daar groeien ze helemaal niet. Dat weet ik zeker. En dan is hij in het bos van zijn buurman. Daar zal hij ze dan natuurlijk vandaan halen. Dat zal meneer zien. En dan heeft hij gestolen. Dat kan geen mens onze liegen heten. En kijk, dan mag hij niet meer getuigen tegen mij. Je hebt gelijk, Jaapik. Dat zullen we proberen, zei de advocaat. En, het ging alles dan ook net zo als hij Jaapik verspeld had. De man mocht natuurlijk niet getuigen en toen was er geen bewijs voor Jaapik schuld. En zo kam de slimmert al weervrij, terwijl de rechters toch in een hart vertuigd waren dat hij gedaan had. Maar als ze dat dan toch wisten, waarom hielden ze hem dan niet vast, riepeeltje? Ja jongens, dat zijn de geheimen van onze wetboeken. Wat de rechters denken, dat doet er niet toe. Het is maar de vraag of er bewijzen zijn. Nou, dat was maar gelukkig voor Jaapik Engbert, zei Jetsen, want Hangen, dat was toch wel wat heel erg geweest. Ja, zei hij, maar een flinke straf had hij toch wel verdiend, maar hij was niet zo koudief. Nou, dat vind ik niet, riep Klaas. Hij was zo slim en zo grappig. Elke heeft er immers plezier aan om daarvan te horen vertellen. Hij het zelf ook, net zo goed als wij, dat zie ik best. Nou, zei hij, een beetje verlegen. Nou ja, plezier heb ik er wel in om te vertellen, dat wil ik wel bekennen. Maar om zo iets te beleven, dat is heel wat anders. Ik weet het nog best, hoe onze koude rilling over de leden liep. De grafstem vertelde hoe hij eens op een stormachtige winteravond van het godloos Tolhuis, waar het, zoals de mensen zeiden, lang niet pluis was, lopen moest naar het skillige piep waar het ook altijd spookte. Daar is weer van alle nachten de geest van een reizigerond, die daar is, heel lang geleden, in net zo'n stormachtige nacht als het toen was, vermoord was geworden. Martin, houd op, riep me hem nu, terwijl ze haar breiwerk liet rusten. Nou, wordt het me al te mal. Maar Martin knipoogt haar toe en toen vervolgde hij met toffe stem. Ja, jongens, daar spookt het, zeiden mensen. En daar, op die avond, toen de wind zo vreeselijk loeide en gierde, daar werd onze heid. Heid, houd toch op, riep Afken nog eens. Zie je dan niet hoe bleek de jongens worden van het akelig verhaal? Maar heid gaf haar alweer een knipoogje. Wacht maar even, zei hij, het verhaal is dadelijk uit. Daar werd onze heid, op eens, terwijl de wind zo akelig huilde, aangesproken door een zwarte man. Een zwarte man. Was het een spook? gielde Jetsen. Nee, zei hij, het was geen spook, zelf. Jaap ik Engbert, is het waarheid? Ja, het is waar. En wat deed hij? Wat zei Jaap ik toen? Wat hij zei? Ja, zie je, het was daar een eenzame weg. De goddelose weg heette daar, en het was dicht bij het goddeloos Tolhuis. En daar niet ver vandaan was de skellige piep, waar die reiziger vermoord was. En de wind huilde zo akelig. En mijn vader schrikte erg, en zei hij, wie is daar, voeg hij? Jaap ik Engbert, antwoordde een zware stem. En wat wil Jaap ik Engbert? Hier hielp Martin eventjes op. Een ondeugend lachje speelde om zijn mond hoeken, terwijl hij de jongens één voor één aankijk. Nou, wat wou hij? Toe hij het, vertel gauwverig, donklaas. Wat hij wou, jongens? Voeg hij het. Wel, wou ik weten, hoe laat of het was. En toen stond hij zeker Pakus Hologe. Nee hoor, ging sprake van, want hij was toen al een heel oud mannetje van bijna tachtig jaar, en onzeheid was een frisse jongen kerel. En ze waren ook goede kennisen, want ze wonen niet ver van elkaar. En, toen stapten ze verder samen rustig naar huis toe. Nu moest Mem toch lachen om de teleurgestelde gezichten van de vier jongens. Nou, zei ze, ik ben toch maar blij dat het uit is, want het ging mij altijd mal. Hoe kan je daar zo bij, Martin? Van wel, ik wou die rakkers van jongens toch eens laten voelen dat het alles behalve plezierig is als je bij nacht en omtijd op een eenzame weg door een rover wordt aangevallen. Ik wou ze maar even angstaan jagen Mem om zijn verstand te brengen dat praten over die oude verhalen van Jaapek Engberts heel wat anders is gerant te worden, al was hij dan ook nog zo grappig. Nu, die jongens waren eventjes angsten geweest, dat moesten ze bekennen en ze vonden toch maar gelukkig dat zulke roverijen in onze tijd niet zo gemakkelijk meer kunnen voorkomen. En nou, Mars naar bed toe, zei hij, de melk is op, de kachel gaat uit en het wordt ook tijd dat ik de lamp uitblaas, want de petroleum is duur. Even later lagen alle jongens onder de wol en Mem reddert de boel wat op. De kom met melk voor de meisjes zetten ze zorgvuldig in de kelder. Zik ik lang niet fleurig. Martin, zei ze eindelijk, moet je morgen ook naar de stad met een slevel kazen? Ja, en wat zou dat? Dan moet je op de teruggijs onze meisjes weer meenemen. Ik kan ze niet laarmissen. Nou, om je de waarheid te zeggen, ik ook niet, barst de Martin los. Ik moest vanavond op bank kijken, het is zo leeg en zo vreemd als de meisjes daar niet zitten. Nu helde de Mems gezicht helemaal op, zo vrolijk had ze de hele avond nog niet gekeken. Morgen komen ze weer om, fluisterden ze nog zachtjes voordat ze insliep. En ondertussen lagen haar twee meisjes te leeuwen in een groot bed, elk aan een kant van wieptje. Het lag daar heerlijk hoor, maar toch sliepen ze niet lekker. Ze droomden van haar avontuur en midden in de nacht meende Sitske dat die grote hond haar weer besnuffelde en dat hij haar in de hand beet. O Mem, Mem, ik wil naar Mem toe! gilden ze. Verschikt werd er wieptje en bauwtje wakker. Die Sitske schrijde toch zo aandoenlijk. Ze was niet tot bedaren te krijgen en het duurde niet lang, of ook bij bauwtje kwamen de waterlanders te voorschijn. Het was ook alles zo vreemd en wieptje was Mem niet, hoe goed en lief zo ook wezen mocht. Wieptje was geheel verlegen met die schrijnende kinderen. Ik haal ze nooit weer hier, ripsen in haar wanhoop. O, o, hoe zal ik het veertien dagen lang uithouden met die kleine huilenbalken? Maar haar angst was overbodig. De volgende morgen om elf uur verscheenheid met de sle, en daar lagen een paar dekens in en op de bodem een flinke hoopstro. Die was ervuldig de voetjes van de kinderen mee toe. Zietke voetjes met schoentjes eraan en balkjes voetjes met de nieuwe klompen, die wieptje die morgen dadelijk voor haar gekocht had. Meneer en mevrouw stonden verbaasd dat die mensen met zoveel kinderen er geen twee konden missen, maar toen wieptje vertelde van alle treinkjes die in die nacht vergroten waren, vonden ze het ook maar beter zo. De kinderen kregen nog elk een stuk koek mee en een mandje met eieren voor Mem en voortging het met heid achter de sle. Hoe lustig en gelukkig schoof Martin zijn levend vrachtje weer naar huis toe. En de meisjes haar mondjes stonden geen oogomblik stil. Wat hadden ze een boel te vertellen? En wat waren ze blij toen ze weer veilig en wel bij Mem op de lappenbank zaten na al die avonturen. En wat dronken ze lekker van de door Mem voor haar bewaarde salimelk. Maar ze wouden niet alles met haar beide opdrinken. En kleine Wiebe moesten ook nog eens meeproeven. En Mem sleept die nacht weer rustig. Nu ze al haar kuikertjes weer onder haar eigen trouwe vleugels had. Einde van deel 7 Deel 8 van Afkes Tiental Deze liepenvox-opname is vrij van oud-theirsrechten. Opname door Anna Simon. Afkes Tiental door Nienke van Higtem. Deel 8. Waar is Wiebe? Totes nu zomer. Deel 9 stonden in volle bloei. En de wijn, waarop ze uit het raam van haar huisje uitzag, was heerlijk om te zien. Geel van boterbloemen. Rootbruin van wilde zuuring. Roze en wit van klaverbloesum. En dat alles overschade doet door een overvloed van bloeiende graspleimen. En het was juist deze sluier van fijn vertakte grasbloemen die alles zo mooi maakte. Die een toverachtig waas die de verhoorlijk gekleurde bloemen dubbel deed uitkomen. De meeste mensen keken niet aandachtig genoeg toe om dit te begrijpen. De kinderen van Martin en Afke waren ook niet wijzig. Hun oog zag alleen de bloemen op zichzelf. Niet het mooie geheel. Maar die bloemen vonden ze dan ook oh zo heerlijk. Vooral de meisjes snakten ernaar ze te plukken. Ze te plukken bij handen vol. Oh zo'n wilde van bloemen. Zo'n overvloed van bloemen te hebben. Hoe heerlijk zou dat zijn. Zoals zaterdagmiddag. Afke was binnenshuis druk aan het boenen en schrobben. Buiten was alles al schoon. Het water droopt nog van de vensterbank. Achter het huis met de rug naar de wijk gekeerd zodat Mem hem vanuit de kamer goed kon zien, troon de wiebe in zijn tafelstoel. Hij was vrij wat veranderd, zeerde te winter. Mem had hem geregeld erin opgevoerd die wipjes mevrouw elke week voor haarzelf zond en het was onwonder hoe het kind daarvan oplooide. Zijn oogjes stonden helderder en zijn beentjes werden zo heerlijk stevig. Hij kon ook al lopen en babbelde allerlei aardige, grappige woortjes. Mem had hem met een ouderwetse brede lijband aan de tafelstoel vastgemaakt dan kon hij er niet uitvallen want hij werd beweegelijk en begon erg te klimmen. En daar zat hij nu de reden leren gordel om zijn middel en aan die gordel zaten van achteren twee stevige banden die afke heel secuur om twee koperknoppen achter de tafelstoel had gewonden en toen stevig vastgeschort. Nou ja, het was wel waar wat de dokter zei zo'n lijband is schadelijk het borstje wordt veel te sterk gedrukt door dat harde leer maar er was niets aan te doen ze moest van twee kwaden het beste kiezen altijd nog beter de druk van zo'n lijband dan dat het kind zijn nekje zou breken door uit de hoge tafelstoel te vallen vond afke want heus ze kon met de beste wil niet altijd zelf bij haar ventje zijn om op hem te passen en daar zat nu onze kleine baas en vlakbij hem op een oud verfeloos bankje de brijende zusjes ze moesten elk 12 naartjes brijen dan mochten ze spelen hoe ijvig klapperde de pennen tegen de leren brijscheden die ze elk aan de linkerkant tussen haar middelband hadden gestoken echte brijscheden waren het van leer gemaakt en gevuld met een massa dunne houtjes zo dik als lucivers en daartussen vond telkens een van haar brijen hadden zo'n heerlijk stuntje telkens weer een nieuwe pen roof vooruit lies de houten pop zonder armen en met een erg geschonden neus lag op zitskes schoot ja lies, zei ze mem kan zich nou nog een beetje ben moe je mocht hem maar even slapen mem moet eerst met brijen gedaan hebben, dan zullen we samen pret maken dan wordt die oude stoof die groot moeder zo pas schoon maakte en die nou daar kinder te droog gestaat je kamertje of nee, het wordt een lelikant net zo één als waar mijn juffrouw in slaapt en dan zal mem er mooie gordijntjes voor maken hoor hee ja, rie balkje dat moesten we doen en dan maken we haar een petje van bloemen en een deeketje van grote groene bladeren ja ja riepsitske en ze breiden nog eens zo vlug om toch maar zo gauw mogelijk haar taak af te krijgen maar dat ging niet zo vlot als ze wel wel, want die wiebe gaf toch zo'n drukte telkens semetisch en aan één geregend gaan klosjes op de grond en dan moesten de meisjes die weer oprapen en liefst dadelijk ook, want anders schreeuwde hij toch zo hard en dan verscheen ogenblikkelijk mems er aan en dan keek dat gezicht zo vreselijk streng en verwijtend en dan moesten de meisjes het toch doen of ze er zin in hadden of niet nee, dan deden ze het dan maar liever dadelijk maar menige diepe zucht werd er geslaakt menig verlangende blik dwaalde naar de pracht gewij vol bloemen en menig onvriendelijk woordje menige snou kreeg de kleine wiebe te horen maar hij was onverbeterlijk telkens en telkens ging de klosjes en dan brengen we naar de grond dit speelgoed verveelde hem dat begon de meisjes nu te begrijpen toen gaven ze hem een spel Bikkels dat was wat nieuws wiebe liet ze telkens, één voor één ratelend op zijn tafeltje neervallen en dan schaterde hij het uit maar het duurde niet lang of ook dit spelletje behaagde de kleine dwingeland niet meer en toen Sitzke voor de zoveelste maal met Lies in de arm de Bikkelsvraam opraapte hij van het oog Lies, Lies, riep hij en nu was er geen huis met hem te houden voordat hij eindelijk de pop veroverd had maar toen was hij ook een hele post til en de meisjes vonden eindelijk tijd haar taak af te werken Bokje was al klaar, Sitzke toch niet ze zaten trappelen van ongeduld maar ze breiden toch even recht door haar taak moest af dat wissen Bokje droogte met een oude lap hij ging flink af, liep toen naar binnen en kwam terug met een verkeukelde lap meubelsitz, geel met bruine bloemen kijk eens zei ze, dat is een mooi gordijn voor het lelikant, wat staat dat prachtig ik zal er twee stenen opleggen dan kan het niet wegwaaien nou nog de bloemen en de bladen eh, konden we toch maar in de grijden komen, maar de sloot is te breed we kunnen er niet over nee, ze Sitzke dat gaat niet maar weet je wat, ga eens kijken of Klaas ook in de dorpstraat aan het kaats is met de andere jongens misschien kan die erover en dan wil die ons wel wat plommen halen Bokje hoelde weg, maar Sitzke liet in haar haast om ook klaar te komen een paar steken vallen daar moesten eventjes om huilen en Wiebe zijn medeleidend tell maar, tell maar Sitzke maar dat gaf niet veel van Sitzke, ze moest toch haar taak afbreien, en nu moesten ze eerst nog weer naar Mem om te vragen of die de steken evenwaar ophalen en Mem pruttelde nog op de koop toe, het was verdrietig maar eindelijk eindelijk was de laatste steek gedaan en daar kwam Bokje al aan met Klaas kan jij ook over die sloot Klaas, Ripsitzke toe, doe het dan even voor ons en pluk ons gauw op bloemen Klaas vond het wel aardig dat de zusjes zoveel vertrouwen stelten in zijn vlugheid en kracht maar Mem was in de kamer en die zou het tellig niet goed vinden want de sloot was heel breed hooray, als hij dan ins misprong en er midden in terecht kwam hij bedacht zich in zeven en toen vond haar wat op ja, zei, erover kan ik natuurlijk best maar ik weet wat beters we hebben straks op het heen van Jaapek Timmerman met een plank gespeeld het was maar een oude plank maar nog heel sterk, ik zal eens vragen of ik die een half uurtje te alleen mag hebben de baas geeft ons wel want ik doe zo'n dik was een boodschap voor hem en weg was Klaas eventjes later, daar kwam hij al zegenvierend met de plank aandragen pats! daar lag ze al met het ene eind in het water dat het naar alle kanten opspatten maar dat hinderde niet Klaas beurde ze weer omhoog en schoof ze verder, tot aan de andere wal gelukkig, nu lag het andere uiteind al op de wijk het woggetje was klaar maar over als een dart alveulen de zusjes volgden voetje voor voetje nu waren ze al in de wijk wat een bloemen! oh wat een heerlijkheid! Klaas ging op de grond liggen en rolde zich behagelijk in het lange gras maar Baukje zei waarschuwend nou op pas hoor, dat we het gras niet noodloos pladschappen oh wee, als de boer dat eens zag maar Klaas en Sitske storten zich daar niet veel aan ze waren veel te dol en te jolig zoveel bloemen een lekkere honinglucht steeg er uit op en de lucht was zo blauw bij hetje schonsten vlinders vladden wat was de wereld mooi oh wie toch geen werk en geen school en geen zorgen had die zou daar de hele dag wel willen blijven spelen maar Baukje en Sitske hadden wel werk en wel zorgen want ze moesten hun liefst in was ook nog een bedje maken dat hadden ze haar beloofd en toen ze zijn opgehoogd vol bloemen waren aanvaarden ze er terugtocht en Klaas had ook nog werk en zorgen genoeg die moest nog voor de avond met de petroleum kan het dorp rond, dat had hij zijn mem beloofd kom, vooruit dan maar ter tijd nu was het een hele toeg om Lies die ondertussen ook nog één van haar benen verloren en bij die gelegenheid een hele plas zemelbloed op wie bestavend je achtergelaten had uit de handen van dat jong mens te bevrijden hij had toch zo genoten bij het aftrekken van dat been en nu was hij juist volleiver en vuur met de tweede bezig dat was nog een speelgoed waar je wat aan had vond hij en hij hielp met beide vuistjes zijn prooi vast en kijk alsof hij niet van plan was die schat ooit los te laten Sitske trok en trok maar het hielp niets Wiebe zette een keel op Sitske ook kijk eens Wiebe, ripsen mooie ploemen en ze stroi de een paar handen vol op zijn tafeltje dat hielp Pommen, Pommen krijde Wiebe en dadelijk groeide hij Lies verachtelijk weg Sitske wist haar oogjes af eigenlijk zou ze nog wel een nieuw deuntje hebben willen huilen om Lies haar verloren beentje maar oh wat helpt het eigenlijk ook dacht ze, het is nou toch al gebeurd de oude Lies was haar haast nog liever om die arme pop ze zoende en koesterde haar en kustde de slap neerhangende dij waaruit alle zemelen verdwenen waren het been waarop Wiebe een poosje had zitten kouden en dat het dus ook al niet mooier op geworden was werd nu ook teruggevonden en met een oud lapje maakte Sitske het weer aan de pop vast Dat is een verband, zei ze net als bij de soldaten als ze in de oorlog gewond zijn Hey ja, riepbouwke waardig, nu is Lies een gewonde soldaat en zijn bedje is al klaar een heerlijk bedje was het, van rode en witte klaar voor bloemen oh, het roek zo lekker en Boukje gebruikte haar roodbond de zakdoek als een dekentje want ze hadden geen bladeren gevonden die daarvoor groot genoeg waren en Wiebe speelde toch zo zoet met zijn bloemen hij gooide ze door elkaar en plukte ze met een pijnsend gezichtje uit elkaar alsof hij hun samenstelling bestudeerde en Bommen Bommen kruide hij telkens weer het was een lust om te zien Mem moest erom geen lachen telkens als hij even voor het raam kwam kijken of hij nog wel rustig zat nu moesten we met de andere bloemen winkeltje gaan spelen, riepbouwke dan was ik de winkelvrouw en jij kwam bij me kopen ja, ja, dat likt Sitske heerlijk dan waren deze boterbloemen pontjes boter, zei Boukje ja, en de witte plaatjes van de maddeliefjes dat was rijst, juigde Sitske en die witte hadepotenbloemen dat was boekwijdig gord nee, dat moest aan juist suiker zijn nee hoor, voor suiker zijn die niet wit genoeg kijk, hier deze van de wilde wortelbloemen die kortjes zijn ook veel fijnig dat moest suiker wezen nou, toe dan maar maar die zijn anders nog lang zo wit niet als die andere hoor kijk maar eens goed fijner zijn ze wel, maar niet zo wit nou, weet je dan wat beters voor suiker? nee, laten we dit er maar voor nemen maar ik weet nogal wat anders die bloemetjes van de rode klaver moesten we uitplukken en dan verkopen we die als rode suiker want er zit echt suiker in suigt er maar eens eentje uit en jij wel hoor wat zat daar een heerlijk soetsap in dat was echt de rode suiker he, wat echt toch en nou weet ik nog wat moois ripsitske ik heb daar straks in de rijden ook van die dingen gezien die aan het gras groeien daar zaten van die groene kortjes aan precies kort daar moesten we nog wat van gaan plukken dan hadden we ook kort in ons winkeltje en daar trippelden ze allebei alweer voorzichtig over de plank en nu stonden ze midden in het wijnland eivrig bezig kort te zoeken maar Wiebe haalt ondertussen al zijn bloemen uit ingeplukt en weggegooid diep zijn zusjes pout, pout cis, cis maar er kwam geen antwoord toch was het net of haar stemmetjes hoorde hij werd onrustig en trok zijn beentjes omhoog he, wat een last toch zo'n lijband toch gelukt het hem, zich op te werken en over de leuning van zijn stoel te kijken en wat zag hij daar bommen, bommen een wereld vol bommen en daar middenin zijn beide zusjes pout, pout cis, cis bommen, bommen met deze verruk te uitroepen werkte de kleine man zich hoe langer hoe meer omhoog eindelijk, een schok en daar duikelde hij over de leuning de zware ouderwetse stoel kantelde even zou hij vallen? nee, de stoel was zwaar en de poten stonden wijd uit elkaar hij kwam weer op alle vier terecht maar waar was Wiebe gebleven je zag van het hele kind niets meer op de grond lag hij niet in de stoel zat hij niet waar was Wiebe? oh, lieve vrede hoopt nu ook afke, de juiste deur uitkomt waar is de kleine jongen ik zie hem nergens hebben die stoute meisjes hem misschien meegenomen op straat? nee, ze zijn immers daar kinder in de wijn en Wiebe is niet bij haar misschien is hij wel bij Atietske die heeft in de tijd een paar dagen op hem gepast toen de kleine pop geboren was en ze houdt zo'n boel van het lieve kind angstig loopt afke naar Atietske ze komt de deur binnen stormen met de luiwagen waarmee ze juist bezig was haar portaat die te schroppen nog in de hand Jetske, Jetske, zeg heb je onze Wiebe ook gezien? krijt ze zo angstig dat de goede buurvrouw de kookwachtel in de steet laat die ze juist bezig is te poetsen Wiebe, vraagt ze, herwondert nee, die is hij niet geweest oh, lieve vrede, hij niet geweest waar is hij dan? oh, god, oh, god, maar kleine Wiebe is weg en afke rend schrijend en jammerend naar buiten nog altijd met haar luiwagen gewapend Atietske volgt haar met de kachelborstel in de rechterhand die al helemaal zwart ziet van het potlood ze veeg met de evenzwarte linkerhand de tranenweg die haar over de wangen lopen niet bedenkend hoe ze daardoor haar gezicht toetakelt duurt niet lang of ze lijkt wel een complete negerin alleen het voorhoofd is nog wit en dat maakt haar uitzicht nog grappigig maar ze merkt haar niets van afke en zij heffen met haar beiden zo'n gejammer aan dat alle andere steegbewonsters verschrikt uit haar huisjes tevoorschijn komen om te onderzoeken wat haar gaande is allemaal in zaterdag's kostuum korte wolle werkrok donker gedrukt jak en het haarkuifje dat van voren onder de wit gehaakte muts vandaan komt ze verwildert en bestoven en zo komen ze haar deur uit japik strintje met een dweil in de hand volkerts matchen met een haartveger dikke seeds bezweet en opgezet van het werken met een uitgevonger schoteldoek waarmee ze zich juist het gezicht wel gaan afvegen want ze had haar huisje als schoon en zo liep dat troepje daardoor elkaar wat een gejammer ze hadden allemaal medeleiden met de angst gemoedig maar geen van allen deed iets zo kwamen ze in de dorpstraat en daar trokken al die jammerende vrouwen met verschillende werktuigen gewapend natuurlijk de algemene aandacht eerst verschenen er strepen van gezichten boven alle ondergedentjes en tussen de bloeiende bloemen voor de ramen maar daar bleven ze niet lang want de eigenaarresten van die gezichten waren natuurlijk al heel gauw op straat om haar nieuwsgierigheid geheel te bevredigen en uit wel twintig monden klonken oh, oh, wat is het vreselijk wat is het vreselijk kleine wiebe van martins afke is weg overal werd daarom gezocht maar niemand had het kind gezien eindelijk voeg één van de vrouwen aan afke maar heb je al gezocht in de sloot achter je huis afke werd doodsbleek ja, daar had ze zelf ook al aan gedacht maar ze had die gedachten weer verworpen dat zou al te vreselijk zijn maar als het kind dan toch nergens anders was dan moesten ze daar dan ook maar eens gaan zoeken afke aazelde nog haar angst was zo groot maar Atijetske, met haar kachelborstel stelde zich aan het hoofd van de stoet dan volgde dikke zits die zich al door met de natte zeepsop schootledoek de tranen afwisten zodat haar dikke wangen steeds meer begonnen te glimmen dan volkertsmetje met de hartveger jaap ik strien met de dweil en vervolgens alle andere vrouwen de meeste zijn ook maar zo uit haar werk gelopen en met het werktuig de meeste waren te gebruiken, nog in de hand en zo trokken ze achter elkaar de nauwe steeg door en ieder had wat te vertellen van haar eigen kinderen of van die van anderen die vroeg ook eens weg waren geweest en van de vreselijke ongelukken die ze gehad hadden gelukkig dat afke niet alles verstoond doordat de vrouwen allen tegelijk praten ze drukte haar hand op haar hart het grondste haar in de oren als over duizend bijen in haar hoofd door elkaar zoenden en niet eens wat al die anderen bebabbelden het duizelde haar mens, mens je wordt zo wit als een doek kom maar gauw mee in onze kamer dan zal ik je wat koud water geven en ze wou afke mee naar binnen trekken maar afke duurde haar weg haastig drong ze nu langs de anderen naar voren ze wou nu weten waar haar kind was die onzekerheid was niet langer uit te staan oh oh die sloot die vreselijke sloot als het lieve kind daar eens in lag wat is dat hoort ze daar niet zijn stemmetje klagelijk huilen is het wiebes een stemmetje werkelijk of verbeeld zet zich maar nee het is waar nu roept ook atejetske maar luister toch eens schrijt-ie daar niet stil toch eens mensen hoor maar, het is net of ie mem roept nu hoorden ze het allemaal een stemmetje hees van het huilen sloot en dan weer sies maar waar was dat kind dan toch in de sloot atejetske deed een paar stappen voorwaard tot aan de plank en daar begint ze me plotseling te lachen te lachen, te lachen nee maar, wat lachte die jetske ze liet de kachelborstel vallen en sloeg de zwarte handen in één nou nou, nou kijk me dat nou eens aan daar hangt het verloren schaap het is meteen sprong bij de tafelsdoel en jawel, daar hangt het lieve kind aan de lussen van de lijband het harde leer van de band drukt hem tegen het kleine, tere borstje hij heigt, helemaal schar is hij van het huilen oh oh oh zegt mem en telkens weer meer kan ze niet uitbrengen in een ogenblik heeft ze het kleine ding uit zijn benouden positie verlost moe gehaald en nog heigend van die druk op zijn borstje, duwt hij zijn gezichtje tegen haar aan en zegt zo inig mem dat alle vrouwen die zo even nog schaterd van het lachen er stil van worden en de tranen alweer in de ogen krijgen er ligt zoveel in dat ene eenvoudige woordje wanneer het zo wordt uitgesproken door een helplos kindje dat pas uit grote nood verlost is en nu bij zijn lieve moeder troost en rust vindt en dat voelen deze eenvoudige vrouwen op dit ogenblik al kunnen ze het niet doen en afke ze schrijt en lacht tegelijk ze dukt haar kindje tegen zich aan ze zoent het telkens en telkens weer heel heel voorzichtig op zijn lief besrijd gezichtje heel heel voorzichtig want kijk zijn oogjes vallen toe zijn borstje gaat regelmatig erop en neer alleen nu en dan nog een snikje en kijk hij slaapt al afke stapt met hem door de rijen en brengt hem in zijn kribbitje zacht oh zo zacht legt ze hem neer nee ze moet zich bedwingen hem niet meer zoenen hem niet wakker maken haar schat haar lieveling heel zacht streeuwt ze nog eventjes zijn donzige wangetjes en nu voorzichtig de bed deuren dicht en afke keert zich weer naar de vrouwen die haar op de tenen gevolgd zijn de zaak wordt nog eens en alle bijzonderheden bepraat en nu alles zo goed is afgelopen lachen ze elkaar eens hartelijk uit om de mallenvertoning die ze zo pas gemaakt hebben vooral Ate Jetke de nagemaakte negerin wordt erg in het ootje genomen eerst neemt ze dat wel een beetje kwalijk maar nu dikke Siet een spiegel uit haar huishoud en haar dat voorhoud schaat haar het zelf ook uit ja het is waar hoor het is bespotterlijk zegt ze oh als ik dat eerder geweten had en meteen loopt zijn huis om zich te gaan wassen nu druipen ook de andere vrouwen af het dorpje komt weer te trust hey wat er gebeurten is wat een schok zo midden in de geregeldere loop van het dagelijkswerk wat hebben ze nu weer aan stof tot praten die vrouwtjes als vanavond haar mannen thuis komen heerlijk vooral nu het zo goed is afgelopen afke schopt ondertussen haar portaaltje verder nog bevend van de grote aandoeningen die ze zo pas doorstaan heeft ze is dood moe en als straks de meisjes opgewonden en blij uit de grijden komen haar rode schort is opgehoopt vol bloemen en gordgras dan kijken ze vreemd op dat ze door haar zachte moeder zo bars ontvangen worden stoute kinderen hoopt afkaart tegemoet kom eens hier de meisjes naderen schoor voetend ze begrijpen er niets van maar mem pakt haar elk bij een arm en schut ze heen en weer zodat ze haar schorten wel moeten loslaten de bloemen links en rechts stuiven stoute kinderen kunnen u dan niet wat beter op je broertje passen als ik het zo druk heb? hij had wat dood kunnen zijn zonder dat jullie je naar hadden omgezien en links en rechts kletsen de oorveigen tegen de verbaaste en verschrikte gezichtjes van de meisjes net zo lang tot dat mem plotseling doodsbleek wordt in zich angstig aan de deurpost vasthoudt daar zakt ze in een angstig roepen de meisjes om hulp Ate Jetske, nu weer schoon en heldig als altijd komt uit haar huisje en ze ziet wat er gebeurd is ook zij is boos op de meisjes kijvend stoot ze ze op zij neemt Afke in haar sterke armen en draagt haar in huis daar zet ze haar op een stoel was het harde slapen met water en azijn legt haar een doek met koud water in de nek en als de armenvrouw eindelijk weer wat bijkomt laat ze haar drinken uit een kopje met koud water Afke zit het over haar hele lichaam nu begint ze hard verscheuren te schrijn toen maar, zegt Jetske toen maar, schrij hem maar eens goed uit stumpig, schrij hem maar eens goed uit dat zal je goed doen en nou maar een beetje stilzitten hier heb je een kussen van je bed dat leg ik op de tafel zo, en ga daar nou maar met je hoofd op liggen zo, is het nou goed? ja, sneekt Afke en het doet haar zo inig goed dat ze zelf ook eens een beetje verzorgt en gekoesterd wordt oh, ze voelt zich op dit ogenblik zo hulpeloos en zo zwak heerlijk dat Jetske zo voor haar zorgt ze sneekt nog zacht haar begint zich toch al het beter te voelen daar begint de kleine pop verschrik door mempsgesrij een keel op de zetten van belang dromerig en doodmoe lijft Afke met het hoofd op haar kussen liggen dromerig hoort ze hoe Jetske naar de kist gaat hoe ze het kind eruit neemt en haar zachtjes met de kamer op en neer loopt luister, nu geeft het alweer heel andere geluidjes ah, Afke la, ga mem, houdt op met snikken ze heeft haar hoofd een beetje op kijk, wat het ventje lief hij lacht en kraait en tracht met zijn handjes de banden van Jetskes schone gehaakte muts te grijpen daar heeft haar archijfje te pakken ah, hoopt Jetske en ah, hii kraait de kleine jongen hij heeft zo fijntjes, die schelm en hij kijkt zo ondeugend uit zijn heldere blauwe oogjes Afke kan het niet langer uithouden, ze zit alweer echt op kom, zegt ze, geef hem maar gauw hier Jetske, het lieve kind heeft honger en even later is alles weer in de oude plooi het kindje krijgt pap, en dat zijn heel werkje want hij is zo verrolijk in schelms en telkens hoest of proest hij met de mond vol pap zodat het lekkere eten alle kanten uitspad mem, moet hij dan wel om lachen maar het is toch ondeugend van de kleine vent schalke zijn gezichtje krijgt dan een tikje, en mem heeft waarschuwen de vinger op en ze kijkt heel streng, als hij deugd niet zich straks alweer klaarmakt om opnieuw het kostelijke eten over de kamer te proesten en waarlijk, dat helpt nu eet hij heel zoet en gedwee verder het smaakt hem heerlijk alles is weer in de gewone plooi ja, dat lijkt zo maar is het wel waar? kijk eens naar buiten, in het hoekje bij de regenbak daar zitten de twee meisjes op het verfeloze bankje bovenop hun winkeltje zijn ze neergevallen op de boter, en de rijst op de rode en de witte suiker en op de boekwijte gort mem was toch ook zo boos geweest en toen was mem plotseling zo raar geworden en op de grond gevallen ze kunnen het maar niet begrijpen, de kleine zusjes en daar zitten ze nu, op dat bankje bovenop haar kostbare winkel waren stijf tegen elkaar aangedrukt als twee angstige schuwen volgt u op een takje ze zeggen niet haar leed is te diep ze schrijen maar stil voor zich heen en zo zitten ze daar geheel verzonken in haar onbegrepen leed wacht ze zouden immers wel graag berouw willen hebben, maar ze weten niet waarover onbegrepen en zelf niet begrijpend zitten ze daar zacht klagend als afgedwaalde lammetjes en de hele bleek is bestroomd met de bloemen die ze nog pas zo zegenvierend in haar schortjes thuis brachten en de wijk is zo mooi zo schitterend van glansige boterbloemen in de straalen van de naamiddagszon einde van deel 8 deel 9 van afkes tiental deze liepenvoxtopname is vrij van auteursrechten opname door Anna Simon afkes tiental door Nienke van Hichtem deel 9, een verrassing en terwijl ze daar zo zitten klinkt er plotseling een veerkrachtige stap in het steegje bij elke stap klettert er iets op de klinkerstenen waar de zushes minder bedroefd geweest zouden tellig de oren hebben gespitst bij dat geluid nu merken ze niet eens dat er iemand nadert nog minder wie daar nadert daar kijkt een vrolijk glad geschoeren gezicht om de hoek van het huisje wat plief schijnt het gezicht te vragen zoek mooi weer en geen één van de kinderen buiten in het bleekje dat is vreemd maar daar krijgt het vrolijke gezicht de twee meisjes in het oog en dadelijk komt ook het lichaam dat erbij behoort te voorschijn het is gekleed in een soldatenpak met blinkende knopen bauwk en seeds roept nu deze landsverdedigig wat doen jullie daar toch in dat hoekje plotseling zitten de meisjes recht op en ze kijken met verglaasde ogen de knappe soldaat aan zegt bauwkje eindelijk ja, dus wat ze, praat Sitske haar na maar ze blijven allebei stil zitten en ze komen hem niet, zoals gewoonlijk te gemoetspringen, om in haar zakken te voelen of er ook wat lekkers in zit wat is hier te doen, vraagt wat ze verbaasd waarom blijven jullie daar zo zitten net of je een klap met een mailsak gehad hebt zelfs deze grappige vergelijking is niet in staat de meisjes te doen lachen mem is boos, snikt Sitske en mem is zo ziek jammer het bauwkje mem boos mem ziek daar moet wat ze meer van weten dadelijk stapt hij naar binnen en de meisjes laten zich langzaam van haar bankje glijden en volgen hem schoor voetend en wat vinden ze daar binnen zit mem grappjes te maken met de kleine sipke die nu al zo groot en wijs wordt dat hij meestal bij zijn naam en niet dik was meer kleine pop genoemd wordt ze ziet nog wel bleek zijn fles en het kopje water op de tafel tonen ook aan dat er wat bijzonders gebeurt moet zijn maar ze is toch weer de oude lieve mem en wat straalt haar gezicht nu zijn haar oudste zoon herkent die haar zo prettig kon verrassen nu is alle leed vergeten en ze vertelt hem alles wat er die middag gebeurt is de meisjes luisteren met open mond nu eerst beginnen ze iets van mems boosheid te begrijpen en hoewel mem in haarzelf gezicht had dat ze mochten gaan spelen als ze haar 12 naadjes gebreid hadden ze voelen zich toch wel een beetje schildig waren we maar bij wieben gebleven dan had het toch niet kunnen gebeuren denkpauwkje en bedremmelt stapt zijn haar moeder toe mem zegt ze berovel ik zal het nooit weer doen en sietske als altijd haar ego staamelt haar na mem ik zal het nooit weer doen en dan met een plotselinge uitbarsting van droefheid is mem dan ook niet meer zo boos op ons? afke bedenkt zich eens ja ze is heel boos en heel hard geweest tegen de kinderen ze voelt wel dat ze te ver is gegaan nu ze beschrijden terug gezichtjes van haar kleine meisjes aanziet liefkozend steelt ze de beide flaskopjes die zich tegen haar aandringen nee hoor mem is niet meer boos en is mem nou ook weer helemaal beter ja hoor, ook weer beter alles herademt in de huishouding en het wordt nog een echt vrolijk avond wat ze heeft van alles te vertellen maar hoe slecht hem het kaserneleven bevalt hoe hard en streng en onredelijk men hem soms behandelt hoe ruw zijn kameraden zijn en hoe slecht soms het eten dit alles vertelt hij eerst zavonds als hij met zijn vader nog een eindje gaat wandelen zolang ze allen gezellig bij elkaar zitten zolang mem en de kinderen erbij zijn doet hij hen telkens schateren om de grapjes die hij kan vertellen en om de mooie voordrachten die hij van zijn kameraden heeft afgeluisterd een versje vooral valt erg in de smaak elk couplet daarvan eindig met het refrein en nu ben ik mijn dubbeltje mijn dubbeltje kwijt en dan gaat wat ze daarbij opstaan en haalt zijn beide broekzakken uit om te laten zien dat daar niets meer in zit de kinderen schateren van het lachen en vader Martin laat zijn pijp uitgaan en boeit hem die voordracht kleine wieben die al weer vrolijk en wel in zijn tafelstoel zit luistert ook heel aandachtig en als hij eventjes later wordt uitgekleed en mem hem onder algemene vrolijkheid nog een poosje in zijn hempje door de kamer laat trippelen om wat ze in staat te zien hoe mooi hij al kan lopen ligt de kleine vent plotseling met elk van zijn handjes een tip van zijn hempje op net zoals wat ze straks met zijn broekzakken dee en hij zingt op dezelfde toon als wat ze daar straks puppeltje, puppeltje, puppeltje dat was nog het mooiste van alles wiebe kan het nog beter dan jij wat ze riep vader Martin en hij nam het kind op en liet het hoog heel hoog in de lucht spartelen ja, zei wat ze, lachend die wordt later nog een comedian maar zeg hij, we moeten nog eens over wat anders praten ik heb maar tot maandag ochtend verlof en nou ook morgen wel graag een prettig gedag hebben zo heet die schuit van de boer niet voor 1 dag er alleen kunnen krijgen ja, dat denk ik wel maar wat wou je dan wel, een dag uit zeilen gaan een hele dag op het meer de jongens trokken al lange gezichten ze hadden er zich zoveel van voorgesteld dat wat ze een hele zondag thuis zou zijn en nu wou hij met heid gaan zeilen natuurlijk met heid alleen dan was hij ook de hele dag van huis maar even later klaarden de gezichten weer op want wat ze voegte erbij ja, ik wou eens gaan zeilen op het meer en jullie moeten allemaal mee de jongens, een bouwkensiet een mem, met wieben en sipken alleen maar jammer, dat wiep ik ook niet thuis nu er waren natuurlijk veel bezwaren tegen het plan maar die kwamen alleen van heid en mem want de kinderen, nee hoor die hadden er niets op tegen de jongens vriemelden heen en weer op hun stoelen en ze knepen mekaar in de benen van blijdschap maar uiterlijk trachten ze zich als echte vrieze jongens te houden alsof de zaak hun tamelijk onverschillig was de zusjes bereidend stil en stemmig door ze lieten maar één ogenblikje haar werk rusten om elkaar eens eventjes met de ellebogen aan te stoten en een blik van verstandhouding te wisselen maar de schitterende oogjes de lachende mondjes en het heldere blosje dat plotseling op de anders zo bleke wangen verscheen zijden genoeg mem keek de kring eens rond wat keken ze allemaal blij ja dat kon ze niet weigeren maar zelf moesten thuis blijven met de kleintjes, dat stond vast wat ze probeerden nog wel haar met allerlei grapjes en plaggerijtjes van de plan af te brengen maar het hielp niets en zo zouden ze dan maar gaan zonder mem en het grote plan gaf veel drukte en beweging in de huishouding ze moesten allemaal mee helpen voor de zondagse kleren had mem geen zorgen want wat ze verzocht haar vriendelijk dat ze de kinderen toch maar alsjeblieft niet schoon zou aantrekken dan hoefden ze geen zorgen voor een kleren te hebben in de boot maar er moesten boterhammen gesmeerd en hengels in orde worden gebracht en hij moesten ook naar de boer om de boot ter leen te vragen en die moesten aan dezelfde avond nog met watse hulp geheel in orde worden gemaakt dat was me een vrolijke drukte we moeten het petroleumstel ook mee hebben mem zij wat ze en de ijzeren pot om onze aardappelen in te koken en ook de koekenpan en een fles raapolie om de vissen die we zullen vangen in te bakken raapolie die heb ik niet in huis jongen nee dat dacht ik wel maar dat doet er niet toe dan haalt jouk ons wel even een fles en meteen verdween de oudste broer heel geheimzinnig met jouk in het portaaltje en verluisterde hem daar iets in toen kwam de beurs uit de zak van de soldatenbroek en daar is geen toch heus het verloren dubbeltje dat hij straks zo mooi van gezongen had nog wel in te zitten want even later stapte jouk de deur uit met iets hards in zijn stijf dichtgeknepen rechterhand en een brede glimlach op zijn goede gezicht Klaas wordt uitgestuurd om wormen te gaan zoeken Jetsen om bij goede vrienden nog een paar hengels en snoeren te lenen en Eeltje sneet uit de elzenbomen langs de sloot even buiten het dorp een paar lange stokken en daar maakte hij hengels van voor de kleinere kinderen met een kerk als dobber die kwam gespeld als haakje en wat hielpen de zusjes mee die dribbelde al door heen en weer om hem van alles aan te rijken daar kwam opeens het gezicht van Jouke heel geheimzinnig om het hoekje van de deur kijken hij wenkte wat ze maar die riep nee jongen, kom maar gerust hier nou mogen ze het allemaal wel zien en daar kwam Jouke binnen belast en beladen in de rechterhand een volle fles raapolie onder de arm vier lange fijne koeken die verleidelijk tevoorschijn keken uit een kwartveld geel stroompapier dat lang niet groot genoeg was om ze geheel te bedekken onder de linkerarm nog al een pak waaruit bij naden onderzoek een pond geroogd spek tevoorschijn kwam en dan nog 3 papieren zakjes 1 met koffie, 1 met suiker en 1 met zout en hier is nog voor 2 cent sigurij hier in mijn veststakje nou heb ik nog niets vergeten, wel wat ze nee hoor, je bent een beste boodschaploper oh oh oh wat was met dat een beleidschap de kinderen konden het haast niet geloven dat ze dat alles morgen mee zouden krijgen het was altijd heerlijk ze waren zo vrolijk en opgewonden dat afken ze bijna niet ter bed kon krijgen maar het werd nu tijd want morgen om 5 uur zou de reis al beginnen wie zijden en vissen wil moet voegopstaan, dat is een vaste regel daar was hij ook al terug kom wat zaneeltje riep hij de boot ligt daar kinderaal in de opvaart nu moeten we daar met ons drie in nog even het water uithozen en het zeltje in orde maken dat we daar morgen geen drukte meer mee hebben de jongens laag het trappelen in hun bedstee wat waren ze daar ook graag bij geweest maar dat kon nu helemaal niet ze moesten nu gaan slapen Klaas deed nog even een poging hij stakt zijn spoedig gezicht tussen de bedsturen uit en voeg bedeest maar hij het gaf hem zo'n snau en zijn sterke rechterhand werd zo dreigend opgeheven dat het hoofd in een omzien weer verdween en toen bleef alles stil in de bedstee van de jongens of ze sliepen nu iedereen begrijpt wel dat dit niet zo gauw ging er was veel te veel heerlijk zo maar te denken het veruitzicht was al te mooi einde van deel 9 10e deel van Afkes Tiental deze liepenfox opname is vrij van acteursrechten opname door Anna Simon Afkes Tiental door Nienke van Higtem deel 10 een dag op het water smorgens om 4 uur waren ze allemaal behalve wieben die nog in zijn kribbeltje lachten slapen al op de been zelfs kleine sipken wakker geworden door het rumoer zat rechtop in zijn nesje met een paar kusses achter zijn rug hij is hoog op zijn vuist en keek met grote ogen naar al die druk bewegende mensen en kinderen ze vriemelden allemaal door elkaar niemand zat een ogenblik op een stoel zelfs de dikke snee rogebrood die Afkes de vorige avond al voor ieder had klaargezet werd staand of lopend verorberd wat was Afkes blij toen het eindelijk zover was dat ze met kleine sipken op de arm op de wal stond en het hele troepje veilig aan wel in de boot zat hij het bij het roeg met een oud ingedeukt hoedje op en een tabakspruim in de mond wat zijn eeltje er was trouwens niet veel wind maar dat zal straks wel veranderen zijheid er zitten wel windferen aan de lucht we krijgen een mooie dag dat zal je zien maar voorlopig was het nog tamelijk stil het kleine, langwerpig vierkante spritseeltje had opgehaald maar er was haast geen beweging in het bleef bijna helemaal slap hangen maar het bomen er was niet veel wind er was niet veel wind maar het slap hangen maar het bomen begon de jongelui al goud te vervelen vindt hij het goed dat ik en eeltje de lijn maar uitgooien en dat we de boot dan maar trekken tot aan het meer, voeg wat ze ja, ga je gang maar, zijn martin en hij verschoof zijn tabakspruim van de rechter naar de linkerwang dan zal ik maar een beetje op de wal aansturen dat jullie uit de boot kunnen springen en een ogenblik later was alles in orde wat ze en eeltje liepen voorover gebogen in de lijn net echte schippers de meeste sloten die aan het vaarwater uit liepen konden ze wel overspringen maar als ze wat al te breed waren moest de boot even aanleggen om hij op te nemen en dan werden ze aan de overkant weer aan het land gezet daar maakten de meisjes dan telkens gebruik van om gauw wat van die prachtige waterbloemen te plukken die dicht bij de wal groeiden gauw, gauw die nog, en die nog en die nog en dan zaten ze weer stil op de bodem van de schuid en spelen met de veroverde schat de drie jongens mochten beurt om beurt eens mee in de lijn en dat vonden ze heerlijk en zo zulte hun scheepje vreedzaam voort het water kabbelde zo kalm en het spat de vrolijk op voor de boeg want de jongelij trok er flink dat zeg ik je alles lag nog in diepe rust je hoorde niets dan het frisse kabbelen van het water waar de boten doorsneed en nu en dan het zachte geloei van een slapere gekoe die niet eens duidelijk kon onderscheiden in de zware dauw die nog op de velden lag het vaarwater werd nu ruimer brede rietvelden strekten zich aan weersijden uit nu kon er niet meer getrokken worden ze naderde het meer watse en eeltje werd in de boot opgenomen en nu ging het weer op een bomen het vaarwater verbreden zich nog altijd steeds groter rietvelden aan de kanten en daartussen zulke aardige paatjes en gammetjes van water vroeg net of het een watertaantje was langs die paatjes zomaar pik zwarte meerkoeten en uit het riet vloog het telkens andere watervogels op soms ritzelde het toch zo geheimzinnig in dat riet dan drukten de meisjes zich angstig tegen elkaar aan en de jongens ging rechtop in de boot staan om te zien wat daar toch te doen was maar het gelukte nooit erachter te komen en over alles die geheimzinnige sluyer van morgendau het was als een sprookje plons plons deden telkens de bomen in het stille water dat was bijna het enige geluid dat je hoorde en daarop volgde dan meestal een angstig gekrijs van opgeschikte watervogels en weer dat geheimzinnige geritzel in het dichtere rietwoud dan was alles weer stil klaas hing over de rand van de boot hij tuurde opmerksaam in de diepe water hij heet, riep hij opeens hier is het vis, laten we hier even stil gaan liggen op de hengelen nee jongen, eerst moet weer niet meer zijn daar aan de kant, tussen het riet weet ik een heel mooi plekje daar zullen we de boot straks met beide bomen vastleggen en dan mogen jullie hengelen zoveel je maar wilt wij ook heet, riep de meisjes ja, jullie ook kijk maar eens hier, wat een aardige kleine hengels eelt je gisteravond nog voor jullie in orde heeft gemaakt wat keken ze toen haar grote broer dankbaar aan en eeltje wend de half beschaamd zijn ogen af hij wist niet hoe hij zich houden zou maar prettig vond hij toch dat de zushes er zo blij mee waren Jetsen en klaas kregen elk ook een zelfgemaakte hengel want er waren maar 4 groote in de boot maar die waren lang niet zo dankbaar als de zushes nee hoor, alles behalve ze keken heel boos en ze zaten er maar al over te pruttelen dat ze met zulke kindertuig moesten hengelen vooral Jetsen was helemaal niet tevreden met deze schikking want was hij zelf niet bij alle kennissen rond geweest om hengels te lenen en nou keek Jouke zo mooie groote om te gebruiken, en hij niet dat vond hij onrechtvaardig hij deed niets dank knorren en zwartkijken en hij kwam niet weer in zijn hum voordat de goede geJouke hem beloofde dat ze met hun drieën beurt om beurt met de grote hengels zouden vissen toen was hij tevreden en nu naderden ze meer het schilderachtige meertje vlak voor hen verhief zich midden in het vaarwater een hoogste laagje van stevige balken zwart en wit gewerft wat doet dat ding hier gijt wel dat is een baken, zei hij een baken waarvoor wel, als nou de schippers op het meer zijn en ze willen op deze vaart aansturen dan kunnen ze alvan uit de verte zien welke richting ze moeten nemen zo, zei Jouke hij riep nietsen riep nietsen, wat is dat jongen hij heet toe, stuur eens naar dat baken toe, dan kunnen ik en klaas erin klimmen en dan vertellen we jullie hoe het er op het meer uitziet maar daar wou hij het niet van weten we kunnen straks vanuit de boot het hele meer wel overzien vond hij, we moeten nou maken dat we op dat mooie plekje in het riet komen anders is de beste tijd om te hengelen voorbij en ik krijg ook zo langzaam de hand te zien in een kopje koffie met een stuk koek maar het lachte de anderen ook wat toe zullen we dan op het water koffie zetten voeg de meisje is verbaasd ja natuurlijk riep wat ze dat zal je straks wel zien en nu ontstond er een plotseling en stilte alle babbelmondjes swegen want daar lag het prachtige meer voor hen in de eerste stralen van de opgaande zon langzaam scheen ze uit het water op te stijgen de lucht, rood en goud het water en de wazige morgenevels alles rood en goud gekleurd alles doodstil geen rimpotje op de hele onzagelijke wateroppervlakte het meer slaat nog ze heet daar kwam een wolk voor de zon plotseling had nu alles een ander aanzien het rood en het goud en al de schitterende puntjes op het water ze waren ineens verdwenen nu lag het meer daar stil en dromerig een parel moerachtig waas over het water heel in de verte zag je hier en daar een kerktoordje tussen groene bomen anders verder niets van de buitenwereld dan een krans van riet en bloeiende waterplanten die de parel moeren watervlakte omsloot alleen aan één kant juist daar waar de zon op kwam kon je de grens van het water niet onderscheiden nu was de wolk weer weggetrokken langzaam rest de zon hoger en hoger en nu kwam er ook beweging in het water vreemd ripeeltje dwijt haas niet heid het water al meer en meer te golven ja, zei hij het glimlachend nu wordt het meer wakker, jongen en werkelijk het meer leek wel een reus die zich slaaptronken uitrekte het was alsof er een eigenaarde geluid een vreemde siddering opkwam van heel uit de diepte de spiegelglade vlakte van daar straks was totaal verdwenen net of dat alles maar een toverspel geweest was nu wilden de golfjes over en door elkaar de beweging was van onderen op begonnen vanuit de geheimzinnige diepte vanaf meer dat hadden de kinderen duidelijk gemerkt maar nu stak de wind ook meer en meer op het zeiltje begon te klapperen en toen Martin het roerwende stond het opeens helemaal bol en vrolijk zelden ze nu het meer in waren ze straks een ogenblik stil geweest onder de indruk van het indrukwekkende natuurtoneel dat ze aanschouden nu kwamen de tongetjes weer los hoe heerlijk scheerde de steven van hun bootje door de vrolijke golfjes wat een lekker fris geluid gaf dat opspattende schuimende water voor de boeg wat een prettige deining en wat is dat toch voor een geluid daarbij de zwaarden opzij van de schuid hoe aardig klinkt dat rikketiketik rikketiketik zo'n echt prettige pruttel en getik dat geluid riep wat ze wel dat het schippershondje het schippershondje wat is dat we hebben in misschien hond in de boot nou hoor dan maar daar plafft die weer luister maar eens goed de kinderen luisterden met open mond ja wel, het geluid was er telkens en telkens weer terwijl de boot zo vrolijk en fris vlak voor het lapje doorde zich steeds hoger verheffende barenzelden wat ging dat er lekker door hoe fris, hoe prettig was alles het heerlijke bolle windje toverde een fris rood op ieder zwangen zelfs de ingevallen kaken van vader martin kleurden zich en zijn ogen schitterde zo vrolijk als de kinderen ze nog nooit gezien hadden en ze moesten allemaal lachen onder het grappige gezellige schippershondje dat zich telkens weer liet horen wat ze probeerde de kleintjes schrik aan te jagen door allerlei dingen van het spookachtige dier te vertellen maar het hielp hem niets ze waren veel te vrolijk en opgewekt om bank te zijn en dat prettige geknorg en geblaf dat telkens en de ene zij van de boot bleef klinken voor hoogte eerder hun jolige stemming dan dat het hun angst aanjoeg maar nieuwsgierig wat ze waren telkens en telkens boogen ze zich over de rand van de boot om te proberen of ze het schippershondje niet konden zien en martin had een hele toer om met al die overhangende lichamen zijn bootje in evenwicht te houden maar hoe hij ook waarschuwde telkens drongen ze weer naar de kant van waar het geluid kwam eindelijk maakte hij er een eind aan door hen twee aan twee bij zich te roepen en hun te wijzen hoe dat aardige geluid ontstond kijk, zei door de zwaarden loopt een touw, dat zie je wel en als je nou zo rustig zeilt en de baren zo gelijkmatig tegen de zwaarden klotsen als ze nauw doen dan wordt dat touw, om zomaar te zeggen de snaar van een muziekinstrument en daar speelt het water dan op leg maar op, als er vanmiddag meer wind komt dan zal je het geluid van het schippershondje niet meer horen de golven gaan dan veel te hoog als ze wild zie zo, dat wisten de kinderen weer en nu begonnen ze allemaal naar een kopje koffie te verlangen ze waren nu bijna bij het plekje dat hij het bedoelde zo, nu gauw de boot vastgelegd tussen de beide bomen het petroleumstel stevig vastgezet tussen twee ribben van de boot in de voorplecht de pitten aangestoken en de keteler op dat was klaar, nu de hengels voor de dag gehaald de wormen eraan wat een griezelig werk de zusjes hielden de handjes voor het gezicht ze wouw het niet zien hoe de arme dieren krompen van de pijn en de jongens, oh ze hadden heus wel goede harten, de een zo goed als de ander, maar al vroeg hadden ze geleerd dat het kinderachtig was zich aan zo iets te storen en ze hadden al zo dik was gehengeld het was al een gewone te geworden en zo deed dan ook nu elk zijn eigen worm aan de haak en Klaas en Jetsen lachte de zusjes uit om haar gevoeligheid en een eeltje begrepen haar beter ze zorgden ervoor dat de meisjes dat gemoord met de wormen niet meer te zien kregen dat was tenminste iets en nu alle hengels uitgeworpen en nou allemaal stil zijn, riep vader Martin met strakke ogen en samengeknepen lippen zat hij op zijn dopper te staren hij was een harttochterlijk hengelaag een tijdlang waren ook de kinderen stil maar het duurde niet lang geen van alle kreeg beet of er wat bewegingen in de doppers kwam maar nee, weg was het weer en als ze de hengel dan ophalen was dik was wel de worm geheel of groot en deels afgezogen maar geen vissje pengelde eraan eindelijk liet eeltje een juichkreet horen hij haalde op en ja wel hoor een klein voortje een woutwijfke, zoals hij het noemde was de buit dat was wel niet veel bijzonders, maar toch een begin maar het bleef erbij niets werd er meer gevangen hij is de koffie zo klaar als helder water schert ze de vader martin oh, hij het moet mij ook altijd plagen nou dan, ze is bruin een beetje ongeduldig nou, wie wil er een kommetje een koffie een koffie een koffie een koffie een koffie een koffie een koffie een koffie nou, wie wil er een kommetje ik zal ze maar gauw inschenken nu haalde Wadze twee van de koeken tevoorschijn en Weldra zat het hele gezelschap te genieten koffie met koek in een schommelend bootje op de Friesse meren met het gezuis van het riet in je oren en het gezang van een leeuwig hoogende lucht het geloeien van de koeien in de weiden en een heerlijke verkwikkende zondagstilte over de gehele natuur ja, als je van al die dingen tegelijk kunt genieten dan heb je een gevoel dat je nooit in je leven zo gelukkig bent geweest als op dat heerlijke zonnige ogenblik daar werd opeens de stilte verbroken een srelle stoomfluit weerklonk van de overkant van het meer een donkere rookwok steeg op in de heldere lucht een stoomboot een plezierboot is het ja, achterklaas ik word een muziek al ik ook, ik ook, riepen de andere kinderen en ze begonnen te dansen en te springen in de boot het was haast onmogelijk ze een beetje bedaard te houden daar naden de boot staatig en trots, proest en tempuffend een schuimende zochstreep weesde weg aan die zich gegaan was over het meer het kleine bootje begon al te schommelen door de deining die dat grote gevaar er veroorzaakte Wadze, pas op dat de bomen niet uitschieten Jouke, steun de koffieketel dat hij niet omvalt kinderen hier, midden de boot envaardig hield de meisjes bij haar schortjes vast en trachten ook een paar van de jongens bij hun buisjes te grijpen, maar die rukten zich onwillig los we zullen zelf vasteel staan, snoude klaas hij doet ons niet als kleine kinderen vast te houden, nu was de boot heel dichtbij het is zeker een fanfariekorps dat het potverteren gaat, zei Wadze nee, een zangvereniging, daar zijn ook vrouwen bij en jawel, daar begonnen ze te zingen het transfaalse volkslied nog wel en de stoomboot heette pal Krugig het was in de tijd, toen bijna ieder gier te landen ze ook een warm belang stelden in de strijd van de boeren tegen de Engelsen en kijk eens, riep Wadze de transfaalse vlag hebben ze in top zo, zei Martin Pijnsend is dat nou de transfaalse vlag? dat wist ik niet hurra, riep ze op de boot toen ze onze vrienden in hun schijtje opmerkten hurra, gand de Wadze terug en hij zwijde zijn chaco leven de boeren dat was aan het stekelijk voorbeeld alle grotere en kleinere broers rukten nu ook in een ogenblik hun petten van het hoofd en ze juigde mee, leven de boeren leven pal Krugig en nu zette het van Fari Korps het andere transfaalse volkslied in dat van de vierkleur, allen zongen mee alle op ingepakt passagiers van de met groen versierde boot en ook ons hele gezelschap tot vader Martin toe die er een heel vreemd gezicht bij zetten voorhoofd, helemaal in rimpelstrok net als hij in de kerk altijd deed zegenvierend klonk het nu over het meer wij hoog nou in ons helterlijk transfaalse vrijheidsvlag ons vijanden is weg gevlug ons blinken blij der dag en zo stevende de boot hun voorbij met zijn wapren de vlaggen de versiering van denne groen en al zijn passagiers nu konden ze de mensen al bijna niet meer onderscheiden de vrouwen op de boot wijfden nog een tijd lang met haar zakdoeken en onze jongens zwijden nog eens hun petten en riepen leven de boeren, leven pal Krugig nog een tijd lang voelden ze de tijning van het water en alleen een witte schijmstreep getuigde nog dat de boot er werkelijk geweest was anders zou je het haast voor een vision gehouden hebben zo gauw was alles voorbij vader Martin was ernstig geworden ja, zei hij tegen Watsen daar varen ze nou heen en ze roepen, leven de boeren en ze noemen hun boot pal Krugig en ze zingen dat lied van transfaal met een vrolijk gemoet zonder erbij te denken hoe die arme boeren zich op dit ogenblik moeten voelen ik wil je wel zeggen dat het gemoet me vol schoot toen we dat lied zongen ja, ik heb er niet zo bij gedacht maar hij heeft gelijk die boeren zouden wel zeggen jullie hebt goed zingen van ons vijanden zijn weggevlug maar wij zitten nog altijd maar met de Engelsen op ons dak ja, en die vermoorden hun vrouwen en kinderen of ze sluiten ze op en laten ze doodhongeren oh, als ik daar aan denk dan koopt mij het bloed en vader Martin balde zijn vuist en overzacht zijn troepje met een blik waarin je kon lezen laat eens met die eens te nakomen dan zouden ze mij te doen krijgen maar het jonge volkje was volstrekt niet in een stemming voor zulke bespiegelingen het begon heel remoerig te worden en omdat die toch geen andere vis schijnt te zitten dan Paling besloot vader Martin het zeil maar weer te laten hijsen en het meer over te steken langs de vaargul die duidelijk aangewezen was door hun rijd tonnen aan de ene kant witte en aan de andere kant zwarte wat ze weest dit aan de kinderen kijk zij, daar moeten we nu dus door die tonnen wijzen ons de weg waar het beste vaarwater is en als we nou op andere plaatsen gaan varen wel, dan lopen we een gevaar dat onze zwaarden de grond raken en dat ons bootje omslaat ja, of dat we in de modder vast raken en niet weer los kunnen komen voegde Martin erbij en daar zeilten ze nu weer heen maar ze hadden niet meer zo vlak voor de wind als daar straks ze moesten nu telkens laveren om de wind in hun zeldje te varen dan weer een eindje recht in het bootje telkens zo lekker op zij dat zelfs de meisjes met haar korte armpjes gemakkelijk het water konden bereiken en er allerlei waterplanten uit opvissen maar als vader en wat ze riepen REE of OVER dan moesten ze allemaal een ogenblik plat op de bodem gaan liggen want dan werd het zeil met een plotseling een rug, maar veel geklappig en nog meer geknars van ijzeren scharnieren van de ene kant naar de andere overgehaald wat hadden ze dan een pret ze wilden en kriolden ze door elkaar en dan lagen ze daar maar te lachen en te kraaien net zo lang tot hij het zei zie zo, nu mogen jullie weer gaan zitten einde van deel 10