 De houdbaarheid van de zorg, het meest van belang is dan hoe we de discussie voeren als homoeconomicus of als homo sapiens. Voeren we de discussie als homoeconomicus en praten we alleen over kosten en baten en vragen als marktwerking. Of voeren we de discussie als homo sapiens waarbij de zinvolheid van de zorg in al haar facetten centraal staat. In zo'n vijf generaties is onze levensverwachting meer dan verdubbelt. En op dit moment verdienen we er elke week een weekend aan levensverwachting bij. Nou, is dat vergrijzing? Ja, dat is natuurlijk vergrijzing. Is dat een probleem? Eigenlijk is het een levensgroot succes. Maar in discussies wordt dat wel vaak alleen maar als een probleem neergezet. Nou, door die vergrijzing aan de ene kant en door het feit dat we steeds meer willen aan de andere kant, komt de betaalbaarheid onder druk te staan. We willen steeds meer, we willen steeds ouder worden. En we willen zo gezond mogelijk ouder worden. Het lijkt wel een obsessie te worden, onze gezondheid en eigenlijk richten we ons. We hebben nog nooit zoveel gezonde mensen gehad, we zijn nog nooit zo gezond geweest. We hebben ook nog nooit zoveel mensen gehad die bestempeld zijn als ziek. We besteden veel energie aan screeningsprogramma's om ziektes zo vroeg mogelijk te onderkennen. We vinden ook steeds nieuwe ziektelebels uit. ADHD, prediabeet noemen we allemaal maar op. Nou, door die twee dingen, vergrijzing en door het feit dat we steeds meer willen, leidt er toe dat de betaalbaarheid van de zorg onder druk komt te staan. Nou, wat is dan erg essentieel? Hoe we discussies over die betaalbaarheid voeren. Doen we dat als homoeconomicus, waarbij we eigenlijk alleen maar kijken naar kosten en baten en naar vragen over de marktwerking. Of doen we dat als homo sapiens waarin de zorg in al ga verzetten die van de heel homoeconomicus en andere centraal staan. Nou, ik denk dat het dan essentieel is dat we ons minder focussen op wat we niet meer kunnen. En dat doen we nu steeds. En dat we ons veel meer gaan focussen op wat we wel kunnen, wat we wel kunnen als we zelf ziek zijn, wat we wel kunnen in het kader van de zelfhulp, wat we kunnen als mantelzorger, dat we de hele discussie meer op die manier voeren en dat we niet alleen kijken naar kosten, want dat doel is niet zo gekoopt mogelijk te leven. Niet leven is er goedkoopst. Dan kunnen we net zo goed niet aan het leven beginnen. Nee, we moeten de discussie voeren vanuit wat we willen. Nou, iedereen op dit moment wil ouder worden, maar niemand wil het zijn, want de ouderdom komt naar gebreken en die gebreken kunnen we maar moeilijk aanvaarden. Nou, in dat kader is dus vooral van belang wat hebben we over voor welke zorg en wanneer is zorg zinvol en wanneer niet. Nou, die discussie, dat is natuurlijk, er is geen eensluidend, eenduidig antwoord mogelijk, maar het is wel heel belangrijk hoe we die discussie voeren, want het feit hoe we die voeren, bepaalt voor een deel de uitkomst. Als we alleen maar kijken naar financiële vragen, zal de uitkomst ook alleen maar financieel zijn. Nou, laat me één voorbeeld geven, de preventie. Succesvolle preventie maakt de zorg duurder. Succesvolle preventie leidt wel tot een besparing van de zorgkosten op de korte termijn, maar niet tot een besparing op de langere termijn. Waarom? De meeste zorgkosten worden in het laatste levensjaar gemaakt. Succesvolle preventie leidt er toe dat de weg naar het laatste levensjaar langer wordt. Die kosten in het laatste levensjaar blijven gewoonlijk hetzelfde, maar gedurende die langere weg worden ook extra kosten gemaakt. Dus succesvolle preventie leidt tot duurdere zorg. Dus de vraag is niet van zo gekoop mogelijk minder uitgeven aan preventie. Nee, de vraag is wat vinden we zinvol, dan is het zinvol om in verhouding kleine kosten aan preventie uit te geven. Ja, dan moeten we dat vooral doen. Nou, zo geldt het voor alle facetten. Als we de discussie voeren als homo sapiens over wat zinvol is en wat niet, komen we verder dan als we de discussie alleen maar voeren als homo economicus, want het lukt niet meer om alleen maar met financiële oplossingen de zorg betaalbaar te houden.