 Selam değerli izleyiciler. Her baktınız. Her anınız hayır olsun. 15 Iyum, kimi 23. yıldır tarih, bakivak ile Sadik'i 22 sıfır altıdı. Biraz yayımıza gez başladı. Üzüldü sayın. Bugün Seral bölgemizde, bizini geriden çok olaylar başveriyip. Aslında resmi dövlet ayı ettiklerdi. Yine informasyaya ayı ettiklerdi. Biz hatta 24 günü savaş döneminde böyle. Resmi açıklamalara istinad edilmiş ki, farklı fikirler formalaşmasına. Ama herhalde resmi informasyalar bunlar ibarettir ki, zenginan istigametinde, saatler önce ağır dövüşler yedik düşmen artilleriye, gurklarından istifade edilir. Bilirlik ki, yani bu bari de ebecikali bir sayeti mi alman firka. Bizim yandaş meydia kali bir sayetliğine istinad eden mi alman firka. Azerbaycan'ın seret zasta abasının ateşe tuğmasından sonra başlayıp, elmenler artilleriye gurklarından ve zerbe pualarına istifade edirler. Azerbaycan tarafı da adekbatça avutelbirleri görür, yani bizim. Hele ki, itkiler hakkında her an sıvırma almak yoktur. Çok marağıldır. Bugünkü bu seretdeki nöbeti takrıba, biz de bayrağla bağlı gördük ki, bizim askerler o bayrağın yerinde yaşandığı neler başverdi. O kadrıları size tegdim edecekti, her esiriciler. Ama marağıldır ki, Türkiye presidenti Nazarbojnan seferinden derhal sonra bunların başverilmesi özü de dikkat ediciler verirken, bunun o kadrıları sizinle beraber izleye, sonra programımızın değerli konuğunu size tegdim edeceğim. Çok kısa repartarışdır, izleyicilerimiz hazır. Bizim bir arazya iyi yatağı hazırlıyorduk. Ateşe bakmayarak ordumuz geri çekilmeyi ve bayrağımızı uzaldık. Belmati'l-Göre hadsiyene Rusya sürme ramlı kantingentinin kamandiri general palkovnik Aleksandr Lensov'da gelip, görüntülerden görünür ki Azerbaycan herbetçisi ülkemizin devlet bayrağını direğe berkidir. Hatırladak ki irmeni herbetçiler, Azerbaycan seretçileriyle yanaşı Rusya sürme ramlılarını da ateşe tublar. Beli değerli izleyiciler. Programımızın konuğu Ankara'dan Gafkaz Stratej'i araştırma merkezine rehberi. Profesor doktor Hasan Okday'dır. Hasan Oza hoş gördüğü her vaktiniz keyf olsun. Hoş gördüğü, kayır vaktiniz hayır. Ankara'dan bakıyor ya, dünyasına selamlar. Teşekkür ederim. Hasan Oza, belki de izleyiciler üstünde sual doğabilir ki, Karabag'da başveren olayla bağlı niye, mesela Ankara'ya, Hasan Ocağı'ya müraciye değiliz. Çünkü Hasan Ocağı can bu Gafkaz'da, Güney Gafkaz'da başveren olayları kompleks tahliyle meşguldu. Ve bu yakınlarda Hasan Oza da demişti ki, serette böyle bir incident başvermesi gözlenilir. Ve bu incidentmez, Türkiye prezidentinin ilk resmi seferinden sonra, yani Ruzak Kıbrıs ve başıya seferinden, Azerbaycan'a seferinden sonra başverdi. Her ansibir bağlılık var mı? Ve siz neye istinahı da diyirdiniz ki, serette yeniden karşı duruma olacak. Buyurun hocam. Evet, hepinizi saygıyla selamlıyorum. Ankara'dan Türk dünyasına selamlar. Teşekkürler. Gönlü isterdi ki, Azerbaycanlı, Ermenistan sınır problemlerini, toprak problemlerini halletsinler. Bu barış imzalasınlar. İki tarafında askeri kayıplar olmasın. Çünkü uç atışmalar, 10 Kasım 2020'deki ateşkese anlaşmasından bu tarafa, aralıklarla devam ediyor. Önümüzdeki dönemde de, artarak devam edecek gibi gözükmektedir. Özellikle Paşin Yan'ın, Ermenistan Başbakanı Paşin Yan'ın, Azerbaycanlı toprak bütününü tanıyorum. Dalık Karaba problemi, Rusya ile Ermenistan arasında çözülmesi gereken, bu problem olduğunu ifade ettikten sonra, problemin yavaşça yumuşayıp, çözülmesi gerekirken, ama daha da fazla çatışmalara doğru hızla ilerliyor. Tabii bunu Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın, ki gün önce Baküya'ya yapmış olduğu, artık Türkiye'de gelinek haline gelen, bir Cumhurbaşkanı seçildikten sonra, önce Kıbrıs'a, sonra Baküya yaptığı seyahatle, yapacak bir şimdiden sonraki süreçte de, yapacak olan seyahatle ilişkilendirmek mümkün mü? Evet mümkün olabilir ama, biz son 10 gündür sınırda artan bir gerginlik vardı. Bu ve gerginin çatışmaya döneceğini yakından takip ediyorduk. Hatta Azar Beycan bunu gerekçe göstererek topyekün. Dağılık Karaba, yani Hocavent, Hocalı'da, Hankent'in de yerleşen sözde, Dağılık Karaba devletine karşı, oradaki ayrılıkçılara, separatçılara karşı, bir askeri hareket gerçekleştirecek. Çünkü bu çatışmalar bir anlamda da onun da, ifadesi göstergesi. Tabii bunun Rusya Nezdin'de nasıl karşılanır? Rusya bu sürece nasıl dahil? Dahil olur, 10-11 günder de göreceğiz. Bunun hesabı kitabı iyi yapılmalı, ona göre hareket edinmeli. Çünkü Azar Beycan, Ermenistan, itirafında Ermenistan, Dağılık Karaba'nın da Azar Beycan toprağa çerşinde kabul etmiş olması, önemli bir gelişme. Bu gelişmeden sonra, herhangi bir sınırda çatışma olmaması lazım. Çünkü çatışma olduğu sürece, Dağılık Karaba'daki 10 Kasım Anlaşması'na İstinaden yerleşen 1960 Barış Gücü adı altındaki Rusya Silahlı Kuvvetlerinin bölgede kalma süresi uzayacak. Kalma süresi uzadıkça da bölgenin Azar Beycan'a teslim edilmesi, devredilmesi de otomatikten uzayacak. Rusya sohbetleri yıkıldığı 91 Aralık itibariyle Dağılık Karaba'a da bir problem çıkardı ve problem üzerinden 30 yıldır Güney Kavkası'ya da stratejik olarak varlığını sürdürmektedir. Bunu Abazya'da, Osetliya'da, Kırım'da, Donbas'da uyguladığı modelle mukayestettiğimizde Rusya adı kalmamış bir şekilde Dağılık Karaba'a da da bir statü peşine koştuğunu geçtiğimiz programlarında üstüne basa basa ifade etmiştik. Çünkü bu her ne kadar Recep Tayyip Erdoğan, İlam Ali'ye başta olmak üzere Dağılık Karaba problemi bitti demiş olmalarına rağmen fakat bölgedeki gerçeklik göstermektedir ki Dağılık Karaba'a da önümüzdeki günlerde ciddi anlamında sıkıntı olacak. Ya suçu yoluyla başlayan nifadesi ile Azerbaycan ve Ermenistan bunu kendi aralarında çözecekler veya Rusya burada problemleri biraz daha gerginleştirerek, Azerbaycan'ın bir askeri operasyonla Dağılık Karaba'a müdahal etmesinin önünü açacak. Bu beklenen bir Rusya Azerbaycan kavgasına mı, savaştına mı dönüşür? Yoksa Rusya Güney Kafkasya'dan çekilirken Azerbaycan'ın askeri hareketle oradaki gönderme yapının dağıltılmasını ve bölgeye hâkim olmasını mı istiyor? Bunun önümüzdeki günlerde göreceğiz. Bu çok önemli bir ayrıntı. Çünkü 10 Kasım anlaşılmasından sonra Rusya bölgede ateş kes gözlendirici ve barış gücü olarak iki tarafın çatışmasını önlemek adına bölgede kullanıyor olmasına rağmen zaman zaman çatışmaların körüklendiğini ve bundan da Rus barış gücünü istifade ederek bölgede kalma süresini uzatmakla ilgili ciddi anlamda bir alt yap oluşturduğunu söylemek gerekir ki bu herkes tarafından artık ifade edilmeye başlandı. 10 Kasım barış anlaşılmasından önce 24 günlük süren savaşın tarihine baktığımızda özellikle 12 Temmuz'da 2022 Temmuz'da Fransa ve Bileşik Arap Emrikleri'nde biraz da desteği ve teşvikiyle Elmenistan ordusu içerisinde topçu ateşi gerçekleştirilmişti. Bu önemli bir tarihte çünkü Fransa ile Türkiye doğaktan önce ciddi anlamda bize kabet ve çatışma arifesindeydi. Hatta Fransa da direkt olarak Türkiye'yi karşısına almaktansa Hünanistan üzerinden Türkiye'yle gerginliği en üst noktaya çıkarmıştı. Türkiye Hünanistan'la çatışmaya ramak kalmışken neredeyse dakikalar kalmışken Elmenistan ordusu içlerinden itiraflı dağlı karabağa veya teşkil altındaki 7 rayona değil toz köyüne yapılan topçu ateşi bir anlamda Elmenistan'la Azerbaycan'ın savaş sebebi ile savaşmasının önüne asmışlardı fakat Türkiye devreye girerek o anda o savaşın başlamasını engellemişti. Ama 12 Temmuz'dan 27 Eylül'e kadar hemen 2,5-3 aylık süre zarfında bir şeyle Azerbaycan ciddi anlamda askeri tatbikatlar dağlı karabandışındaki 7 rayonu nasıl geri alabiliriz bu gerekçe ile bunun planının projesini planlamasını, hareketini hazırladılar ve Türk ordusu ile Azerbaycan ordusu bir askeri tatbikat için Türk F-16'ları Gence'ye gelmişti. Ve Gence'ye indikten sonra tatbikat gerçekleştikten hemen sonra Azerbaycan 27 Eylül'de Eylül'de topraktan içkaldan kurtarmak için hareket geçmişti. Ve Türk ciddi de F-16'ları da Gence'da kalarak her ihtimale karşı Azerbaycan topraklarını azat etmek sürecinde bir sıkıntı ile karşı karşıya kalırsa Türk savaş uçakları da devreye girecekti. Ama Azerbaycan ordusu bu süreci çok iyi değerlendirdiği için içkal altındaki 7 rayonu azat etti ve bunun sonrasında kalan, yani dağlı karava, istesinde, bölmesinde kalan Şuşkay da kurtardı. Ama Azerbaycan'ın daha fazla ilerlemesine Rusya müsaade etmedi. Ve bir gece 9 Kasımon Kasım'a bağlayan gece ve Putin devreye girerek Paşin Yanevaliye ve Moskova'ya çağırıp bir ateşkes anlaşması imzalandı. Tabi bu ateşkes anlaşması Azerbaycan'ın meraklarına, çıkarlarına Azerbaycan'ın bölgedeki 1993'te Birleşmiş Milletler'in kabul ettiği ünlü anlamında ihtiyaçlarını karşılayacak bir ateşkes değildi. Dolayısıyla zaman zaman Azerbaycan Birleşmiş Milletler'in sınırlarını kendine tekrar dahil edebilmek adına sınır hareketleri gerçekleştirdi ve özellikle de dağlı karabada yerleşen Rus Barış Gücü adı altındaki Rus askerleri, yine de zaman zaman provokasyonlarıyla bölgede çatışmalar yürüdü, sürdü, gitti. Tabi bu çatışmalar Azerbaycan başarılı oldu. Bir kısım topraklarını yine işgalden kurtardı ama bu bir anlamda da Rus Barış Gücü'nün bölgede daha sağlıklı bir şekilde, daha uzun süre kalmasının da önünü açmış oldu. Tabi 10 Kasım anlaşmasının maddelerine baktığımızda biliyorsunuz orada Han Kenti'yle Erivan'ı birbirine bağlayan bir laçın koridorunun açık tutulması bu anlaşma maddelerinin zaptırap altına alındı. Sonuncu maddesinde de eski sovyet döneminde iletim ve iletişim atları ifadesi kullanılarak Barış ve ateşkes anlaşmasından sonra Rusya ile Ermenistan Barış anlaşması imzalayıp İki devlet birbirlerini tanıdıktan ve sınırları netleştikten sonra Azerbaycan, Ermenistan sınır kapılar açılacak ve bu kapılardan bu iletişim ve iletim yolları kullanılarak Azerbaycan Ermenistan'ı, Ermenistan üzerinden de özellikle Nahçiban bölgesine gidebilecekti. Bu dokuzuncu maddeyi biz laçın koridoruna tekabil gelmek tekabil gelmek üzere buradan bir koridor Zengezur koridoru açılacağını vehmet ettik. Ama gördük ki laçın koridoru uzun süre işledi hatta bu Aralık ay başına sonra Ocak ay başına kadar işledi ama vakti ki Azerbaycan'ın meraklarına ve aykırı gelişmeler oluyor. Azerbaycan sivit toplum örgütleri eylem yaparak laçın koridorunun gidiş gelişini engellediler ve buraya bir gümrük kapısı konulmasıyla ilgili harekete geçildi. Bugün zaten çatışmaların önemli sebeplerden bir tanesi de bu koridordan varış gücünde istifadesi ne Rusya engellere başladı ki haklı olarak Azerbaycan Rus varış gücünden engellere çalıştı haklı olarak burası Azerbaycan toprağı ve kontrolü Azerbaycan elinde olması gerekir. Bu bu şekilde işlemediği sürece Azerbaycan buradaki bütün hareketliyle müdahal etme hakkı elde etmiş oldu. Böylece Azerbaycan laçın koridorunun Azerbaycan toprağı olarak gümrük kapısından hareketle geçilmesini zaptıraptatına alırken ama aynı şekilde iletin ve iletişim atların açılması ile ilgili veya da bizim hem Azerbaycan Kamuoyuna, Türkiye Cumhuriyeti Devleti Kamuoyuna yansıyan bir Zengezur koridoru beklentisi her geçen gün gerçekleşmesi hayale doğru gitmeye başladı. Biz size katıldığımız her programda Azerbaycan televizyonlarına internet sitelerine beğenmiş olduğumuz herdemeşte Zengezur koridorunun açılmayacağı tezi üzerinden fikir beyan ettik. Bunu söylerken bu koridorun açılmasını istemediğimiz anlamı çıkmasın. Zengezur koridoru bir koridor olmadığını biz bunun laçın koridoruna denk gelecek şekilde kabiletle esasına göre bir koridor beklentisi içerisine girdik. Ama uluslararası anlaşmalar metinlerine göre orada 10 kasım anlaşmasında herhangi bir çıkarım yapabileceğimiz bir karine söz konusu olmadığı için Zengezur koridoru açılmayacak. Dolayısıyla biz bunun açılmayacağını ifade ettiğimizde ciddanlamda eleştiriye taruzlara muhatap kaldık. Hem Azerbaycan kamuoyundan, bizim Türkiye Cumhuriyeti devleti kamuoyundan ciddanlamda eleştirilere tenkitlerle karşı karşıya kaldık. Biz bu tenkitlerden gocunmadık. Çünkü bu tenkitleri bu fikrimizi, bir eleştirimizi yapalım. Biz eleştirilsin. Bunlar karşılıklı fikir alışverişinde ortaya bir somut bir şey çıkar. Geçtiğimiz günlerde hatırlarsanız Sayın Cumhurbaşkanı Bakü seyahatinden uçakla dönerken uçakta gazetecilerin şu cümleği kullandı. Zengezur koridorunu bizim zannettiğimiz gibi Ermenistan değil bu cümle bana ait İran'ın engellediği ortaya çıktı dedi. Yani neticede Zengezur koridoru açılmayacak açılma teşebbüsü ile karşı karşıya kalındığında da Rusya ve İran bu koridor engelleyecek. Biz bunu hem sizin probleminizle hem de değişik Azerbaycan'daki mecralarda açık fikirdik de, açık güleklidik de bu görüşümüze ifade ettik. Ama bu görüşümüz keçke böyle olmasa diyerek yani biz Zengezur koridor açılmasın Zinrar ve bu Azerbaycan'la Türkiye'yi daha iyi dostluk ilişkisi kurar biz bu dostluk ilişkisine karşılık şeklinde kesinlikle anlaşılmasın. Bu on kasım anlaşılmasında böyle bir koridora atıf yok atıf olmadığı içinde eğer biz Ermenistan'dan Azerbaycan'dan kalkan Katar yani tren veya otomobilin mahçımana rahat gidebilmesi için Ermenistan Azerbaycan Barış Anlaşmasının yapılmasının şart olduğunu ifade ettik. Koridor olmayacağını çünkü buna Bileşmiş Milletler'in tanımış olduğu bir devlet olan Ermenistan'ın buna müsaade etmeyeceğine etmemesiden normal olduğunu dolayısıyla bir koridor beklentisiyle zaman geçirmemememiz gerektiğini ve bunun için de Türkiye Azerbaycan Ermenistan 3. Barış Anlaşması imzalayarak ki biliyorsunuz 1991'de Ermenistan bağımsın kazandığında Azerbaycan Gülcistan ile beraber Türkiye Ermenistan'ı da tanıdı. Her üç devletle sınır kapılarını açtı Azerbaycan'ın anlaşılan sınır kapısını açtı Gülcistan ve Azerbaycan'ı Türkiye tanıdı Diplomatik temas kurdu ama Ermenistan'la tanımış olmasına rağmen sınır kapılarını açmış olmasına rağmen Diplomatik ilişki kurmadı çünkü Ermenistan'la Azerbaycan arasında yedi rayonunda işgal ile ilgili devam eden savaş çöz konusu olduğu için biz iki yıla yakın sınır kapısını açık tuttuk. 1991 arası 93'de Ermenistan Azerbaycan'ı yedi rayonun işgali tamamlandığında biz bunu gerekçe göstererek sınır kapılarını kapattık. 10 katım anlaşmasıyla Azerbaycan yedi rayonun işgalinden kurtardığı için Türkiye daha önce 1991'de tanımış olduğu ve sınır kapılarını açmış olduğu Ermenistan'la 93'de kapatmış olduğu sınır kapılarını tekrar açması gündeme geldi. Bu gündeme geldiğinde Türkiye biraz daha yavaş hareket etti. Oysa benim şanslıyım anatim Türkiye'yi hiçbir gerekçeyi o parçalık göstermeden 93'deki kapatma gerekçesini ileri sürerek Ermenistan'la sınır kapılarını açmalıydı. Bu Ermenistan'ın normalleşmesine kalacaktı. Çünkü Pashinyan iktidarı biliyorsunuz geçtiğimiz günlerde Sayın Cumhurbaşkanı'nın yemin merasibine tekrar Cumhurbaşkanına seçilme kutlama törenlerine geldi katıldı. Ama orada ciddi anlamda Pashinyan'a karşı protokol yol kazası gerçekleştirdi. Birerek yapıldı. Yanlış yapıldı. Türkiye Cumhurbetleri burada daha dikkatli ve daha hassas davranmalıydı. Çünkü Pashinyan Azerbaycan, Türkiye barışı için bölgede olmazsa olmaz. Önemli bir argüvandır. Önemli bir unsurdur. Önemli bir dayanaktır. Biz bunu kaybedersek, bunu Rusya'ya yapılmalıydı hocam. Ne yapılmalıydı? Orada bir Aliyev'in arkasına oturtulmamalıydı. Cumhurbaşkanımız sol arka tarafını veriyor. Oturtulmalıydı. Çünkü burada hem Azerbaycan basın. Hem bizim Türkiye'deki milliyetçi basın. Buradan Pashinyan oldukça aşağıladılar. Bakın Atatürk Venezuela'sı yenmiş olmasına rağmen İzmir işgaliden kurtarırken Atatürk'ün önüne Yunan bayrağı seriyorlar. Ayağını üzerinde bakarak gezsin diye Atatürk diyor ki olmaz. O bayrağı oradan kaldırın diyor. Yani savaş ayrı şey, nezaket ayrı şey. Çünkü sizin cenazenize, taziyenize, düğününize bir düşmanınız geldiğinde o an düşmanınızı unutursunuz, ona daha hürmetli davranırsınız. Bu bizim misafir perverbirliğimizin gereğidir. Buna da Pashinyan'a bu tavır yapıldığında Ermenistan basını Taşnakçı basın, Sarkisyanın basını Koçarya'nın basını halkın gözünden, Ermeni halkını gözünden Pashinyan'ı düşürebilmek için çok ağır hakaretler ve bahşetler attılar. Hatta çok özür dilerek söylüyorum. Osmanlı Pici, Türk Pici diye özür dilerek söylüyorum. Bu basında söylenecek kelimeler değil. Pashinyan'ı rencide etti. Yani bir anlamda Pashinyan'ın, Azarbeccan, Ermenistan Türkiye barış zemininde uzaklaştırdılar. Zaten Rusya da bunu istiyor. Çünkü Rusya bölgeden barış yapısını yapıyor. Çünkü Rusya'nın... Nasıl onu da düşünüyorsunuz ki Pashinyan'ın Sayın Erdoğan'ın Andismi Merasim'ine katılması sonra Erdoğan'ın bahki ziyareti bütün bu başverenler bugün serette başverenler bunların davamı hesap edilebilir misin içeriden? Hepsi birbirine iç içe girmiş olaylar. Yani Güney Kafkasada ki gelişmeleri birbirinden bağımsız düşünmemek gerekir. Üç yıldır hayatı geçme işinin sebebi Rusya ile İran'ın başta köfezinden başlayıp tebriz üzerinden Zengezur koridordan, Güneyden kuzeye doğru, Ervan'dan batıma çıkan bir Güney kuzey koridoru var. Bu koridorun Rusya tarafından mahalleştirildi. Yani finansı sağlandı. Ve İran'la değişik yollar yapıldı, tren yollar yapıldı. Ve Ervan'da Zengezur'un doğudan, yani Güneyden kuzeye doğru, Zengezur'da bunun altyapış çalışmaları yapılıyor. Bunu ne İran, ne Rusya, doğu batı yönünden Zengezur koridoruyla kesilmesi istemiyor. İstemediği için de Sayın Cumhurbaşkanı uçaktan dönerken bu belki kapalı kapıları ardından Ali evle Bakü'de konuşulmuştur. Biz bunları bilmiyoruz çünkü onlar baş baş yapılan görüşmeler. Onun üzerine belki Erdoğan uçakta bu koridoru İran'ın geliyor cümlesini kullanmıştır. Hatta şöyle bir durumda oldu. Bunu da konuşmakta çok fayda var. Siz de programın anonsunu yaparken şuşa konsolosluğu üzerinde Biz o meseleye döneceğiz hocam. Ama bugünkü durumdan bağlı bu Refile Hanım'ın değerli, Refile izleyicimizin sualı var. Çünkü ben isterim ona keçi deliyek. Çünkü bugün olaylar o kadar dinamik oldu ki Serhat'taki başverenler. Refile Hanım sormuş ki Ermenistan'ın tehribatlar yaradı. Bölgede Sülhün Bergara olmasına olmaya çalışır. Ya Rusya'nın planıdır. Bölgede daha uzun müddet gala diye. Çünkü sül olsa Ruslara ihtiyaç olmayacak. Bunu bilirler. Aslında hocam bu suala cevab verdi ama tabi ki Refile Hanım'da sualını bir cevabını tekminleştirecek. Refile Hanım'a teşekkür ediyorum. Bakın şu anda Güney Kavkastya'da çatışma ne Ermenistan'a ne de Azerbaycan'a yarar. Çünkü Azerbaycan şunu bilmesi gerekir. Başkan ya belki diyeceksiniz ki Ermen'in aras. Bu ayrı bir şey. Ama uluslararası ilişkilerde uluslararası kukuta da söz eller devlet başkanların ağzından çıkan söz çok önemli. Başkan ya Azerbaycan'ın toprak bütünün tanıdığını ifade etti. Karabağın kendi problemleri olmadığını ifade etti. Bu kelimeler Azerbaycan'ın uluslararası kukuta elini oldukça kuvvetlendiriyor. Buradan hareketle bile Azerbaycan'ın herhangi bir çatışmaya girmeden güleşmiş milletler üzerinden başkan ya. Bu sözlerin hayata geçirilmesini talep etmesi söz konusu. Zaten Moskova'da görüşüldü. Avrupa Birliği Nezaretler Şal Misyen'in nezaretinde Belçika'da görüşüldü. Amerika'da görüşüldü. Bu barış görüşmeleri neredeyse son noktaya doğru geldi. Bu barıştan kim memnun değil ona bakmak lazım. Bizim şahsitik kanatımız Rusya bu barıştan memnun değil. İran bu barıştan memnun değil. Çünkü Güney, Kuzey yani Bastar köfezinden gelip Karazenize çıkacak Çin'in mallarını dünya pazarına taşıyacak bu yol doğu batı yoluna alternatif olduğu için ve hatta doğu batı yolu yani Zengezur yolu Bastar köfez yoluna alternatif olduğu için hem çatışmanın çıkmasını istiyor Rusya ve İran hem de Zengezur yoluna açılmasını istemiyor. Bir de bir de enerji politiği açısından olaya bakmak lazım. O da şu biliyorsunuz Ukrayna krizinden dolayı Rusya batıyı enerji bağlamında cezalandırdı. Bu kış Avrupa için çok zor geçti ve Avrupa'yı besleyen birçok doğal gazhattarına da biliyorsunuz sapatojlar yapıldı. Çubu Başkanı Erdoğan'da yine Bakü'de konuşurken Avrupa'nın Azar Bencem ve Hazar Gazanına ne kadar ihtiyacı olduğu cümlesinde kullandı. Dolayısıyla güvenli bir şekilde Hazar enerji havzasının hatta Türkistan enerji havzasının, Kazakistan, Kyrgizistan'ın Türkmenistan'ın, Hatta İran'ın gazının, bir kısım gazının Azar Bencem üzerinden Ermenistan üzerinden geçerek veya Gürcistan üzerinden geçerek Avrupa'ya naklini şu an Rusya stratejik olarak sıcak bakmıyor. Çünkü Avrupa kendi potansiyelini, kendi enerji ihtiyacını Rusya'nın kontrolün dışında bir yerden elde ederse, bu Rusya'nın elindeki doğal gaz silahının zayıflaması demektir. Şu anda Rusya ve Ukraina krizinden dolayı elindeki doğal gaz potansiyelini Avrupa'ya nakletmeyerek, nakledilmesinin önünü keserek hem Avrupa'nın ve Rusya'ya koymuş olduğu ammar koyumuş atmaya çalışıyor. Hem de Avrupa'nın ve NATO'nun Ukraina'ya silah ve mühimmat hatta savaşacak teknik ekipman göndermesinin önüne geçmeye çalışıyor. Dolayısıyla Ukraina krizinden dolayı enerji tedarik edemeyen Avrupa'nın alternatif olarak Hazar havasının Azerbaycan gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya nakli Rusya tarafından kabul edilir bu durum değil. Rusya bunu açıktan söylemiyor, açıktan ifade etmiyor. Ama bölgedeki problemleri çok iyi bildiği için küçücük dokunuşlarla, işte bugün çatışma örneğinde olduğu gibi bölgede sürekli istiklarsız çıkartarak doğal gaz ve enerji nakilatlarının, bu bölgeden geçmesinin önünü almaya çalışıyor. Arkasında önemli mantıklı bir politika çünkü Rusya doğal gaz yerinde silah olarak kullandığı için alternatif imkanları kullanarak Avrupa sanayinin enerjiye kavuşmasını istemiyor. Çünkü Avrupa'yla Ukraini üzerinden adı konmamış savaş söz konusu. Ama bu da toplamda Azerbaycan ve Ermenistan'a maal oluyor. Şimdi bugün birkaç gündür Fransa basında şöyle haberler var. Fransa çok önemli silah malzemelerini Ermenistan'a bir bunu Azerbaycan'a karşı kullanmak için mi? Yoksa Azerbaycan'la çatışmalara karşı bir caydırı yolsul olarak mı? Yoksa Güney Kapgasya'da aynen Ukraini örneği olduğu gibi bir çatışma çıkartarak Rusya'nın dikkatlerini madem biz Rusya'nın engellemeleriyle enerji kaynaklarına güvenli bir şekilde ulaşamıyoruz. O zaman Güney Kapgasya'da istiklarsızlık olsun. Bu istiklarsızlık Rusya'nın dikkatlerini Ukraina üzerinden bu tarafa da çeken dolayısıyla Rusya gücü 2'ye hatta 3'e bölünme imkanı söz konusu olabilir. Bunun için Fransa çatışmaları körük diyebilir. Ama şunu diyeceksiniz dünya politiğinde Rusya ile Fransa birlikte hareket ediyor. Ama şuna da bakın mesela Türkiye ile Rusya birçok konuda birlikte hareket etmesine rağmen Suriye konusunda, Libya konusunda farklı kulvarlarda karşı karşıya gelebiliyorlar. Dolayısıyla Ruslar'a şenişkilerde mutlak dostluk, mutlak düşmanlık yoktur. Aratonları vardır. Fransa'da bazı konularda Rusya ile birlikte hareket etmekle beraber ama enerji kaynaklarına kavuşma konusunda Rusya'nın uygulamış olduğu bu bu strateji de Fransa eğer enerji kaynaklarına kavuşamıyorsak biz Güney Kapgasya'da çatışma çıkartalım. Bu çatışmadan dolayı da Rusya'nın dikkatleri dağılsın ve Rusya Batı ile bir ön önce barış izlememek zorunda kalsın ki 12 Temmuz'da NATO'nun önemli bir toplantısı olacak virus da bu toplantıda da sanırım NATO'nun Ukrayna'nın NATO'ya üye olması konusu tartışılmaktan ziyade bu da gündeme gelecek ama Batı'nın, Avrupa Belli'nin NATO'nun, Ukrayna'ya daha üst düzey silahlar daha üst düzey bu silahları kullanacak ekip vermesiyle ilgili gündemle NATO toplantı yapıyor. Bunun yanında Rusya, Ukrayna'da Batı'ya karşı ve en azından NATO'ya karşı caydırıcı bir hareket anlamında Ukrayna'da kontrol altına tutmuş olduğu yerlerde daha kuvvetli, daha sağlıklı kalabilmek adına orada arktaki yeri İstihdam yığın tısını çoğalttı altı noktada ciddi anlamda bir tavrıza geçecek şekilde harekata geçmiş durumda. Bunun yanında biliyorsunuz Diye Perneher üzerindeki hakarko barajı vuruldu bu barajı da kimin vurduğu uluslararası kukuk açısına ciddi problemler çıkaracağı için kimse bunu kabul etmiyor kakofka, kakofka barajı diye evet hakofka diye bir yer telefonuza zorlanıyoruz dolayısıyla buranın vurulması şu anda Rusya'nın işgal etmiş olduğu aracılarda ciddi anlamda batakları oluşturmuş durumda Rusya'nın kırmı su ihtiyacını karşılama konusunda ciddi problemler karşı karşıya kalacak. Yani aslında adık olmamış Ukrayna savaşı çok değişik alanlara doğru yayılıyor önümüzdeki günlerde mesela geçtiğimiz günlerde Rusya'nın değişik yerlerinde insan sava saldırıları hatta Moskova'nın Kremlin'in tepesinde bir imha edildi Rusya tarafından ama Rusya'nın kırmıcı sizgisi olan haremin namusu olan Kremlin'e bile saldırı yapılma konusunda ciddi anlamda bir süreçle karşı karşıya kalındı. Dolayısıyla Fransa bir taraftan Rusya ile ilişki içerisinde bulunurken diğer taraftan da Rusya yeni cephe adına Güney Kavkasa'da bir çatışma alanı oluşturulma istimali söz konusu. Dolayısıyla biz hep şunu söylüyoruz. Bu çatışmalar ne Azerbaycan'a ne Ermenistan'a fayda sağlamayacak. Sağlamayacak gibi bölgede istikrarsızlık Azerbaycan'ın enerji kaynaklarının dünya pazarına çıkmasının önüne ciddanlamda bir engel getirecek. Bu ekonomik olarak Azerbaycan'a ciddanlamda olumsuz olarak döner. Onun için ısrarla şunu söylüyoruz Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan barışı her şeyremen yapılmalı. Şunu söylenebilir. Azerbaycan'da şunu söylenebilir. İşte bilmem ne ettiğimi Ermenistan'a barışalım. Çok ağır hakaretleri dildiği için söylüyoruz. Bakın Uluslararası ilişkilerden mutlak düşmanlık yoktur. Barış eğer fayda sağlayacaksa ki sağlayacak o zaman Hümeyni'nin dediği gibi hatırlarsız İranrak Savaşı'nda o meydan baldıran zehri içtim ama barış ulaşıyor. Artık yedi yıl süren Savaşı sürdürme imkanı iki tarafı içinde kalmamıştı. Böyle olunca Azerbaycan da Ermenistan devletinden çok eziyet çekti. Rusya direkt olarak Azerbaycan'ı karşısına almamak adına, Ermenistan üzerinden Rus, Azerbaycan'ın bütün sinir uçlarına dokundular. Ama Rusya bu ev üzerinden, bölgedeki sorun üzerinden, bölgede kalma süresini uzattı. Otuz yıldır Rusya bölgede hatta bundan sonraki süreçte bölgede kalma ihtimali söz konusu dolayısıyla daha böyle Rusya'ya da karşınızı almadan İran'ı da çok fazla karşınızı almadan, Türkiye'nin öncülüğünde Türkiye, Ermenistan, Azerbaycan barış anlaşması imzalamanı yollarını aramak lazım. Burda Rus yani yeri har dolayıca hocam, İlgar Bey bize bir sual duyun mu anlayır ki bu yakınlarda Başlıktan'da daha bir görüş olmalıydı. Ama Azerbaycan tarafının teşebbüsü de bu görüş üniversite alındı. Sebeb ne olabilir? Yine Rusya sevdası. Zaten Haşinyan, Aliyeb ve Şarl Müşel görüşlerinden derhal sonra Ermenistan ve Azerbaycan rehberleri derhal Mosque ve Kremli'ye gittiler. Biz bir nesli defa bunun şahidi olmuşum. Bak, siz deriske barış mügabilesi imzalanma alın. Bak, buna Rusya ne kadar imkan verecek ve bu sual alınmasında Türkiye'nin rolu bizim için çok önemlidir. Esin de bizim bir işimizin esas mevcutu bundan ibaret edildi ki bakın ne kadar ki Azerbaycan'da Türkiye yerleşmeyip bizim seridimizde aşağı yukarı bu incidentler olacağı, bu karıştırmalar olacağı, öyle hem o suala hem de Türkiye garabağında ne hayet ne vakit yerleşecek, üniyetle yerleşebilecek mi? Bu sualın da cevabını sizi kesmeden istiyordum netice cevablandır. Aslı, buyurun hocam. Evet, güzel bir soru teşekkür ediyorum. Yani Rusya'nın bölgeden çekilmesi oldukça zor. Bunu bilerek bölgede alınmak lazım. Savaşarak da bölgeden bir şey elde edilmeyeceğini göz önüne buldurmak lazım. Savaş neticede Rusya ve İran'a yarayacağını göz önüne buldurmak lazım. Bu bir bakış açısın. Belki ben bu bakış açımda yanlış bir görüş ileri sürüyor olabilirim. Belki Azerbaycan savaşarak topyekün kralı karabağı kurtarabilir. Hem de Ermenistan haritadan silebilir. Bu ihtimallerden bir ihtimal. Ama uluslararası sistem buna çok müsaade etmeyeceği göz önünde bulundurulduğunda. Hatırlarsanız ilk yirmi yedi Eylül'de Azerbaycan ve Ermenistan savaşı çıktığında Ermenistan, Rusya Kollektik Güvenlik Örgütü'nün müdahaleti talebinde bulundu. Rusya dedi ki biz üye ülkelerin toprak bütünlüğüne veya üye ülkelerin topraklar işgal edilme aşamasına geldiğinde biz devriye gireriz dedi. Yani Azerbaycan yedir ayonunu kurtarma sürecinde Rusya tarafsız kaldı. Ama ne zaman ki şu şey aldı Hangi entenado yaklaştı? Rusya birden devriye girdi. Yani Rusya Dağlı Karabağında Kollektik Güvenlik Örgütü kapsamına girmeyeceğini ifade etmesi gerekirken Yani şunu söylemek istiyorum, savaş yoluyla Karabağada sonuç alma şansımız Rusya'ya rağmen olmadığı anlaşılıyor. Rusya bölgede kalmak istiyor. Çünkü Güney Kafkası'da kontrol ederse Türkistan coğrafasını kontrol edeceğini Güney Kafkası'ya da varlığını sürdürürse Sovyet sonrası bağımsızını ilan eden Türk Cevdetleri üzerinde psikolojik hakimiyetini devam ettirmek istiyoruz. Bunun için de Güney Kafkası'da kalmak istiyor. Eğer Ukrayna krizle çıkmasaydı Belki Güney Kafkası'ya da problemler daha işinden çıkılmaz olacaktı Belki Türkistan coğrafasındaki Türk devletlerine Rusya'nın baskısı daha yoğun olacaktı Ukrayna krizini iyi değerlendirmek gerekir Ama Türkiye'nin de Azerbaycanın arkasında çok sağlam bir şekilde durması Mesela bugün biliyorsunuz Hüseyin Bey'in namesinin imzalanmasının ikinci yılını idrak ettik Hüseyin Bey'in namesi oldukça önemli Namesi iki parlamento tarafından onaylandıktan dokuz gün sonra hatırlarsınız herhalde Şubat ayıydı Çünkü Haziran'da imzalandı ama Sanırım Şubat ayında İmzalandı. 9 Şubat diye aklımda yanlış hatırlıyorduk Yani parlament Şubat'da onu testik ederdik 9 Şubat diye aklımda Ondan 9 gün sonra da Hatırlayın Putin, Ilam Ali'ye bir çağırdım Moskova'ya Moskova beyan namesi imzalattı 22 Şubat'da doymuz Evet 9-22 Yani 11 günlük bir şey var Fark var Bakın bunu önemli Burada Azerbaycan buna mecbur kaldı Burada Azerbaycan halkimiyetini suçlamamak gerekir mecbur kaldı çünkü Şuşa beyan namesinin Aynısını fotokopişini çekmişler Moskova beyan namesini dönüştürmüşler Ama Moskova beyan namesinin 4-5 maddesi Şuşa beyan namesini Fesed'i ortadan kaldırıyor Bu keşke hikmetin önünde olsa da Tek tek okusaydık, şimdi birden konuşurken Aklıma geldi ve sayın Cumhurbaşkanı İlam Ali'ye bile belki kapalı kapılar ardında Şuşa da konsolosluk açılmasını Konuşmuştur Ama karara bağlanmamıştır Ama bizim Cumhurbaşkanı Oldu bitti yapmayı sever Şuşa da konsolosluk açmak Gerektiğini ifade etti Ama tabii bunlar Biraz sonra belki bunları Olmayan şeyler gibi gözüküyor Yani Şuşa da konsolosluğun Açılmasıyla bağlı Azarbaşkanın özünde de Halbuki fikirler var Konsolosluğun Faliyeti nedir Konsolosluğu neyle meşguludur Siz konuşurken Ben bir bardak su alayım Siz idarede hemen geliyorum Teşekkürler sağolun hocam Gevşeyden bizim için Türkiye'nin Azarbaşkanında Herbu vakımla iyileşmesi çok önemlidir Tabi ki Azarbaşkan konsolosyasına göre Azarbaşkan arasında Harici Ölkenin herbisseleri Onun koşun birleşmelerden Yerleşmesi yol verilmezdir Bu o zamana kadar Keçerli bir maddeydi Azarbaşkanın süverinin Uyguları pozulmasın Yani Azarbaşkan 10 November Öz imzamızla Öz yugumuzu bu şekilde Mehdulaştırmışlar Ruskoşunlar gelip Azarbaşkan'da iyileşiyor Ruslar'ın Azarbaşkan'da Evleşmesi tekiz Azarbaşkanı yok Hem de bütün canlı gafgazı Öz, nezaret altına almalı Riyallaşır Ona göre bugün Bizim için alternatif Dediğimiz Kardeş Türkiye'nin Azarbaşkan'da iyileşmesidir Şurada konsulluk olabilirler olmayabilirler Ama Türkiye Azarbaşkan'da herbisselerden birleşmelidir Yerleşmelidir Manitör merkeze açıldı Onun da faaliyeti yoktu Rusya buna imkan vermiyor Asıl metinden demeye lazım Belki yere değil hocam Türkiye'nin burada iyileşmesinden bağlı Rusya'nın müvkiye ortadadır Evet, sizde ifade ettiniz gibi 10 Kasım anlaşmasında Olmayı arzu ediyordu Fakat oldu bitti Çünkü hatırlarsanız Akşam 8-9 civarıydı sanırım Mahçıvan sırrılarında Rusya helikopteri düşürüldü Bunun üzerine Derhal Putin Aliye ve Paşiyanı Moskova'ya çağırdı Orada Türkiye ile Aliye belki Temasa geçse bile Bir anlaşma metlinin hangi aşamada Muhtevasını bilmediği için Orada Türkiye en azından Barış Lücü adı altında Dolundurabilirdi Veya da anlaşma metinleri üzerinde Türkiye bazı fikirler ileri sürebilirdi Ama bunlar olmadı Sonra sizde ifade ettiniz gibi Bir gözlemcilik adı altında Bir statü daha sonra gündeme geldi Onun da çok karşılığı söz konusu değil Şu anda 10 Kasım anlaşmasına göre Bekçılığa harfındaki 2,5 yıl geçti Rus Barış Lücü Dağlı Karaba Ayarlı Erkış durumda 1960 olarak ifade edildi Peki metinde ama daha fazla oldu Bizim bölgedeki elde etmiş olduğumuz bilgilere göre Rus askerleri bölgede Ama Rus askerleri 5 yıl zarfında Bölgede kalacaktı Yetiçe itibariyle Çatışmalar devam ederse Rus askerlerinin kalma süresi 2032 bizim 40 katta 2050'ye kadar Uzayacağı ile ilgili de Endişeler söz konusu Tabi burada önemli olan Hem Azerbaycan için, hemen menistan için Sıfırlamak lazım Şu anda çatışarak kimse kimseyi karşıyım Üstündük elde etme şans söz konusu değil Çatışmaları kim çıkarıyorsa Bunu tesis etmek zor çünkü iki tarafında Resmi açıklamalarıyla ilgili Bilgi sahibi olabiliyoruz Bu çatışmalar bölgede Ermenistan'la Azerbaycan sınırının Çizilmesinin önünde engel Bu çatışmalar Rus askerinin bölgeden çekilmesine Önünde engel Bu çatışmalar Azerbaycan'la Engel dolayısıyla Rusya'nın bölgede Uzun süre kalmasının Önünü açtığı için iki taraf içinde Beklenen bir durum değil Hatta geçtiğimiz aylarda Özellikle Avrupa Birliği'nden birkaç Sivilgözlemci Azerbaycan-Ermenistan sınırlarına Yeliştirilek Gözlemcisi tatuşuna Gelmişlerdi Bunu sayısı artabilir Hatta bu yabancı askerle Sınır güvenliği korunabilir gibi Bir konuma gelebilir Türkiye asker göndermesi istemediği için Aynen Rusya'nın Türkiye-Ermenistan sınırlarını koruduğu gibi Ermenistan-Azerbaycan sınırlarında da Rus askerlerinin yerleşmesiyle ilgili Rusya önümüzdeki günlerde Bir beklent içine girebilir Bunları göreceğinde bulundurmakla Buyurun hocam Dinliyorum Bunları göreceğinde bulundurmak gerekir Çünkü Azerbaycan bölgede inkişaf eden bir devlet Türkiye-Azerbaycan'a Ermen Haluker'da destek olan İşte iki devlet bir milletin de ötesine Geçilen bir ilişkiler Süreci yaşanıyor Ama buna rağmen Şu da göz önünde bulundurmalı Türkiye bir hükümet değişti Türkiye'de bakanlar kurulu değişti Dışişleri Bakanı değişti Militama Bakanı değişti Bunlar yeni dönemi Belki bir zaman geçecek Bu bile Azerbaycan Türkiye ilişkilerinde Kırılma noktası oluşturabilir Çünkü İran Hem Azerbaycan'ın etkili hem Türkiye'de etkili Bunu yabanatmamak lazım Konuşmayarak aslında birbirimize kötülük ediyoruz İran konusunda ilk defa Sayın Cumhurbaşkanı 44 günü savaş doğrası Zafer geçidinde Azerbaycan'da bir şiir okudu Arası ayırdılar Kumile doldurdular Şiirini okudu ama Sayın Cumhurbaşkanı bilerek okumadı Promptura yazdılar orada okudu Ama bunun ne anlama geldiğini öğrendiğinde Ciddi anlamda Türkiye ile İran arasında Diplomatlar gitti geldi Biz Türkiye olarak İran aleyne Üst düzey yani devlet etkileri bazında hiç Açıklama yapmıyız Bu da İslam Dünyası'nın hassasiyetinden dolayı Ama İran'ın durumunu Pozisyonunu yapmaya çalıştılarında Yakından takip ederiz Mesela biz Suriye'de Resmiyette Üçleri ile çatışıyoruz ama Gayrı resmi olarak İran'la çatıştığımızı Türkiye'de herkes bilir ama bunu kimse ifade etmez Çünkü İran'ın hassas bu durumu söz konusu Bu asıl ası eti sürekli gözetmek gerekir Bir istisna İşte geçtiğimiz günlerde Zengezur koruduğunun aşılması konusunda İran'ın tutumu Sayın Cumhurbaşkanı açıktan ifade etti Çok ilginçtir bu Yani bunu üzerinde çok düşünmek gerekir Ama Dediğim gibi bölgede çatışmayı Bölgede diplomatik görüşmeleri Üst düzeye çıkartmak lazım Amerika'da, Moskova'da Avrupa Birliği'nde de olsa Bu görüşmeler önemli Ateş kesik kesinlikle sağlamak lazım Ateş kesik ilerleri önümüzdeki günlerde Ermenistan'la Azerbaycan sınırını Başka askerlerin korumasını Gündeme getirebilir Bu da Uzun süre Azerbaycan'la Ermenistan sınırlarım açılmaması anlamına gelir Bu da bırakın Zengezur koruduğunu 10 kasım anlaşmasının iletin ve letişim Atlarının bile devreye girmesi Önüne geçilmiş olur Bu da bizim istediğimiz, arzu ettiğimiz bu durum değil Bakın, biz hep Ermenistan'da bağış yapalım derken Azerbaycan'daki Ermeni algısı üzerinden Eleştirilebiliriz Hatta bize Ermeni sever bile denebilir Bakın açık ben hep söylüyorum Ben çok açık konuşmasını severim Biz seveceksek Türk'ü severiz Türk'ün dışında Sevecek çok Gönlümüzde yer kalmaz Ama Azerbaycan'ın kendi ayaklar üzerine durabilmesi Devlet olarak inşaat edebilmesi Enerji kaynaklarını satarak Daha büyük bir devlete Daha büyük bir ekonomiye kavuşabilmesi için Ermenistan'la bağış yapmak Ve sınır kapılarını Açmak durumunda Bu Ermenistan için de Gerekti, Türkiye için de gerekti Hocam, burada bir Soğal var Değerli Refile Khan'ın soru şurada Sankt-Petersburg'da Azerbaycan, Rusya ve Ermenistan Başprakorlarının Başsavcı olur da Prakor, Türkiye'de Başprakorlarının görüşü Geçirilir ve en iyi günde Serhat'ta askerimiz yaralanır Zenginan istikametinde atışımı olur Bütün bunlar ne demektir Rusya'da Azerbaycan, Ermenistan Ve Rusya'nın başprakorlar Türkiye'de başprakorlara yargıtay mı değilsiz? Yargıtay evet oralar Anayasa değil değil mi başprakorlar? Anayasa Yani Yargıtay başkan Yani yargıtay başkan olması lazım Yani Kanunların icrasına nezaret ediyor Kontrol edin Onların bir araya gelip de görüşmesini Görecek bir sebep yok Bunlara ya da dışları bakanları görüşür Ama Yani Rusya'nın cesadüf var mı Onların orada görüşüyle Serhat'ta başkalarından izleyici olursa Tesadüf olabilir ama Biliyorsun Rusya'nın içkilerinde Tesadüf epek yer yok Hem Azerbaycan hem de Ermenistan barış yapma konusunda İstekli oldukça Bölgede kontrol edişi çatışmalar oluyor Yani bu Rusya'nın 30 yıldır 200 yıldır bölgede hakim olması Yani Bazı konularda Çok daha bizim tahminimizden Öte bölgede etkili olması Kendi kontrolündeki gruplar üzerinden Çatışmaları çıkarmak ihtimali Söz konusu yani bunu Örnekleriyle söylemek mümkün ama Çok örnekler teferatuna girmek istemiyorum Netice itibariyle bölgede Diplomasi Hareket'e geçirmek lazım Barışı bir önce tesis etmek lazım Yani 2 karış, 3 karış toprağa bakmadan Yani toprak için biz öldüren Bir topluluğu, sürküz Şehit, kanlarımızla suladığımız Toprakları kimseye vermeyiz ama Bu çatışmalar daha fazla İçinden çıkılmaz krizlere dönecek Onun için bir an önce Güney Kavkasıya'da Huzuru test edip Azerbaycan'ı kendi ayaklar üzerine Devletleşme ve Milletleşme sürecini Hızlandırmak adına bu barışın test edilmesi Ve Azerbaycan'ın Ermenistan arasında Normal devletler gibi gidiş gelişin Hızlanması gerekir Böyle olunca zaten bırakın Zengezur koridorunu Bütün Ermenistan'ı biz koridor yaparız Bakın, Ermenistan nüfusu Resmi olarak 3 milyon ama Fili nüfusu 1 milyon 800 bin Azerbaycan nüfusu 10 milyon Her ne kadar Cumhurbaşkan nüfusu az 5 çocuk yapın Diyip dediği hazurunu KKH'ye boğduysa da 10 milyon nüfus, altta 40 milyon İran'da Türk nüfusu var, 85 milyon Türkiye'de yani toplamaya Hane'sin hanesi yetmiyor Hocam, Türkiye'de 12 milyon insana muhabinet verirler 12 milyon insana Azerbaycan'da çocuklara Para vermediler, yani 100 manat 100 manat ne gede olur Türkiye parasıyla aşağı yukarı 500 TL diye, ya 1000 TL diye ya 1200 TL diye Onu da vermiyor çocuklara Çocuklara para vermiyorsan Doğru düzgün gidalamırsa Bir evde ne enki 5 çocuk, 1 çocukla getirmek Ben istiyordum ki bu Karabag'dan bağlı Veliçimizi sonuna yakınlaşırız Herhalde Ben düşünüremki Sayın Erdoğan'ın da Ehval Rüyas yükseydi İlham Melek'in de Ehval Rüyas'ı yükseydi Bugün Azerbaycan'da Bir hakimiyet, kurtuluş günü giydedir Ondan bağlı da sual var Zamanımız kalsonu sizden soruşa Ama izleyiciler için marahlıdır Karabag'da, siz demiştiniz ki Karabag'da ateş kez pozlayacak Ama Karabag'da daha büyük, total muharbe Savaş başlayabilir mi bundan sonra Yani, mesela biz bugün Kafkaslam'da şöyle bir haber Azerbaycan Dağlı Karabag'daki gondarma Saporakçılara bir harekat Gerçekleştirebilir diye bugün yayınladık Bunu bekliyoruz Ama bölgede Rus Barış Hücun olduğu Rusya'nın olaya Müdahale etme ihtimalini göz önünde bulundurduğumuzda Bu çatışma olabilir Ama bu çatışmayı Kimin Ne maksatla yönlendirdiğini Çıkardığına bakmamız lazım Yani burada Azerbaycan'ın meraklarına, Çıkarlarına uygun bir savaştan ziyade Sanki başkalarının Menfaatlerine göre iki tarafı Çatıştıracakmış gibi bir Pozisyonla doğru gidiyor Şu an Azerbaycan'ın Çatışmaya savaşa değil Ermenistan'la, Türkiye'ye Çatış yaparak Bölgede huzura ihtiyacı var Ama Bu olmasa savaşarak Azerbaycan nereye kadar gidebilir Azerbaycan'ın askeri gücüle Ermenistan askerici mukayese dildiğinde Azerbaycan oldukça güçlü Kuvvetli Ve 4 günlük savaş tecrübesi de Azerbaycan'a çok şey kazandırdı Fakat Ukraina krizine baktığımızda Bu Azerbaycan için bir ders olmalı Ama Azerbaycan da Rusya değil Bölgede uzun sürecek bir savaş Netice itibariyle Azerbaycan istikrasızlaştırılmasına Sebebiyet verebilir Çünkü Azerbaycan enerji kaynaklarını Dünya piyasasına Satacak bir barış Ortamına ihtiyacı var Savaş olduğunda enerji kaynaklarını Dışarıya gönderme şansı azalır Savaş uzadıkça da Azerbaycan'ın hiç kamuoyunda ciddanlamda Şu arada Rusya Paşiyan'ı devirmekle ilgili Bazı hesaplar yapıyor Bunun önünü açmamak lazım Paşiyan'ın orada varlığını sürdürmek lazım Ama Savaş kaçınılmazsa da Kesinlikle savaştan Türk'ün kaçmadığını en açık şekilde Bilmekte fayda var Fakat şu anda savaş çözüm değil Ama Dağlıkarabaha da bir savaş Ortamına doğru Sürükleniyor Ermenistan her ne kadar Karabağa bizim problemimiz olmaktan Çıkmıştır Artık Rusya ile Azerbaycan Kendi aralarında problemi çözsün Dediği bir noktada Azerbaycan orada Rus barış gücünün olduğu yerde Bir askeri harekette Rusbirliklerle karşı karşıya Bırakabilecek bir profokasyon ile Karşılaşabilir Bu da Rusya ile Sormamızda fayda var Biz savaştan korkan topluluk değiliz ama Şu an Azerbaycan Rusya ile Veya da Ermenistan ile savaşmasını gerektirecek bir sebep yok Çünkü Azerbaycan 7 ayonuna aldı Artı buna Rusya'ya ekledi Ya peşinden de Beş yıl sonra barış Hiç çatışma olmasa bir mermi patlatmadan Bölgede Beklerlerse Zaten on kasım anlaşması gereği Rusya Dağlıkarabadan çekilecek Burası zaten Azerbaycanın toprağı Ama çatışmalar sürdürüldüğü takdirde Rus barış gücü varlığını sürdürecek Rus barış gücünün olduğu yerde de Azerbaycanın bir askeri Harekat ile Dağlıkarabaha geri alma şansı var mı Bunu Azerbaycan Kamoyuna Azerbaycan devlet yetkililerine Bırakıyorum buna bu soruya onlar Cevap versinler O zaman teşekkür ederim Bayağı böyle şim Sonlarında geydettim ki Bugün Azerbaycan'da Türkiye'de değil Yeri gelmişken az önce Türkiye'den de bundan bağlı Tebrikler gördüm Düşünürüm ki Türkiye'de on beş iyun On beş hazıran Ve ona kadar olan dönemi En yakışı, en iyi bilenlerden biri sizsiniz İzleyici Sual veri buna göre ben sonunda isteyordum Bu vakti de fikirinize eşirdek Demokratik dünya adlı izleyici Soruşur ki Sayın Hasan Bey Elçi ve Helikopter vermedi Dünya Güzlerinin karşısına almamak için Olduğunu söylerim Ben bu suallı niye göre soruşurum Kelbecer'in işgalı aslında Rusya destekli Gencede Giyamın baş kaldırmasına Bir behane oldu Kelbecer o zaman İşgal oldu ki ondan iki hafta sonra Merhun President Turgut Oza dünyasını değişti Ve ondan sonra Süleyman Zümür başkan oldu Ve Süleyman Demreli'nin de Çok yakın münasibetlerinin Olduğunu da biz bilirik O dönemde niye vermedi Kelbecer işgalı o anda başbakan kimi Peki sizin azar bacının toplumuna Bununla bağlı diyeceğileriniz var Düzde bugünkü mevzudan kenarda Bu günkü güne adekat olarak Ben istedim, sonunda bunu da sizden soracağım İzleyici, İstirah'la bunu soruşur 3-4 defa soruşur Bu önemli mesele Türkiye'de toplum katmanlarına baktığımızda %60'ı sadece Milliyetçi Muhafaza Ker %30'u %40 diyelim Sosyal demokrasi Solcu Marxist, Leninist, Batıcı, Avrupa'cı diyelim Dolayısıyla Türkiye'nin Azerbaycan'la ilgili bir politikası olduğunda Milliyetçiler başka düşünür Marxistler, Solcular, Avrupa'cılar Başka düşünür Dolayısıyla Azerbaycan'da da toplum tek Merkezi düşünmüyor İrancı var, Rusya'cı var, Türkiye'ci var Dolayısıyla Türkiye'nin bu eksikliğini gündeme getirerek Azerbaycan'daki Rusya'cı ve İrancı'lar Türkiye'nin İşte Elçi Bey'in bir helikopteri istedi de vermediniz diyerek Azerbaycan'da Türkiye sevgisini Üzerine baskı kurmaya çalışıyorlar Onun için bu soru sürekli gündeme getirilir Evet Elçi Bey bir helikopter istemiştir Süleyman Demirel vermemiştir, verememiştir Çünkü 91'de Sovyetlerin en büyük sıkıntısını Batı ülkeler içerisinde Türkiye çekmiştir Ha bugün Rusya, Sovyetler, Türkiye işgal etti Ha bugün işgal edecek Türkiye'de bir çatışma var Kardeş kardeşi vuran 1980 öncesi Sağcılarla soğucular İç savaşın eşine gelmiş durumdalar Ve bu çatışmadan kaynaklanarak Aynen 79'da Afganistan Rusya tarafından işgal edilme teşhepçi gibi Türkiye'nde bir işgaliyeti söz konusuydu Ve Türkiye'de Büyütüldü ki Hatta Süleyman Demirel şunu söyledi Yani Kızıl Ordu'yu karşımıza mı alalım Yani oraya helikopter gönderdiğinde Sanki Türkiye ile Kızıl Ordu Karşı karşıya gelecekti Bu korkudan dolayı, bu çekinceden dolayı Süleyman Demirel Helikopter gönderme konusunda Biraz gerçek davrandı, yanlış yaptı Yani bunu, bak açık söylüyorum Helikopter de göndermeliydi Biz o zamanlar gün 980, 91, 92'de İstanbul'da iki ocaklarında görevlidik Bizim bir çok arkadaşımız Gönüllü olarak Değişik yollarla Azerbaycan'a gelerek orada Cephe'de savaştılar Biz de zaman zaman geldik Hatta ben Ermenistan tarafına bile geçtim o zamanlar Bunlar çok özel bilgiler, söylenmemesi gerekir Ama Devlet politikası, Türk Milletçileri Zaman zaman benimsemezler Onlara rağmen Türk Milleti'nin, Türk Devleti'nin Türk Milletleri'nin ispali içinde İstiyatif alırlar Ciddi anlamda Türkiye'den Gayrı resmi destekler oldu İşte Bosna'da, Sıtlara karşı Boşnakların vermiş olduğu mücadeleye Türkiye devlet bazında Kısmen ama vatandaş bazında Milletçiler bazında çok önemli destekler oldu Böyle olunca da Helikopter'in gönderilmemesi Bizim suçumuz Bundan dolayı özür diliyoruz Ama şunu da unutmayın Türk Milletçileri Baku'ya gelerek Cephe'de Karşmışlar da bizim orada arkadaşlarımız Gazi olmuştur, bizim orada arkadaşlarımız Şehid olmuştur Demirel'in soğuk savaş dönemi Siyasetçisi olarak Sovyetlerden çekilmesi, korkma kasebiyle Bunu göndermemiştir Artı Türkiye'den Helikopter'in gönderilmesi Gürcistan üzerinden gitmesi lazım Helikopter'in uçuş mesafesi Bunlar Uluslararası Kuk'a göre İzin alınması gereken olaylar O anda anlık olarak bunu Şunu yapılabilir miydi? Belki daha fazla Savaşçı gönderilebilirdi Kırk dört günlük savaşta Erbenistan basınında söylendiği için Söylendiği için söylüyorum Ermeniler hepsini söyledi Biz Azerbaycan'a karşı değil Türkiye'ye, İsra'yla, Pakistan'a karşı savaş Kaybettik Çünkü onlar Cephe'de savaştı İfadeçini kullanıyorlardı 1991-1992 şartlarında Türkiye belki İfade ettiğiniz gibi Özal'ın ölmesi için Soğuk Savaş döneminin bitmesi Onun hala Psikolojik Yılgın'ın üzerinden Atılamayış olmasından kaynaklanan Helikopter faciasıyla Karşı karşıya kaldık Ama Siret Süleyin Oğun isyanında Gözarda etmemek gerekir İki isimde ifade ettiğiniz gibi Elçi Bey'in görevden Uzaklaştırması konusunda Süleyman Demirel'in Gözarda etmemek gerekir Bunları tartışırken Ne de Türkiye'nin gönlünü kırmak Arusuna değiliz ama burada sorumluluk Türkiye'ye aittir Biz Türkiye olarak bu konuda özür diliyoruz Türk Millet olarak, Türk Milletçiler olarak Özür diliyoruz ama 4 günlük savaşta ortaya koymuş olduğumuz Yardımlarla En azından Helikopter Faciasını diyelim Unutturmuş olduğumuzu Olmamız gerektiğini umuyoruz Fakat dediğim gibi burada da Türkiye'deki marşistiler 2024 Nisan Gündeme geldiğinde Ermenilerden özür dileme Kampanyası yaptıkları gibi Azerbaycan'da da Rusyalcılar Olması mümkün Onları da hoş görmek lazım Çünkü demokrasi kültür içerisinde Rusyalcılarda, İrancılarda Hoş görmek gerekir Ama bu Azerbaycan devletinin Temellerinin sağlıklı bir şekilde Otulmasına engel olmamalı Onlar Rusyalcılar belki Bir inkişaf ettirmeyi düşünüyorlardır İrancılar, İran üzerinden Azerbaycan'ı daha iyi inkişaf ettirmek isteyebilirler Ama Azerbaycan milleti Evet, Azerbaycan Türk milleti diyelim Azerbaycan milleti diye bir millesöz konusu değil Azerbaycan Türk milleti de Azerbaycan Türkleri de Türklük üzerinden Azerbaycanın Temellerinin daha sağlam bir zemini oturtup Bir inkişaf süreci Başlatmak arzusunda Ve bunun için de Ermenistan'la çatışma değil Ama Rusyalcılar ve İrancılar'ın İşinde daha çok gelebilir Ermenistan'la barışarak Artık savaşı Azerbaycan gündeminden Çıkarıp enerji kaynaklarını Daha diplomatik bir sanata dönüştürüp Dünya piyasasında Söz sahibi olması lazım Önümüzdeki gündem güzel gündem olacak 4 günlük savaş Azerbaycan'a Devletleşme ve Milletleşme sürecinde Çok önemli katkılar sağladılar Ama Azerbaycan Ekonomik gücünü Ermenistan'ın da barıştıktan sonra Halkın sosyal rafağını arttırmak Demokrasi insan hakları Arttırmakla ilgilip Kullanması gerekir Çünkü siz de ifade ettiniz Evet pek çocuk önemli ama Çocuk parasını da vermek gerekir O zaman çok teşekkür ederim Bu pazitip notlarla Bugünki verişimizi bitirelim Ama elbette biz çok istiyelim ki Bugün Azerbaycan'da Azerbaycan kişiyordu Türkiye İran, Çin üçgeninde Ve diğer taraftan Türkiye, İran bu üç bucağında Azerbaycan'ın yeri Strateji olsa da Burada Türkiye'nin desteğine ihtiyacı var Çünkü her taraftan Bu üç bucağın yani birinci Bucağın telsirinden Telsirilemeyebiliriz Yani onun menf telsirlerine Böyle Türkiye Azerbaycan'da yerleşmelidir Milli rademiz bunu terabedir Hakimeti radesi neyi terabedirse Eitsin, zahirde gördüklerimiz yok Bizim için çok önemli olan Türkiye, Azerbaycan Strateji, gardaşlılığı Belliyi, emeş taşlılığı Önemlidir Bunun da en önemli Tereflerinden biri de her bir emeş taşlığı Ki bu da var Ama bunu daha da inkarbettirmeye lazımdır Azerbaycan'ın birisi ses herhalde İş kaldı, o iş kaldı Teşekkürler Profesör Doktor Hasan Okutay Hocamız bizim canlı yayımda Programımızın konağı oldu Ve canlı yayımı burada sona çattırırız Sağ olun sağ olun Tanrı Vetenimizi Tanrı Milletimizi Borusun teşekkürler hocam Ben teşekkür ederim Ankara'dan Türk Dünyası'na, Turan coğrafyasına Selamlar, bayıl aksiyonlar Salamlar bizden Allah'a emanet sağol