 Magandang araw sa ating lahat. Ako po, si Carlo Mikail Aymonggaya, Assistant Professor sa University of the Philippines Dileman, Departamento ng Filipino at panitikan ng Pilipinas o yung UP-DFPP. Natuturu ako ng mga subjects sa Philippines Studies o Araling Pilipino, WICA at panitikan ng Pilipinas. Isa rin ako tubong sebuano. May mitong pinapakalat ang mga loyalista ng Yumaong Dictador, na si Ferdinand Marcos Sr. na limitado lang ang paglaban sa Dictadora sa isang maingay na minoria sa Manila. Pero sa katunayan, maraming bahagi ng Bansa ay Centro rin ng protesta laban sa malagim na panahon ng pagharing militar. Well, actually hindi na ito masiado alam ng marami sa mga mas nakakabatang generation. Pero ang Sibu, isang mahalagang Centro ng kalakalan, edukasyon at mas media sa Visayas ay kilalanoon sa Kasaysayan bilang anti-Marcos country. Actually, taong 1987 ako ipinanganak sa Sibu City, hindi ko na inamutan yung Marshalo, pero ang mga magulang ko sa panahon ng kanalang kabataan ay naging bahagi ng mga pangkilos na lumaban sa Dictadora. At isa ito sa mga rason ng tulak sa akin na mga saliksik hingil sa mga kilusan at mga pakikibakang bayan na lumaban sa pangaabuso at korupsyon ng Dictadurang Marcos doon sa Sibu. Nang ipinataw ni Marcos ang batas militar, naging kabilan ang mga Sibuano sa mahigit 70,000 kataon na in-arresto at ibinilanggo ni Marcos. Sa kanyang pag-alala sa panangiyon, isinalisay ni Demokrito Barsenas, Datting Vice Mayor at Leader ng Opposition sa Carcar, isang taon in Southern Sibu, na nakita niya ang ilang kilalang aktivista mamahayag at personalidad ng opposition sa hingpilan ng Philippine Kosabilaris sa Osmenya Boulevard. Di na keep kasi yan si Aton ni Barsenas na time. So, kabilan sa mga ibinilanggo, mga scholar at manonulat na si Naresil Mujares, si Mike Inclino, si George Flores, isang leader mangagawa at mga leader iso jante tulad ni na Antonio Concepcion, Melby Francisco at Menrado Paredes. Mababasa ang mga ala-ala ni Barsenas sa kanyang koleksyon ng mga sa Naesay na inilat hala bilang libro Never Again noong 2019. Bakit po ang mga ibinilanggong mga Sibuano? Dahil ang Sibu, nang nabanggit ko kanina, tulad ng iba pang mga lugar sa Pilipinas, ito yung naging centro ng aktivismo ng kabataan at pakikibakan ng mamamayan para sa nationalismo, demokrasya, at justi siyang panlipunan in the 1960s around mga unang taon ng Dicada 70s, 1970s. Panahon ito ng lumalalim na crisis ng isang ekonomiang controlado ng dayuhan at rasado, agrario, palasa sa import, nakatun sa export. Unti-unting na pupukaw sa panong iyon, taong bayan na kailangan baguhin ng sistema ayun kaya Menrado Paredes. At the time, he was a member of the Samahang Democratico Nakabataan at SDK in Sibu. Now, he's a retired RTC judge na doon. Nag-iaktivo ang kanyang organization yung SDK, pati yung Kabatang Makabayan, RKM, at iba pang mga grupo ng aktivista sa mga universidad at kolehiyo sa Sibu. They organize mga students sa iba-tibang mga issues tulad ng paglaban sa pagtahas ng tuition, panawagan para pabutihin yung mga bulok ng mga school facilities pagtutul sa mga mapanupil na mga patakaran sa loob na mga paralan yung binabawalan yung papahayag na kalang saloobin yung censorship sa mga school papers, yung panghigpit sa karapatan na mga organized within the campus. Binoon nila yung mga malalawak ng mga alian sa para harapin ang mga issue ito. Isa sa mga tampok nyan, halimbawa yung consolidation for reforms of the youth o yung cry, CRY, na pinangunahan ng SDK. Ginawang daluyan na mga student activists at the time, yung mga student councils and student applications para sa paglaganap na progresibo ang kaisipan at pagsasagawa ng mga militanting paquilos, mga paglarali ganyan. Pinataas nila ang pampolitikang kamulatan ng mga mag-aaral at kabataan sa pamamagitan ng mga pagaaral at paghimok sa kanila na pumunta sa mga kumunidad ng mga urban poor, mga mangagawa, mga mga mga sasaka at iba pang marginalize ng mga sectors upang makibahagi sa kanilang hika-host na kalagayan at mga pakikibaka para sa kanilang mga karapatan at gagalingan. So, hindi lang yung sasibu. Isa itong pangbansa at lapandaigigang pinominon 1961 pa lamang tumindig yung mga students ng UP laban sa red tagging ng binulabog nila. These were 5,000 students marching to batasan. Binulabog nila yung isang hearing ng congressional committee yung anti-Filipino activities at at time, nagpapasimuno sila ng witch-hunting against mga UP professors na inakasahan ng mga kumunista daw. 1964, itiratag yung kabataang makabayan sa paniniwala di na sapat na tumindig nalang sila for student power yung academic freedom, intellectual discourse, and student rights. Para sa kanila, dapat pakilusin, organizahin, pukawin ng mga manggagawa, mga mga sasaka, iba pang mga aping mamamayan upang baguhin ng lipunan, dapat kumihilo sila upang ibagsak ang mga panlipunang isuktura, systemic structures para sa kanila, ito yung ugat na ang crisis at kairapan. Laging nating naringig sa mga rally, yung imperialismo, feudalismo, burokarta kapitalismo, ibagsak. Narayan yung paglitao at at time ng isang pandegliga, antiwar movement bilang tugon sa guerang aggression at at time the US was invading Vietnam. Ibinulsod nito ang paglitao ng marami pang mga social movements for gender equality, queer, civil rights, environmental movements, and other na mga social issues. Maging sa socialist na black na sa China, ikinasay yung tinatawag at at time, yung dakilang proletari yung revolusiyong pakultura, miliyun miliyong mga manggagawa, saka at mga kapataan, kumilusila at at time upang labanan yung papanong balik ng kapitalismo sa isang socialist ang bansa. Dinatin yung taping ngayon, but nabiguyo yung sila. Now, 1970, ito yung time na sumabog yung tinatawag na first quarter storm yung SIGWA, ang SIGWA ng 1970. During that time, naging isto lang pugad ng activism o ang mga university sa Sibu, tulad ng Sibu Institute of Technology, ng IT. Ngayon si IT yun na yan, university na siya. University of the Visayas, South Western University, University of San Carlos, at saka yung Koleo, Desan Jose Ricoletos, ngayon USGR na yan, university na rin. Mga alalang ang FQS ang seriyan, nga seriyan ngayon na mga Dambuhalang protesta na sumabog sa unang Tatlongbuan ng 1970. Tawag nun nirisil Mujares, ito yung the year of protest. Si Ricol Mujares alam natin ngayon, siyang National Artist for Literature, pangbansang alagad ng sining para sa panitikan. But at that time, he was still a new instructor sa USC at isang periodista. At yun na nga, dinescribe niya yung mga rally doon, the year of the protest, in his reportage, tungkul sa sunod-sunod na mga protesta sa doon sa Sibu. But at the same time, matindi rin yung reaction ng mga authorities sa paglawak ng protest movement and activism. Tinitiktikan ang mga activists ng Philippine Constabulary. Kasi nga, tinatawag nila yung mga org nila, yung SDK, yung KM na mga communists, terrorists, front organizations, para katalad ngayon. May ilang mga universidading nagsuspend at yun, yung mga ilang mga kilalang mga student activists and student leaders na expulsion sila from their schools. At tanuong oktober 22, 1970, binaril patay ng mga autoridad, yung labingpitong taon na si Ramon Duong, isang protesta sa harap ng CIT. Noong marsol 1971 naman, pinatay baril ulit, yung isa pang estudyante na si Edgar Ibiza. He was from CSJR, Koleo, Disano Sericoletos. Ngunit, nagnumula rin sa iba pang lugar, yung mga sentimentong anti-marcos sa Sibu. Maalala, at a time ang dominanting angkang pang politika in the province and in Sibu City also, yung mga usmenya. Sa post-war period, si Serhing Usmenya Jr. He was the son of Serhi Usmenya Sr., who was president during the Commonwealth time. Tinuturin siya na political kingpin doon sa Sibu. In 1969, this was the national elections. Hinamon ni Serhing Usmenya, sa pag-presidente kasing atumakbusi marcos for a second term. Natalo si Usmenya, kasing, well, it was a elections para sa maraming Sibuano, dinaya yung ni Marcos. But in 1969 and in 1971, opposition ang boto ng mga Sibuano in both the senatorial, the national, and the local elections. So sa isang banda, nariyan yung activism at the kilos protest sa pangunguna ng mga kapataan. Sa kabilang banda, nariyan yung traditional na opposition sa pangunguna ng pamily Usmenya. At iton dahilan, kung bakit sa pangpatao ni Marcos ng batas militar in September 21, 1972, isang asa mga, naging target niya, yung province siya ng Sibu. When Marcos declared Marshalo, lahat ng opposition, lahat ng resistance sa kanyang concentration ng Yaman at kapangyarihan sa kanyang pamilya at kanyang mga crony, kinitil ng dictadura, ang media, ang kongreso, ang Korte Suprema, at sinupil yung mga Sibiliberties, yung karapatan ng mga pahayag, mag-criticismo sa Istado, mag-organize, mag-protesta, pinalagaanap ni Marcos yung matinding propagandang anti-communist, yung fascist ideology na sinu mga sa slogan na sa ikaunlad ng bayan, disciplina, ang kailangan. In local politics, nabura sa mga pa, yung mga usmenya. Sir Hing Usmenya was, at the time, he was in the US dahil ang papagamot siya sa kanyang mga sugat na tamo sa Plaza Miranda Bami. Kasi nga, August 1971, that was the meeting, the advance of the liberal party, pinabombay yung ni Marcos. Si Sergio Serge Usmenya, the third naman, in arresto, he was the son of Sir Hing Usmenya at binalanggo sa Fort Bonifacio. Nakatakaslamang siya sa Bilangguan, nung 1977, at ayun, pumuslit siya papuntang US. Naging target din ng dictador, ang mga pagaari at proyekton ng mga Usmenya, yung 500 hectare na Hachendo Usmenya sa Karkar Sibu, ilangkin ng gobierno sa ilalim ng programa sa Reporma Sa Lupa, at yung multimiliyong dolyares na Sibu North Reclamation Project, na dati hawak ng Sibu Development Corporation, na pinamumunuhan ng mga Usmenya, kinua na yun ng Public Estate Authority ng Gobya ng Marcos. Basically, naging relatibong tahimik ang Sibu sa mga unang taon ng Batas Militar. Dinominan ng mga aliado ng Marcos, ang politika sa Provincia, na ryan ang mga gulyas sa Timog at ang mga Dorano sa Norte. Ang natatanging groupo na nanguna sa paglaban, ay yung underground, yung Kilosang Lihim sa Pamumuno ng Communist Party of the Philippines at ang kanyang armadong pangkat, ang New People's Army, wala talagang presence ang NPA sa Sibu, kasing highly urbanizing Sibu, no? In 1972, sa kabilan ng mga peking balita na pinapakalat at that time, ng Philippine Cossabuilari, na meron daw, upang bigyang katwiran ang Batas Militar. Maraming mga activists na hindi na dakip sa pagpataw ng Batas Militar ay nampas siyang patulay na lumaban sa pamamagitan ng pagsanib sa CPP saka sa NPA at na-distino sila sa iba tibang Provincia, sa Visaya, sa Timindanao upang manguna sa pag-organisa o kaya naman lumahok sa Armado pakikibaka doon. Matugumpay na nabuo ang mga larangan guerrilla ng NPA sa Mindanao at Samar noong 1973, you had naman sa Negros noong 1975, sa Leyte noong 1982, noong at sa Bohol noong 1985. Naging, well, naging talamak, ang pangungutang ng Dictadurang Marcos upang Pondohan, ang mga Dambuhalang naging pilot area yung Sibu sa mga programang rural road ng World Bank at saka ng USAID, the US Agency for International Development. So, well, 20 years naman kasi yung Marcos Rule, sa 61 kilometers ng roads, 11 concrete roads, bridges yung mga ipetat-ipina tayo, as of the year 1982. Syempre, well, kapalit ng mga projectong pang infrastructure ang ito, yung pagsangla naman sa kinabokasan ng mga ordinari yung Pilipino, naka-singa. Up to 2025, binabayaran pa natin, yung foreign debt ng Marcos years. Sa mandato ni Marcos, binunyong yung Regional Development Investment Program, ibinenta, inilako yung provincia upang akitin yung mga foreign investors. Kaya nandiyong central visayas, regional project, yung CVRP, na pinondohan ng 22 billion dollars na, na yun, World Bank. Sa tangin nito, itinatag yung Maktad Expert Processing Zone, yung MEPs, bilang bahagi ng programa ng Dictadora, na ilako ang cheap labor, murang lakas pagawa, ng Pilipinas, sa Dayuhang Monopolyo Capital. Ginawad yung pang turistang aktividad, yung Sinulog Festival, ito yung nags-start, sa pangunan ng Ministry of Youth and Sport Development, sa provincia, bahagi ng mga pagsisikap na isulong ang turismo upang palakasin, ang lumulubog na ekonomia at tapabanguhin ang imahin ng Bansa, na nadungisan ng kalagayan ng Batas Militar. Hindi nalalayo sa kalagayan ng iba-tiba ang bahagi ng Bansa, ang realidad sa Sibu, sa ilalim ng Batas Militar, panunupil at pagihirap para sa karamihan, at na-concentration ng Yaman at kapangyariyan sa mga Marcos, kanilang mga crony, general, at mga ka-aliadong political dynasties. Ngunit, gaya ng iba-mahagi ng Bansa, nungtiyun tiring naging lunsaran ang Sibu ng mga pakikibaka at kilusang bayan, laban sa pasismo at diktadura. Mahirap isustine yung isang ekonomic model na nakabatay sa pangungutang sa mga dayuhang multilateral institution para sa mga malalaking proyekto na may bahid ng corruption para sa pakinabang ng mga crony at pamilya ng Marcos. Kaya sa pagtatapos ng 1970, yung dekada na yun, hinarap ng Pilipinas yung matinding crisis na rumurok sa pagpasok ng bagong dekada. Ayun sa datos mismo ng Goberno pumalo sa 49.8% yung inflation sa taong 1985, habang 59% naman ng population ang itinuring na mahirap o under the poverty line ayun sa mga official na datos. Kaya upang iligtas ang kanyang sarili at patuloy na gawing lehiti mo yung dictatorship sa harap nang nagbabadyang pagsabog ng galit ng taong bayan nagdaho si Marcos ng isang palamuteng election para sa 165 ka taong IBP, yung Interim Bantasang Pambansa. Ginanap yung elections on April 7, 1978 and this was dominated by the Kilosang Bagong Lipunan yung KBL. Ito ang political party ni Marcos. But instead, naging mitsapa ito sa pambamsang antas sa higit na paglawak ng sentimentong contramarcos na nagsimula ng bumuhos sa sunod-sunod na mga protests sa lansangan. On the eve of elections na April 6, 1978 ni Yanig ang buong kamay nilaan sa isang noise barrage na nagpahayang ng suporta sa opposition na nakatipon sa partidong lakas ng bayan o laban ni Benigno ni Noy Akinu Jr. So yan, yan, laban. Sa Sibu, nangyari yung hindi inasahan lilam paso ng opposition yung Marcos party, yung KBL kabilang yung mga gulias, Dorano, these were the top political dynasties. Even si Lito Osmania was at that time, it wasn't Osmania, but after 1973 na pinalayang siya from arrested, being arrested, ay pamanimit siya kay Marcos, talus na lahat. Out of 15 opposition kandidates which won all over the country, 13 doon, nagmula sa Sibu, yung kanilang partidong tinatawag na pushon bisaya. So mula sa panawang ito, naging tampuk na ang Sibu bilang isa sa mga centro ng opposition contra Marcos. Sa sama ang mga Sibuano sa daluyong ng protesta na nagsisimula pang pumutok sa iba't ibang panig nagbansa, maalala natin na una na binasag katahimikan ng batas militar ng naglunsad ng WELGA, ang mga manggagawa ng latundenya, datos oktober 1975. Lumabas nulit, yung mga students sa lansangan nang idinaaus yung boycott movement again, satuition increase na ang 1977, marami, libulibong mga sa yantayon, bumusulit sa mga lansangan. And it was in 1979 na itinayo yung provincial formation ng League of Filipino Students doon sa Sibu. Yung LFS kasi, isayan siya sa mga mass organizations ng mga students na binuo upang konsolidahin ang mga napakilos sa boycott movement against the tuition hikes in 1977 ng tayo yung LFS ng mga balangay sa University of St. Carlos, St. Teresa's College, South Western University at sa UPC Vocallege. Nagging tampok na usapin na nagpakilos sa mga students yung this time yung tinatakog nila na Democratic Reform Movement. Yung panawagan nila, kilangang ibalik yung mga conseyo ng mga aral, kilangang ibalik yung mga publikasyon pinatlak, isinara na Dictadora, yung another issue din nila yung tuition increase. Sa gitna ng daluyong na ito, nabuurin yung local na chapter ng College Editors Guild of the Philippines, yung CEGP, isang aliansa ng mga mamahayag sa campus at yung National Union of Students of the Philippines na this time dati kasi under Edgar Hobson pre-Marshalo time it's a reformist org this time, nahawa ka na siya ng mga radical. Noong September 1980, nag-anap ang kauna-unahang boycott sa Sibu sa protesta ng mahigit 2,000 students from the University of San Carlos laban sa pagtahas ng mga matrikula. The same year din, marahas na binawag yung isang protesta na anti-tuition increase sa Southwestern University at nag-resulta ito sa Pagbaril Patay, nang isang estudiante, muslim yun na student leader Bashir Majid. Bilang reaction, binoon ng mga students in Sibu yung tinatawag nilang concerned students for human rights. Kabilang sa mga unang nagsagawa ng pag-organisa sa mga communities during Marshalo, yung mga religious organizations tulad nito ang SCAPs share and care, apostolate for poor settlers that was organized by the arch diocese of Sibu. Nandyan din yung Visayas Secretariat for Social Action, United Church of Christ in the Philippines, o yung UCCP, at Visayas Ecumenical Movement for Justice and Peace. Nanguna yung mga organizations naman ito sa pagbubuo na mga tinatawag na mga BCC o BEC, yung basic Christian communities o kaya basic exclessial communities na mga centruhan ng kollektibong pangkilos na mga mamamayan. Nag-organisa rin yung mga maralit ng Lunsod, Urban Poor, informal settlers, sa barangay alaskamang baling, sa barangay bariolos, sa North Reclamation in Sibu City, laban sa malawakang demolition. Ang paki-kibakang ito ang mga naging batayan sa pagbubuo ng isang coalition ng mga Urban Poor sa Sibu, yung panaghubpung sa mga kabus na tagadakbayan o yung panaghubpung. Kabilang na yung bariolos, Confederation of Organizations ito, yung Brupa, Birodrigas Urban Poor People's Association, yung Suba, barangay Suba, Residence Association, Sura, Kristohan ng Katilingban sa Pasil, o Kriskapa, MacArthur, Highway Residence Association, Mapra, Mandaway City, Urban Poor People's Association, Makupa, yung alaskamang baling Confederation of Organizations. Dito din nagsimula din na mag-organize yung nangkahiusang Driver sa Subbu o Nadsu. This was an association of drivers na inorganize na 17 major na mga Jeep Neroots within Metro Sibu. In 1979, December 10, this was Human Rights Day, abod sa 3,000 katao yung Lumaho sa protesta, sa Fuente Osmenya. Brutalitong binawag na mga polis and din nakip si Father Rudy Romano. Pag-protest leaders at that time at pinalayan na lamang siya after sa intervention ni Senator José Dioc of the Free Legal Assistance Group. Itong si Father Rudy Romano magiging Familiar Facian siya in the protest movement in Sibu, kasi nga he would lead the coalition against people's persecution yung nangkahiusang Subbu alang sa demokrasya o yung nasud. Itong mga ito, ito yung magiging local na formations na o bayan. Mula sa puntong ito, magiging regular na pangyayari sa Sibu, yung mga marahas na confrontation ng military trying to disperse itong mga kilos protesta. Nang inanunsyo ni Marcos yung paglunsad ng isang pangbansang election ng 1981 kung saan sa sabak siya muli sa pagkapangulo, sinaportahan ng opposition in Sibu, yung panawagan ni Salvador Laurel para sa boycott. Kasi para sa kanila, this is another moro-moro. This is another fake elections na pagpapabangulama ang sa dictatorship. And hinubog ng ganitong boycott campaign ang isang malawak na nagkakaisang prente sa pagitan ng militanting kilosang protesta at mga kilalang leader ng traditional opposition, tulad nila Valentino Legaspi, Antonio Cuenco, sila Dodong Holgan sa Junior, George Balladhai at siyaka itong si Indaynita Cortez-Daluz na sikat nungon, meron siyang radio program. Mula sa campan niyang boycott na yan na bagay ko kinyo, yung nasud, yung nagkahiusang Sibu alang sa democracia which later became Bayan. Tumindi pa yung mga pagkilos after pinas lang si Ninoy Aquino on August 21, 1983 umabot sa 10,000 katao yung mga sumasama sa mga linguang protesta. Some of those protests include jogging for justice sa Fuente Osmania. Disto sa time na nabuo yung alliance of concern teacher sa Sibu sa Pangunguna ni Mambeth en Anoria habang tinipon naman yung mga progressiveong negosyante mamahayag at iba pang mga professional sa organization at tinatawag Professionals Forum sa Pangunguna ni Professor Zinaida Uy ng University of San Carlos. It was also in 1984 na pumutok yung isang wellga sa Visayan Blast Factory sa Barangay Guadalupe in Sibu City. Nung wellga nito ng isang militant chapter ng Associated Labor Union, ito yung dinahas ito ng police. Naunang beses, this was the first time na ginamitan yung mga protesters in Sibu ng tear gas. Nangbunga yung episode na ito sa pagbubuo ng local chapter ng Kilosang May 1. Binoorin during this time yung Kilosang Magbubukit ng Pilipinas o yung KMP na tumutok naman sa organizing ng mga magsasaka sa Balamban at Tuburan, mga towns outside of Metro Sibu. Isapang pihit ng situation sa Sibu mga marahas na protestas sa Sibu Provincial Capital na sumiklab nung May 1984 dahil nga, galit yung mga tao kasi may malawap na pandaraya sa election sa Batasang Pambansa. Yung pababaril ng mga autoridad sa isang kabataang ng protesta na mata yan, si Raul Pintoy ng pukaw pa sa mga Sibuano na sumama sa sumunod na mga protesta nang kabilang na yung May 26, 1984 na March towards Fuente, Osmania na nilahukan ng 15,000 katao. From September 1984 up to September 1985 pinangunahan naman ng bayan yung mga serian ng mga wellgang bayan. Yung wellgang bayan this is a combination of protest rallies, mga marches, mga barikada sa mga choke points in different parts of the city and parallelization of the economy and public transportation. Nabagit ko kanina yung CPP yung NPA sa taong 1985 na lang nakapasekyu NPA sa Sibu nagtayo silan ng isang larangang guerrilla sa Norte sa may Carmen sa may Northern Sibu. Sinimulan din nila yung mga tinatawag ng mga operasyong partisano o sparo operations sa ibad ibang bahagin ng Metro Sibu. Now, yung Marko seat leadership tinugunan niya yung ganitong pagdaluyong ng kilo sang anti-dictadura sa tanging paraan na alam niya sa pamamagitan ng mga crackdown at malawakang pag-arresto sa mga aktivista at kritiko noon January 8, 1985 niraid na mga police yung pulong nang Shyam Nalide Sajante sa isang bahay sa Gunob in Lapo Lapo City noon pinalaya na lamang tinatakadatang na Gunob 9 sa harap ng matinding reaction mula sa publico. Maraming mga arrest at that time batulong nabagit ko kasi nga yung parents ko naging part nyan sa Gunob 9. Isa sa mga tampoklin na cases of human respiration yung pagdukot kay Father Rudy Romano noon July 11, 1985 ano siya na wala na siyang bigla noon dinukot siya hinihilalang agentin ng militar at hindi na siya nakita pang muli noong hanggang sa kasalukuyan Now, 1986 naglunsad ulit si Marcos na isa pang halalan kasi nga galit na galit na yung mga tao noon, so kailangan yung pabunghoin ulit yung kanyang sarili ngunit yung galit ng taong bayan sa matinding pandaraya ito yung nagapoy ng popular napag-alsa matapos yung isang bigong ko dita ng mga mga sundalo yung reform the Armed Forces movement sila niyan sila Gringo Nasa niyan sila Enrile chaka sila Ramos noon hindi lang limitado sa kamay nilaan ang mga pangyayari ng popular napag-alsa sa EDSA on February 22, 1986 nagsalita pa sa harap ng 1,000 mga Sibuano si Corey Aquino in Fenty Osmenya na at ito rin yung panahon to escape yung mga military agents na tinitil siya kinanlung siya ng mga madre sa Carmelite Monastery sa Sibu bago siya nakabalik sa Maynila tulit-tuloy ang protesta sa mga kalsada ng syudad ng Sibu at sa ibang bahagi ng bansa hanggang sa napatal-sik na ang dictadura on February 25, 1986 so sa wakas napalaya si Marcos mula sa Malacanyang so balit looking back na natili pa rin yung sistem ang panlipunan na dominado ng ilan at ng dayuhan na siyang pinakaugat sa paglitaw ng isa ang pasistang dictadura kaya tuloy pa rin ang laban para sa demokrasya para sa panlipunang hostisya para sa ating karapatan hanggang sa kasalukuyan ano pa man ipinakita ng kasaysayang aking inilahan kung paanong sa paglaban ng tyraniya dito na huhubog at lumilitaw pinaka mahusay na nakatangian na mga Sibwano at hindi lang na mga Sibwano na mga tayong lahat na mga Pilipino mula sa paglaban nila pulapu sa mga naunang European Colonialista paglunsad ng pag-Alsa sa 3rd of April 1898 na Leon Kilat laban sa mga Espanol paggamit ni Vicente Soto ng periodismo upang ilantad ang pakaabuso ng mga Amerikano during the American Colonial Period hanggang sa pagtindig ng mamamayan laban sa Dikadurang Marcos dito na siguro ako nang magtatapos maraming salamat sa inyo