 Avşamın seyr olsun, əzis və dəri tanılış hüzləkləri, 13 jan var, 22. tarixində baş vaxtda saat 21-dir. Asıq söz proqramında canlı bağlandıya başlayırıq. Əziləkləri son bireftədən artı müddət ərzində efirimizdə əsas müraciət etdiyimiz mövzu məz. Qardaş ölçü olan Qazaxistan'da baş verənlərdir. Gəsəkdən, Qazaxistan'da baş verənlər günü günlən, yəni günü günlən keşdiyicə detallar ortaya çıqır. Qazaxistan'da qazaxxaldının, qazaxxistanın belə deyik. Son illərdə sərgilədiyi Türk dünyasında integrasyanın önündə sən dəmə ciddi problemlər ortaya çıqır. Problem nədir? Problem ənələ bir problemdir. Şumal aysıdır. Kremil yenə də qazaxsana və en zamanında Türk dünyasına müdaxrə etməyədən çəkimmir. Açırı mən ötən Noyaburayında, Türkiye'də səfərdə olar ki, İstanbul'da bu iclasının, səmmitinin, Türk dövlətləri birləyinin, səmmitinin, hətta Türkmenistanın belə, yəni nisbətə muhafzəkar olan və bu Türk dövlətləri birləyində, Susi də insanakları, demokratikliyə baxımından ən sonuncu yerdə gəlirdə, əndi Türkmenistan bu nimuniyə, onun tarihini bu nimuniyə düşünür. Onu da ictrakilə bir səmmitin keçirilməsi daha geniş perspektivlər və ədə edildir, məsələdə. Bu görünür ki, aftalitə bilirlərlə, quremlə bağlı bilirlərlə, bu məsələ, biraz problemləri rəzəşəcək. Bu məsələdə, bizim yerimiz hardadır. Azarbaycan ne iləyə bilər? Azarbaycanın da aşağı yıqarı problemləri çox dur. Yələ, son bir il üç ayərzində Ruskoşunların Azarbaycanda ibləşməsi, Qarabakh də ərdimizin müəyyən həll etmiş, yə, çox sesli belə deyik. Şöyə gedib çatdığımız iblələ Ruskoşunlarının dərhal Azarbaycanda gəlməsi, və bunu da öz imzamızla Ruskoşunların Azarbaycanda dəvət etməmiz, bizim üçün hansı problemləri yaratdı. Və Qarabakhın bəzi bölgələrinin, özümdə Ağdağın fizülinin, Cəbralinin, Qubadılın azal edilməsi, mən kəlbəzərin laşının adına görə çəkmirəm ki, orada hələ də problemləri mövzudur. Və hələ də kəlbəzərdə şəhid veririk. Hələ də laşının çox sesli Rus ışıxalçılarının bir başa ışıxalçı deyə olunan ışıxalı altındadır, böyük bir size kardor adı ilə. Belə bir şarayətdə bizim problemlərimiz nədir, ne iləməliyik? Bizim 1921-ci ilin, 20-ci ilin Noyaburayında Azarbaycanda, Ermenistan və Rusya arasında bağlamış, o sazışın əçəsində bizə bir zəngəzur kardoru təqdim olunmalıdır. Həm o kardor, o kardorun perspektibi nədir? Ümumiyyətlə, Türk dünyasının hazır ki, durumu nədir? Bütün məsələlərə bir aydınlık getirəcək. Həl Azarbaycanda bizim bağlantımızda, İbti Azarbaycanda ocağlarının üzvü, tarihçı alim Paşaoğuz və İraban-Azarlı təşkilatının sədri Təbriz Musayevdir, hərki izləyicimizi salam edirəm, poş veririk. Poş veririk. Poş veririk, hərki izləyicimizi salam edirəm, kanalaq olsun bütün tamoşaslarını, size Rüfkət Bəyi və Təbid Bəyi. Təşkür də. Sizləklərdən xarab şəyirəm, İfri Paylaşın Bəyənin bugün biraz ənəbi mövbüslardan kəna məsələrə də çariləcik. Əslimdə Şimal aysının müdablində Türk dünyası nəyitməlidir? Və həmin Türk dünyasının bir parçası olan Azarbaycanın bugünkü problemi də ələttinə danışıcıdır. Bütövlüyümüzü hədələyən faktorlardan, bütövlüyümüzü vədələyən faktorlardan danışıcıdır. İmum Türk məsələsindən bağlı başlayan, izlə icdərdən xarşələm İfri Paylaşın Bəyiənin, Poşəbəyi sizləm başlayan, bir taraxı kimi, bir ştumai, simai kimi, və bütöv Azarbaycan seyrdağısı kimi, və təbii ki, Turan seyrdağısı kimi, tüm günlər başlayanlar nərdən bağlı sizin də təbii ki, bürkiyiniz var. Nə başlayanız? Azasındakı proseslərəsi dansibətiniz, nə də azasındakı proseslərə Şimal aysının dünyasında savaş kimi, savaş asma seyrda dəələndirmək olarmı və bu prosesin perspektimi necə dəələndiririz? Ondan başlayan sonra mözunuzu daha midrəcik Azarbaycan məsələsi. Şəşəkçür elə, məvvələ də bir məsələn istəyiləm toxunam, bu gün ki, və eləsin adına qoydunuzuz, mühtil liderlərlə də məli Şimal aysının qarşısının almaq olarmıda, bələ başa şuna xalın belə məvzunlardır. Əvəl bir çalma deyək ki, mühtil liderlərlə istəyir, dövlət olsun, istəyir, bizim o valuable commandas olsun ya nə olur olsun, mühtil liderlərlə nəin ki, Şimal aysının heç canıq çakallın da qarşısının almaq mümkün deyir, heç bir halda. Yəni, heç şimindadını qarşısına alabilmək. Bu belə çıncısı Qazahistan məsələsində qısa cədiyək ki, bu barədə çoxlusun bir həftəd umumiyyətlə, bütün dünya Qazahistanla bağlı yazılı qeyd edir. Mən də çox vaxt çəkməsin deyək bir, iki cümləli həda doğrusu kimi belə bildirm ki, dəyişən cədkədə güzlənən müstəq iləşə, cədkədə əhalisində qaza, qaza aralısində qazaqların sayı artan və qazaqların bir toplum olarak tayaqların mühkəmləşən, mühkəmlənən bir qazaqistan, həm də o biri Sürkistan cümhuliyyətləri ilə Rusya'nın arasında nəhenç bir bufər olan qazahistan Rusya'nın çoxdan da gözünü deşirdi. Çoxdan da Rusya bu dövlətin aradan qaldırmalı çalışırdı, bu dövlət olara hərcə mühami olurdu. Bən Nazarbayə bütün aktivitəri tarizmə baxmayara, bütün o şərqdəskotlarına, diktatorlarına məxsus olan küsusiyyətlər, o özünün və ailəsinin, o oksör hesapları, milliard darı, talan, qırıqın və s. bütün bunlara baxmayara. Həm də bəlkə də bir o şəxsı xaraktirilən iləli gələr hək, mənim dövlətin, mənim ərazin, mənim qalxuzun yanaşmasından onu Rusun halinə bu ərazini vərməyə tələst vurdu. Yəni, bu müqavmət göstərirdi. Son illə rəmiyyətlə, Türkiyənin böyükməsi. Azərbaycanın Türkiyə ilə sığ nisbətən daha sığ yaxınlaşması. Burada 44 günlük bizim savaşımızda əvdələdiyimiz qələbə Tülşüstan cümhuriyyətlərin də xəyil dərəzə ruhlandırmışdı və axaqqal Nazarbayevdə bu prosesin başında gedirdi orta-asiyada. Bir nəcəl bundan əvvərdən də qazıqstan dövləti yoxdur. Qazaxlara dövləti biz qurumuşuq, bu qonlarıma qurumdur. Tağfurta nin belindən də səslani. Nazarbayevdə geri gəlmişin çvalikədə sərt mesajda, sərt çabaqlar da verirdi. Adam da biraz özünlər xəinlaşmışdı. Uzun illər boyun münasibətləri var, o trüflar, trüflar. Rusiyanın xeylis farışların da yerini yetirip zamanında xeylir Rusiyaya xidimət deyilibdi. Düşünürdü ki, buna dəhiməzdər. Onun biraz da xarizması var. Tək dövlət parçası yox. Həm də dünyada tanınmış liderlərdən biri də və qəribədə ki, bütün öz susiyyətlərinə baxmayana həm də dünyanın əksər razlarında və ki, nəxəq çəşilətlərdə xeyl dərəzdə qəbul olmam bir şəxsiyyət idi. Bunlar onun da bir alxaynını qozuna əminliyə artırdı. Rusiya bu hadisələrlə gözlərdə ki, yox. Bələ deyil. Özünlə emin olabilməsən, bu arazi bizimdir, bu arazi bizim nəzarətimizdən çanarda qalabilməz. Və nəyin ki, bu arazi bundan sonra ki, bizi bir növb gizləhtiyin arazları. Yəni özübəkistan, tuşmanistan, qırıxızistan və Tazikistan da bizim hədətimizdədir. Biz oradan da Məhz-Afqanistan-a yaxınlaşmaqçısında, eysən, və məni olabilməsən, deyib orda faktiq olaraq dövlət çəvinətlərdilər. Əvvəzdən hazırlanmış senaryozrə, insanları qaldırdılar, ordu yer etmək və haçım yaxşı dəyişiməgüsün. Əsaslar yarəttilər, bu dağımtılarla, bu hüzumlarla. Yabrısı Lusvaysi bir qazakların özünün də şərəfsiz və hain adlandırdığı bir prezidenti mühqəmləttirdilər, yeri cərimişcəm. Bu, bizə dərş olmalıdır. Yəni, qazaksanda başbirlərmət bir başa Azerbaycan'da təkslərin alması mümkün, ehtimal olunan bir məsələdi. Və vaxtında Toka-Evrin Azerbayev özü də öz qortuqunun altında büyütmüştü. Yətiştirmüştü. Və yaxşıda çolabəsən ki, siparişin ən təin yorulanda mani olmamışdı. Hər halda Toka-Evrin Azerbayev erasını bitirdilər və Rusya'nın daxılı və xarici siyasətinə, bütün tələblərinə tam şaşırda uyan mühdi bir qazaksan hakimiyyəti formalaşdırdılar. Yəni, bu baxımdan baxm-i yaraxçı bu adam prezidentiydi. Stafsular idi. Hama ölkənin real idarətciliyi Nazarabayevinin ərin də orda onun nazara alsaq, təksun, oxsünsürdə, yox, həm də eyni zamanda bir türdə də, yəni Toka-Evv səsidələndən, təin yorulandan sonra Faktüq olarak oda dövlət sevilişi başvirdi və növbətin mərhələdə hesap ediləm ki, və Rusya özünün o planlarından əlsəkən deyil okulanlar həyata kəstiməyə cəhdiləyəcək hədəf Azərbaycan və Özbəkistan olacaq Özbəkistan, Özbəkistan orta asyanın əsas dövlətidir, açar dövlətidir tam mərkəzində də həm 30 milyonundan yoxarı halisi var həm coğrafı mövqeyi elədi, həm xarizması, həm də umyət də Türkistan'da dövlətçilik ədən əsi məhs özbəkistanla bağlıdı həm də bildiğimiz kimi Özbəkistanı da o dəkəbənin kətəm məhdənin daha doğrusu sanmətində toklansında lokaşən koron, xususi sifət ifadasi ilə hədələməsi də eləməsi onun ilçin göstərəcisi dələ bilərəm şimdi bu dəyqə attan müəyyən təziklər cədir şöhrçətmür ziyaya vaxaylı dərəcədə buqdələf həmişsərlər cönvərdilir hədə qorqu cəlnir Özbəkistan daxilində çox cuman kimi müəyyən halsələri göstərilir və onun özünü cəlbələmə istiyirlərə bu prosesə alınmasa, oda da bu proseslər səyvələşi hazırlanır. Bələ bir fikir varədi həmin bu kətəksiti olduğunu görə sözlü kəsmək məzburiyyətin deyəm Bələ bir fikir varədi ki elə bu prosesdə xalın əzəlməksində Ruslanın dəvət olunmasında qəzaksının nazarbay lokaif beynin mögədi olurlar də varır da, mə gürəm sizin fikiriniz fəqrı deyil, həbək ki sizin fikirinizdə olanlar da var, əks fikir de olanlar da var Yəni, siz dün azərbayif hakimiyyətdən evlilip və əndi əsrıq belə bir fakta var ki onun ailəsinin mal varlıqları, qarrupsiyyələ əldə etdiyi və sayətlərin üzərinə gedilməsi, yəni qəzaksında yalnız onlar deyil ki gizli azərbaycında yalnız bir ailə deyil ki əksəriyyəti bu güzcəni alayımlar və bücənin xalammasıyla böyük bilətə sahib olurlar gəzaksanda da analoji durub mən sadece onlar nazarbayif faktorunu siz kususilə qeydəkdiris düşünür ki, nazarbayif bu məsələdə vurulmuş tərəfdir eləmək mən baxımda mənim şahdələrin bunu göstərir nazarbayifin şəxsı xarak deyili nazar alsaq onun bu 33-illik xəriyyətini əyərin nazar alsaq yəni gəlmiş dən hələ 1991-i ildə jəvi 90 hadisələri jəvi 90 dekabra ilə dillər orda 1986-i ilin dekabra hadisələrində ki məşhur qəzın olmuştu Almata da onun 5 illiyinə həs olunmuş bir konferans kəsirilirdi nazarbayevin patronajları altında nazarbayev özü kəsirdirdi təşkilatı orca Süleymanı buydu orda o konferansda azərbayistan numuayəndə seçimi iştirak eləmişəm və meydanda nazarbayevin təyinirə dimiklikdə çıxış eləmişəm və nazarbayev ilə görüştə olmuşam iştirak eləmişəm və adamı xeylməndə maraq doğurub onun sonrada mən o adamı çanarda müşahədə eləmişəm bir adamın danışaraq süsub çanarda bu boyda hadisələr cətsin o dinməsin hər hansı bir danışaraq əsas səndürsün qıraqda o mümkün deyil, o adamın xıslatı o adamı xüsusiyyətlər ona yor veriməsin o adam bu prosesdə ya öldürürük ya həps olunub o təcid olunub şüphəsiz ki, onun bağlı onun sfarışı, onunla bilcə, onunla unisin həsak olunmuyur çox ayıf onun əlağızı idi, inki də putinla əlağızıdır əsas bilirlərim ki, bəli burda Nazarbayev məs əramdan götürüldü də Nazarbayevin yağın ki, biz bu yağın günlərdə ağır xasda xəbərini sonra dövün xəbərini alaxızdır. Fəbriz bey, bu məsələyədə bağlısızın fikiriniz var mı? kankerik olaraq zəngizur məsələsi ilə bağlısızın fikiriniz var. məsələyədə bağlı fikiriniz varsa alaxızdır fikiriniz. qəzakstanla bağlısızın düşüncəniz paşa bəyin düşüncəsi ilə hər qədəndən bir mögəyiniz varsa çi dəkisi? Ələ bir xətli düşünmürəm mən də mən də düşündüyüm odur ki, hər qətəndən Nazarbayev bələdə hakimiyyətdən çetmək üçün kifaret qədər rüsyanı qazakstanda türətteyi təxibatlar əsas və verdi ki, Nazarbayev hakimiyyətdən yesin, əsas oyunu uyur. O da əsası oyudur ki, Nazarbayev həmi öz dövlətini xalqını səbən bir lideriydi həm da türkçüyüdür. Əxsat da oyudur. O türkçüyü lider olduğuna görə, onu mütləq devrimək lazımdır. Onda rüsyan hali oldu qazakstanda. Onda mən səbələ bir sual verim. Yəni, əslində biraz böyük bəlqalı vurur. Əftəl yi bilərlə gerişək Türk əlbəl Əger misik, əkşe? Yəşisə bilərlə. Aftarisar liderlələrlə Aftarisar liderlərlə Çünki ədaləfi, bizim o conseguemiyimiz Türk ədaləfi Yəni, Türk bülləyindən səbət gedirdə passe bilərləyik məsəlidim. Alıb biləm, internet doğunur. Azıca bilərliyim, əslində səbən gündə biləm. Əxsat baye, əslində rüfət bayev, bu sual çox tənstə səssanana sualdı. Çox vaxt deyilir ki, aftaritar olan insan haqlarını pozan, insan necə milli hədəf oya bilər, o necə millətin diya ki, cələd zəni düşünər və böyh sevbalarıq arxasınıza qədər. Belə suallar ham tərəfindən çox təs-təs səsdənir. Mən həm də tariqcı itə, tariximizdə böyh izboyadan böyh dövlətləri yaradan birləşdirici liderlərin ham saqqarətləri lidə belə olur. Yəni biz nə nadır şahı demokrat adlandırabilməri, nə Osmanlı sultanlarının heçbirini, nə cincizxanı demokrat adlandırabilməri. O başqa şeydir ki, ədalət anlayışı, ədalət və aftaritarizm başqa-başqa şeydir. İnsan aftaritar lider olabilər, amma ədalətli dövlət cəmiyyət idareliyə bilər, ədalət qulabilər. Hə, ədalətsiz insan ədalət ədil allahın adlarından biridir, adil də allah. Ədalətli qulum yəni insanlarının əlmüsbət, heç nə gələ bilməs. Yəni, çalışlıqlarında da bir bərəkət olmaz, biri qulul olmaz. Amma aftaritar liderlərdə bələ, ədalət de olabilər, böyük işlər, böyük hədəflər de olabilər və böyük sevdalar da olabilər. Tarıq bunu göstədir, bu belədir. Biz əgər dursaq, bunun üzərində ki, sırf demokratlar, ənzax demokratik liderlər, insan azarlığa asasında fəaliyyət göstərən insanlar böyük işlər görə bilir. Burada biz biləz yağmına biləyik, çünki böyük cəmiyyətlərdə, uxturuşmuş dövlətlərdə sizləyən dəli olur həyqatanda. Amma bir yerdə ki, heç dən dövlət qulumu alsaq, həm də dünyanın güzləri, iri güzləri, hər bir isəni millətinin və dövlətinin əlihinə əsirlər böyük fəaliyyət göstərir. Orada sırf demokratiya inanın insanaklarımla bir iş eləmiyolmur. Bizim öz təcrübəmizdə, Məhəmə Damir Rasuludda və El-Sibay təcrübəsi də göstərir bu. Yəni, görünür ki, bu cəmiyyətin biraz fəqli qanunları var. Biraz fəqli idare etmədir bizim bəziyyətimizdə. Biz deyək ki, Amerika biriləşmiş tatlarımla özümcüsəfsalm yaq. Amerikaqlar... Yox, mən ondan sualın karikti eləyək. Paşa be, bunya biraz izləkcilərimiz üçün də bir palimik müvziyyət çövyrək. Qaban məsələsilən bu, Zəngəzur məsələsilən bağlı təriz bələtləcik. Yox, məsələsilən bu məsələnin palimika şəkinlə davam etməsində mətələk tarəb. Yəni, bu məsələ adın olmalı. Bu gün Qasım, Jomar, Tokayev diyək. Yəni, Qazaks'dan Aksaqqallara onu vətən qayna adlandırlar. Yəni, ötən Noyaburayında İstanbul'da Türk birliyi üçün əz kırdı. Sayın, Erdoğanla ilham eləyiblədir gələrdir. Tokayevdən çövbət. Sonra, həmin Türk birliyi bağlı çağrış eləyəm. Tokayev, Pudunə müraciət elədir. Türk birliyinə müraciət elədir. Pudunə müraciət elədir. Yəni, ölkəyə KTMT-in borçunlarının daxil elə, mənim xalqımı qırın. Mən, məsələn, istəmrəm isimdir. Mən, sabah düşünəm ki, eyni addımı başqa ölkələrin liderlər deyələrdir. Yəni, nəyə görür? Çünki bunlar üçün Türk müməlidin, insan faktorumun müməlidin, yamaqrəkəm müməlidin, yoxsa haşmihlərim müməlidin. Bu, KTMT-in deyələndirmək, məsələn. Yəni, nə qədər sən midlər, məsələn, Türk birliyinin qulumatında? Adamların ağlılədə qalıb Rusya'da, adamların ağlılədə qalıbələdə Kremizdə. Oradan dağrə olmalıqlar. Mən bunu demək istəm, paşa be. Ədəmdir, bu ismələn. Aftarizın anlamında yox, məsələdə qədər olmalıqlar. Sual biraz, aftarizın aftariqlələ liderlər çimi qolun. Doğru, doğru. Yəni, amma burada belə de vəziyyətdir. Birincisi, bu tuş dövlətləri təşkilatların eyalan olunması və burada əlls xışmaları hələt ki, çubay et gədər simvolik və deklaratimi belə idim. Hələ ki, burada konkret nə iktisadın, nə siyasi nə hərbi naliyyətlər görünmür. Ələzi indiməyən danışqlar olupsa da bu pərdalqası danışqlardır. O kısam məhdi vaxtı böylə bir şey səsləndir ki, gizli mögaverlər də bağlanılır, hələlik cəmiyyətə asılmır. Ki, bu da mümküniydi. Azərbaycanla, Türkiyə arasında da bir sıra sağzışləri biz müharibə vaxtında gördükdə, bəzlərini 5-6 il ondan əvvəl müəyyən sağzışlər imzalanmışdı. Olabilərdir ki, Türkiyələkləri birliyi, yaranları, təşkilatı daha doğrusu yaratılan da, orada da bələ bir şeylər olup. Amma hər haldə eğlan olunanla bu hələlikçi deklaratif, hələlikçi niyəs bildirən bir işiydi. Və şüphəsiz ki, bunu imzalayan insanlar, preznətlərdə hamsı, əslində bunun olmasını istəyir. Mələ şunurəm. Amma real jüt ərazıdə, real təsir mekanizmləri, 200 il bizdə, 300 ilə yaxın 250 ildən artıq o Türksistan'da, Qazaxistan arasında, həmiyyətlə 300 ildən də artıq bir müddətdə, hakim olmuş bir imperiyanın arındədir. Bu insanların əksəriyyətini hakimiyyətə hazırlayan, yetiştirəndə həvən imperiyada, o imperiyanın guzağınlandırmış insanlar da və o imperiyaya qarşısında panik bir qorqu var. Olur o panik, o imperiyanın həmcüzünü özlərlərindən, canşlıktansın, yıpları, baxıpları, hamozluh, tərbiyoğunupları, təkdək eləriqurlar. Həma Türksbirlinin olmasını da bu istəminlər demək deyil. Sadəc olaraq hakimiyyət ehtirası, hakimiyyət istəyi bunlar, üçün hər şeydən əvvəldi, hakimiyyətlərlər real təhlükəni Rusiyadan görürlər, Türksiyadan görmürlər. Tüş dövlətləri kaşılatından görmürlər və əxsus çıxaqlarından da görmürlər, çanardan Rusiyadan gördülərlər nə qədə görət daha çox Rusiyadan qorqurlar. Bu baxımdan durub, diyək ki, bu Qasım Adıd Romlar Dostu da əslində məhbəl deyilən oluldu, bilirsiniz də çox yerlərdə elət səkilir. Buna bu ada belə bir insana əsaslanmaq ki, bu Rusiyanın qarşısına çıxabırlər, bu Bayaqut da ki, başqa Erdoğan Müqhamməd olsun Türk-i Mənistan'da. Adam davranışını bilməyən adamdır, adam prezidentlik nə də bilməyən adamdır? Bu adamdan gözləmək ki, bu Rusiya sinə gələ bilər, bu türkbirli yuhunundan mübarezə paraq. Də biz bu qədər də avam deyilik ki, düşünək ki, bu insanlarla böyük edək, siz məndən razılaşın ki, üçün gəlmədən, üçün bət asıq açıq, açıq, və təndin, millətini qorusunu qorusun. Tokaev məsələsi başqadır, Rüfət Bayt. Tokaev məsələsi da doğrudan da bu və tənlə və dövlətinə xəyanət eləmiş bir adamdır. Mən ümumiyyətlə, o Türkistan liderlərinə, o bir cumhuriyyətlərin də başlarından danıştım. Tokaev və cəlasa, Tokaev konkret bu işdə qazaxsa axaqqallara onu bərtən xayn elən eləyib, mən bəndə o axaqqalların haqlı olduqlarını düşünrəm. Ümumiyyətlə, öz ölkəsinə, baxın, hətta birincisə hamı məlum olur ki, orda heç bir qırqın, heç bir silahlı qövvələrin huzumundan söhbətcə etməyibdə, bütün dünyanın gözünün qarşısında bu tırnaq arası adam deyir ki, huzum eləyənlər morqlara da huzum eləyib, leşdəri, meyhdəri, oqrulu yurdular ki. Sonra biz onu heç kime göstərə bilmirək. Dəməli, 20.000 adam huzum olur eləyib, küya, Almatyab. Onun 1-2-3 milyar öldürülək diyor, hamsi 7 morqa, əndi bir dənə meyhd yoxdur. Bir qazax, bir qəziz, bir qəziz tafmışlar, o da cazmən çıxtır. Yəni, bu oyunu grub bucur. Öz ölkəsində bu qədlər 10.000 nəyaxın insana dünaya tişə açır. Ondan 6.000 nən artıq adamı həps eləyib. Rəsmi mən bir məlumatına görə 163 nəhvəri öldürük. Ki, ümumiyyətlə söhbətlər cəzir deyiləmdə görə bu minvərlədi. Amma bu rəsmi məlum. Bunları eləyib. Sonra da müraziyyət eləyib Rus İmperiyasının qoşunlarını öz ölkəsində, öz hakimiyyətləni möhcəmlətmək üçün. Sağırmış bir adam və bətən qaynından başqa bir şey deyil ki, biz tariximizdə bunu görmüşətlə bu qazaklar məzab, mühzəbbəyə, eləyidə, qarayı, və yağmalı, oğlunu, çınki sürdürəmə. Hələ, əslində bizim o nərmən nərmənovu. Halbuki burada hələ müəyyən bəlçədə fəxliq məqamları var idi, bəz mübəssəlbə, orundan. Haşqəli. Bu sırt bir qətənə qətənə. Məhid elədiyiz, 1993-ci ilin 25 mayında sonun əskəri Azərbaycanından gedib. Bunda mimarı imzasını əbifəzi etçibə koyun. Amma 1922-ci ilin Noyabrayın onundu ilindən oruz əskəri Azərbaycanına gəlir. 20-ci ilin? 2020-ci ilin Noyabrayın onundu. Elə deyidim. Nəzə düşünürsünüz? Azərbaycan arasında Rusqoşunların gəlməsi nəzələ dələndirmə mümkündür. Həmin müəyyək ki, həbiz və elə. Mümkün deyir, bu tamam fəxli bir hadisə idi. Şüphərsiz ki, bizim arazımıza Rusqələrinin hansı bir şəkildə gəlişi bizim dövlətmə millət maraq varımıza ziddi. Amma bunlar eyni şey deyildi. Azərbaycan həkimiyyəti öz həkimiyyətini mühkəmülətməyi istəyirdik. Qalqa divan tutmağa və yaxud da ki, siyasi rəqiblərinin sıradan çıxarqmaq məxsədi ilə Rusqoşunlarına zəbəcənə dələmət eləməmişdir. Azərbaycan 30 ilə yaxın işxalda olan ərazilərin azad olunması, cəri qayıtarılması uğrunda vətəl müharibəsə aparırdı. Bu vətəl müharibəsində qalip cəlmişdir. O qaləbənin son yeçün nöxtələrini qoyulması mümkün olmadı və Rusq dövləti özünü pərisimlərdir soqdur isə rədi görürdür ki, burada artıq belə olsa azərbaycanın dövləti isə ölüştü, bişti, bu məsələləyindən məzgul orıf razılaşdır. Mən əminəm ki, Azərbaycanın prezidenti, o gecə imza atana da ilham əliyi, həsi vaxt o ordunun, o qoşunun ora gəlməsini siləməzdir. Bizi bəyanatlarında deyildi, akra qədə cədəzi, bizi saxlayan quvibə yoxdur. Türkiyənin burada ki, ordunun ordusunu də limunə kimi göstərədir ki, F-16-lər zə vaxt verəcək və falan. Yəni, burada hakimiyyətinə təhlükə yananıb deyə, toqaya kimi, kanardan adam çağırmırdır ordu. Əksinə, hakimiyyətinin ən gücdü vaxtında, nüfuzunun ən gücdü vaxtında, ona o ordunun cəlməsi sərif eliyan vaxtında bu hadisə baş verir. O baxımdan paraveli raparma qulməz alıbət də pəhli şeylə edir. Soh xəkür edirəm. Əziləyiciləyə nəzədə təhvəmkiyələrdə cəlməli vaxtda, vəzərbəcə oncaqlarının üzvü, arxıcəyəyət başağımız və iğravan azalı təşkilatın sədri təbriz müsayibdir. Təbriz belə tamiləcəyəm. İziləyiciləyə nəzədə kirləyi əksətdirək burada. Biz ələk, centrival ad olan izləyici, həyat yaşandıq zə gözəlləşir Azarbaycan adı. Izləyiciləcəyə cədkələri əzübəkistan, Qazaxistan, ən əsaslı Azarbaycan əzübəkistan vətənaşlılar Rusiyada dolanır. Şimala isli deydiyiniz dövlət, sizin tüks millətini dolandırır. Diyəsini toxumuştur, həyat, yaxanma bilmirəm. Amma bunun günahı millətdir deyir ki, şimala isli deyir ki, həyat tamam. Amma onun günahı həmin dövlətlərin başa duran hakimiyyətdir ki, millətin haqqını orluyurlar, yeyirlər, tala yeyirlər, yedir, qaricdə mülklər alırlar. Əvəzində millətin boğazından kəsinlər, bən size statiskanı deyəcəm. Və eləşin sonuna qədər o statiskanı deyəcəm isə ki, Azarbaycan xalqı nebdən gələn gəlirlərlərlə nəzə yaşayabilərdir. Dünyamın bəyəti şəkürəkdir. İlgar Qaraya yazır. Rusya nazarbaycın şirketlərin qəzəksdən, yalnızcaq sanayisində bırakmadığını bağışlayabilməzdir. Həm də eləpanı dəyişdirilməsi, ona qürətə bu üçdə Tukayevdən istifadə etdir. Nükrətlinin sələli yazısa, həmin dostlar çox aktual mövzü müzakir edirsiz. Təşəkkürlər nükrətlin bəy, sizə sağ olun, var olun. İlgar Qarayevdir, bədir, Nazarbaycısfa Öz müllətin Ruslar tərəfindən qanının tökürməsinə yol verməzdir. Bizim dəyəlci cimin lə filə qanım yazır ki, brəclin çörengi imət artınlı maaşlarını artımda kompinsiyasi edirliğinin deyil qəs maaş almayanlar. Diklə girmətik alquan məhsulları, kamlar qajlarına artın, liyə nəzərə alınmır? Qazaxistan'da, başverənəri nazarbbaycanda da başverebilir. Qalq üçələrə çıxanda cana doyub dolanabilmir fəriyad edəməkəcəyir. yəni deyəm yəcəyələr. Qarzimdaqda var, deyəcəyələr. Qaldın səbhimi, nəyə bu qədər sanıyırlar? Mən düşünürəm ki, sona qəni izləclərimizin fikirlərini davam etirəcəm. Mən Qaytmaqs deyirəm 2020-liyin 10 maya burda. Mən nə qəri o sualı vermədim? Paralyelilər aparılır. Paşa bəyəni razı deyir bu sualdakı, o apanitlərə mövqeyin. Nəm o paralyelilər aparılır? Nəyə görə Rusiya kesmiş səsəri məkanında olan ölkələrdə əvvət ki, üstünü bərpə etmək istirir. Bu və digər şəkildə səsəriqini qurmaq istirir. İkinci səsəriqin qurmaqsından gedir. Bu bir tədələ, bələ deyək yeni bir seçim var, tüks dünyası, tüks dövlətləri birliyyi. Rusiya, niyə tüks dövlətləri birliyinin formulaşmasına, yanında alternativ bir qurmaq yaranmasına imkan versin ki, madam ki, Qazakhstan'da yumurunu stonusuna qoya bilir, Azərbaycan'da bu işi rahat türealaşdırabilir, Özbəkistan, Hırızıstan kez adı yoxdur zətən. Bələ bir şəraytdə biz neyə görə bundan nə rəhatıq? Sünki biz istir ki, tüks dövlətləri birliyyi formulaşsa müməntəgidə. Amma malə istir, buna imkan verəcək mi? Bak, bu gün, təhmi nə, ayn 13-də, Hardasa, Noyabruna onunla hesablasa, artı üçüncü ayə keçti, bir il, iki aydan artıqdır ki, Azərbaycan, Irmənsistan, Rusiya bir sağzış imzalanıq. Bələ deyək, beynəxaq yoxdur, prinsiplərinə zid bir sağzışdir. Rusiya nın şıxalçı siyasətini təslək eləyən bir sağzışdir. Müdaxilə mahiyyətli bir sağzışdir. Və həmin sağzış nəçəsində öz imzamızla Rusqoşunlarını qərmalı yədəşdirmişdir. Bələ bir şəraqdə, həm də həmin müqavlədə, Zengəzur-Kardoğlu ifadəsi vardır. Yəni, Söyhbət ondan gədik ki, Rusiya FSP-sinin nəzəlində olan və İndiki Irmənsistanı və Tarıq-Torpağlarımız meyğrə yarasisindən keçə, o Kardoğudan Söyhbət gedirdik. Yəni, yalda ki, biz 5 kilometri elində olan, 45 km-də artıq, uzunluq olan bir karidor vermişik, biz də yalnız bir yol karidor üstə, ola başınayan təhvəndən ikiş ay önce nökləni qoydu ki, buna biz qərar verə bilərik. Yəni, Söyhbət bundan gedir ki, biz o müqavlədə təsbit olan maddələrin reallaşmasına şahid olmalıq. Halbuki deyirdilər ki, biz Zəngəzur, Bərpa Olmur, Şəvsən prezident özü dədi ki, Zəngəzur'a qaytmaq bizim milləkimizin haqqıdır. Yəni, bu Pafoslu ifadələrin biz cəmiyyətdə aşağı yıxarı şahidi olmuşuq. Mən Təbriz Vək sizdən soruşmaq istəyirəm. Qaraq savaşından sonra bizim tarqı torpaqlarımıza qaydış, ən azından tarqı torpaqlarımızda yaşayış uygunuzun Bərpa Olması istqamətində durum necədir? Çünki, o tarqı torpaqlar həm də Türk birliyini, Türk tövlətləri birliyində yollunu açırdı bizim üçün. Hə, indiq görür ki, birlik çay kəsəndən soru bürləyələşmir, istəyər ki, bürləyəl mənzələrin, biz də həmin kandeksindən deyələrlərdirək, Türk birliyi kandeksindən deyələrlərdirək, ön təbrizələkdir. Bilirsiniz, Rüfer bəyi, mən elə sağlı yaxşı sağldı. Bu, hamının bildiği kimi, bizim Azərbaycan bövləti hələ daha qədimlə. 200 il bundan əvvə, Rusya tələfindən işxalı olur, torpaqlarımız parçalanır. Hətta Azərbaycan torpaqlarında eirməni bövləti yadadırıq ki, hal hazırda biz indi ki, eirmənisdən resubiqasından, həmişə bir uzun müddət dişib nəxişə zorasında yəxil. Mən də çox çözdürdüm ki, doğrudan da, 2020-lin onlayabır, sülün müqavləsindən sonra, indi kelimənsdən resubiqasə, ələsindən departəris və olunmuş soydaşlarımızın öz dədə baba yurtlarına qaətçi haqqında, hansısa bir belə deyəkdə masaya çıxarlan bir məsələ olacaktır. Çox təsir ki, bunlar bu günə qədər hələ yoxdur, heç bir yer dədə müşahidə olunmur. Funa bakmayaraq, Rusya sülməramlarının qarabalda eirmənləri məskunlaşmasından, hal hazırda məşhuldurlar və onların orada daimi yaşaması üçün, tərkəsi yaşaması üçün kifayət qədər əllerdən gələn iştəri görürlər. Bu, zəngazırla qövçiya gəlincə mən onu demək istəyiləm ki, bu İndiçi-Ermənistan Riyus Bqasi ələsində azərbaycanların ən kompakt, ən çox yaşayış yerləri elə həmin zəngazır bölgəsindən qövçə bölgəsində oluşdu, son dövürlərdə. Amma əvvələrlər İraban Belədə İndiçi-Ermənistan Riyus Bqasi təzə yarananda 1919-1910-un yıl Paris Riyus konferasında çıbı eğran olundu, tanındı. Həmin dövürlərdə İrmənlərin bir statistikası var, özlərinə. Mən o statistikə baxdım. Təkdə, 900.000 kva da kilometri ərazi də, 360.000 ən çox, onlar tatar allandırırlar, yəni, azərbaycan tüçlərinə. Yəni, 360.000 ən çox azərbaycan tüçlərinə yaşayır. İraban şəhəri dəxil olmaqla, 900.000 kva da kilometri bir ərazi də. Sonradan bu, səvətlər dönəmində azərbaycan torpaqlarından ağırlıq yenidən İrmənistanı verilməklə, 28.000 kva da kilometri də çox bir ərazi hal hazırda İndiçi-Ermənistan Riyus Bqasi təkibindədir. O torpaqlar ki, onlar sonradan, səvətlər dönəmində verildi, 1920-i dildən sonra. Hal hazırda azərbaycan dövələti həmin torpaqlarını iddiyə qaldıra bilər. Yəni, Zəngəzuraday, Gürsəyədə və Dicəl, Belədiyəq, bizim hamızı yaşı xatırır, həmin müqabülərin şəhəklərin birində də qazaktan, din isə kəndimiz geri qaytarımalıydı, hələ də bu günə qədər o məsələ qalıptı, hiç gündəm də də deyir. Amma buna baxmayaraq, yəni bizim indiçi İrməstan Riyus Bqasi ərasindən 1988-ci ildəki departasiya oldu, soydaşlarımızın etdik, təmizləmə təsiəsi başa çaktı, orada da Yəni Savit Rusiyasının ordusunu köməlilə. Yəni, orada bizim cəmatımızı Savit Rusiyasının əskələri əli sahrı çıxartırlar oradan. Bütün bunlara baxmayaraq, müşahidələr onu göstər ki, hətta ikinci qarabax savaşında da, bunun bir daha bütün dünya dövlətlərdə hamlı da şahid olduk ki, ham Rusiya, ham Fransa, bunlar bir İrmənistanın tərəfini çox saxaqladılar, hamil savaş zamanı, hər gün muharibənin dayandırılmasını tərəb edildilər, bir miski qurtunu ham sədrib dövlətləri kimi. Hansı ki, həm həm sədrib dövlətlərdə özləri, bu son otiz ilə yaxın, İrmənlərin, qarabaxar, ümumiyyət da qaraba arasında bizim tarxı dini abdələrimizin dağdırılmasına, qəbrilərimizin orada dağdırılması haqqında, bir dəfədə olsun İrmənistan hakimiyyətin nə də qarabağda separatçı diyecimə dayan deməmişdir. Yəni, onu biz mən şahid eləməm ki, onu şahid olmamışam ki, nə vaxsa həm sədrib ölkələr İrmənlərin bizim o tarxı dini abdələrimizin dağdırılmaqla bağlı, hansısa bir olara bir göstərşmivəsində ya təkkimi göstəsinlər. Yəni, bunlar olmamışdır. Bu da aydın məsələdi ki, bunlar İrmənistanı bugün dəstəhəməm də elə bir qeyri adı bir şey yoxdur. Bizi artıq qulana da ağrışmışıq, həmin o dövlətlərin İrmənistanı dəstəhəməməyəni. Amma buna baxmayara bizim son 88-ci dildə 300 millen çox soydaşlarımız İrmənlər tərəfindən öz dədəbəvə yurtlarından çıxovalandıq. Olar orada öz bələdəkə əzizlərinin doğmalarının məzarları qaldığı orada bizim tarixi dini abdələrimiz ki, bu bələdək, məssidlərimiz 230-a yaxın bizim İrmənistanı-Riyusbqası arasında məssidimiz var idi. Mən inanmıyorum ki, İrmənlər həmin bu məssidlərimizdən, bizim qəbrilərimizdən, doğmalarımızın sonra tarixi dini abdələrimizi olar qorub saxlasınlar. Təbbi ki, oları da məhvəliflər bizim orada yaşayış məssidlərimizi taqadıflar, halbuki olar deyirlər ki, bu ərazilər bizim deyildi, həzırda İrmənistanı-Riyusbqası arasında bələdə 300-400 ailəlik bir çəttə hal-hazırda 20-25 İrmənaləsi yaşayır. Bu nə deməkdir? Orada qaydış perspektibimizi danışaq. Oradaki durumdan bağlı 37-di bilirik ki, orada durum necədir? Yəni, burada pasportlar vələ yığdılar, o vaxtı qaydış hüsün problemlər yarandıq. Bizim bu gür, qara vaxtı başında 44-kəli savuşmasın, orada qaydış perspektibimizi yarandıq mı? Yarandısa deyilə yarandıq, bəni yetməlik. Mən düşünmələm ki, bu qaydış perspektib, bu yaxın cələzəkdə yarana bilər. Çünki bayaq deydiyim kimi. Yəni, bizim soydaşlarımızın İrmənistanı-Riyusbqası arasında qovlanılan sonrağa hal-hazırda oların qaşkınlıq sudaçsudərlərlərlərlər. Yəni, qaşkınlər kimi olar gəliyyətdə deyirlər. Yəni, peynəxal təşətlərdə bizim soydaşlarımızı qaşkın kimi tanımır. Mən 2006-ci ildə, beyimtənin qaşkınlar üzrə aylı kamsalının bahçı ofisi də getmişəm, o sefirlən görüşmüşəm. Yəni, olar atıq aşaq orada söylədilər ki, İrmənistanından bir nəfərdə olsun, bizdə qaşkın kimi qeyriyyətdən keşmirlər. Yəni, yoxdur belə bir şey. Yəni, həmin dövürdə cəmi 2006-ci ildə ilə mənləzərdə, 8000 qaşkın var idi, beyimtənin çoğutunda. Olar da başqa-başqa ölçələrdən gəlmiş vətəndaşlar idi. Yəni, ümumiyyət də İrmənistanından gələn soydaşlarımızın bir nəfərdə olsun, hal hazırda bu günlə qaşkın kimi tanımırlar. Ona görə, beləz bu məsələ, əncərli məsələrdə. Yəni, baxın, İrmənistanından hal hazırda İrmənlər Azərbaycan torpaqlarını gətirləyir, qarabal ərəsi də məsürlaşdırılır. Yəni, bunun qarşılığında İrmənistanından departasiya olunmuş, soydaşlarımızın öz doğma yurtlarına qaydışı üçün, heç bir yerdə, heç bir masada bu söhbətlər aparılmır. Bu, birəz bizim üçün də maraqlıdır, soydaşlarımızı türbəklikdə hamsi üçün də maraqlıdır ki, nəyə görə bu məsələ qaldırılmamalıdır. Çünki, məsələ, burada təhcəni belə deyəkdə İrmənlərin kimisi modafiya eləməninlə söhbət getmir. Məsələ, biraz başqa dürdü. Məsələ, budur ki, bizim özümüzdə burada Azərbaycan'da məsürlaşır bu insanlar. Həmin qaşqınlar hamsi Azərbaycan dövləti əlasində məsürlaşırlar. Bizim parlam etdə bu məsələ qaldırılır məsələ olunmalıdır. Yəni, bizim deyiptahtlarımız bu məsələ, gündəmək getirməlidir, qərar qəbləriməlidir, buna bir qeymət verirməlidir. Yəni, bunların heç bir oğlundur. Bilalın üçün müryəti eylan edildi 2020-ci inin mayrayında. Ondan sonra prosesə bir yün verildi mi, nə qədər təsiri oldu bu məsələ? Yəni, bu prosesi biz belə də 1900, səhsən səhcidindizi ildə ki, son etnik təmizləmə prosesi ki, başa çatlayır məni istanda. Bundan sonra bizim çama altımız hər qətəndə burada çox əzzətlər çəkdirlər. Uzun müdət əzzət çəkdirlər. Onun bir isəsi bir kisimi yenə də bu əzzətləri çərməkdə davam eləyir. Biz İləvan-Türkçün müryəti 2020-il mayan 9-undakı eylan olundu. Bundan sonra biz böcələrə səfərlər elədi, öz əmə altımızı durumundan maraqlandıq. Oların istəyinlə də maraqlandıq. Hər bir şeyi indi də davamlı olaraq aparırıq. Biz görür ki, doğrudan da həmin öz dədə baba yurtlarına qaq etmək istəyən soğut açlarımız çifayət qədər çoxdur. Demək ola ki, əksəriyyətidir. Bu istiqamətlə də İləvan-Türkçün müryəti departamentlər şəçlində əliyyəti üzrə işlər görürüz. Bir hansı formada biz bulara dəymiş ziyanlar da bağlı biz gündəmə gətirmək istiyiz ki, vaxtı ilə cəmaat oradan departasi orundanına sonra qaşqınlar cəmiyyəti tərəfindənki dəymiş ziyanlar hesaplanmışdır, sənətlər toplanmışdır. İndi hal-hazır da o sənətlər də yoxdur. Yəni, o sənətlər üzə çıxardan bir adam da yoxdur, çöp bu sənətlər hardada. Bu da bizə çox çətirliklər yaradı, bunu təzədədən yenidən aparmalı tünki elə ailələr var ki, ailə başlıları dünyasını dəyişifti, çox dəyişirlər yoxdur. Demək olar ki, qaşqınlıqdan sonra bir iləsil öz həyatını dəyişifti. Amma buna baxmayaraq yenələ biz cümriyyat olaraq soydaşlarımızın həm problemlərinlə bağlı, həm istəhlərinlə bağlı, həm də İravan-Türk cümriyatının qarşısına qoyduğunu məqsədə liyərlaşdırmalıqca kifayət qədə işlə görürük. Çox təşəkürlər təbrizbə, sizinlə savullaşırı Paşa Bəylə dəvam edək. İravan-Türk cümriyyatından bağlı və İravan-Zengəzürə qaydaşıda bağlı fikirlərinizi bizlə böləcünüz. Biz ki, izləyicilərdən çöpətimizdə, izləyicilərin fikirlərində, bizləyiciləri xaqqayaq sonra Paşa Bəylədən sualmalıqcaq. Aynur İsmailəvi yazdır ki, akşamın skeyə rəzələyicilərin sonu necə olunca ondan danışın. Torqaların yərsələliyək, ismirlər azından ölür. Günmətlər günü günü qaldır, bunlardan danışı başlıyor. Ondan danışmalıq, təbii ki. Yə, amma bunlar da vazibdir. İsmailəliyif, akşamın skeyə rəfət və Paşa Bəylədən sualmalıqcaq olun. Əli əliyəvi azarlıq deyir zahir alışıq. Əli anlaşıq ve inşaq partiyasının əli əliyəliyəmdən bağlı, həb səkəli imkan təhət bir seçilib üç lirə də. Azad fikirin yenə də növbəti dəfə Azarbaycla apanyetlərə qarçı səkəs apanyetlərlə açıməli təhikimiyyətinin həyata keçirdiydi. Biraz daha cüzəliydi, əslindir. Ə, bə, Qını İran, şəhsəmi fədulara Qını İran. Nikola əslat. Rüfət bəyi sizin internetinizdə problem var. Təbris bəyi siz Rüfət bəyeştir siz mi? Yox, eşitmirəm. Rüfət bəyi internetin də problemdir. Qünəri, əksəriyyət əli əliyəvi azarlıq yazı bizdə azarlıq istəyirik. Ölkəmizdə insanlar var, yayet olunmasını istəyir, yəsəndə bəli işimizdən bəlmdə də bunu dedik. Nikola əslat davamlı şəkidə yazır ki, Bavrovramil şəxsiyyətlə məzburuq kulu yürür. Bavrovramil və yaxud da siz bu məsələlə nə bağlı normal, öz ad-familiyanınızı yasnaz, biz şıqlandırmağı hazır. Ama bil ki, gələk şeydən bu rüyalıq varəyəyə yox. Yərin onun haqqın pozməyə, yəni insanların. Çünki siz də öz adınızdan yazmırsız təsvirlər olsun. Davamiliyək, yəni qayıdaq həmin mevzuya türk birlinin problemləri nə bağlı Paşa Bəylək, Davamiliyək, Paşa Bəylək, mən bayaqları Təbliz Bəylən soruştum. Biz böyük belədiyək, arzularla böyük iləklərlə yaşadık o qırs-dörk günləyi savaşı, biraz da Pafos valili açıq cəmiyyətdə nezə düşünürsüz? O savaşdan sonraki dönəm nezə deyələndiriz, türk dövlətləri birliyəyi üçün. Bugün türk dövlətləri birlinin perspektivini necə görürsüz? Görünən budur ki, çox ciddi problemlər yaranıb. Və burada bir Mika izləyəcimiz də yazdı ki, mən Azarbaycan əsirlik Azaristan və tarəda şükəm. Orada əsas ətirazımız qazı çox günə verilməsidir. Bu, çün faktiri var burada. Mən istəyərim, çün faktiri da bağlıdır, fikirlərizdir işte. Paşa bəy, buyrun. Dəməş biz istiyirik ki, bu insanlara xas susuiyyətdir üfət bəy. Biz istiyirik arzularımız soqsa müddətdə təzil olaraq dərhal hayata çəşsin. Hama bu çox böyük bir tarixi prosesdir. Olduqca böyük bir işdir. Tüş dövlətləri təşkilatı. Nəticədə, tüş dövlətləri birliyinin ittifagının, konfidirasyasının və yaxud həhansı bir başqa formada böyük birliyinin yaranması prosesi əslində bir nəcə əsirdi. Arzuladığımız bir şeydir. Bizim millətimizin səlcuqlu dövləminin ən sonra bu cünə qədəri, yana 800 yüzyıl ərzində, 900 yüzyıl ərzində faktib olalax olmayan bir şeydir. Bütün bu zoraf ya da birliyinin olması. Aqrınızı bizim obarada böyük turan dövlətimiz səlcuqünbirliyasıydır. Məyələ birliyinə. Ondan sonra biz ayrı, ayrı bəli böyük impirialarımız böyük dövlətlərimiz, tüş dövlətləri olub. Amma bu böyük bir turanın birliyindən səhbət kətmirdir. Çün də xüsusi ilə bu nə həç birliyə olub? Bir singizkan dövləmin də böyüksiz bir dəki sonradan səlcuqlu o vaxtında. Yana bunu nəyə görə deyiləm? Bu qədə müzidət arzında olmayan, görünməyən bir şeydir. İndi ki, həlif bu cün biz istəyirik ki, birdən bürə bir ayni arzında üçlənə, beşlənə prezident yığışdı. Dərhal bu birliyi yaransın, dərhalamada casın. Bu belə deyil. Bu alınmayacaq kuzuş. Bunun için çalışmaq lazımdır. Bunun ideoloji əsaslarını 20-ci əsrın əvvəli 19-ci əsrın ahırlarında bizim fikir babalarımız, əlbə üsə-i zədə, əhmədə qoqlu, isməl, qasquralı, ziya, coel. Bu nəhəncdə yaratıqlar, quruplar. Suvest dövləri ondan sonra bizim tüş dövlətlərinin dövlətləsi yəni nəsində son qoyulmuşdur, yoxuydu. Rus İmperiyası dövründə də həmsinin. İndi son 30 ildə burada müstakıl dövlətləri yaranın, bəndi hələçin müstakıl sözlə müstakıl. Amma Rusya'nın, İmperiyanın təsiri, onun 5-ci, 6-ci, 15-ci qavurlarının, mən biraz onun, biraz-biraz da belə də çınaya, biraz Iran yayan deyiləm. Yəni ki, onun da səbəfləri var. Bu, bunun imkan vermədiyi, cəmiyyət hələ ki, kökünlən xeyrlərəzilə aralamış vəziyyətdə olduğu bir dövrdə biz istəyirik ki, darhal təzli yaranasın. Şüphəsiz ki, mən inanıram, əminəm ki, tüş dövlətlərinin birliyi, şəhərfi turan adlandırırıq. Bunun müxtəlif başqa zoradları da formoları dola bilər. Şüphəsiz ki, yaranadzaq. Şüphəsiz ki, yaranadzaq. Çünki, dünya onu tələb eləyir. Bakın, Avropa da bir-birinə qarşı küşmən olak. Tariqən qarşı durmada, bu gün aralarında bu gün də ərazi iddiyaları mövdud olan əslində dövlətlər. Almanya inan Fransa olsun, Almanya inan Afsriya olsun, ya ki, İspanya inan Fransa olsun. Bunlar məzburi bir birliyə gedirlər. Bir birlikdə formalaşırlar. Çünki, bu günki, dünya da böyük olmasan, cüzlü olmasan, yaşayabilmirsən, böyük dövlətlər, həni idare edirdik, əzir öz təhlüçəsizliyini təmin eləyə bilməyən dövlətlər nə ədaləhtir zəmiyyət kurablər, nək sadin şafı təmin eləyə bilər. Birləşmək, böyükmək, yekə olmaq, iri olmaq, əslində bütün dövlətlər doldu. O şimdi bugün də zamananın və dünya gerisə hirlərinin tələbidir. Biz buna gedəziyik. Amma, albət də ki, dünyaın bütün dövlətləri, bütün idik qumvələri diyək ki, bu türk birlikində özünə bir təhlüçə görür. Susilə Çin, çinləm danışdıq, Çinin birisiz ki, çox böyük bir hissəsi, qarb hissələri, uyğul torpaqlarda şərbətürkistan. Albət də türk dünyasının böyükməsi, mərkəzdən Qasma meyirlərinin şərbətürkistanında artırır. Uğursuz da uyğurlar mübarizə parırlar, uğursuz da ayrı- ayrı təşkilatları var. O zimdə, silahlı mübarizəli həmçininla parırlar. Biraz da bizim bu dünyanın türk dünyasının böyükməsi çinit sun təhdiddir. Rusiya, Rusiya türk dövlətləri birlikinin güzləndiyi halda. Hətta indikini dövrdə tam olmasa da, Türkçüsləndə və Qafqazda bu dövlətlərin yaranması Rusiya üçün çox böyük təhdiddir. Rusiya artıq böyük imperiya halından çıxdı. O artıq rejcanal bir imperiyada. O, küniya dövləti deyir. Bə tüş dövlətlərin birlikini onun həm də rejcanal imperiyası daq sunlarına alablər. Çünki özü bilir ki, həm güzü qövbəsizə ebriyir, həm daxılında əhalın xeyli hissəsi türk və musəlmanda, türk dövlətləri birlik, daim zazibən mərkəzdə olaraq üçün aydırma sələdi. Rejyonda hakim olmaq isteyən Avropa dövlətlərin. Oların üçün də çox böyük bir təhdiddir. Yə, gəl oların İran siyasətin nəzələn alsaq, ərabistan siyasətin nəzələn alsaq, bilir ki, Avropa'nın da son 150-200 il ərzində apardıq bütün siyasət Osmanlı əliyyinə və Tuşliyəliyyinədi, onlar da tüş dövlətlərinin birlikini istəmir. Təbii, bunu Amerika haqqılıdır demək olaraq. Ama situatif müddəfiqlərimiz də var. Məsələn, bu günləri diya ki, bu gün Sinberusya faktörünə görə tüş dövlətlərin birlikini yardım eləyən çömək olmaq isteyən və ona bəyaq isteyə biləcək, ən azı müəyyən bir yerə qədər dövlətlərdə var. Əlbətlə, bunlarla da adımıza atmalıyım. Əmi, önəmlisi nədir? Önəmlisi, birisiz bəzən bu tüş dövlətləri birlik haqqında tanışanda o prezidentlərin şəkirlərinə qoyanda, nəsədiyanda insanlar daha çox ona laq eləyir. Daha çox cülür, daha çox ironiyanə yanaşırlar. Çünki bu insanların, bu prezidentlərin böyük hissəsində öz arzuladıqların xayalları ceritələşdirə biləcəh liderlər insanlar görmürlər. Bizim bu əslində problem nə idi yada deyil, nə aparlan işlə deyil, nə onun sürəsində deyil. Məsələn, deyədiyimiz kimi Tokayev nə, yə Bərdin Muhammed nə, yə başqalarını bu tip insanlarla biz gələn ki, bir ekrana düşünürlər çəşir. Bu necə olacaq? Bu biri vətəlfə, həni biri artist. Bundan cədib bunlar necə turang olacaqlar vəs. Ərdin məsələ edə, bax bizim ən böyük problemimiz budur. İnsan faktori olan dövləklərimizdə ədalətin bəlfası, oran dövləklərimizdən normal insan sifəhli. İnsan sifəhli, işləyəm bürəm böyük ədalət, ama insan sifəhli. 5 dəyəqəmiz qaldır, bir nəcə izləyicimizin fikirləri var. Bu daha səmələli bitrək bunu, mözulu. Bu marağlı fikirlər var oradaydı. 5 yıl öncə Rusya yazıb, Çinlilər, Qazunay Qazı aldılar. Onda qaqmal lazım idi. NHK adlı izləyicidə yazır ki, Tüksyədən xərbərlər, Qazaxistan'da enerji üzərindən oynanan, oynandan sonra, Azərbaycanda qida və buğda üzərindən oynamaya çalışırlar. Azərbaycandan diqqətli olmalı. Biz de on biriyiz, zaten. Biz də deyirdik ki, bu problem hələ də, bəl də düşünəm ki, Qazaxistanla məhbudlaşmaq bugün, Özbəkistan məsələsi var oradada. Bələli izləyicidir ki, əksəriyyət, Şumala isi Rusya da dolanır. Mən Dostay Cizkanı çıxardın. Cizkanı təxminən iki gün öncə İstad-i İrmdəli doktoru, Profesor Adiyyə, Qubadi Badoğlu paylaşıb. Mən istəyərdim ki, bunu okuyun. Sonra sonra Azərbaycandaki Rum, Azərbaycandaki Rum növək nəzəbində o ədalət və bələkətləriyyət məsələlərinə ki, Qubadi Badoğlu paylaşıb ki, bir yandan var, 2022-ci il tarixə, Azərbaycan əsas növvə qaz yatağlarından ictiracatına əldə etdiyi gəlirlə, ənamsın okuyacaq. İndiyələk, Azərbaycandaki yalnız iki yatağından, Azərət çıraq, Günaşlı bəşətləni cəmi gəlirləri, 193 milyar doldur. 21. ildən bana gəlir. Bütün yatağlardan 100 milyar doldura yaxınlaşır. Bu alan başında 20.000 doldur və ya 5 nəfərli aile üçün 100.000 doldur və ya 170.000 vətahiyyət deməkdir. Bu və əsat-i hesabını Azərbaycandaki qafqazın İsviya şəzində çevirmək olardı. Ən azı 100 uşaqlar üçün ayda 100 manac sosial muhabnət vermək olardı. Təlsilar olsun ki, bu ay kimiyatın dövründə ölkədə artan nefqəlirlərinin polunda, kriminal kapitalın, rünaksında demokratik diktatura söhür küsürməkdə, qarrupsiya çəklənməkdə insan aqları pozulmaqda, azadıqlar səməhq bulaşdırulmaqda hali də artan qeymətlərin fondu sürətləyə yoxsullaşmaqdadır. Mən bayaq demək istədiyim, hörmətli, paşa be. Bu idi. Yəni, əgər öz millətinin çöreklə imtana çəkən liderləyə, mən düşünürəm ki, türk birlik rəyallaşmaz. Aftari terizm bir həddə qələr yaxışıdır. Məsəl, Atatürk, Mustafa Kemal Atatürk, aftari terizm edirdi, amma türkəya vurdu. Dağınqıları, Osmanlının dağınqıları üzərində türkəya vurdu. Mən bu şəxsif kirmdi. Bəkədə, Məhəmədəmi Rəsul Zadıdə o aftari terizm olsaydı daha çox direnə bilərdir. Amma, Azərbaycan kisi ölkədir. Rüsyanın, o paşa birliklərinin, milyonu ordu su qabağında bir şey deyə bilməzdir. Amma türkəyət karşımızları, Dışar-ı Lüdeğol təzürbəsi var karşımızda. Mən bunu demək istəyirəm və sonda istəyərdim ki, bu gün Azərbaycanda nə olmalıdır ki, o türkədaləti bərq olsun və biz düşünürük ki, baya izləyici də, artıq Azərbaycanı buğda və qida ilə, mən bu günləri televizyada da şahidə oldum ki, 12 manada 50 qəpiliyi, ətid insanlar arada 15 manada halılar. Və də bu proses dəvam edir, süzüc gimetlər qaldır. Mən bu ədə qətətətətə istəyirdim paşa be, sonda söz-i 3 dəqə... Azərbaycanda 2 nənə cəhəmsi adım lazımdır, olsun. Ki, abalam onu deyim ki, hədəf dedis xırsızda ki, sonra Özbəkistan var, Özbəkistan cağılır. Yox, bəlkə de Özbəkistan'dan əvvəlmir, biraz sonra hədəf Azərbaycan olacaq. Və əslində son ələ bir nəsə aydıda bu hədəf olduğunu biz hissəyirik. Elə mehbər dəfələrləndə de görürük, tüm bunları var. Azərbaycanda 2 dənə adım atılmalıdır. Bir, artıq bir ildən soxtu, hər gün, cümvəcün insanların evinin içində səslənən, cündəmində olan, daha ev bütün tərəflər subut olunmuş, subuta yetmiş, inzəri nə qədər cəmiyyətə, hətta dünyaya məlum olan bir prosesin, tərtər işinin sonuna gəlmək lazımdır. Tərtər işinin mahiyyəti üzrə, tövlükdə üzə çıxarılmalıdır, cinayətkarlar bu işi torədənlər zəzalandırılmalıdır. Və bu şəbəkədən Azərbaycanın cizanı kurtarmalıdır, bu birinci məsələdə. Tərtər işi əyər asıl masa, daha doğrusu asılı çoxdan, hüquqi dəyimətini almasa, və bu nəticələr əldə olunmasa, bucun Qazaristan'da baş verən proses teznihlə Azərbaycan'da baş verəcək. Həmən insanlardır, həmən paralellərdir, həmən dəstərdir. Bu, məsələn bir tələfi, ikinci Azərbaycan'da bir dəfə normal bir seçkiçə istimək lazımdır. Normal bir parlament seçkisi, prezident seçkisi, barədiya seçkisi, elə birinci parlamentdən başlamakla, tək bir dənə normal seçkinin çetilməsi, qiymət məsələsində, maaş məsələsində, iktisadi sistemin qurulması məsələsində hərləyəcək. Bu, ibad bəyi hesaq bilir ki, bu qədər neftəm, bu qədər gəlir, bu qədər işləri görməyolmazdır ki, ölməyolmazdır, qətiyan. Mən razı deyiləm ki, bun eləməyolardır. Niyolmazdır? Çünki bunun, bu dövlətənə bəşqa iqisadiyyati yoxuydu. Aq bunu iqisadiyyatı qurulmadı, bunun neftən qaqqa artıq, imkanları çant təsərifatında da, Azərbaycan torfaqı, dünyanın müəvzəli torfaqları ildə dört dəfə məhsuli vələm bir torfağımız var bizi. Qarubsiya bunu imkan verməyət, aydındır, tək qarubsiya döv, həm qarubsiya imkan verməyət. Həm bu mekanizmi öldü, kənardan qurulan mekanizmdir. Daxıl da bizim rəhbələrimizin Azərbaycanlı İdareliyan insanların nəfs-i imkan verməyir. O insanların Azərbaycanlı hakim kamanların Azərbaycanlı dövlətlərin problemlərlə, düşünzələrlə, nəcələ, zəinə, sabahını adəkivat olmaması məsələləri var. Həmsi cəhəm şəşlində bizim problemimizi formalaşdırır. Bulağın da həlli iki şeydədir, dədiyim ki, bir, bax bu, yetişib artı. Tərtən məsələsür müştələri sülumaldı, ikinci normal seşiçə sülumaldı. Bu için məsələ, hər şeyi qaydasına salacaq. Əlbətdə ki, paralel görünməsi işləri var, müəyyən qanlar qəbul olunmalıdır. Radikal adımları atılmalıdır, müxtəlif sahələrdə. Yəni, iki funda mental məsələn dedim. Biri, dədiyimiz ki, impediyanın zaynı ağırından kurtaracaq. Tərtən məsələsinin mahiyyətini əgər nəzər alsaq görəlik ki, bu yüzyılın bütün dərtləri və cələdədə bizi gözləyən problemlərin böyük əksəriyyəti oradadır. O gün ayaç işinin bərəklərində yazılır. Bu məsələ yeşimləşin malıdır və hür bir mətmalın malıdır və seşkə çırtmalıyıq. Hə, bunun kövlükdə nə işləri görünməlidir? Saqlarla ilk saxtsular, siyasətsular, nəbələm maliyyəsləri və s. qanışmalıdır, yazmalıdır deməlidir. Çox işte, çox saylı işləri görünməlidir. Ama siyasi iki adım atılmalıdır, məncə en önəmlisi vacibir. Bunlar olduğu təqidir də biz Azərbaycanımızın cələcəyi haqqında müsibət yaxşı tonlarda qanışabilərik. Və TÜŞ dövlətlərinin birliyi ki, Azərbaycan buların içində bütün ortasıya hüriyyətlərinə baxanda bu birliyi en yaxın dövlət Azərbaycandır. O, artıq o şpaqaktan qutarıb normal özlək ki, bələ pakormasına oturuşmuş olacaq. Automatik olaraq TÜRKÜSKANA də çox böyük təsir göstərəcək, bu proses sürəklənəcəkdir. Azərbaycan asar da övlətdir bu iştə. Azərbaycanı məhcəmləndirsək, biz TÜRKÜSKANA ortasıya hüriyyətlərinə məhcəmləklandırmış olaraq. Təbii, bulaq birəz böyük mövzlərdir, gələk hər birindən ayrı, ayrı danışasam, hər birini xırdalıyasam, muxtalib anar izlərə parasam, başqa. Amma yarə imunumlulikdən mənim üçün müdələtdir. Çox təşkilətə Pasha beytəsif ki, bizim buyunki gün üçün ayrılan efir vaxtımız sona çattı. Və canlı bağlantımızda tarxisi Pasha hoğuz və iraban azalı təşkilatının sərdi, təbriz musayevidir. Hər təşkilətə yələm, biz izləyəm, biz bəyələm, bizə dəstə yolağın, bizə öz suallar ilə və iləşimizə rəntıqdan. Hər təşkilətə yələm, sonunda xayrşi yələm, kefirı paylaşın, bəyənin və biz buyunki canlı yayma buralara sonuzlandırırıq. Sağ olun, sağ olun, tandırbətənimizi, tandırı, indək bizi, borosun. Sağ olun, sağ olun, yürə, elə, elə, elə.