 Balie na pili kung itakil dito ay ang groupong ugatlahi. So isa siyang documentario, maykling documentario patonggol sa sining protesta na nangyari sa ating bansa at kung paano ba nito na pektuhan yung kamalayan ng mga Pilipino? Balie, ito ay isang thesis. So that time, my professor was Professor Neil Doloricon, former Dean of College of Fine Arts. And then, yun, ginaid nako kung ano yung magandang piliyan na topic for my thesis. And growing up, paborito ko talaga yung mga dittoral cartoons. So mostly yung mga revolution art. And then, yun, nang come up kami sa isa idea na paano kaya kung itapi ko ay yung ugatlahi. So balie, sa documentario na yun, tinalakay ko kung ano yung history ng sining protesta sa dito, sa ating bansa. And ano ano bang groupo yung mga musbong para itaguyod yung ganitong uri ng sining? At para saan ba ang sining protesta na ginaagawa ng iba't ibang groupo katulad nga ng ugatlahi? So mas nag-focus kasi ako doon sa ano ba yung kwento doon sa likod ng ginagawa nila? Yung mga epigies, posters, mural. So ano lang ba siya? Parang pagpapayag lang ba siya sa manang loob sa nangyari sa administration, sa mga social issues? Mas tinakil ko dito kung paano nila ito ginagawa ano yung story sa likod yun nga. And para saan? Para saan nila ito ginagawa? Bakit nila ito tinaguyod sa loob ng habang panon? And until now, ginagawa nila ito and na-recognize nang sila, hindi lang locally but internationally. Ang managing challenges ko nung ginagawa ko yung documentaryon ito, is una sa lahat yung budget. So ayun, pagdating sa budget, namisip ako ng paraan kung paano ko magagawa yung docu. So meron lang isang DSLR camera pero wala akong mic, wala akong tripod, wala, wala akong ngayon. Pero thankfully meron akong isang organization na isang film org. So ang paano ng film org na yun is Cinema's Art Movement. So isang mga pioneer nun is sila Cesar Hernando. Notable alumnus nun is sila Raymond Redd, Mark Nick Dow and yung iba pangkilala sa Exena. So thankfully dahil sa anila, sa mga co-org member ko ay natulungan nila ako para sa mga equipments na gagamiting ko sa paggawa ng peligula. Pero hindi hindi ako nagkaroon ng chance para magkaroon ng assistant. So halos lahat ng chat doon, halos lahat ng interviews doon, ako lang yung gumawa mag-isa. So basically isang parang one month production, parang ganoon siya. Kasi wala, kailangan akong mag-deal sa ako anulang yung meron ako in. At that time, busy rin yung mga kakilala ko sa Akads nila. So yun, yun yung mga experience ko doon. So may advice for other filmmakers. Siguro ano, itakilin nyo ko ano yung gusto nyo yung e-quento. Kung ano yung sa tingin nyo na kailama rinig, kung ano yung kailama kita ng mga... na mga ibang ordinari yung tao. And kung magabasagan nyo yung norm na kung ano sa kanila yung parang malik, maganda pa kita nyo kung ano yung kwento sa likod doon. Katulad nung ginawa ako na protest art ba is about protest lang. Wala ba siyang kwento, wala ba siyang... ano yung gusto niyang ipakita sa mga tao? And bakit until now, may ganung parin, bakit siya naging effective? Bakit yung protest art na ginawa ng sang group o tolod na ugatlai is na-recognize sa Hollywood? So yun lang, pagpatuloy lang nila ko ano yung ginagawa nila. Yun, gumawa sila ng mga kwento na hindi pa na rinig at nai-kita ng ibang tao. Para sa aking po, kasi madalas pung talakayin yan. Ano yung pinagkaiba ng isang... finite student sa kumpano siya tuming sa isang peligula, sa isang film student. So lalagi siyang naitatapik. And hindi naman po sa bias, pero most of the time sinasabi na mga film professionals sa film na kakaiba mag-isip yung mga finite student pagdating sa mga ginagawa nila ng short film, sa class nila. So para sa aking po kasi, ang isang finite student, ano siya, mas ano siya sa pagdating sa... mas kung baga, mas artistic siya, pagdating sa visual, visual content. So bakit ba mas artistic siya sa... ano, sa ganon? So para sa aking kasi, ang isang artist hindi niya tinitig na yung isang baga, kung ano lang yung nai-kita niya. So possible na dun gumagani imagination niya. So kung baga, nage-isip siya ng kakaiba, sa kung paano niya nai-kita isang bagay. So may time na parang binibreak niya yung rule na ganito dapat yung film, ganito dapat yung narrative. Most of the time, yung ibang finite student, hindi sila ganong gumawa. Mas pinipili nila na mas kakaiba yung concept, mas kakaiba yung way. So para sa aking dun na di-differentiate yung isang finite student sa isang film student, sa kung paano siya tuming sa film. Sa struggle naman po, ako lang po yung mag-isawel, nung una po kasi, parang gumawa ka idea na, kilala ko na ako siya nama, kukawa niyong co-editors, kasama ko sa pagkawa ng mga shots. Pero hindi po siya nangyari, kasi yung time na yun, yung mga dapat ko koanin ko, is kasama sila ng iba kung classmate nagagawa rin ang thesis. So in-end up, na ako nalang yung mag-isa. Parang tinanong ko yung sarili ko kung itutolig ko ba to o hindi, kasi ako lang mag-isa. Kasi parang, gusto nga ako lalagi yung, parang sinachallenge ko yung sarili ko, na kahit ganito lang yung budget, o kahit ako lang mag-isa, kaya-kaya, kasi may mga time na yung shot, hindi sa Manila, hindi sa QC, yung iba na sa Parabins, katulad nung may part sa pelikula na, syunod ko si Iggy Rodriguez, is sa mga notable artist sa Pilipinas, and yun lugar niya na sa silang kabite pa. So kailangan kong bit-bitin mag-isa yung mga mabibigat na equipment ganun. And para sa akin yung, yung struggle na yun, hindi, hindi ko kasi i-name na mag-best thesis. So parang, ang i-name ko lang talaga, at that time is, may pakita yung kuwetong ako dun sa likod nung mag-inagawa ng Uggat Lai. So kung nag-aimsiguro ko dun sa part na yun, baka, baka siguro mas lalo ko na hirapan, kasi nandun yung, ina-apply ko na yung pressure sa sarili ko. And hindi ko hinahaya yung sarili ko na mag-work na, as a normal ganun. So, and at that time, medyo nakatulong din po yung, ako lang mag-isa kasi, parang yun nga po, na parang mas na challenge ko yung sarili ko in lumabas yung mga idea na hindi ko na nai-isip, nung time na akala ko sarili ko, mayro na mga kasang. Ang Uggat Lai kasi na nag-simula ka siya, malinawang kanyang orientation ko anong organization. Masagot niyo ang mga tanong, ang sining ba ay para kanino? Ako si J.L. Burgos, isa akong pintor, isa akong visual artist, isa akong filmmaker din. Kapatid ko si Jonas Burgos, si Jonas Burgos dinukot sa ng militar, datin ang nag-simula ang Uggat Lai sa UST siya, isang organization siya sa loob ng fine arts ng UST. 1994 ako pumasok sa Uggat Lai. Datin, kanya-kanya kaming bilin ng mga pintura, kami talaga bumibilin ng pintura, gumagawa kami ng murals, dun na kami sa mga bahay-bahay, yung mga pagkain ang baglang para makagawa ng painting. Kanya, sa lahat ng bahay namin yun, umiikot kami. Sa bahay ko, sa bahay ng Medeo. Naglalatan ng Uggat Lai, yung maging yung karapatan ng bawat mga mamayan, na same time yung advocacy niya para sa, ang paggamit ng sining at kultura para sa pag-isa para sa uunlad ng Libidwal, tapos ng community at differently sa bayang. Ako si Iggy Rodriguez, datin member ng Uggat Lai. Well, I think isang sumang na-remembers pa rin ng Uggat Lai ngayon. Katala ako sa UST. Dun ko na kilala ang Uggat Lai. I think it was during my third year in college na pinakilala ako sa groupo at eventually naging member da rin ng Uggat Lai Artist Collective. Nag-provide din siya ng avenue kung saan makapag-experiment, kung saan makapag-explore, kung saan makapag-halubilo sa iba-tibang mga artist pa. And eventually siya, para sa aking naging very important aspect ay yung pag-halubilo sa mga urban poor. Yung paggawa ng protest art isa na siyang action napapapakita ng struggle sa mga tao. Di kailangan na parang maging senador nabibigan namin ng tulong ng ato mga tao. Hindi, sinasamahan namin para lumabal. Hindi natin nga yung agagamiting balating ang malahe para sa mga manggagawa sa mga paikibakan ng mga manggagawa. Siyipipintan natin yung mohani marks tapos yung bigota niya mga taong nag-rally ng mga nai-gabakan. Ako si Louis G. L. may lahat chairperson ng Gat Lahi. Nag-aral ako currently ditsa na sa UP Carch of Fine Arts at nga-aral din ng visual communication na lumipat ako sa studio arts painting major. Kadala sa nag-ilagawa ako ay mga murals at sa editorial cartoons tapos nagsimasa na di sa mga exhibits mag-show din sa mga paintings sa mga modalis para mahagawa ng proklin sa kapaw ako, artist. Umagawa kami ng likang scening na may mukha ni Karl Marx dahil silikilalan natin yung malaking ambag ni Karl Marx sa mga akdanya sa mga teoria niya na sinasabi na mga magagawa ay ang pinakaabanting uri at isa sa mga mga mahalagang sangkap na para sa Pagabagon Lipunan. Nag-anap ngayon isang placard making workshop na kung saan tinoturoan ang kabata na lumika ng makapulay ng mga placard. Ang tinoturoan namin ay mga kabata ang dumagat. Apir tayo? Kulang makapagapir dahil basic sila sa pagpipinta pero ngayon apir yun. Ang aming ginagawa ngayon ay pangkulay ng placard na gagamitin para sa lakvayan. Nagsasagawa ng ang gandong aktividad ng unggot lahi belang isang pangkulturang organ session ay meron itong dalawang layunin unang-una ang mga artista ay matutu mula din sa mga kapatid natin katutubo at din sila din ay matutun dun sa ating kalaman. Kung baka pano natin ginagamit ang sining para ipalaganap ang ating mensahi at sa kasaluku yan ang ating lalagay sa mga placard ayosapin dun sa dipensa dun sa lupang ninuno at paglaban sa mga proyekto na sumisira ka nilang ating mga kultura. Nanghihikayat kami through art pinapakita namin sa pamagita ng ng workshops ang pagawa ng mga murals at the same time yung pagawa na mga effigies ng mga personaje nagpupush ng anti-people policies. Ang unggot lahi walang pasikatan sa totooa kasi naniniwala sa collective work kasi nga gusto niyang ibrake yung traditional concept ng isang artist na individualist na sarili lang niya ang kaniintindi niya so dahil gusto namin ibrake yung gusto namin collaborative para te collectively ang pagproduce pa kanyang may paki batuloy ang kanyang build build build sabi ng pagawa ng protest art para sa aking ane ni hindi siya hindi siya parang upukuan mo para peruan para ane niya parang isang way niya para mahabig mo yung mga taon makita ko ang itura ng dipunan. Ang dictatorship nabanya natin na parang tirano nabanya natin Tirurist nabam ang kasama ang dubayin na ikaw ay walang tirahan. Kailangan mo i-expose ang mamamayan ang makakapanod ng iyenggawa sa ko anong nangyaring katotohanan. Kapag may mali definitely may ron takat magingay. May tutorial cartoon magayong mga may gita mong nagtrending sa social media kasi pang nahitamis na nagtrending sa social media na tatalo nila ang advertisements. Artist at activista mahalaga na magamit para sa pagpapalaganap ng sangunayunin. Dahil yung art hindi naman sa kulong lang sa apat na sulukang ng bahay o ng gallery na sa praktis talaga na ito yung bahagi kaya kebaka ng mamamayan. Mahalaga yung pagkagawa ng art na may politika dahil yung tahalaga ng art nakakawi naman itong yung sining hindi sya tumotogon sa kahit na nang kantas doon sa mga pangailangan na isang litunan maging walang sa isa yung sining nila. Ang kong dahil yung dahil nakikipay yung ganyan na yung presiden mamamayan isa siyang manggagawa isa siyang sasaka isa siyang studjante hindi sya na iiba sa hindi artist kaya kailangan natin ibrake yung paninualan ko paninuala rin ng ugatlahi yung walang bida-bida rito ang bida rito ay yung pinagsisilvia ng