 Salam deyəlizləyicilər, hər vaxtınız hər hannıs xəri olsun 15 May 2023-ci yıl, vaşı vaxtla sadı 22.01. Kalunç efirindən in zamanında Baku Efəm və Kalunç xəbər internet platformalarından zandı yayma başlayırıq. Dünən, qardaş ölkədə son illərin ən belə deyik. Maraqlı seçimlə şahid oldu. Mən asılı bir əftə öncə Türkiyə deyidim. Təhvələn, iki əftə Türkiyə de oldu. O seski mühütünü yaxından müşahid etmək və seski öncəki vəziyyəti dəyələndirmə imkanım oldu. Və seskiyə bir 5-6 il qalmış döndüm Azarbaycanı. Azarbaycanı dəki mənzərim ənimsün. Burası qeyradı oldu. Niyə belə oldu? Əslində, Türkiyədə tərəflərin bir-i birinə qarşı normal bir münasibətlə şahid oldu. Ən azından İstanbul'un süküdarında, Ankara'nın Qızlayında, Qadi köydə, fərdi-fərdi meydanlarda, bir-i birinə yanında normal təbqat apara, rəqidlərəmən şahid oldu. Əm Azarbaycanı də bir əs fərdiydir yanaşma və niyə belə yedi? Bunda danışı azıcık. Çünki, seskini keçirəndə, səs verəndə və səs vermədə iştirak ediyəndə, qardaş Türkiyə vətəndaşlardır, onların da düşününcəsində səri göstərməli. Dünən seski bittim. Aşağı yukarı, ökəp rejidindir əzəbtəyi və Erdoğan 49 tamında 5 virus və müxalifətin namizədəyiz. Cumhuriyat Halku Vartiyasının sədri Kemal Gılımsdaroğlu dəxmələ 45 vayet civarında səs topladı. Və 28 May bizim cumhuriyat günümüzdə Türkiyədə də bir cumhuriyat şələn olacaq bir növbəti prejidentini seçəcək. Xeyrlə uğurlu olsun deyək, amma biz bu seskiləri bir də profesyonallarla deyərləndirməliyik. Bu seski Azarbaycanına kim təsir göstərir? Türkiyədəki seskiləri də saxdalaşdırma mümkündür. Bütün dən gördük ki, olmur. Bunu necə nələ olublar? Və kinsi tur əlbətdəkin nəvəd edir? Bütün bu məqamlara agınıq gətirməkdən ötürü, tanımış seski mütəxəssi, demokratik təşəbbüslərin üstün o rəhbəri, akib kurbanı ola, dəxminə bir sadəyəqən bərabər olacaq. Aki beyi salam, ərvaxtınız qeyr olsun. Ərvaxtınız qeyr. Mən də izləzlənizi salam edəm, ırfaç bəli. Dəşəkulə, Aki beyi. Dəyərləndirməniz nədir dünəki seski ilə bağlı? İlk öncə bunu sizdən eşidək. Həm bir siyasi, həm da onun belə deyək elektrat müxteyin əzarından seski baxımından. Buyurun sizin ilk öncə dəyərləndirmənizi eşidək. Təbii, türkiyə seskiləri yeni bir vəziyyət deyil. Yəni, hər zaman türkiyə seskiləri öncəsi isər türkiyə daxilində, həm senin də türkiyənin qonuşları o cümədən Azərbaycanda və dünyada da, isər Avropa da, isər Amerika da, türkiyə seskiləri yaxından izləndir. Çünki vətəndaşın və siyasi tərəflərin qüksəki iştirakı hər zaman özünü göstərir və ideyaların fikirlərin qarşıduran çəkişməsi baş verir. Bu seskilər, əvvə ki, seskilərdən fəqvorraxt daha da xüsusi digət çəkirdi. Bu təbii ki, digət çəkməsi Recep Tayyip Erdoğan'ın hakimiyyətinin 21 ildən artıq sürməsi fonunda bu baş verirdi. Eyni zamanda, türkiyənin geopolitik vəziyyətdə tuğum övqeylər və xüsusən qərp və Rusya konteksində oynadığı mövqeylər xüsus olaraq digət yaratırdı. Həmçinin, türkiyədə son dönəmlər çox açıq, üzdə olan problemlərdən birikim iqtisadi problemlərin fonunda yüksə infliasiyanın, qeymət artımlarının fonunda əhalinin iqtisadi sətiniklərinin fonunda xüsusi digət yaranmışdır. O cümlədən də, türkiyədə, yəni əsirin böyük falha çətlərindən olan zəzələrinin fonunda yaranmış çətiniklər bu seskilərə xüsusi digət yaratmışdır. Və göründək kümədə birinci turdakı seskilər çox belə deyək çəkişməli keçdi və cəmiyyətdə böyük bir coşku vardır. Eyni zamanda təbii ki, burada müxalifətin də xüsusi rolu vardır, bu coşkunu yaranmasında, xüsusən seskin dəsi coşku, müxalifət ətirafında daha çox görünürdü və bu coşku da müxalifətin daha geniş koalisyə formatında biriləşməsi və isər vizual tərəfdən, isər qamanda tərəfdən, isər program təqdimatı tərəfdən yəni uzun müddət, xüsusən son bir ildən artıqdır. Müxalifət cəhbəsində geniş koalisyəm qurulması və adım adım, arızıl adımların atılması, türkədə seskilərə böyük maraq yaratmışdır və xüsusən də iqtisadi çətiniklərin fonunda dəyişim havası formalaşdırmışdır. Bununla yanaşı təbii ki, xüsusura diqqət səkildik ki, bu qədər hakimətdə olmanın fonunda, o cümlədən də isər qanusüsə nöqdə-i nəzərdən, isər siyasiyyətik nöqdə-i nəzərdən ərduan üçüncü dəfəyə namizət olması bir tartışılan bir mövzuydu. Bunu müxalifətdə mübaəsələndərdə, hətta bunada yüksə sesim quruluna da, mərkəzi sesii komisələrinə də muradzət ettilər. Düzdür mərkəzi sesii komisəsi hər hansı bir qanun pozunusu olduğunu hesab etmədir və iştirakini tam hüquqi əsaslı hesab etdir ərduanın. Və o cümlədən də bu iqtisadi çətiniklərin fonunda və zəl-zəllədə baş verən bu fəlaqət fonunda xüsusən də zəl-zəllərin ilk günlərin də dövlətdən gözlənən yetərində adımın atılmaması fonunda bu sətkilərdə iqtisadi ərduanın ciddi şəkildə ses iqtisindən məruz qalacağı halında gümandlar, proxunuslar birəli sürürlürdü və bu fonda da cəmiyyətdə birlək bir yüksək inan yaranmışdır ki, ərduan sətkiləri uduzabilər və bu ufundada hakimətdə eşliyə baş verə bilər. Yəni, nəhayət çox saylı sətkilərdə ərduanın alternativlərin yiyənməsi, nəhayət öz dövrünü başa çatdırırmış olacaq deyə belə bir inan formalaşmışdır. Yəni, bu kontekstə də cəmiyyətdə yüksək əhvarrufya formalaşmışdır və bunun fonda da sətki iştirah ki, baş verdi. Təbii ki, bu proseslə yanaşı sətkinin özününə də, gedişində də xeyli nöksanlar da var idi. Baxma ilə ki, yüksək aktiv dik var idi. Həmini zamanda məhdur dolaşdırmaları da var idi. Bu məhdur dolaşdırmalarını pəkçə bizim müşadələrimiz yox. Yəni, biz bunu kənardan medya vasitası ilə müxtalif təşrətlərin, müxalif təmsidistlərinin, sivil toplum ürcətlərinin açıqlamalarını izləyək belə qaynayet formalaşdırırıq. Həmini zamanda, Türkiyədə Mart Aynın sonundan itibaren, Aatətin müşadə misiyası səsikləri uzun müddətli müşadə edirdi. Bu gündə, həm Aatətin müşadə misiyası, həm Aatətin parlament asambiliyası və Avropa Şurası parlament asambiliyası müşadə misiyası biricə açıqlamayettilər və orada da Aydın göstərilən nöksanlar var. Və bu nöksanları da daha çox medyanın, yəni, kontroldu olması, daha çox medya tərəfsizliyini gözlənilməməsi və hakimiyyətin xeyrini, medyanın təbulqat maşına kim istifadə olunması. O cümlədən, bəzi saytlara qarşı dezin farma şəximdir, yeni qanunun fonunda məhduyyətlərin getirilməsi, toplaşma, biriləşmə və ifadəz alıqlanadair pozuntların olmasından bağlı açıqlamalar irəli sürdü, Aatətin müşadə misiyası. Yəni, təbii ki, orada müsibət salarlar da çox aydın qeydi olunur ki, Türkiye demokratiyası nəfə salır və müqamət göstərməyə dəam edir. Bu da daha çox müxalifətin və vətəndəşlərin yüksək aktivliyə işitləkini əzərə tutulurdu. Bu, bunun fononda həm tünində inzibatı resursların şəfaflıq məsələlərin hökumətin resursları ədələtsiz şəkildə üst xeyrini istifadə etməsi və s. istifamətlərinə də ciddi məhdudiyyətlərin, yəni, Türkiye nəndə istər, Avropa şurası qarısında istər, Aatət qarısında istər sə də özünün insanın höyük vəzatıqlarına dair danı vəcdiyində göstərmiş müddüyaların gərsəklikdə məhdulaşdırmasıyla bağlı problemlər kimi sərgülənir. Təşəkürürün, Mahkibək. Yəni ki, Azərbaycanda, biz birəz Azərbaycan pencərisindən baxıra bu səskilərə, bu səskilərə maraq çox böyüdür. Mən düşünürəm ki, Türkiye dən sonra, biraz abartma olmasını dedirələr Anadolu'da, Türkiye dən sonra Azərbaycandan çox maraq vardı. Mə bu maraqın arxasında siçrə nə də yanırdı? Məsələn, mən də bundan bağlı bir yazın var, elə təamolamamışam, yazacım deyib bitirəcəm onu. Azərbaycan hakimiyyəti, səskilərə günlər qala, 29 April də, mən də onda İstanbul idi. İstanbulə gəldi və gəlişi ilə Mövzud prezident Rezəb Təyv və Erdoğan'a açıq dəstəyini numarş edirdi. Azərbaycanda real mühalif kəsimin mövqeyi bəlliydi. Çünki nəyə görə ilham eləyiblə Erdoğan arasındaki münasibətlər, yaxın münasibətlər və ülkədə baş verən, demokratiya insanəklardan olan məsələrə, Türkiyənin illərdir səssiz qalmasa, Azərbaycan mühalifətində Türkiyəli yenilik istəyini ortaya gətirmişdir. Amma ölkədə hakimiyyətə bağlı olan, beyin zamanda belə deyə real mühalif kəsim səlimiyyan çevirlələrdə daxıq, dəximdə 70-80 faizlik bir Erdoğan'a dəstək vardı. Sizin də bundan bağlı kantilət bir fikiriniz varmı ki, niyə Azərbaycanda məsələ Erdoğan'a dəstək var? Elbət də burada qaraba haqqdırıq Türkiyəni mühalifəndə istisna etmək. Təbii ki, Türkiyəya olan maraq Azərbaycanla bağlı xüsusurraq təbii idi. Bayaq da qeyd etdiyim kimi, təkçə Azərbaycanın yox, həm də dünyanın və regionun bu prosesdə xüsusudikəti var idi. Azərbaycanın da olmasının xüsusu təbii əsasları var. Bu, ilk növbədə Türkiyə global oyunca olmasa da, məhək regional oyunca olması bir faktır. O növb də nəzərdən regionunda ki, ölkələdi Türkiyədəki proses ziddi şəkildə maraqlandırır. İkincisi, iki tərəflə Azərbaycanla məsələyə baxdıqda, Azərbaycanla ilk tanıyan müstəqildini tanıyan və Azərbaycan müstəqilləşdikdə onun dövlətin qurulmasında, cəmiyyətin oturuşmasında, inkişafında Türkiyənin bu vəədiyər formada xüsusi dəstəyi olub. Düzdür bu proses arıdır şəkildə və inkişaf etmiş formada daam edə bilmiyib. Amma biz çox adım bilirik ki, hətta nəyən ki, xalçəfəsi akiməti dönəmində də azmütələ bu akiməti dönəmində belə Türkiyəni istər təhsil nökləyi nəzərdən istər, hərbi nökləyi nəzərdən istər, digər müstəqil dövlətin qurulması nökləyi nəzərdən Türkiyə tərəfi müxtalı formada istər dövlət şəkildə istər universitətlər şəkilində və sivil toplum quruluşları formatında, iqtisadi şiqiyyətlər formatında, öz iştirakında xüsusi iyer tuturda Azərbaycan və bu proses zaman-zaman dəam edib, iqtisadi bu həs ki, Məsir deyil ki, Azərbaycanla, Türkiyənin istər kültürəl, istər deyək ki, həm deyini faktoru baxımdan, həm etnik faktoru baxımdan, dil faktoru baxımından yaxınlığı var və bu yaxınlığı həm də artıq qardaş dövlətlər formasında bir hal alıb. Yəni, düzdür bu, sonradan heydər əlevin ifadəsi ilən, bir imlilət ki dövlət tanım üzerindən səsləndiriləsə də əslində bu ondan əvvəl, bu prosesin başladığı hər kəsəm məlumdur. Və bir şeydə çox aydın bilirik ki, Azərbaycan zəmiyyəti günlük olaq informasyanı daha çox türkiyə mediyası vasılası ilə dədir. Informasyada dedikdə, təhcə iştima-i siyasi xəbərlər konteksində yox. Seryallardan tutmuş, mədəniyyət xəbərlərdən tutmuş günlük digər xəbərlərə və s. digər informasyalara qədər Azərbaycan cəmiyyətində Türk televizisi daha çox izləndir, nəyin ki, Azərbaycan televiziyası. Yəni, bu da artıq faktq olaraq nuxtalif show programdan tutmuş, film sanayi esindən tutmuş, digər informaca resursları vasıtasıyla Azərbaycan cəmiyyəti ilə türkiyənin, Türkədə baş verənlərin bir növü ünsiyyət kanalı formalaşıdır. Bu nöqtayı nəzərdən də Türkədə baş verənlər, təbii olaraq Azərbaycan'da da öz təsirini göstərmiş olur. Və sizin də qeyd ettiniz kimi son dönəmlər Azərbaycan hökuməti ilə türkiyə hökumətinin xüsusən şəxsi münasbətlərinin yaxılınlaşması dövlətlərin sanki münasbətlərinin də daha yaxşılaştığını göstərir. Əslində Azərbaycanla türkiyə dövlətlərinin münasbətləri dediğim ki, müstəqliyyəldə etikdən əytıbaran başlayıb. Amma hakimətləri idarilən şəxslərasındaki məyən dövrdəki sərim münasbətlərin bu yaxınlığı o qədərdə inşa fəttirmirli. Amma sonradan münasbətlərinin istiləşməsi dövlətlərası münasbətləri də daha da yaxınlaşdırır. Və sizin də qeyd ettiniz kimi son Qarabağ muharibəsində türkənin açıq təsdəyi və hərcür kömək göstərməsi və nəticə itibari ilə Qarabağ münasbətlərinin də əldə olunmuş iralilə işlər Azərbaycanın işxalda olan ərazlərin böyük hissəsinin geri qayıtarılması və ondan sonradan proseslə kitərətli dövlətlərası məqaulərin bağlanması və s. Bu proseslə daha da münasbətləri yaxınlaşdırır. Və həmsinin də ilhəm əliyəv azəbacan əhbəri kimi rəzəb təhəb ərdəqanın hakimətdə daim etmirəməsin özünün hakimət maraqları nöqtayı nəcərdən də xüsusu əhəmiyyət kəsb etdiyini anlayaraq bu prosesdə aktiv rul olmağı meyilləndi və əvvəlki dövələrdə düzdür bu məyən hədlər gözlərin zəd, amma son dövrdəki situasiyada biz gördük, hətta bu bəlzən bu siyasi etik kələfləri və sətçilərə qarışma nökləyin nəzərdən də o sərhətlər gözlənirmədir və Azərbaycan hakiməti açıq təsdəyni fadəttir. Və Azərbaycanında ki, Erdoğan obrazının formalaşmasında onun Türkədəki formalaşdırdıq obraz, yə ki, dünyaya qafat ufdan bir adam, hər sözünü açıq şəkildə deyən bir lidir, kimsədən qorxmur, tam müstəqilibə siyasi ətəq parır. Yəni, bu populist obraz Azərbaycana da yansıyıb, çünki Azərbaycan insanının gözündə Azərbaycan lider üçün bələ bir boşluq, boşluqı dünyaya səsətində daha çox Erdoğan rol oynamış olur. Eyni zamanda da, son dövlərdə xüsusən 2016-ci yıl 15-təmiz, deyə ki, haçələrindən fonunda Erdoğanın daha çox Türk dünyasına yönək siyasətinin qabarmasında, Azərbaycanda bu milli fikirlərin, Azərbaycanda ki, bu Qarabakh, 2020 Qarabakh Muharibəsi fonunda daha da qabarması, və bə üstə düşməsində, və sanki Erdoğanın da bu Türk dünyası ilə strateji bir siyasət yeritdiyi fikiri bir yüzlənməyə başlayıb və bunda paralə şəkildə həm də onu uğraqlanmaq istəyirəm ki, bayaq boşuna demədim, Azərbaycanda Türk mediasının xüsusü rolu var, o cümlədən də seriyalların, dizilərin xüsusü rolu var. Və biz çox aydın bilir ki, diziləri də daha çox ideoloji dizilərin xüsusü təsiri var. Bu dizilərdə istər dövbət televizyası olan teriyyətə vasıtasil, istər Erdoğan ailəslə məxsus olan ATV-kanalı vasıtasilə, diyək ki, Erdoğrul, Kuruluş Osman, diyək ki, sonra teriyyətə də olan digər seriyallar, böyük, səlcuklu və s. Bu seriyallarda verilən ideoloji, istər dinid nöqtəyə nəzərdən, istər milli nöqtəyə nəzərdən, bu bölgədə Türkün dövvətlə qorulması fikiriyim. Yəni, bu seriyallar və s. ədə cəmiyyətdə formalaşdırılım və son dönəmlərdə də qeydirdik ki, Erdoğanın apartadığı bu siyasət, bu seriyallardaki məsaslardan üstə düştüyünə görə, cəmiyyətdə belə bir fikir, artıq hakim bir fikirə cərdməyə başlayıb ki, Erdoğan dünyaliydəridir. Bu, təkcə elə bilə fikir deyil, həm də bunu Azərbaycan hakimiyyətinin başçısı artıq şəkildə ifadəliyyib, ilhəməliyyib. Və biz də bir şeyə çox adindir ki, Azərbaycan'da ictimai rəyi həçtə böyük əksərət baxımından hakimiyyətin təsir dairesindədir. İstər troll sistemin ökləyi nəzərdən, ister yumşak yüzün ökləyi nəzərdən, Azərbaycan'da da ictimai rəyi bir mənava şəkildə hakimiyyətin daha çox təsir dairesindədir. Həm deyək ki, hətta bəzən dırnaq arasında ifadə etsək, müstəqil journalistlər, müstəqil media, nəvvətindaş çəyməti təmsidsiləri, həkimiyyətin dövlətin qollarını ifadə etmirəm. Bu bir mənavladı. Müsəqil adında görünən tərəflər belə hakimiyyətin, hətta nəyək ki, müstəqil müxalif adında görünən, siyasi partiyalar belə onun təngidçiləri belə çox açık şəkildə görünür ki, Azərbaycanın hakimiyyətinin siyasətini əsində il müxalif adlanan tərəf də ideoloji olaraq müxalif deyil və ideoloji olaraq eyni mövqədən, eyni cəhbədən çıxşədirlər. Bu baxımdan da Erdoğanın yeri dəyi siyasət, onların bu regionda himayətisində çevrilmişim görünür. İstər Rusya münasibətdə, istərsə də Gərbə münasibətdə, Erdoğan sanki bir təminatör olalır. Bak, bu o burazın yarattığı təhsir təbii olaraq cənnətdə Erdoğanın seçilməsinə qususi tərəftar toplanmış kimi görünür. Aik beyi, Türkiye də son günlər özəlliklə bir iki gün bundan öncə tanınmış jurnalist Fatih Portaqalın Azərbaycan da bizim yanımızda deyil, belə bir ifadəsi oldu. Sonra açıklama verdi ki, söhbət İlhaməliyibdən gedir, iktidarlardan gedir, bürsözlə. En zamanda ortasiyam. Bakın, mənim üçün önəm dədir. Türkiye də iktidarların dəyişməsi də Azərbaycan'a nəkimi təsirlər olabilər? Yəni, saba Türkiye iktidarında Erdoğandırsa, Erdoğanlı İlhaməliyibdən münasibətlərinə bilirik. Başqası kəlsə, İlhaməliyibdən münasibətiniz olacaq və eyni zamanda Azərbaycan xavqın olan münasibət də rəansı bir dəyişindir. Olacaq mən istəyərim, məsələyə bir sinevkinizə işindir. Açıq deyim, təbii ki, Azərbaycanla, Türkiye dövlətlərin münasibətləri formulaşanda gedirdiyim kimi heç də İlhaməliyibin, diyək ki, hakiməti yox idi və yaxud da ki, onun ən əvvəl, onun atasının hakiməti yox idi. Və yaxud da əbəsi yəri gedətmədim. Hətta, Azmi Təllibə bu hakiməti dönəmində belə artıq, Türkiye dövləti Azərbaycanla çox yaxın təmastaydı və resmi və qeyri resmi formada Azərbaycan'a özdəstəyini ifadədir. Təbii, 90-ci illə nəvvəllərin də baş verən hadsələr, Qarabakh, Munakışası fonunda və Türkiye'nin həmin dönəmində ki, isər geyə-paldik, isər ekonomik gücü və o cümlədə də düniya siyasətində, yəni, bəni xaq oyunçuların iştirakı, rejiyonda baş verən olaylar fonunda sanki indiki mögayəsə də belə bir xüsusi təqdim olunur ki, yəni, ərdoganın müstesna mövqiyi və Azərbaycan hakiməti ilə müstesna yaxınlıqı bu prosesi də işdir. Yəni, burada təbii ki, şəxslərin məhəndə rolo olu, yəni, olmayabilməz. Biz bunu bilməna şəkildə inkar edə bilmərik. Amma o gerçəklikdə var ki, həç də bu bir şəxsin imkanlarına bağlı olan məsələ deyir. Yəni, nə Türkiye əvvəl ki, Türkiye deyir? Hətəbii, yəni, bu da sağ olundur ki, burada ərdoganın rolu var mı? Bu gerçəklikdir ki, ərdoganın rolu var. Amma, eni zamanda, diyət ki, Türkiye müdafiə saniyesinin güzlənməsi də ərdoganın dövründə başlamayıb, ərdoganın dürəmində biz bunu görməyə başladı. O cümlədən, Türkiye əksaliyyatının inkişafı, Türkiye'nin demografik inkişafı, Türkiye'də ki, sistemdə dəyişi şihirlər və geopaltik proseslərdə Türkiye'nin aldığı rol, burada məhəm mənada həm də təbiyi olaraq öz təsirini başlamış olundur. Və eyni zamanda bir şeydə nəzər almalıyı. Yəni, Türkiye'nin bu proseslə rolu, bizindir, bir tərəfdən cəmiyyətə belə bir təminatlı rol kimi görsənir ki, Türkiye olmasaydı, sanki Rusya bura müdaql edərdi, Türkiye görə Rusya bura daxıl olmadı. Amma belə bir nəcə gün bundan öncələ, Türkiye'nin axtsakallar şurasının sədiri binali yıldırım, Genel Başkan Yardımcısı olan binali yıldırım, Azərbaycanla daxılətik, özü açıqlama verdi ki, Erdoğanla, Putinin yaxın münaspətləri və onların bilgə razılaşması fonunda burada bir proses baş verir. Yəni, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, babda bir proses baş verir. Yəni, bu onu göstərir ki, Rusya ilə Erdoğanla, Putinla daha doğrusu, Erdoğanın münaspətləri imkan verdi ki, təbii ki, müzakələ nə fölsün, Erdoğan burada rolalsın. Amma, eyni zamanda, bu ifadələrindən də çox haydın görünür ki, Putinin burada xüsus olaraq razlıqı vaariydi. Putinin burada xüsus olaraq, Diyək ki, bu prosesdə Azərbaycanın problemlərinin həlli konteksində yox, daha çox, yəni, Ermenistanın hakimiyyətini, Ermenistanında baş vermiş dəyiqişlər fonunda yeni form ulaşmış iradenin Rusiyanın Putin istəklərləyə də düşməməsi və bunun da fonunda bir cəzalandırma istəyibə edir. Yəni zaman, təbii ki, bölgedə baş verəcək dəyiqişlər, diyək ki, Ukrayna də planlaşdılar, müharibə fonunda, Azərbaycanın onun istəklərini daha çox meyillənməsi və ya onun istəklərini yeni yetirməsi istiqamətində Azərbaycanı razısalmaq və ya regionda həm də Azərbaycanı özün yanda müddəfik kimi saxlamak istəklər və həlli və bütün bu faktorlar onu göstərdik ki, yəni bu heç də, belə diyək, Erdoğanın Rusiya qarşı və yaxud da ki, Rusiyan burada hücum olacağı təqdir də Erdoğanın onun qarşına alacağı konteksində baş vermiyib. Bu, biricə danışıqların fonunda və ortax istəklərlə, ortax maraqların fonunda baş verir. Yəni bu, təbii, əslə, mən ona gətəyip çıxadınqə istəməzdim ki, yəni elə başa tüşülməsin ki, biz torfaqların, işxalılığın, azad olunmasında bizim rolumuz olmayıb. Albət də əsasroğlu bizim hərbüçlərimiz edib Rusiya gəlib bizim yerimizə savaşmıb və yotorfaqları bizə qayıtar məyib. Sadece zulak söhbət Rusiyanın bu prosesdə neytrallığının təhəmin olunması, daha doğrusu məyən zaman tərisüvəsində qarışmamasımı sağlamış olub və həmin müharibən gelişi dönəmdə də paşiyanın dəflərində muradcə etməsi, Putinın ona zaf verməməsi, prosesi uzatması da bunu çox aydın bariz numaralarını göstərir. Yəni, mən indi bu mövzumuzda yayınlaşsa əmrəm, ama fikiri ona gətirmək istəyirəm ki, bu proseslər çox aydın göstərir ki, şəxsi munasibətlərdən doğan xüsusi dəyişişlik deyil. Yəni, zamanda bir şeydə çox aydın bilək, Azərbaycan'da hərbitlərin, zabitlərin, indiki generalların elə rəhmətik polat həşmovda daxılı olmaqla yetişməsində Türkənin xüsusuru olub var. İstər Azərbaycanlı yetişməsində, istər Türkəli yetişməsində, yəni, bu proses başlayan da nə ərdogam var idi, nə ilham eləyib var idi. Və biz, hətta çox aydın bilək, hətta eləsi bəhək hakiməti dönəmində, yəni, Türk zabitlərinin müşavirlikdən tutmuş digər hərbi məhdəflərin qurulmasında və inkişafında xüsusi şraşlar vardır, rolları var. Sadəz olaxı dediyim kimi, Türkənin inkişafı, Azərbaycanın iktisadi və demografik və hərbi güzünün artması, regionunda yetiş, geopaltik vəziyyətin dəyişməsi, imkan verdi ki, burada aktiv bir fazək etsəlsin və Azərbaycanın portbaqlarının qeyri qaytarıması, istiqamətində adımlar atılmasına şəra et yərənsin. Bu kontekstə Erdoğanın rolu var, amma bu anlama gəlmələ deyir ki, Erdoğan olmazdısa, diyək ki, başqa birisi olardısa, bu baş verməzdir. Və yaxta ki, bu anlama gəlməz ki, bundan sonraki prosesdə Erdoğan olmayacaqsa, başqası olacaqsa, umnazibətlər pisləşəcək. Qatırladım ki, Azərbaycan əslində Türkiyə tərəfinin yanaşması həmişə daha çox dövlətlərasın münasibətləri fonunda olub, amma Türkiyədə son dönəmlərdə gittikcə daha çox şəxsin hakimətinin güzlənməsi, diyək ki, Erdoğanın hakimətli olmasının uzun müddət zamanda çəkiməsi, bir növvə həm donun aftar tarlaşmaşına gətir, çıxardır. Yax, bu aftar tarlaşma fonunda onun ilhəməliyəvlə yakınlaşması da bir növvə Azərbaycan'da olan, istər Erdoğan, istər Putin, istər İlhəməliyəv, aftar tarq Kalisya, ya üçbıcağın, yə ki, bir Kalisya si formalaşıb və bu fonunda münasibətlər daha da yakınlaşıb. Amma iğne zamanda biz bunu da çox aydın görür ki, bu muharibənin fonunda həm də Erdoğanın şəxsi ayləsinə məxsus şirkətlərin bu prosesdə rol alması, yəni düzdür belə baxanda biz görə, diyə bilər ki, onlar Türk şirkətləri burada, diyək ki, yeni quruzuluk işləri inən məşhullur. Həm sinində çox aydın görür ki, burada təndirlər həşdə şəxfəx olmuru və istər Azərbaycan tərəfdən, istər Türkiyə tərəfdən şirkətlərin şirkətlər daha çox aylə şirkətləridir və bu kimin hesabına bu şirkətləri qazanır? Azərbaycan və təndaşının vergisi hesabına, Azərbaycan dövqətinin güccəsi hesabına. Burada da şəxslərin də iqtisadi maraqları, fərdi iqtisadi maraqları var. Burada heç də dövətlərin maraqları deyil. Buradan bu iqtisadi maraqdan Türkiyə dövləti və ya Azərbaycan dövləti qazanmır. Daha çox şəxslərin maraqları burada önə çıxmış oluyor. Amma bütün hallarda bu dəfələrin əsəsləndirlik, sadəz olaraq bizim hökmətin yanaşma tərzi var. Bir zamanlar bizim hökmət də ilə Ardaqan hökməti dönəmində bayraq krizi yadınıza salardım. 2009-ci ildə və? Bələ, 2009-ci ildə Ermenistan lafarlan danışıqlar fonunda Azərbaycan'da Türk bayrağı indirilmişdir və o da bir krizi yaşanmışdır. Və bir xeylimdə munasibətlərin sərinliyi yaşanmışdır. Sonra da fikir yadıldı ki, dünya Azərbaycanda ki, Rusya meyilli qüvvələr bunu təxribat edib və bunu təşkid ediblər. Amma ammızı qeyrsə hitə bilir ki, bu belə deyildir. Sadəz olaraq bizim hökmətin yanaşması belə olub. Nə zamana qədər ki, onun istəkləri, onun şəxsib, dək ki, şərtək daha açıq ifadə, sadə ifadə etsəm, kafrizləri nəzərə alınmayız? O zamana qədər daha çox təpki göstərib. O zamana qədər ki, onun şəxsistəkləri nəzərə alılıb və dediyim ki, müdə son dönəmlər də Erdoğanın formuğa aşdırdıqı, o siyasi, abu hava ilhə məliyevin abu havasına, konfort sonasına uyğun bir abu hava formuğa aşdırdı. Və bunun nəticəsində də bu yakınlaşma təybi bir vəcətik etmişə olsundur. Aki be, artı 13 gün qaldır, 2. turan. 2. turan bağlı müqalifət tərəf və en zamanda ona dəstək verəcək tərəflər, bürəz pəsimiz görünürlər, sizin proqnozuzun hədir? 28 May də Azərbaycan'da cumhuriyyət günümüzdür, istiqlal günümüzdür, sonra da onun da adında yaşlılar, yeri gəlmiş gən bir millətki devlət ifadəsidir. 91. ayıdda o zaman hədərləf hakimiyyətə gəlmemişdir. İlk də fonu ədə bir sifirədə, bunun izləyiklər üçün deyirəm. Bəxtiyar Babzada və siyasətdə də bir fəcətçibə istifadə edir, gəlir belədir. Hər halda, deməli, nizə düşünürsüz? 2. turdan nə gözlənir? Sinanologan faktorda var, sizin dəyələndirməlisiniz? Təbii, sətsiyedən öncə rasyanal prosesə bağlıqda, 2. dür yanaşma oladılar, bir rasyanal. Yəni, rasyanal bağlıqda bu daha çox istəklərə bağlıqdan bir yanaşma edir. Yə ki, ərdogan tərəqdarları, ərdoganın olmasını, dəyişim tərəqdarları isə kılıçdara olun qalip gəlməsin istəyirdi. Yəni, bizim hər birimiz müəyyən məhanda fikirlər ifadə etikdə bəlzəndə bu istəklərimizi dilə gətirmişik. Ama rasyanal bağlıqda araşdırmalar onu göstəridir ki, 2. tur daha çox ehtimal olunur və işin birinci turda həll olunması daha çox aktivliyin, birinci turda həll olunması fikri daha çox kılıçdara olun xeyrə hakim formalaşmışdır. Bu da daha çox aslı olması gözlənlirdi, aktivliyin daha çox olmasından, protest oyunun ərməsinlə iştirak edəndikər 2. və ya 3. amcət. Yəni, Sinanogon və Möəhərimincənin səslərinin azalması nəticə itibari ilə birinci turda işin bitməsinə gətirib çıxarladılardı. Ama 2. tur ehtimalında isə belə bir risk çox haydın görünürdü, 3. millət itifadın üçün ki, parlament də Erdoğan'ın çoxlugu götürməsi, yəni, cumhur itifadının çoxlugu götürməsi, hətta onun prezident səskilərində fazi itifadla, gerdə qoysa bələ avantaj sağlamış olacaq və bu avantaj fununda Erdoğan belə bir rəi formalaşdıracaq ki, parlament mənim nəzarətində disə istələn, yəni, mən seçilməsəm, bu bir kriz yaradacaq. Türkiye cəmiyyətində də bu hükumətlərin krizi birəz qorxuduzu faktorudur. Əvvəlki koalisyalarda bir ağız yanmışlığı var. O nəzərdən də bu təhdid fonunda avantajlı olacaq gözlənirdir. Və daha çox da çox haydın görən oyudur ki, Erdoğan'ın bütün hesaflamaları daha çox kinci tura hesaflamışdı. Və hətta bunun çox haydın görməyi olurdu ki, bəzən tıdaq ki, məhərə minzənin istimai rəyədə şişməsində Erdoğan'ın tərəftarı kimi görünən və ya onun troll sistemi kimi görünən həsaplar, sosyal şəbəkə həsapları, məhərə minzəni dəstəhləyirdilər məhən mənada ki, məhərə minzə protest oylarını, kılıçları onunla səs verməyən oyları öz ətrafında toflansın. Mən ətçə itibari ilə hesaflamalar göstərəcək, hər iki namizədim. Ogan və inzənin birlikdə beş facdən yoxarsas toflaması automatik üçüncü turu səqlamış olacaq. Amma bu gözlənti özünü doğruhdu. Parlamet çoxluğu əldə etmiş olduğu zümr-i itifagı. Amma bunu yanın süre, həmsinin də Erdoğan II. sürada ön də nəticələri bitirdi. Bu ön də nəticələri bitirməsə bir növ daha çox sanki belə göründür ki, milliyyət itifagı həsaplarında bunu o qədər də ehtimala etmirdilər və bu bir növü xalifət tərəftarları üçün belə müəmməli bir şox təsiri bağlışlamış oldu. Bu fonunda Erdoğan II. qat avantajlı görünür. Həm əllə plus bir yılmağa çox yaxındır məlid səsi. Eyni zamanda açıq fərqlə parlamet çoxluğunu udub, Millet Sərkət Partiyası və yenidən ifaq partiyasıyla birlikdə və bu baxımdan da Millet Fagrında parlamet də səslinin az olması bu qədər fərqnaz olması. Yəni, diyək ki, qətlaq ki, ZHP üçün daha çox gözlənilən rəqəm 28-in üzərində idi, amma başqa partilərin doğru o vahid namizətən getməsinə bax mərəq. Yəni, ZHP'nin səsi diyək ki, daha çox 25 ətrafında, 25-10-də ətrafında bu sonuslanmış oldu, artımı çox gözlənilərinin altında oldu. Bu funda, dediğim kimi Erdoğan üçü qət avantajlı görünür, Millet Fagrında isə, bu məhəm mənə də o coşkunu öldürib, təkət coşkunu öldürməyib, həndə bir psixolojik bir moral qozuncusu yaradım. Müvzud nətizəyə baxtıq da Sinan Oğlanın isər namizətliyin yerəlmə sürünməsi baxınmə, isər onun təşkilatının olmaması növləyə nəzərdən, bunun oyu, onun real təsir dairəsində olan sətçizi kimi qeymətləndirmək, girsəki itən çox uzaq olardı. Bu, səs verənlər daha çox protest oyu hesab etməyə olar. Hansı ki, şəxslər deyək ki, MHP tabanında olan şəxslər Erdoğan'a səs vermək istəm yiyip, səhki MHP-yə səs verib, Amar Doğan'a səs verməyip, Sinan Oğlan'a səs verib, deyək ki, iyi parti tabanında olan şəxslər, Kılıçdaroğlu'na səs vermək istəm yiyip, iyi partiya səs verib, amma Sinan Oğlan'a səs verib, priznətləyə namizətlə və yaxud da, həs birini qəbul etməyəm, məyən gənslər ki var, yeniləsiz insanlarlara var. Çox səndə, vəharə minzə geri çəkildikdən sonra onun etrafında toplanmış o sətsizi kütləsi, protest üçün, deyək ki, daha çox belə qəbul olunur. Sinan Oğlan'a səs verib. Amma o demək deyək ki, o kütlə Sinan Oğlan'ın bir sözü ilə hansısa bir namizədən xeyrinə növbəti torta səsini verəcək. Böyü ehtimal var ki, etməyətləyə səs gelməsin. Bu, indi ki, situasiyada dediyim ki, müqalifətin ciddi şəkildə strategiyyəl sürməsinə, ehtiyacı var, bu strategiyyə, o ona yönəlməlindir ki, birinci növbətə doşqunu qaytarsın, o psixolojik deyək ki, zərbədən uzuaxlaşmış bir vəziyyətdə, öznə gəlmiş bir vəziyyətdə olsun, moralı düzəlsin, mübarizə üçün ümit yaransın, düzdür iqlışlar olup bugün bir neçə adımlar attı, enizamanda Sinan Oğlan'la məyən bir müzakirlədə başladılar. Amma, ola bilsin, burada Sinan Oğlan'ın təbii ki, şətləri olduğu deyilir, o şətlərin nə qədər uzlaşdırılaca biləcəkini biz görəcik. Amma bütün hallarda, mənim əsas həsab bəddiyim o da ki, millet itifadə, yəni bin etəmi özlərdə yanlış ayol verdi, yanlışdan bir ondan iba edirdi ki, yəni anket rəylərinə çox qafalıq qafalıldı, onu çox bəri reallıq kimi qəblətdələr. İçincisi, sanki diya ki, parlamentdə ucuzma gözü alsalarda soxluğun olarda olacaqı bir arıxancılığı bir havası formu alışmışdı. Bu B planlı sanki nəzər almamışdılar. O nökləyə nəzərdən bunu təzilət düzörtmələr lazım. Ən və azıq məsələ, həsə biləcək ki, millet itifagı diya ki, iki kontekstə, bir kontekstə işləməmiş oldu. Mən bu şəxsı qənaitindeki Qılıçdaroğlu'nun ihal İbrahim sofrası ideyası işləmədi. O nökləyə nəzərdən ki, diya ki, gələcək partisi, deva partisi, saadət partisi və demokrat partisinin xüsusi qaqısı olmadı. Yəni, bir çox haydın görünür ki, bu səs vermədə çox kuman ki, CHP-nin sırasında iştirak edən saadət partisinin səzlərini yeni ifrifah partisi götürmüş oldu. Diya ki, devanin və gələcək partisinin səsi də ya AKP-ya, bəki də olmazsa da higər muhafsaqar və ya milli yoruşlu partilərə gətmiş oldu. Yəni, çünki CHP-ya bir yüksək faiz qatmış kimi görünmür olaranın iştirakçılığı səs-i itibari. Bu nökləyə nəzərdən də, yəni, CHP-nin özü də xeyli sayda deflat yerini higər partilərə vermiş oldu. Təximdən, 38 ətrafında, 19 ətrafında gözlənilir. Daha çox isə ümumiyyətlə nilət itifagı strateji olaraq, seçki kampanyasında ciddi bir yanlışa yol verirlər. O kontekstdə ki, özünün müstəbbüsünə prosesi çəkməkdə xeyli zorlan. Yəni, kəsən elin başından itibari elən, CHP xüsusən, təbii ki, həm də millət itifagı daha çox gündən məhənləşdir. Bu gündəm də daha çox sosial iqtisadi problemlər kontekstində idi. Güvenlik və şəxsi kimlik məsələr üzərində deyil. Sətsişi kampanyasında nə öncə bax mələk ki, mülət itifagı bu qədər konsepsiya hazırlanmışdı, bu qədər proqram hazırlanmışdı. Sətsişi kampanyasının konseptini mövzusunu tam iqtisadi problemlər, ekonomi problemlər üzərində saxlayabilmədir. Hökuməti o problemlərin, yəni deyək ki, yumşak qarınla istifadir dərə hökumətin bu kontekstdə ictimai rəyi çəkə bilmədir. Hökumətin məqsətli şəkildir. Yəni, buqsusi oraya çox haydın gördün ki, Erdoğan'ın bu strategiyası çox açıq şəkildir. Yalana dezinformasiya sökənməsi naslı olmaq, çox açıq şəkildir. Yəni, xüsusi şişirdilmiş, suyunu şəkildir. Yəni, deyək ki, BK sorunu, güvenlik problemi, terörlə alagəli apınintlərinin Türkiye'nin təliqəsliyi məsələsində həssas olmaması mövzusuna qabardırdı. Və təhəsir ki, Millet İttifarqın təmsidistləri də buna cevap verməklə bir növü bu müstəvdə, Erdoğan istədiyi müstəvdə oynamış olurlar. Yəni, ekonomi problemlər qabardsal arada, amma bunu tam foxlanabilmədlər. Həm bundan eğitməyət çalışdırlar, həm bundan eğitməyət çalışdırlar, özlərin həm də milli məsəlirlərdə heç də bir gana olmadıqlardan subit etməyət çalışdırlar. Və bu da inandırıcı, tam da inandırıcı görünmədə. Yəni, zamanda da Erdoğan'ın kampanyasının strategiyasında yoxundur. Bak, cəmiyyətdə işitimaya rəid, yəni, çünki sual olunur ki, bu qədər iqtisadi problemlər olan bölkədə, zəlzələdən bu qədər əziyyət çəkimiş bölgədə, Nizoloq bula ki, AKP qalip gələdir. Düzlə, biz görürək, ekonominin təhəsidini daha çox böyük şəhərlərdə efektimi görürük. Ama həm də biz nəzər almalıq ki, bölgələrdə də hiç Anadolu da da AKP-nin cəmatlər, əşirətlər lə qurdubu, iş birliyi, onlara məyən hakimətən resurlarından, istər təhsil səktərində, səhiyyəs səktərində, muxtaləp təndirlərdə iştirakini təminatı və ya da birbaşa sosial yardımlar, davamlı sosial yardımlar. Həmin bölgədə, iqtisadi problemlərin o qələrdə həmətli olmadığını, bu nəksinə, muhafsa çar kimliyə, vətən, millet, Sakarya həstaslığı mövzlarında daha çox qabartdı ki, bu türkənin taliyi, onu tərkəsləyi güvənliyi əldən gedir. Bu fon da o öz sətizlərinə daha aktif toparlayabildi və iqtisadiyyatı arxaplanatmış oldu. Biz iqtisadiyyatın təhsilini daha çox şəhərdə görmüş oluruk. Şəhərdə, iri şəhərdə, əldogan, iri şəhərdə odusub. Amma çox da böyük açıq arayınan odusub. Yəni, bu onu göstərək ki, müxalifətin kampanyasında strateji tarsızlıq varıydır və bu da o öz təsini göstərəm. Amma əndi sonu zorraq onu demək istədiyim oldu ki, müxalifət təzdən özünü toparlamalı, özünü yaxşanlatmalı, fərqini ortaya qoymalı və əldogan qavarsa, cəmiyyətin riyal yaşadığı problemlər nə olacağını çox aydın göstərməli, onlar gələr sə, onlar gələr sə, necə problemlər xilas olmalı, fikrini daha çox xoxlanmalıdır. Nəyək ki, əldoganın qəratmaq istədiyi tezlərə, zavaf verməklə öz gündəmlərindən çıxmamalı. Təşəkür edirəm. Aki beyi, son suallan əsidən bir aciyyət edirəm. Çox gözəl idi, dünən Türkiye də o demokratiyanı izləmək, əslimdə bizdə hər seçkidə, sanki insanların bir-biri nifrəti artır. Dünən seçkidə müəyyən qarşıdurmalar doldu Türkiye də, amma ümumilikdə belə bir qayda var. Nəyək ki, nəyək ki, Niyazarbaycan da belə bir seçkibiş keçirə bilmiriyi, səbəblərinə bilirə elbətdə. Amma bu seçki mütəqəsi iski bilmiriy, bunun səbəbləri nədir? Niyazarbaycanı demokratiyanı keçirə bilmiriy, Niyazarbaycan insanı bu qədər Türkiye də keçirdən seçkəyən maraq göstərirsa, bəndə deplətdə qənamıza da olunuşam siz bilirizsiniz. 15 vaycı keçmədə açılı, siz illələrdən emsikada üzv olunuz. Bax, biz bunun ödün ne yətməliyik? Düzdə bunun bir tarixi ənənəvi tərəfləri var, yəni, Türkiye'nin ənənəsi çox uzun müdətli dövrə dayanır. Azərbaycanda isə nə kültürə özürcə olaraq seçkə ənənəsi formalaşmayır, nə də siyasi hakimiyyət dövlətin, yəni, siyasi hakimiyyətin kontrolunda olan dövlətin belə bir xüsusi istayı qabar məyir. Yəni, bu da ona bağlıdır ki, əslində bizdə bəli gerçək baxımla giymətləndir isək, əslində dövlət deyilən belə bir şey yoxdur. Azərbaycanda ilhaməliyəv dözünə isəb etmək ki, və nəyən ki, isəb etmək etmək, isə gizlətmək ki, elə her zamanda bunu muqtaraq şəkildə vurulamağa çalışır, onun komandasını üzülərdə onu vurulamağa çalışır, dövlət elə ilhaməliyəv deməkir. Yəni, ilhaməliyəv varsa dövlət var, ondan özür də bir şey yoxdur. İlhaməliyəv yoxdursa dövlət de olunəcə. Yəni, bu təz üzərindən fikir formalaşdırmağa çalışılır, və bütün də belə olduğu təqdirdə, təbii ki, əslində dövlət belə bir şey yoxdur. Yəni, ilhaməliyəv dözünə isəb etmək, isəb etmək, isəb etmək, isəb etmək, isəb etmək, isəb etmək, isəb etmək. Yəni, bu təz üzərindən fikir formalaşdırmağa çalışılır, və bütün də belə olduğu təqdirdə, təbii ki, sətimin başveriməsi mümkün deyir. Çünki, sətimin dəyişiklik gətirən bir şeydir. Əgər dövlət obrazında ilhaməliyəv özünü görürsə, yəni, sətimin başveriməsi nezə mümkün olabilər ki, ilhaməliyəv dəyişikliyə məriz qalablər, ilhaməliyəv hakimətdən gədə bilər. Ilhaməliyəv hakimətdən gədəndə, bunların yaratdığı fəsəfəyə görə dövlət olmayacaq deməkdir. Yəni, o kontekstən də belə bir iradenin olması, həs bir halda deyək ki, nə nəzəri olaraq, nə psixolojik olaraq, həs bir formada formalaşır. Amma bütün hallarda Türkan umunəsində biz müqais etməyimiz, təbii ki, isər ənönəvə tarixı konteksində doğru olmaz. Amma həm də yaxşın umunənin, təbii ki, istifadəsi faydal olar. Zətən Azərbaycan müstəqili yəldə etdikdə nəyik Azərbaycan? Yəni, bölgədə isər İslam dünyası, isər yəki Qafqaz regionu. Türkanın modelində bir moderin, bir inşaf etmiş, bir dövlət o braz görürüm və hər kəs daha çox, nəyik ki, biz hələrin Nisaçun Qonşu Gürüstadın. Qonşu Gürüstadın da bu dəfələrin açıq göstərildir ki, Nisaçun, Sakashivlə hökuməti dönemində, Sakashivlə hökumətinin reformlarında Türkan umsusu rol oldu. Yəni, bunu dəfələrinə Sakashivlə hökumətinin resmimləri açıqlayıqdakı, Türkanın dəstəyinin hansı reformları etəkcədirdir. Nəcə hər təşidrə çedikdə? İstəri, peşikar, ekspert, dəki mübadələsindən tutmuş, digər infrastruktur və s. formalaşmasına, texniki dəstəyə və s. Yəni, bu baxımlar, yəni, Türkanın yaxşı bir nümunə olması hər bizimiz üçün bir, dəki cəzbədizi bir formatdır və o baxımdan olan müsbət təsiri var. Amma təsvər olsun ki, son dönəmlər, yəni, Türkiyədə formalaşmış hakimət dəyişməzliyi və düzdür. Bu, sətiki nəsəsində formalaşır. Amma bir şey bilgir səhri hitaba ki, demokrati təhsilə sandıqdan ibarət deyir. Yəni, Türkiyədə sandıq müqəddəstir. Kimsənin belə bir iddiyası iradı yoxdur. Bu gündür ki, sətiki lərdə də bax mərəq məyən çatışmazlar olduğu deyilisə də hətta ətəti müşahədə misiyası belə açıq çəkəli ifadətdir ki, demokrati hələ yaxşıyır Türkiyədə, nəfəs alır və mücadilə verir. Bu nəyin hesabınıdır? Zəmiyyətin hesabınıdır. Zəmiyyət üçün bu toxunulmazdır. Digər problemlər yaratmaq, sığmaq, karrupsiya və s. etməyolar. Amma sandıqa toxunmaq olmaq. Çünki, sandıqa hər bir şəxs özünün namısı, digər ki, onun özünün gələcəyə taləyi çəmə baxır. Yəni, bu istimai fikir hakim kəsildiyinə görə, ərdı olan hökumətini nə qədər də aftar ətart bir sistem formalaşdırsa də mediyanı kontrol alsa də məhkəmi müstəqiliyini nə daha ciddi şəkildə ətmatsızlıq formalaşsa də. Amma bütün hallarda sandıqa deyə bilindir. Buna hətta cəhd etməsi də mümkündir. Hətta son sətçilərdə bir xəylə nararçlıqlar da vaədə ki, ərdı olan hakiməti verməz və o sandıqa müdaxrə edə bilər. Hətta çox aydın idi ki, Azərbaycanda vəziyyət olsaydı son sətçiləyələ birinizi turda bitmiş hesab edədikdə. Amma bunu etməsi mümkündir. Çünki cəmiyyətin ne qədər buna həssas yanaşıldığı bilinir və ərdı olanın də aslında bacarıq odur ki, bu səndıq demokratiyasında müxtəli fəntləri işə sallaraq apınintlərinə, deyək ki, udumada çalışır. Amma bütün hallarda son fikirimi ona gətirmək istəyirəm ki, Azərbaycanda sətçici irades önəmlidir. Yəni, iki dür baş verə bilərdə, sətçili demokratiyada. Biz qonşu ölkələrlə müqayisə də bunu görürmüşür. Gürsdanda, deyək ki, Ukrayna da, ən son Ermenistan da, də yeşimləyəni hesabına baş verir. Yə hakimətin iradesi olur, hakimət yumuşalar bir kecit bir proses həyətə keçirdir. Demokratiyaya doğru bir daha diya ki, demokratiyaya xınlaşan bir şeydir. Yə də məzvur olur. Yə də buna məzvur olur. Zəmiyyət bunu məzvur eləyir. Yəni, biz başa düşməliyik ki, zəmiyyət olaraq başa düşməliyik ki, deyəşim kənardan gəlməyik. Hətta son Türk kecitçilərində göstərdik ki, Türkədə hakimət dəyişsə bələ, burada məyəməndə havanı dəyişədə bilər demokratik dinəm bağlama, hətç bir halda ne Türkədən dostumuz, qardaşımız nə, hansısa bir xarüzdən Avropadan, əməkdaşlıq etkilmiş tərəkləşimiz, gələt bizim yerimizdə ölkəni dəyişməyətik. Burada dəyişimi kiştərəf həyətə keçirdir. Sürətli baş verimətsiz üçün, daha ağrısız baş verimətsiz üçün, hakimiyyət bunu etməlidir, hakimiyyət nəsində vəzifəsidir, eyni zamanda özünün gələcə şəxsi taliyyini qoruma nəqtəyə, nəzədən ulusiklərdən uzaklaşmaq üçün, bunu etməlidir, normal bir kecit proses təmin etməlidir. Əgər hakimiyyət etmirsə, zəmiyyət buna hazırlaşmalıq. Düzdür ilə hakimiyyət nə etmətsiz üçün də bizim zəmiyyətin hazırlaşmasına ehtiyaz var. Yəni, hakimiyyət öz xoşun etməlidir. Biz onu məzibur etməlidir. Yəni, biz onu məzibur etməliyi əslində daha belə fikiri yekunlaşdırsaq, müfət bəyi bütün hallarda vətəndaşlar məzibur etməlidir. Yə hakimiyyəti məzibur etməlidir ki, o demokratik sətsiyyi çətirsin, yə hakimiyyət demokratik sətsiyyi çətirmək, zəmiyyətin təkvisindən belə bir naraklıqa qaflıb sətsiyyi çətirmək istəməsə, zəmiyyət aya qəqa qalqara onu məzibur etməlidir. Bunun başqa yolu yoxdur. Bə çox aydın bilək ki, Azərbaycanda elə bir şəx kimsə, yəni nə bilim, Kopi Filtiyyəliyi, hansı da bir sehirli çubuq mən Azərbaycanda, sətsiyyi komisiyası, yə ki, sətsiyyə abhavası formajdası deyir. Bunun yalnız bizlər etməlidir. O zamana etməyimiz fikir uraha hakim kəsləcək ki, başa düşək ki, bizim taliyyimiz bu sətsilərdən asılıdır. İster siyasədə qatlan olsun, sətsiyyəsədə qatılmayan olsun. Yəni, bizim Azərbaycanda yaşamımız, gələcəyimiz, evlatlarımızın gələcəyi, bu sətski hüququnun əldolunmasının kəsi. Onun üçün də vətəndaşlar, gələk öz iradesinə sahibdursun. Akibək, çox təşəkkür, iğren, dəyiriz deyicilər proqramımızın qonağı, yəni ilk bölümünün qonağı. Demokratik teşəbbüslərin suunun rəhbəri, sətsikim təqəsi və mərkət sətsikə misiyasının sabiq üzvü, aşı qurbanı bir də aşıbəyə təşəkkürəyə girem. Programımız həsə davamdır. Çox sağ olun. Sağ olun. Deyiriz deyicilər proqramımızın qonağı, yəni növbəti qonağını həsə təqidib edirəm, qardaş Türkiyə bağlanırıq. Dünya Türkləl birliyi teşkilatının daha dəqiq adnım əsisindir. Dünya Türkləl birliyi başkanının özəldə anışmanı, yəni müşaviri. En zamanda həm də bizim əmkârımızdır, Hürmətli Abdullah bəyik. Türk vörd saytının redaktoru Abdullah Türel Yener Halası da bizim canlı yayıma qoşulub. Abdullah bəyi salam yirəm. Salam Abdullah bəyər, vaxtınız qeyol olsun. Merhabalar. İyi akşamlar diliyorum. Çox sağ olun. Selamlar və sevgilər gəndirəyərim. Çox sağ olun. Abdullah bəyik, çox sağ olun, teşəkkür edirik. Biz niçə gündə Azərbaycan eflirlərində bu məsəli aydını kətirmək istəyirik və izləyicilərimizin də bizdən çoxu soruları var. Mən bilirəm, siz siyasi, siyasət olaraq, siyasi aryentasiya olaraq Cumhuriyyat Qalq Partiyasının tərəf darısız. Mən istəyərdim Cumhuriyyat Qalq Partiyasının Azərbaycan olan münasibət deyi, son günlər həm Sayın Qılıcdaroğlu'nun Azərbaycana münasibətindən bağlı. Azərbaycana çox böyük insanlarda qəzəb yarandı. Özəlliklə o xayritəyilə bağlı. Sonra burada Alamdar Bəydəyə yazır, deyir ki, nəcə düşünürsünüz? Qılıcdaroğlu'nun Azərbaycan haqqıda, qitar haqqa dedikləri səssirmədi, ona mən futəsir etdim. Əsləsən də yol məsələs, o böyük ipe yolu məsələsində Aydınlıq getrə, buyrun Abdullah Bəzsizə işidik. Yeşələr nədir? Şimdə, öncə iyi akşamlar biliyərim, efsində. Can Azərbaycan, can Azərbaycan, ölə bir şey ki, Konya, Karamanıoğullarına gidin, Oğuz Türkləri çıqıyor. Rumeri Türkləri diyorlar, Oğuz Türkləri Karamandan çıqıyor. Yani, haqqlar hepimizin bir toprağı, Türkiye Cumhuriyeti. Onun için bir-birimizi tənkit edəcəyimizə, bir-birimizi səvəlim, nərə də bir eksiklik varsa, birqi olaraq onları öğrenəlim, bir-birimize verirək, bizdə daha çox kənətleniriz. Şuan da bizlərin birliğini istəməyən başta Rusya var, Amerika Birleşik evlətləri var və bunlar bir də ərveyni var. Ölək ki, bizi bir-birimize düşürəyilmək için əllerindən gələnər şey yapıyorlar. Məsələ, bu yaxınlarda Türkiye Cumhuriyeti, Nür-Kurusu Cumhuriyyat Halk Partisi'nin və Cumhurbaşkanı Adayı Sayın Kemal Kılıçdaroğlu'nun hanımının ərmini olduğunu və soya açları ilə ilgili düşüncələri soruyorlar. Bir dəfə, Kemal Kılıçdaroğlu Bey, Safqan Horasan Türkmənlərindən olub bin sene öncə ailesi Alparslanla bərabər Anadolu'ya gelinək tükləşdirməyə hərikətini başlamış büyük bir ailenin çocukları Tunciri'ya yəlləşmişlər. Mütəvazi Hoşgörülü, Büyük Hoşgörülü Türklük, Atatürk və Cumhuriyet Şurunu taşıyan bir beyefəndi. Yanlış anlaşılmaların önünü mutlaka kesməmiz lazım. Hətta ölə bir şey ki eee Devlətlər vakidir. Devleti yönətənlər, gelirlər, giderlər. Zətin, bizdə devletini sevmiyən kişilərlə bir arada olmamız imkansız olduğunda təhmin edərsiniz. Ayrıca sizlərləm uzun zamandan bəri görüşüyoruz. Nedir şeyimiz? Təhvəl Karbişləyəni Türkiyədə Türkiyədə duymak Yələşdirmək və bunu bərabəl bir sürü işlərə girdiq biz sizləri Rıfat beyi biliyosunuz. Və sizdə bir qarumansınız bəlim lazarını. Sizin Günya-Azərbaycanın adına çalışmalarızı də təqdir ilgərəm. Günya-Azərbaycanda şövq bir olaylar oldu biliyosunuz. Sizlə də yaptıq Türkiyədə bulunan Türkiyə qazatəcilər fədərasyonu başkanı Yılmaz Karaca beyi var. İyə bir kardeşimizdir. 18 senir tanışırız. Günya-Azərbaycanın tanıtımı ilə ilgili şələ bir şələri yaptıq biz. Bən Yılmaz beyi aracılı ilə Yılmaz beyi də söylədi. Günya-Azərbaycanda ilgi habərlər bana gəldiq təqdir də 81 vilayətdə Anadolu basının da duyuracağını söylədi. Muhtelif besilələrlə bənki çırpınıyorum ki Günya-Azərbaycandan bir şələr yapalım. Habərlər gəlsin ki Türkiyələ bütünləşməsi için bir çalışmaların içinə gürəlim. Mələsəf bəki bən becirliksiz qaldın bu işlərdə. Sizlərin də büyük yardıma oldu. Benim niyətim şu. Mustafa Kemal Atatürk Cumhuriyyetini qurar kən asqər yox, silah yox nə var? Bir quvayi milliya var. Günya-Azərbaycanda ve Azərbaycanda quvayi milliyyi aynı Atatürk'ün kurduğu şartlarda qurmaq, birinci şartı olaraq da Günya-Azərbaycanda Günya-Azərbaycanda adıyla bir habər ajansının qurulması. Biz bunları ilk daha öncə keçən sene bir ilk adı mı attıq? Dünya Türkləri birliyinin iki merkez Amerika dadır Türkiye-dən Amerika-ya giden Türklərin qurulmuşluk oldukları 500.000 kişilik üyesi vardır. Ondanın bir sitəsi Naistik biliyorsunuz orda Günya-Azərbaycanda ismi ilə ilk dava. Bir müdək idə habərlər gəldi. Önə bir şey ki, oraya qunulan haberlər, bir anda 500.000 kişinin e-mailinə gidiyor. Düşünəbiliyor musunuz Azərbaycan Türkçesilə? Bunu parayla pulla yaptırmaq imkansız. Türklik olan her yerdə varın bə. Çünki bizlər doğduğumuz zaman sağa kulağımıza əzan sol kulağımıza da Mustafa Kemal Atatürk'e bağlı kibini yaptırmışlar ki, daha yeni doğan çocuğa üç günlük çocuğum o zaman. Şimdə Atatürk'ü aynısını uygulamaq sizlərin də aracılığıyla hər türlü yabancı düşüncələrdən arınmaq şartı ilə çox güzel bir olayı başlatacağız. Zəddin biz artıq Eturnas aynı Soyuz Azərbaycan hətta bən Azərbaycan askeri demiyorum bən. Azərbaycan Türk silahlı kuvətləri ismini taktıq artıq biz. Nası Türkiye'də Türk silahlı kuvətləri? Azərbaycan da Türk silahlı kuvətləri olaraq hafızalara yerləştirməyə çalışıyoruz. Biliyorsunuz sizlər geliyorsunuz bir sürü çalışmalar yapıyorsunuz konferanslar yapıyorsunuz. Bu arada benim eksik bir yönlərim varsa beni de uyarın bən bu quludada çalışmalara yardımcı olmağa çalışırım diyədir düşünüyorum. Gələk bu mövzu ya məsələn izləyəcimi sorur ki Hürmətli Abdullah B. Mən elə gəlik ki, quludar oğlunun Azərbaycana soyul yanaşması Türkiye'de yaşayan erimənlərin və başqa bizi sevməyənlərin seskiləri də səsinə almağa hesaqlanır. Bu məsələyələyəmən qısa bir arayış veriyim dəvlizləyəcilər. Türkiye'də mənim bildiyim qədər 5-7 də artıq Azərbaycan kökənliyi Türkiye vətəndaşı var. Yəni onlar Iğdır, Qars, İstanbul, Amasya, Oyl Yəni siz təsəkir edilsiniz 200 mn erimənin 200 mn erimənin sesini qazanmağdan 7 milyon Azərbaycan kökənli Türkün sesindən imtina etmək Bu siyasətdə bir no-sensdir Belə bir şey olabilməz O mən istirəm bu məsəli yaydınlıq yətirək ki Gər şeydən be Qılızdar oğlunun Azərbaycana münasibəti soyuldur mu Qılızdar oğlunun Azərbaycana münasibəti ilə bağlı Azərbaycana da Saatlarla belişlər qoydular Yazılar yazılar Azərbaycana süzəcəsiz o camiyanın bir üzülüsüz Mən istəyərdim Gər şeydər sizdən iş edəm Mənim üçün də marağılı, buyrun Bəgün sizinlə konuştubqan sonra İzmir Milletvekili Eski Türkiyə Qasticılar Fədərasyonu Başkanı Atila Sertelbəyli görüştüm Dedim ki, Atila Bey, sanmiyyətimiz də vardır Böylə-böylə durumlar oluyor İşte sayın Genel başkanımızın, Kemal beyin Ermeniydi, Hüsüli buydu Cevabı ışı oldu Biz dədir, kendimizi anlatmaya məcbur deyir isədir Biz Türkiyüz zətən Türər beyi dedir, Abdullah beyi dedir Bu Bizim dedir, davranışlarımız Anlatmadın, ötəsində daha faydalı olur Çünki, biliyorsunuz üç gün öncə Sayın Kılıçdaroğlu Rusya'ya bir məsac yolladı Həm Rusça Tv tatlı, həm də Yazıyı Türkiyə-Türkçesi ilə Türkin, dəvlət işlərinə Çevilət işlərinə qarışmayın, dedir Hatırlarsanız, size də attım Həm bu yazıları Bu, resmən Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, heckv glitchliyə mutedə clamrap ne-cə lebenén Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya Çünki, Rusya soyunu ailesini ııı nərələrdən bin sene öncə gəldiyinin məzarı bəlindir? Türel bəyi mən onu mən onun mətlinini okuya bilərəm. Tiviti məlindir qarşımdadır. Sevgili Rus dostlarımız, dün bu ölkədə ortaya saçlanma montajlar, kumpaslar, dip fayq içeriklər, qaycətlərin arkasında siz varsınız. əgər on beş mayı sonrası dostluğumuzun davamını istiyorsanız, əlinizi Türkün devlətindən çəkim. Biz hala iş birlikdən və dostuldan yanayız. Fayət kədə sərt, sərt açıqlamadı. Yəni, hər haldı hər haldı biz siz necədi, ııı, baxın, ııı, dünya Türkləri birliği başkanlığı müşahir verisiniz. Azərbaycanda belə bir fikir var ki, Sayın Erdoğan Türk dünyasını bir araya getirmə istir. Təşəkür ediyi buna görə, etdiyi əməyə görədə. Amma CHP'nin Türk dünyasında ilişkinə hiç bir mesajının olunmasını deyirlər. ııı, nizə düşünürsünüz? Siz bir CHP-lisiyiz, amma dünya Türkbirləri başkanlığı müşahir verisiniz. Türk Şivorc, ııı, saytında da redaktorsuz. Ümumiyyətlə, CHP'nin viziyonunda Türk dünyası nə qədərdir? Var mı, yox mu, varsa nə qədərdir? Dünya Türklərin ilə ilgili viziyonu qəyət tabi var. Tönis, çünki Türk. Türklük Şivoru hakim, Atatürk Şivoru hakim, bir də Atatürk ilkə və devrimləri ışığında Atatürkün Türk dünyasında, bakış açısı doğrultusunda çalışmalar yapan bir kişiliyi var və quropları var bunları. Nə, yəni, Türklüğümüzdən o da taviz vərməz, bizlər də taviz vərməyiz. Zətət, taviz verən kişilələ də bizlərin bir arada olması imkansız. Bədim sizdən edəcəm yabancıların aramıza yalmış düşüncələri soqaraq aramızdaki ilişkiləri soqtacağına biriləşdirici, güç biriləyə yapacağımız hər türlü olayın içində girelim, deyə düşünüyorum. Çünki siz bir laf vardır, Türkiye Türkəsində, siz nəzlə olursanız, biz bomacı oluruz. Çox üzülürüz, demək istəyərim, yəni. Onun için, biz nasıl siz bizi çox yakından takib ediyorsanız, bizdə sizləri takib ediyoruz. Bəsələ, müsaad edərsəniz bir şey sələmək istəyərim. 3000 tane şehit vədək çürsəyə gürəkərkən. Nəticində bir toplantı oluyor, bu toplantıya, Ermenistan Başbakanı Sayın Aliyev və Putin oturuyor. Yanına niyə Erdoğan'ı aldı tırmada, Aliyev başqa? Bu bizim kafamızda bir sorudur, yəni. Çünki, bərabər bizim orada olmamız, Aliyev daha doğrusu Azərbaycanın elində çox şiddətli quvətləndirə bilir deyədə düşünüyoruz. Bilmiyorum, bu düşüncələrimizi aktardım ki, bəl bizim də içimizdə bir ağzı düşüncələr var. Niyə Putin-lə üç bir arada gəldi? Putin-in yanında və ya Sayın Aliyevün Cumhurbaşkanı, Sayın Aliyevində yanında bir Türkiye Cumhuriyyətinin Cumhurbaşkanında olması lazım gelir deyədir, düşünürlük, alın bu bir tənki çeyi düşüncəsi. Onun için bir-birimizdə daima açı kaplıya yaklaşabiliriz. Sevməyəm, biziz, insan kardeşinə sevməmi haqqında sahib olabilir miyəm? Bən sizləri görüncə ne zaman ağladın biliyor musunuz? Azərbaycanda bir Türk kızı, 7 yaşında istiklal marşını söylüyor ya, bu çox önəmlidir bizdəni üçün. Bilə sizinləyə yaptığımız bir röportaj vardı, biliyorsunuz, məni duygulandırıyorsunuz, haqqın yəni bu anlatılmaz ancaq yaşanır yani. Mən size çox təşəkürəyirəm Abdullah bəyi, sizin türsünləyəyətə səzmələm, sələm, kalbimiz sizləri üçün çarpıyor, bunu bilin. Biz də sizlərdən ürəndirik bir şeydə. Yalnız biz dələdən uzak taşıqalım el birli ilə, diye düşünüyorum, saygılar sunuyorum. Çox təşəkürəyirəm Abdullah bəyi, düncəldiğiniz zamanda bizim ifrə qatıldınız və bir daha təkirəyirəm. Mən sizin yaşınız 75 keçib, amma siz bu prosesdə aktifsiz, çox gənzlərdən, bizdərdən aktifsiz. Buna görəsə təşəkürəyirəm, uğur olsun. Ben de size üç alıyorum, kabul edin bunu, lütfen. Dəyəliz dəcdər proqramımızın müəbəti qonadığı, kardeş Türkiye dən İstanbul'dan, dünya Türkləri birliyi başkanlım müşaviri, TÜRKŞ VIRT sayfın redaktoru Abdullah Türaq yenəkdir. Abdullah bəyi de təşəkürəyirəm. Mən düşünəm ki, bəzi məsələrə bu şəkildə aydınıq yətirməlik. Aydınıq yətirməlik ki, doğru düzgün, sonzalar, təşəkürələr Abdullah bəyi. O canlı yayınızı quradan bu gözəl görüntü ilə sona çatdırdıq, Tanrı milletimizi qorusun, Tanrı Azərbaycanımızı, TÜRKŞ yenimizi qorusun, Tanrı bütün bəşeriyyətdə azadlıq, istiqlal, böyüz haqları qurumda mübarzə yaparan insanlar qorusun. Tanrı Türki qorusun. Amin, amin, sağ olun, var olun, çox sağ olun. Qolay matələrin, sağ olun, teşəkkür. Sağ olun, sağ olun.