 Afşanın seyir olsun, əziz kanlı çizləyiciləri 26 Mart 2022-ci tariqda çox söz proqramının salın bağlandığında xoşqöldü işsizlərim. Artıq 31 gündür Rusya'nın Ukrayna tezavizi davam edir, Ukrayna diranir, Ukrayna ordu su, qalqı, dövləti, nezikə biz 24 günün savaşta bu birliyi mümaşət etmişdik. Ondan da daha bürsək seviyyədə, yəni, bu nə etraf etməlik ki, Ukrayna Rusya qarşısa vaşır ve Ukrayna dən kimsə bu performansı gözləmirdir. Ama Ukrayna bugün Rusya kimi dünyanın nəhənq nivar sən allahı silah imkanlarına marik olan bir ölkəsi, yəni iddiye edilən, əralda Rusya'nın qarşısında 31 gün dövüşüq üzməyən zorfi məkanlar, kəndlər, şəhərlər, biran edilib, ətta Rusya ordu su tərəfindən xerisə onu çıxala edilib, Mario Poldarmadağın edilib, Kharkov, əvvəlki Kharkov deyib, yəni, bu siyahın uzatma olar ama ortada bir tabula var, dünya tərəfindən təsdib olunmuş. 16 minən artıq Rusya'nın əskəl etikisi var. Yəni, bu rəqəmi daha genişək ilə deyərlənirsək, 50 nəyaxın ölən itən qəralan, təxmin edilib. Biz bu cünki belişimizdə əsasən bu savaşın Azərbaycana təsirlər və Azərbaycanın bu savaş müqablində. Azərbaycanın 22 fevralda müddəfəqli bəyanaməsi imzaldıq Rusiya ilə ücum etdiyi, çıxala mərz qoyduq, Ukrayna arasındaki savaşda utabliyəcəyi ən effektif mövqi. Hər halda bu məsələ, Azərbaycanın ictimai siyasi qularlarında çox ciddi müzakir abiyyektidir. Özəlliklə dünənki, beyimkədəki səs vermədən sonra yenə də müzakirə çevirilir. Azərbaycanın eğitiməldir. Genişəkdən bu sual bizim cün çox önəmlidir. Bəni, yəni çox zaman bu bizim üçün bir çoxlar üçün, yəni siyasətdə olanlar üçün də ictimai siyasi simalar üçün də aktivlər üçün də artıq bir müzakirə mövksudur. Ukrayna-Azərbaycan niyit məddir? Huşyanın yanında dayanmaq, huşyaya sərt mövki, sərqiləmək ya balansı qoruyub saxlamaz və balansı qoruyub saxlamak nə deməkdir? Bax bütün bu suallara bugün ümit partiyasının sədri, İqbal Azadilə cevabı təqmaq çalışaca. İqbal bəyi xoş gördük. Şamınız xəyir, sizi də kanalın uç televizyasının tamış açarında salam neyiləm? Hələ noruz yeni dəxil olub, bahar, ericini kon bayramınızda, Azərbaycanın xalqının bayramında təbriş ediləm? Sox təşəkürlə, sizin də bayramımız mübarek olsun. Büyün-i Azərbaycanında aprilin 20 nə qədər bayramlaşallar? Yəni bayramlaşmazsın, göcdəyik, təbii ki. Baharın gəlişini də istəyə deyə bilin bilik. Həvalar imkan vermir. Yəni bayram əhval üyəsini davam etdirək. İqbal bəyi, mən və edişin əsas mövzusuna keçiməzdən öncə bu ötən bir ayərzində artı 31 gündükü bu savaş davam edir. Siyasiyatçı bir baxışını istəyirəm. Ukrayna-Husiya savaşındaki durumun bir siyasi dəyələndirməsinizin üçün necədir? Daha yoxarı bilirəm mövqiyiniz, amma yəgin izləcidərim üçün maraqlı olacaq. İzləcidərdən çox haş edirəm, öfiri paylaşın, bəyənin daha geniş auditoriyaya izləyəbilsin. Bölünük, bəl be. Bir aydı təbii ki, Rusya'nın Ukrayna-yə saldırısı davam bir açıq muharibədi dünyanın yeni tələblərini uygun və dünyada hamının əslində alışmadığı tərizdə olan bir muharibədi. Yaxın şərq muharibəsindən də bir qədər fərqlənir. Daha muhasset silahlar istva dolunur burada. Amma Ukrayna öz mövqiyindən yeri çəkilmir. İtkilər nə rəyəmən, qarşı tərəfə də ciddi itkilər verir. Və Ukrayna-nın bu savaşda qalip gələcəyini ilk günlən qeyd etmişdi. Və bu savaş başlayan də əsində qalibi idi Ukrayna. Çünki Rusya bir işxalçı, ismində işxalçı obrazında konsislərə dəxil və Rusya'na, konservat ölkələrinin heç bir qəbul etmək. Rusya'nın işxalçılık siyyəsətmə qarşı açıq kizli, uzun edilər bütün rizmublikala savaşıq. Hansına müdaxra olupsa, digərləri azıltlı sevət xalqların hamısı Rusya'nın qarşısında olmağa çalışır, amma Rusya'nın təhdidi və işxalı boruxusundan bir qədər mövqilərini açıq bəyanıda bilməkdir. Amma Ukrayna məsləsində dünya fərkum övqeni muhaişətdirdi, Maldova-ya rəğmən, Gürcistan-ı rəğmən, 90-ci illərin, Azərbaycan-ı rəğmən, o cümlədən Prival-Tiklis-Burqadan-ı rəğmən. Fərkum övqeni muhaişətdir, dünya Ukrayna'nın yanında oldu. Bayaq təqdimakta əvvəl də qeyd ettiniz ki, 4 günlüç savaşımız bizim savaşlarda göstərdəyimiz performansdan üstün performansını muhaişətdir, bu etdirir Ukrayna, deməzdim mən belə. Bu gün Ukrayna'nın yanında bütün dünya var, tünnat olur. Faktik olaraq bizdə işqala məruz qalmışdık, həm də 30 iblik işxalıydın. Fərqi övq ki, o işxalı Irmən, Gürcistan-ı rəxmən etmişdir, Rusya-ı rəxmən etmişdir. İşxalı işxalı, bir imtidənin qəyabilətdiyi sərədlər çərçibəsində, sənin torqaqların başqa bir dövlət tərəfindən işxalı olunmuşdı. Amma hər kəs qarşımızdaydır. Hər kəs, Türkiyə və başqa təktür dövlətlər istisna olunmakla. Yanımızda kimsə yoxuydu. 90-cu iblərdə umumiyyətlə kimsə yanımızda yoxuydu. Həç bir dövlət yoxuydu yanımızda. Yapa yalınız qalmışdır bu savaşta. Və bizim 20 faiz torqaqlarımızı işxalı olunudur. Qutdur, künvi savaşta da demokrati hesab etdiyimiz dünyaya, demokrati hesab etdiyimiz ölkələr, ədalətli hesab etdiyimiz dünyaya, bizim qarşımızdaydı və bizə qarşı savaşırdı. Fransı savaşırdı. Amerika birləşmiş çatları savaşırdı, bizə qarşı az qala. Bilaşmış mülətlətlər teşkilatının təbkəsli şurasının daimüzləri Yığışı Bazar Bacena qarşı mülqi ifad etmək istəyirdilər. Büyük Britanya xaril. Amma indi Ukrayna nın yanındadır, hərkəs. İslah yardım edir, əxzak yardım edir, maliyyə yardım edir. Bizə nə edirdilər? Bizə bayraqları verən Türkiyəyə qarşı embargo qoymalı istəyirdi. Kanada kimi bir dövbər, Almanya bir bəyanatdan çıxşelirdi. Fransa bəyanatdan çıxşelirdi. Hollandiya Belçika bəyanatdan çıxşelirdi. Buna görə də bizim bu savaşdaki performansımızdan və bize olan mövqi ilə Ukrayna olan mövqi fərqlə idi. Bu dünyanın ədalət məsələsidir. Mən hər zaman qeyd etmişəm. Dünya maraqlarının yanında daha rahat və daha asan dayanabilir. Nəyin ki, ədalətin yanında. Çox təsür ki, Azərbaycanla münasbətlə, ədalətin yanında dayanabilməklə. Amma bugün Azərbaycan ədalətin yanında daha çox dayanmış kimi görünür. Bu Ukrayna ilə Rusya savaşında. Qalq səb tövlükdə ədalətin yanındadır. Yəni, Ukrayna ilə yanındadır. Ukrayna də 44 günlük savaşda Allah xatində deməyə lazımdır ki, Azərbaycına açıq siyəsi və mənəvi dəstək edən dövlətlərdən idi. Baxmələr ki, yardımları yoxuydu. Eski ciddi humanitar və yaxud da fərqli yardımlar olmadığı bunu açıq etraf etmək lazımdır. Kəncə kimi, bərdə kimi, şəhərlərimiz vurulanda beləyətdə iləşmiş münətlər təşkilatında mövqi ifadə etmətlər, çıçlar edilmədi, ələli dövlətlər mövqilərin açıq şəkildə boyumadılar. Yəni deyilən, bu maraq məsələsidir və maraq məsələsində də bizim ansa bir dövlətə deyə biləcəyəmiz bir şey yox. O səbət ölkələrinin hamsı Rusya'nın bu işqalçılıq siyəsətinin zaman-zaman dəziyyət çəkir. Dünya nəayət beləkə bu savaşda Rusya'nın yerində oturabilə, daha doğrusu belə deyik. Rusya'nın bu yunuzunu qıra bilək ki, o bu yunuz bir daha kiminsə günahsız, günahı olmayan və yaxud da səbəbsiz yerə torpağına uzanmıyor. Onun altın üstünə çevirməyə xidmət etməyəm. Və bu prosesə doğru gitmək üçün də Azərbaycana xalqıda həm də Ukrayna və Ukrayna'nın haqq savaşını dəstəhdir. Və gerçəkdən də həm də Azərbaycana də Gürcistan də diğer Kostavit ölkələrinin qalqarıda, həsə bilək ki, onların talirləri qədərləri yazılır Ukrayna da. Çünki Rusya oradan Azərbaycana üstünləyəm və yaxud da qələbəyə bərabər heç-i çeynən oradan çıxmış olsa, Rusya Kostavit ölkələrinin də çox ciddi təziqlər və çox ciddi işxal sjəsət həyata keçirən bir xət tortiya qoyacaq. Yəni dövbürdə isə yeni rəhbəlik ən azı bəllə bir zaman çərçivəsində Rusya ninpirləris maraqlardan əlçək məsəbidə, Putin kimi davranışlardan imtana etmər olacaq və gizmək yumşaq davranışlara kesid edəcək. Yumşaq davranışlar o demək deyil ki, Kostavit ölkələrinin də hərkəs dər halıq demokratik bir Rusya görəcək yox, mən buna inandım, biz Yelsinli də ələçliyi nə görümüşük Rusya da Medvedcevi də ələçliyi nə görümüşük. Medvedcevi də ələçliyi, Putin-i də ələçliyi və yaxud da Yelsinli də ələçliyi bir-birinə şəxsiyyət olaraq fərqli olsalarda mahiyyət olaraq bir-birinə fərqləmmi. Bir Azərbaycan torpaqları əslində həm də demokrat dediğimiz Yelsinin dönəmində də işgal olunun. 20 faiz torpağımızda demokrat dediğimiz Yelsinin dönəmində işgal olunun. Aftarkar dediğimiz Putin-in dönəmində də işgaldan bir-birinə azad olunun. Əlavət səs var deyəsən efiqlə. Var mı səs? Ona görə də Rusya'nın də işəcəyini güman etmirəm. Lakin yumşalma prosesi olacaq. O yumşalma prosesində də biz dövlət olaraq fərqli metodlardan, fərqlə üsullardan istifad ediyib, dünyaya integrasiyanın yeni mərəvəsini başlatmağa düşünməliyib. Bu da mövcud şərtlər çərçivəsində Putin olduğu dönəmdə olduğu çətini idi. Hama Putin-in gələcəyi təqdir də gizmə yumşalma dönəmində gizmən liberal seəsət çərçivəsində Azərbaycan fərqli yerlərə integrasiyar edə bilər və və yaxud Rusya'nın işxalçılıq seəsətinin gizmən azalmasının. Hosafi türkələri üzərində baskılı təzilin gizmən azalmasına yətirib çıxara bilər. Mən bunu bu şəkildə karakteriz edirən və ona görə də bu bir aylıq savaşda Ukrayna'nın direnişini bütün hosafi türkələri üzrün və qədər savaşı, tali savaşı esə bilir. Həmin kontekstə bir sualı var. İqbal və Putin-in məğlub olması Rusya fədərasyasının yenidən parçalanması baş verə bilərmək ismən cevab verdiniz. Ama Putin-in məğlub olsana baş verə bilər, məğlub olmasana baş verə bilər. Mən də düşünürəm məğlub olubu artıq. Mən güman edəm ki, bu prozes məğlub etə doğru yedir və o zamana qədər uzanacaq bu müharbə ki Putin-in hakimiyyəti dəyişəcək Rusya'da. Dün dagılmış, parçalanmış Rusya NATO-ya lazım deyil, çünki bu daha dünya üçün yeni fəsadlar torədə bilər, dünya üçün yeni problemləri yaradə bilər, parçalanmış Rusya, parçalanmış Rusya nın yerində çıqacaq dövlətlərin hansı dövlətlərinə münasibətləri və yaxudda xılda konflikləri. O cümdə dən ili dövlətlərin hansınınsa, konkret olaraq Çinin, Türkiyəniyin və diğer bu tüklü dövlətlərin daha çox mənfət əldə etməsinə xidmət edən, o da ili dövlətlərdə sərf etməyən yeni yapi yaradabilər, yeni şəkilləndirməyə yaradabilər. Ona görə də hədəf Rusya nın parçalanması deyir burada. Bu mərələ də hədəf rejimin dəyişdirilməsidir, Putin idarətçiliyin dəyişdirilməsidir. Yəni, Putin idarətçiliyi Amerika üçün, NATO üçün keçmiş idarətçilikdir və ondan götürülə biləcək mənfət, ondan alınabiləcək bir mənfət yoxdur. Və ona görə də bu rejim bu hakimət deyişdirilməlidir. Məncə, dünya səhnəsində Putinın rolu intiharının nəticələndi və Putin intihara doğru sürətlə gedir. Necə deyişiləcəyə hakimət içəri də? Muxtalif bariyantları var, bu bariyantlar üzerində yəgin ki, çalışılır. İktisadi, sanksyalarda, içəri də olan poseslərdə, maliyaya qoyulan sanksyalarda və s. Hamsı tüm bu bariyantları sürətləndirmək üçündür. Hər bir çevirlişli olabilər içəri də məxvəli ingla bulub məmur deyişiliyi də baş verə bilər. Və yaxud, xalqa yağa qalqıb Putin-i devirə bilər. Və yaxud, Aligarhiyyə, demək ki, çevirlişli olabilər. Və yaxud, Putin sadəcə ölə də bilər. Hər şey olabilər, bütün bunlar nəmsidə yetimallardır. Həma Rusya xalqı və yaxudda baş verən proseslər fonunda iştərtçilər nələri səsicəyələr o zamanıc. Ibol və Rusya da olan fədərəsə su beklərinə milasibət, sosi da Putin-i dönəmində kəskim fəqdəndir. Ən son mənim bildiyimdə də, ötən dekabrun 14-dündə, Tatarstan prejidenti vəzifəsi, Tatarstan'da qlava private estuva belə bir adna, yəni vilayət başlısı əslində private estuva da yoxdurduyusun. Yəni, Tatarstan icirayetimi orqanının başcısı vezifəsi lə dəyeştirildi. Yəni, demək istəyirəm ki, aşağı yukarı baş qırtısıdan, Tatarstan, təkdə tüxtilirlər deyil, digər xalı müxtar kurunlar ki, uzun illər Rusya da valedi, Putin-i dönəmində, sosi ilə onların hüqları məhdurlaşdırıldı, mərkəzi hər kimiət güzləndi və mərkəzi hər kimiətə tabiətdirildir, bu və ya digər şəkildə. Millaklarla bağlı da çox ciddi məhdudiyyətlər ortaya çıxdırdı. Mən baya ki, sualı bir başqa formala islə soruşmaq istəyən, cə Rusya, Putin-i dönəmində Rusya da ki, milli azlıqlar, en zamanda muxtar kurumların mərkəzdən ayrılma meyillər artmaz mı sizcə? Əvələ mərkəzdən ayrılma meyilləri üçün zəmin yoxdələr, xalqar özü də hazır deyil buna. Xalqarın hazır olmadığına görə də bu məsələlərdə ciddi problemlər var. Xalqar hazır olmadığına görə mübarizələr həmişə bu aspektə yarım çıx həyata keçirilir. İçərbə və ayrılmadan daha çox milli haqqlar uğrunda mübarizə kimi, karakterizə olunan milli kimlik davasına oxşar davalar gedir. Qüsusi də bu prosesi iki mərhələdə çəçənistan keçip, bir mərhələdə Tataristan keçip. Bundan başqa bu mərhələdə cəhd ediyən muxtar reis publikalar və yaxud da reis publikalar bilayətlər olmayıq Rusya'da. Bu davanı şəhdləndirən amillət nə başqırdı standa, nə darı standa, nə ingoşiyyət yədə, nə asiyyət yədə, nə qaraçar çəkirsdə, nə udumurt yədə, nə altayda, nə sağa da. Hiçbirini də baş verim. Bu baş verən hadisələr fonunda bir çəçənistan qalna proseslərdən iki çəçən Rusya muharibəsi ilə karakterizə olunubu, onun biri yəltsin dönəmlə təsadif edib başlanıq bitməsi, ikincisinin başlanması yenə yəltsin dönəmlə, təsadif edisə də bitməsi demək kultin dönəmlə təsadif edib. Bir də Tataristan'da uzun müddətti savaşçı yedir, həm dili orunda, həm mərkəzə tabi olub və müstəqirliklilərin əlinlə alınması istiqamətində resmikli qaladın, müqavmət göstərən bir subyek Tataristan Respublikasıdır və dilə qarşı qoyulan qadaqalar bilə Tataristan'da o qədə ciddi baskılarla müşraiyyət olunordur ki, Tataristan parlamentində qoyulan qadaqalara baxmayara milliyyət vəkilləri deptatlar Tatar dilində çıxşelirlər həm mərkəzə hakimiyyətlə etirəz eləmini olaraq və bunu da əsaslandırmağa çalışırdı. Diyər resmikli qalarda milli kimliyin işartıları olsa da subyeklər hərəlik parçalanmağa və yaxud da müstəqil idar etməyə, mazadlı quruna mübarzəyə azı subyeklər kimi görünmüləri və bunun savaşında apardırdı. Məsələn, Tataristan da agressiv zonalardan biriəsə bulunur. Ingush etsə də ağırlı çimali qafqazda ağırlıq zonalarından biriəsə bulunsa da, bin estəfə konfliktə cəlb olunan tərəq olsa da, amma onlar lakal konfliktərə cəlb olunmuş. Yerli xalqarın bir-biri ilə savaşına cəlb olunmuş tərəf okuşuyor. Məsələn, Ingushlar çeşənilərlə konfliktə cəlb olunmuş. Lakin çox tez yatırılmış bir muxtar qurum halında olub. Daqistanın içerisində ləzcilərlə nə varlarım və yaxud da qumukların bir-bir ilə savaş halında olduğu faqqlar olub, ətta çeşənilərlə də bir dönəmdə xüsusi ilə çeşənilərin böyük bir grubu daqistan rəhisi nə keçənilən sonra o istiqamətdə qarşıdurmalar olsa da, Rusya subyektinin özü ilə mərkəz və muxtar qurumlar arasında, mərkəz və əalət arasında olan qarşıdurma olub. Asetyanın özündə bax mələk ki, 1 milyonluk şimali Asetya müstəqil deyil ammadların arası canobu Asetya 140-200-minlik demək olar ki, canobu Asetya, Rusya qonlarma bir müstəqildik, Gürsistan daaxırında bir müstəqili status verib, amma bundan belə də o 1 milyonluk Asetyinlərdə belə müstəqillik, anlayışı və yaxud da Rusya'dan ayrılma canobu şimali Asetyanın birləşirək müstəqil dövrət olma principləri və işartları yoxdur. Rusya orada müstəqillik və azadlıq mübarizəsinin olmamasını isteyən bir prosesin gerçə iləşməsini üçün çalışdı və ona nə ayrı oldu. Çünki onları müstəqillik orunda çalışmış olsaydılar, məcburu idi şimali Asetya da o müstəqillik prosesinə qoşulsun. Ona görə də Canubu Asetyan-ı Azadə ilan etkələr kəmdə Gürsistan-ı təziq bir surları və onun tanınması və s. kimin proseslərə qoşulsundan ona görə hesab etməyən bir gəl resubublikalar bu istiqamətdə qalxacaqları. Lakin bu milli-kimli isabaşının bəzi ölkələrdə, bəzi resubublikalarda yumuşalma prosesindən sonra birinci mələləsinə başlanılı üçün start olacaq, çox ciddi start olacaq. Və təsəbür edin, kəsisərinin dağılmasın necə çeşənilər və tətarlər üçün milli-kimlih davasında münaqişənin başlamasının birinci mələsi idsə hökmən diyər özünü idare edən qulumlar və yaxud da qavqar arasında da bu savaş başlayacaq. Amma bu fakta istərdim, xusus olaraq kamaşaşlarınızı deyqət etsinlər. Büyüş sayda, üç də iki issəsi, Rusya da qulumlar üç də iki issəsi və böyük subyeklərin, həm də özünü qorayan milli-kimlihlərinin məişət səviyyəsində qoraya bilən qavqarın böyük əksiriyyəti trüxtildi qavqarın. Bu dümurtlar da, başqırtlar da, tatarlar da, qaraçay çirkezlər de, yaxudlar da, yəni səxada, tuva da, xaqas da bunlar hamsı tüxtildi qavqar qəbiləstindədir. Və umumiyyətlə böyük subyeklərin əksiriyyəti orada məz tüxtildi subyeklərdir. Və bu da həm dünya üçün, həm rejiyon üçün narahat edici faktorlardan bilir. Türklük və Türkiyə rejiyon üçün ciddi narahat edici faktorda. Və ona narahat edici faktordan da bəzən yola çıxaraq bizim doğal olan haqqlarımızı bilə tanımak istəmirlər. Məsələn, Ermenistan-Azrabacəm müraq şəhsində dünyanın, Ermenistanın həm də haqqsız olan Ermenistanın yanında olmasının nədəni bizim Türk, mən Müslüman ifadəsini işlətməli, bizim Türk və Türkiyə inən münasbətlər sistemindəki yerimiz vərolumuz. Cəni bu qafqazda Türklüyün roluydu, Türkiyənin ortaarsizc ümuriyyətlərinə gələcək də edə bilə nüfuz edə biləcə imkanları və s. müqabirində edir. Bilirsiniz ki, həşəl övrada düşün, həşəl sözdən başlayır, həşəl fikirdən düşüncədən başlayır. Ələ Mərhum Turgutu Oğuzalın 21. Əsir Türk əsiri olacaq deyə bir bəyanatla çıxış etməsi çox yoruldulu bir bəyanatla qatırlıirsinizsa, ilk Qazakhstanə gəlişində təyərədən inəkən mən ata yurduma gəldim deyə bir bəyanat veriməsi və s. tüşlüyün bir sistem olaraq yayılması, məktəp şəkirində yayılması həddə burada Anadolu məktəblər şəbəkəsinin də bir rolu var idi Mərhum. Turan yazqanın çox böyü rolu var idi Allah ona rəhmət etsin. Turan yazqan həmi ilk okullar həmdə, sonraki mərhulərdə aili məktəblər və tüşdildi cümhuriyyətlərdən yeri gəlmişsin. Bu tüşdildi cümhuriyyətlər təşəm müstəkil cümhuriyyətlər deyildi. Mən Turan yazqan hocamın yanında hətta drusianın çərlərindən olan çox səhidə. Yakutlardan belə olan tələbələri də görmüştüm, seçilmişti və maraqlı məqamlardan biri o idi ki, tüşburultaylarının böyü əksiriyyətində çıxış edən şamanlar qurupunun hamısı, haqqaçsədən gəlirdi, rus yarasından gəlirdi. Onlar nə ortaçsə cümhuriyyətlərdən, yəni müstəqil cümhuriyyət olaraq ortaçsə cümhuriyyətlərdə nə də tutaq ki, azərbaycandan və yar türkədən gəlirdi. Onların böyü əksiriyyəti bugün saydıqım o türk dildi resubrikaların rusya bolundan gəlirdi. Və İran məsələsində güne-yəzərbaycəm məsələsi və burada da türk sülüyün rolu və gələcək respektivləri dünyanı biraz da narahat edir. Ona görə də hesab edirəm ki, bu mərhələ rusiyanın parçalanmasından daha çox ilkin millik, kimlik davasının yeni oyanış təsir edəmdir ola bilər, lakin rusiyanın parçalanması olunur. Təşəkkürləri ival beq əsas sualımıza indi keçiriyəsləndə. Bayaq qeyd ettik ki, Putin bitir, Putin dönəmi bitir, mən də də düşünürəm çəksən? Çünki Putin dünyaya qarşı artısa savaşır. Yəni, əslində dünyanın özünə qarşı savaşmaqı məzbur edir. Quraynə məsələsində. Qurayn dəki o əhalinin bizdən, bizim məmin qayısa da ona görə, bizdə başı bombalan burada onlamda, dedik. Ama təbii ki, bizim də ordu, millət, dövlət birliyi kifayət qədər üçlək səvvə ediydi, kürt dörkünün savaşıdır. Və bizdə prezidin qalqın üçün də də daim. Orduladır, zəldədir, böyük bir performans təzəriniz qədməm. Yəni, bir millət üçün görür gətrənmə qamdır. Putin dönəmi bitir, hürmətli iqbal beq və Putin dönəmi bitir isə, Azərbaycan bugün Rusiya, Ukrayna savaşında hansı mövqeyi tutma alır. Maddəm ki, Putin dönəmi bitir isə, və davamlı şəkildə isər birləşim üçün dətlər təşilatına ki, səs vermələrdə, isər Avropada ki, səs vermələrdə, Avropa qurumlarında ki, səs vermələrdə, Azərbaycanın tutdulu mövqeyini cədə ələndirisi, səs vermələrdə düştürə etməmək və mövzud durumda müəyyən balansı qoruyur. Mən bundan işim yoxdur, yəgin ki, Ukrayna-Yahumayntar dəstəyən getməsiz kifayət qədər Azərbaycanından təhəmi olunur. İnsanlar Ukrayna-yə dəstək verir, amma baxmayanək ki, Rusiya səfəqli qorunu, bu da protokol-gərəyi olası bir şeydir. Amma Azərbaycan dövlət olaraq mövzud durumda, və dünyanın bir gütbükdə dayanır, Rusiya qarşı savaş açdıq durumda, gənələt bəxşdırməsi cə Rusiya müqavilində savaş müqavilində tutdulu mövqeyi. Bəlzən Azərbaycanında hakimiyyətə münasibətimiz fonunda insanların qəzəbi, acıqı, hakimiyyətin dəyişiklər perspektivini sıra indirməsi və insanlarımızın da bundan acıxlı qəzəbli oluması fərqli yanaşmalar ortaya çıkarır. Və iktidarın tutaq ki, attığı hər hansı bir addımda dətən, millet məsələlərinin daha çox iktidara yönəliş siyasət və iktidara münasibət daha qabaraq üzə çıxır. Bunlar yanlışdır. Azərbaycan, nə yox şür bilirsinizmi? Bu savaşta Azərbaycanın yada salan yoxdur. Biz özümüzün zoruna yada salmalıq deyik. Biz yox bu savaşta. Biz tərəf deyirik bu savaşta. Və biz mövqi ifadə etsə həni dəyişir, etməsə həni dəyişir. Bizim kimi ölkələrin müz qəbu etməliyik. Çox kişiş posislərə təsir edə bilmək imkanı sıfra yaqın olan və bu savaşta bizim mövqiimizin hər hansı bir dəyişiliyin olmayacağı bir dövlət halında yoxdur. Və bunu görə də biz öküzə qırmızı göstərməməlik. Biz niye özümüzü orta yoxmalıyım? Biz niye bunun savaşına farmalıq? Biz səs verilik, verilik və bilmək. Biz hala səkələ çıxil, səkələ çıxmalıyım. Azərbaycanın hakimiyyəti belkə daha aşırı etyətli mövqətdir. Bunu da normal qəbul edirəm. Niyə qəbul edirəm? Çünki biz qərbin də proseslərdən çox zaman yarım çıx çıxaraq geri çəkilməsini şahid olmuşum. Məsələn, 90-ci ildə, ben buna 2002-ci ildə, Iraqa olan ikinci hücumdan sonra Amerika expertlərinə və siyasətçilərinə siyasi dairlərinin expert kimi vəndə də dəvət etmişdilər. Orada bir sualına cevab olaraq da qeyd ettim. Dedim ki, ən çox mübəvmət göstərəm, bəsr olacaq bu savaşda. Və ən gec alınacaq şəhərlərdən biri də bəsr olacaq. Amma Baghdadın özü çox teslim olacaq. Bu ekspertlərin hişbiri və Amerika siyasətçilərinin xeyr isəsi orada milli maraqları təmsid edən ayrəli siyası qurumlar vardı. Mənə ətdə itiraz etmirlər ki, şiə sünni savaşları, səddəm seynimizin müddət, o bölgəyə münasibəti hətta orada məşhur birisiniz qeyd savaşından sonra qaznan boğulumalar və s. və s. çox ciddi təziklər var idi. Sizin yanaşma yalınışdı. Və mən ona dedim ki, prosesdən sonra danışaraq, həqqətən də ən 2002. Irak Amerika Savaşında ən çox müqabibət göstərənlərdən biri bəsr oldu. Və sonu da ondan sonra biz muhaibədən sonra ki, dənəm də görüşürkən mənə sual verilər ki, nəyə belə düşünürünüz? Dedim, sade səbəl var idi. Bəsrəlirlər birinci savaşda qaplarını açmışdılar size. Siz onların inamını sarsıktınız. Siz onları yarım çıx qoydunuz və hakimət səddəma verdiniz 90-ci bə yarım çıx çıxdınız yetminiz. Şimdi size heç şimin anmayacaq Irak'da ki, xüsusi ilə bəsrəlirlər bundan əziyyət cəkən ki, bu dəqədə səddəma yücəşlə yetməyəcək. İlham əliyəvdə, Azərbaycan əkumətə də Azərbaycan xalqıda bu timsalda işqala məruz qalan bir torbaqda qərbə münasibətlərin də görür, rüsyanın münasibətlərin də görür. Sizce niyə ehtiyyətlə müəvqət tutmasın ki, və biz bəz Azərbaycanında demokratik, mübarizənin ətta öncüləri çərsində olan adamlar, niyə hami istəyir ki, biz Rusya qırmızı rənk göstərək və o Rusya özlərimizə çəkir? Bize bu lazımdır? Biz maksimum dərəcində bu proseslərdən suq ortalı kenara çəkinmiş formada istifad etməri. Ha, biz səsvirdih nə olacaq? Səsvirmədih nə olacaq? Demokratenin yanında dayandıq nə olacaq? Dayanmadıq nə olacaq? Biz 90-lərdə demokratenin yanında dayandıq. Bizim yanımızda qərb dayandıq mı? İlk torbaqları işxalam ərz olan bir respublik hakimi 90-yədin cəlavəni Azərbaycanı hükmətinə qarşı, həm də o dövürdə seçilmiş milli hesab olunan Azərbaycanı hakimətinə qarşıdətli getirir. Yəni, maraqlar çərçivəsindən yanaşdır. Çox təsiv ki, bizdə dövrət maraqı ilə hakimiyyət maraq məsələsində ayra bilməyən çox saylı işlimai siyasi fəalılar və siyasi qubbələr var. Bu gün Azərbaycan hükmətinə maksimum dərəcidə, Azərbaycan iktidarı maksimum dərəcidə. Azərbaycan dövrətini qorumaq üçün dünyada baş verən bu proseslərdən dırnaq arası gizlənməldir və heç kimi gözünə görsənmənməlidir. Heç kimi. Biz bu proseslərdən salamaq çıxmalıyım. Maraqlar kandəksində. Burada çövbət bundan gedir ki, Rusya çökür, Putin gedir. Burada bir Azərbaycanın maraqları tələb edir ki, bu məsələ, bu anlamda. Putin, sənsiz də çöşəcək sənlidir, sənin səs verib verilməyində nəyi sədəyəşməyizdir. Lakin getməmiş anda, Putinin hətta indinin özün də belə Putinin gücü şatır ki, sənin ona qırmızı göstədiyin bir vaxtla, Dağlıq Qarabaq etrafında, hər hansı bir provokat səturətsin. Ve provokat səturədi bir elmənin mənafiyinə orada Rus sülməramlı deyilən qubbaları hərəkətə keçəndə, sənin o demakratt dediğim bugün Uklailənin yanında dəyən, Fransa böyük məmuniyyətinin gələcək elmənsatının və Rusya nin yanında dəyənəcək. Siz bunun fərqində deyilsiniz mi? Siz bunun fərqində deyilsiniz mi? Amerika Birləşmiş Tatlada, hətta bu məsələlərdə Rusya orada bəyanat versə ki, biz bugün Qondarma Artsakhın dırnaq arası, maraqları pozulur deyə sülməramlılar özlərinin misiyası çərçibəsində, Azərbaycan ordusun geri oturtmağa məcburi edir. Sizce Amerika Birləşmiş Tatlılarının bəyanatı və yaxud Fransa'nın bəyanatı və yaxud Almanya'nın bəyanatı Azərbaycandan mı yanılacaq, hər mənistanından mı? Həm də demək ki, Rusya'dan mı yanılacaq? Adamlar o mövqədə Rusya ilə nəyin yeri dən çıxşirəcək. 44 günlük savaşta Fransa ilə Rusya eyni mövqədən çıxşirəcək. Niyə? Nə dən bir iş qalda, eyni mövqədən bir iş qalda qarşı qarşıya duran tərəflər var? Maraqlar, demək bizim maraqlarımızda dövlət olaraq bu məslədə doğru yerdə olmalı səcihələndirməldi. Siyasət buna paraq çıxarmalıdır. Başqa düz siyasət. Niyə ortada olmalıdır ki? Ortada olmalıdır ki, əslislərin dağılanda belə biz əslislərinin dağılacaqını bilirdik. Lakin əslislərin dağılanda belə. Allah mizdələkbər, sabrəl əhmət eləsin deyir, çırmandırıq keçməyə çayı gelməmiş, başlayırıq çimməyəyə gelməmiş. Hə, əslislərinin dağılmasını hama görürdü. Amma biz daha effeksiz mübarizə, daha effeksiz yanaşma metodları seçə seçə, biz hədəfə düşən, ilk üçləyə düşən resmublikalardan biri olduk və itirə itirə yettiq. O mərkəzdən qaşma meyirlərinin təhsilini və gözünü həmin hakimiyyətlər bizim üzərimizdə sınaktan keçitməyə məhkum oldu. Məcbur ettiklər, biraz da biz özümüz şərayi kəlattıq, bayaq qeydi etdiyim kimi, üçüncə qırmızı göstərməyəm. Amma bundan sevişim çıxmaqlı olardı. Bu ki, nə hesab edirəm ki, bu istiqamətdə bundan artıq adım atılması, Azərbaycanın dövlət maraqlarına ziyan verəcək. Rusya yatmayıq, diqqət edin prosesi. Dağılık Qarabağda azacıq hərəkətlənmə, azacıq vismən hərəkətlənməm. Həm də o hərəkətlənmə ki, əslində tələflərin Hamsın alqışladığı o noyabr bəyanatına görə, tələflər diyərkən Amerika Birləşmiş Tatları Fransanı və Rusya nəzərdətdir. Onun yerinə yetirilmək istiqamətində azacıq Azərbaycanı ordusunun hərəkət etməsi. Nəzərdə məzğın vaxtında dünyanın gözünün Ukrayna dolduğu bir vaxtda, Ukrayna kim bir dövlət ayaklar altında qaldığı, növə təldüçəsinin olduğu bir vaxtda, Çernobil, atom elektrik istansiyasının 15 reaktorunun parklama məsələləri orta dolduğu bir vaxtda, sən də məhist kim, Qarabağda çerimənli də unutmamışımış. Yəni, etimələ, Qarabağda, yəni, olabilər ki... Azərbaycanı ordusunun hərəkətliyi bizi ciddişəkildə narağa deliyir. Nə deməkdir? Ukrayna Rusya savaşının sonucu, bize kən kəndini, xoca alını, xoca bəndi, ahdələn qaytara bilərmək? Düzgün siyasət yürütsək Rusya boşunlarının posisiv et ölkələrinən çıxma mələləsinin başına nıxıcı olabilər. Düzgün siyasət yürütsək. Yox, düzgün siyasət yürütməsək. Bu qoşunlara sülməramılı adını biz verə bilər. Dinqət edirsiniz. Dünyanın paradoksuna mən istəyirəm biz millət və qalq olaraq, həm də siyasin istutlar olaraq, siyasi ekspertlər olaraq, siyasi təşkilatlar olaraq, prosislərə düzgün qiymət verək. Daha hakimiyyətə acımız hakimiyyət və dövlət maraqlarını tokuşturmasın. Bakın Rusya nın dövlət rəhbəri bir ölkərinin senatında hər bir cinayətkər adlanır. Ordusu işqalçı orda adlanır. Həmin ordunun Azərbaycan ərazisində olan hissəsi səndəmə sülməramlı imir. Gürcistan'da olan hissəsi sülməramlı imir. Maldova'da olan hissəsi qanıçəni imir, Ukrayna'da olan hissəsi qanıçəni imir. Bu dövlət bir dövlət, bir rəhbərilik, bir ordu bu qədər fərqli rənglərdə olunur. Fərqli rənglərdə təqdim edilə bilər kiniyəcə indi təqdim olunur. Amma fərqli mahiyyət de olabilməz. Bu gün Rusya ordusunun vizcə mahiyyət var işqalçı. Rusya ordusunun har dolmasından, isər Suriyada olsun, isər Azərbaycan'da olsun, isər Ermenistan'da olsun, Gürsistan'da, ya Ukrayna'da olsun. Bir cə mahiyyət var işqalçı. Bu sürcüsü, hiç bir zaman sülməramlı orda olmayıq ve olmayıcaq. Amma hətta demokrat hesab etdiyimiz dövlətlər belə, nədəsə Azərbaycan ərazisində o işqalçı gecəyilən hazırlıqlı vəziyyətdə, zor ən Azərbaycanı mərkəzinə, xan kendinə deyil artıq, işqalca onasına deyil artıq, və yaxud Azərbaycanın işqaldan azadə iddiyə rəzilərə deyil artıq. Qırdalana isyəndər rəkid atan Rusya-ya səsini çıxarmayan və gecəyilən o ordusu hazır vəziyyətə getirilən bir dövlətə kimsə işqalçı demədir. Bu gün sülməramlı adlandırlar. Buna görə deyirəm ki, biz hakimiyyətə olan münasibətimizdən və hakimiyyətə olan ağacımızdan niye bunu etmirsəni deyə bilmərik mümkün deyil. Çünki, biz bunu deydiyimiz təqdirdə dövlət və xalq maraqları bir bilən dəxşətli dərəcidə ziddiyət dəşirilir. Bizim xalqın və dövlətimizin marağı bu gün xarici seəsətdə də Azərbaycanı bu proseslərdən gizmə sıyırıq çarmağa xilmət edir. Biz yenə deyirəm. Biz böyük Britanya deyilik. Biz Almanya, biz hətta Poşa, Majestan belə deyilik. Yunan Kipri belə deyilik. Və bizə münasibət dolayı. Və bizim mövqələrimiz əslində Rusya tərəfindən özümüze ziyan vurulabilecək mövqə olabilər, amma dünyanın da bizi müdafiə etməyəcəyi, məhbəhnən həm də bizi günahlandıracağı mövq olacaq. Ona görə Rusya nın bugünkü savaşında hələ. Bakın müdafiə nə azirinin muavini kim var idi? Bu günlərdə Azərbaycanıə gəlmişdir. Sülməramlılarla niş tutan müdafiə nə azirinin muavini. Qatırlayız siz yəqin. Üskün öncə. Üskün öncə. Bakın, ölkədə muharibə gedir. Mənə sual verirdi zurnalistərisinin həmkərləriniz ki, Siz onun gəlişini necə qeymətləndirdi? Dedim, çəşkəlməz olaydı. Əgər Rusya müdafiə nə azirinin muavini, bu basa basa, bu ahırı vaxtda, bu çətin məqamda Rusya üçün həllədici bir mərhələdə, həm də Azərbaycanıə gəlirsə, demək ki, bizdən tələbləri var. Demək, biz dilema qarşısında qala biləcək, situasiya ilə nüz belüzüş. Bizim yanımıza ilə belə yalmıyqlar. Yə bizdən bir şey istiyirlər. Yə də bir şey alacaq var verirmiyəcəyiniz də, Yenə deyirəm, mən Ukrayna'nın vəziyyətində olsaydıq biz, mən bunu ədalətli qeymətləndər edin. Mənə heç kim izah etməyə çalışmasın ki, biz Ukrayna kimi demokratik ölkəd deyiliyik, bizdə sesçilər ədalətli keçiriyin. Bu qaqdarlardan biri olabilməz mi? Qatiyyə 1992-ci dəbül fəzə ilişmək demokratik seçilmiş prizdəntiydi. Və Azərbaycana də demokratik qaykimət məvzudu idi. Yə 907-ci əlavəni Ameriqə birləşmişlətləri qəyabul ediyirdi. Niyə Azərbaycana torqaqların işxalına hamu göz yumurdu? Nə də maraqlar sadəcə? Ona görə deyirəm ki, heç kim bu faktirları? Faktır kimi? Bizə subut etməyə çalışmasın? Bunlar o deyil. Qərimin münasibəti bunun fonunda deyil. Çünki biz, o dövürdə də münasibətləri görmüş. Bize münasibət ədalətli münasibət deyil. Və umumiyyətlə, Ermenistan Azərbaycana münakşəsinin həldində, nədən sək kimsə dövlətlərinə razıb dövdüyü çərzivəsindən daha çox qavqarını öz müqəddər hattın təyin etməyə hüququna, əsaslanan bir müvqey ifadə etməyət. Heç kim hüquqa deyil? Hamı siyasi həli yoluna üstünlük verdi. Ukrayna da Hamı hüquqdan danışır. Biz de hüquqdan danışır. Və biz də qırmı da Ukrayna hüquqa razıcə hesab ediydik. Bak, mərək ki, tarixini oktayın əzərdən bakanda fərqli nəticələr ortaya çıxabır. Amma birleşmiş mülətlər təşkilatı, qırmı Ukrayna razıcı tanıyıb. Dombas, yəni Danisiq və Lugansk Ukrayna razıcısı və birleşmiş mülətlər təşkilatı, o ərazini Ukrayna razıcı tanıyıb. Biz də tanıyıb. Və biz, həmin beliyiniz dağılık qarabağı, xalqarını öz müqəddəratını təyin etmək, buna malik bir dövlətin olduğunu iddia etdiyiniz və yaxud da xalqarın olduğunu iddia etdiyiniz, ərazıda. Ərazı bizim ərazımız deyildi mi? Biz bizim ərazımızı niye işxal etmiştiklə? Ona görəyik sə bilən ki, dünyanın yanaşması, ədalətsiz yanaşması, siz ədalətsiz yanaşmalar üçərsində, ədalətli görünməyə çalışmayın. Maraqlarınızı müdafiə edən tərəfə çevirilir. Bizim maraqlarınızı bugün hər şeydən öncədir bizim üçün. Biz Ukrayna da haqqın yanında olduk da oluruk. Qalq olaraq, mən bir daha istəyirəmsisi nefir vasitəsində geydirir. Dövlətlər hər zaman, maraqlarının qalqlar, vətəndaşlar her zaman haqqın yanında olurlar. Azərbaycan vətəndaşları haqqın yanındadırlar. Yəni, Ukrayna nın yanındadırlar. Bir də dövlətin maraqı var. Azərbaycanın dövlətinin maraqı var. Maraq nədir? Burada Rusun zərbələrindən, Rusyanın tecavüscə niyyətlərindən Azərbaycanı qorumaq. Buna da çox aydın ifadiliyirəm. Aydın deyir, baba. Çox aydın ifadiliyir ki, Azərbaycan, Rusyanın mövqelərində zid-mövqelərini açıq şəkildə, bəyan etsək ki, Azərbaycan açıq size deyib, Ukrayna məsələsində gözlədiyindən qat-qat şəsarətli mövqə qoyuq ortalaraq. Qat-qat, Azərbaycanın mövcüsü tariq məsələdi. Hansı məsələdi? Nəcə? O cesarət hansı məsələdi, oğlu. Humanitar məsəlirlərdə. Sokarın, yanacaqlarının pulsuz, ayrı ayrı aftamabirlərə paylanılması məsələsində. Vəs. vəs. Bu çox cesarətli mövqeydi. Azərbaycan bunu mənim düşüncəmə gürə itmi edə bilədi. Azərbaycanından da kimsə umacaqla bir şey yoxudur, Azərbaycan. Təsəb etmiyik ki, dünya bizdən umur ki, siz bunu edirsiniz, yetmişsiniz. Ermənistan Rusya dəstək aksesdə kesirdir. Amma maraqlara görə, hərkəs-i Ermənistanın yanında olur. Fərqə bakırsınız mı? Dağlıq Qarabax deyilən, qərbin, Erməninin haqqını müdafi etdiyi Dağlıq Qarabax deyilən ərazdə, o eibəcəl heykərin yanında Ermənilər Rusya dəstək akses kesirdir. Paradoxa bakırsınız mı? Həmin qərtə, həmin Ermənləri müdafi etdiyi. Maraqlar bunu tərə bilir və s. bu qədər açıq və aydın da ərşib. Ona görə hesab edirəm ki, bu mərələdə bizi gözə soxmaq, biz buna niyə səs vermədiyi, biz buna niyə qırmızı göstərmədiyi, biz demokrasiyanın yanında olmadıq. Biz Azərbaycan xalqının maraqlarının, Azərbaycan dövlətinin maraqlarının yanında olmadığı, bu qədər açıqdır. Bu gün maraqlar Rusya'nı üzərimizə qışqırtmaq, Rusya'ya qırmızı göstərəm, öküzü üzərimizə qaldırmaq, siyasətini qəbur etmir. Bu qədər açıq. Həmin yanında, biz yenə də haqqın yanındayır, biz demokrasiyanın yanındayır. O biz iş, biz də rəsm-i siyasəti həyata keçirəm, tərəklər var. Onlar da özüşünə varsa. Çoxu suallar var. Yəniq, Qarabağ cəbəsində nələ gözlənilə bilər? Bence Iqbalbayq buna cevab edik ki, yaxşı siyasət yürüdə bilsək... Yox, mən ona açıq da, biraz açıq da cevab vermək istəyərdim o Qarabağram bağlı. Bu gün çox testiz, fikirlər səslənir ki, Rusya'nın başının qaçıq olduğu onların istifadili, biz dərhal torbaqlarımızın yeri də qalanı 20 faizini də işqaldan azad etməli, bu məsəliyə bir də kəli son boyunmalı. Dostlar, provokasiyaya gitmir. Eç, və mən Azərbaycan əkibətinin də, əgər Rusya'nın hətta təkidi, dırnaqara sırh rizası və yaxud da imkanları olsa belə, bu məsəliyə gitməyi Azərbaycan üçün faciə hesab edir. Çünki, həmin məhlədə, dərhal Azərbaycanı Rusya'nın yanında yer alan dövlət, işxalçı dövlət siyasəti ilə Azərbaycana qarşıda hər şeyi tətbi gədə biləlirlə. Bu məhlə, bu məhlədə deyir. Rusya zəifliyir, bizim problemimiz Rusya'dır. Cənubu Qafqazda sülhün, əmin amalınıqın, işxalın, agresiyanın, qarşıdırmanın muharibənin təkbanisi Rusya'dır. Rusya zəifliyir, Rusya yeni siyasi mərhəliyə qədəm qoyacaq. O siyasi mərhələdə, Rusya qorşunlarının Cənubu Qafqazdan çıxma perspektivi çox ciddi və bunu Gürsdistan dan Azərbaycan, İrmənistan bircə müzakil eləyə bilə. Belə Muhammed də provokasiya gedib, əksini Azərbaycanın torfaqlarını, yenidən işxal faqti ilə, üzbəri üz qoymaq Rusya nəm və yaxudda qəribin artıq təsri ilə, qondarma grumu tanıtmaq istiqamətində adım atmaq. Biz bunun sərhədində iyik, biz bunun arafındayıq. Bizi sevmirlər, bizi yüqu qəssində imkan verimədə bu adım atmaqa, yoxsa çox böyük məminiyyətlə bu adım atardılar. Məsələn, qıt dört günlük sabaşdan sonra, Fransa senatını qəyabur ettik, qərar yadınızda deyil mi? Dağılık Qarabağın tanımması inan bağlı, hökümetə mürajiyyət. Fransa hökümeti diyət ki, münasibətlər sistemi və hüquq noktayı nəzərindən bu tanımmanı həyata keçitmədə. Amma görürsünüz, hüquqlanı, hüquqsuzluğun arasında nə qədər nazik bir pərdə var. Biz buna qətiyyən yol verməməli, və Rusya proseslərdə çəkləndən sonra, mən sizi həmin edirəm. Ya Azərbaycan və tanıdaşdığını qəyabur edib, orada yaşayacaq, əlmənlər olacaq ya da köşüb oradan yedəcəkdir. Bizim əsas əlsfəmiz Rusya qoşunlarının canıbu qafqazdan demək, həm də Azərbaycanın rahasından çıxarılmasından yönəlik bir qət yürütməyimizdir. Bunun da tərkibində qan kəndi qocalı, əskəran, ahdərə və qocavəndin əlmənlərdən, səparatçı elmənlərdən təmizlənməsi siyyəsətindən daha çox Rus qoşunlarının çıxarılması siyyəsəti prioritiçət təşkil etməlidir. Bizi heç kim bu provokasiya çəkməsin, heç kim Rusun regionunda möhkəmlənməsinə xidmət edən qəttə qol qoymasına yardım etməsin. Rusya nın qoşunlarına fəna həli qanından, çələbi qanının, şəki qanının, çələbi qanının dövüşünü qatırladan bir statusa okşuya. Azərbaycının tərəfi hücuma keçər, qərb Rusya nın qarabaxıd olan qoşunla sülməramın statusu verər və o qoşunun zamanını baxdın, artıq beynəxalq güclər mələyən eləyər çıxıb çıxma malını. Amma bugün o iş qalçıdır. Azərbaycının tərəfi bunu iddia edir və prosesi gözləmək lazımdır. Rusya qoşunların orada gerçək sülməramın adını almasına imkan verməm əldir. Qatırınızda diyagın çələbi qanının, fənəli qanının, bir çələbi qanının deyirdi ki, qarabaxınlığı bir sikyəsi, kulu olmayan, basılmamış bir möhrü olmayan bir qanılığı idi. Bizim bu savaşda məhubiyyətimiz onun möhrünü vurdu. Biz Rus sülməramlılarına o möhrün vurulmasına icraz verirməmədiyik ki, gerçək sülməramlıya çevirə yolladır. Çox təşəkürlər. Təximləyə 8 dəyəgərimiz qalı, ama suallar çoxdur. Lütfen, ələstin 1-2 dəyəgəlik cəvablandırasamaz. Səfanurə mən buradan müraciət etmək istəyirəm. Dünənki beli işlə də siz yazdınız. Salam Azərbaycanın tələbi Abdullah Yükseyin Aminoğlu, Ukrayna nın Mariyapol şəhərində Rus əskərlər tərəfində qüroq götürün. Paşa edirəm minasibətinizi bilirəsiniz. Bu çeşənin nər tərəfindən qüroq götürülmüş Hüseyin Aminoğlu, Abdullah Evdi. Lütfen öz telefon umrəzi yazın. Biz dostlardan danışmışıq, o çeşənlərlə alaqə kuracaqlar. Nikiöme itmək istiyirlər. Lütfen telefon umrəsi yazın. Hər halda. İqbal bayıq demək, bizim dəyəlizləyəcimiz Refiləx hanım soruşur ki, Paşıniyan bəyan edib ki, Azərbaycanın irmənsin arasında dərhal süt danışıqlarına başlamak lazımdır. Paşıniyan, niyə Rusya-Uqraniya muaribəsi davam etdiyi vaxtda belə fikir səzləndirir? Paşıniyan əslində öz təbərincə ağırlı var yandısı. Şifəsə bilir ki, Azərbaycan daha çox qəribin yanında olan hakimiyyət imizi qazanıq və Azərbaycan daha çox Rusya nin yanında olan hakimiyyət imizi qazanıq. Bu vəziyyətdən istifadə eləyib də Azərbaycanın güzəklələ məcburu edər bilən bir siyasətlə qurgul qazanmaq olar və ona ərmənsana səlfədən bir müqabələ imzalatmaq olar. Çünki Türkiyə də bilirsiniz ki, İkili vəziyyətdə qalı fələlik Türkiyə nat oyuna nə qədər isti, nə qədər yaxfın münasbətdə olsa da nə qədər Rusya nin Ukraynaya təcəvüzünü qınayıb dərhal geri çəkilməyini istəsə də hələlik umma-ansambil də yoxdur Türkiyə. Umma-ansambil də yoxdur və umma-ansambil də olmaması da bəzən bizim dəyişimize bu və ya digər şəkildə mani olur. Ona görə də eləyətdən vəziyyətdən yalarlanmaq istəyir. Azərbaycan maksim darəcə də proseslər bəlli bir mərəliyyət çatana qədər süldən ışıqlarını uzatmalıdır. Əgər Ukrayna hadisələrində qədər İslamdan iddia edirdim sə ki, biz dərhal sülmə qabirəsin bağlamalıyı qəlməsdən məcbur etməlik, mövcud durumda Azərbaycan bu muharibə qutarınca Rusya nin yeri bəlli olmayınca hakimiyyətlərinin gərəcək perspektivləri və yünləri bəlli olmayana qədər Azərbaycan danışıqları uzatmalıdır, danışıqlarda yeni tərəblər qoymalıdır, yeni iddiyalar, onlayabır bəyaratının yerini yetirilməsi və ondan sonra sülsaz işinin bağlanması kimi məsələləri uzatmalıdır. Yəsə bilirəm ki, məsələ, mərhələ bu yerə yetməlidir. Çünki bundan əvvəlki siyasətdə əgər proses ona sövkənirdi ki, Ərmənistan Azərbaycanla mögablə bağlayır, dağılıqqara bağın təliqəsizdiyi və dağılıqqara bağın bir status olaraq mövcudluğu Rusya bağlanırdır. Rusya durur da onun arxasında. Yəsə prosesdən çəkinir, Ərmənistan ortada qalacaq məsələdə, dağılıqqara bağın qeyriməyən statusu və qeyriməyən bir dövrünə yandda qalanılacaq. Azərbaycan, o mərhələn uzatmalıdır. O mərhələn uzatmalıdır. Mütləq proseslər uzatmalıdır. İlqar Bəyi soruşur. İlqar Bəyi, İqval Bəyi zəhəmət olmasa dəərdiz. Nə üçün Azərbaycan numandiyyəti? Azərbaycan həkimiyyəti, belə xatəşlatlar da səs vermədən Azərbaycan yayınılır. Yəni, səs verməz zamanı yoxasılırlar. Bu necə yanaşmadır? Rusya bağlanır, aşağı yıqara cəbərdiniz. Orma, nə də işir? Azərbaycan yenə deyirəm. Nə yedi bözüncəyəs tutmalıq ki? Azərbaycan həkimiyyəti mahiyyət eğitibarlar demakrat deyil. Hətta demokratik olun suqut etsə belə onu demokratlar sisteminə yazmayacaq var. Burada ölkəni idar etməsinin demakratı olmadığını bilirlər. Həcimiz İbval Bayt, Səbris Şahəliyev deyəqin. İbval Bayt putin məlubətə uğraması Rusya da yeni hakimiyyət qoruması vermənstan qərbə integrasyası etməsi. Bunu Rusya necə həzm edəcək? Yəni, əslində, sualın cağb özündədir. Rusya'nın özü öz başına qarşacaq da belə anlayamadır. Rusya'nın özü NATO'nun yanında yer alacaq Rusya olacaq. Amerika'nın yanında yer alacaq Rusya olacaq. Və bu eynən Yeltsin Rusyasını xatırladacaq bizə. Yeltsin Rusyasına xoxar. Lakin, biraz gücülə hakimiyyət olan, amma dəyərlərində və s. liberalı orda da məcbur olacaq, qərb məcbur olacaq bir saaddım var. Atsın bilirsiniz, mahiyyətin dəyişmə istəməyəcələr. Amma hakimiyyət liberallaşıbsa NATO'nun yanında dəyanıbsa orda agresiyanı gerçələşdirmək mümkün olmayacaq, ortaq qoymaq olmayacaq. Müddəfiqinin yanında bunu saxlamak mümkün deyil. Ona görə də bu nüansları incik, kesid nüanslarının əzərəlmək lazımdır. Rusya NATO-yla müddəfiq olur, NATO-yla yaxın olur, həm də agresor olur. Indi ki ki müddəfiq, Putin Rusya iski mi? Maldova da, Azərbaycan da, Gürsistan da, Ukrayna da mümkün deyil. Çünki qərbini özünün söhkəndiyi, həm də üzdə söhkəndiyi, həm də məcbur əmbəzən yerinə yetirməl olduğu dəyərlər və prinsplər var. Çünki dəyərlər və prinsplər, açıqaşlar, ayaqlar altına atmaq olmaz. Çünki hər ölkənin sərisində də bu dəyərlər üzərində manipuliyyət seyyidən və elektorat topriya, sessizi səsi alan siyasi partilər var. Onlar da dəhal vəziyyətdən onun rehinə və ya əlihinə istifad etməyə çalışırlar. Ona görə də bu dəyərləri bəzən qorumaqa məcbur olurlar və hesab edilm ki, biz o mərhələni gözləməlikdir. Sualların soqsu təkirardı, yəni bu mövqəsəsə də danışmışıq mövqə bilirən, hər kəsə təşəkür bilirəm. Vüsall-i İbrahimov'un sualını soruşman istəyirəm İval beydən. Vüsall-i İbrahimov soruşu ki, iqbal beydən, demokratik qurbalar apreynin ikisi Ukrayna dəstək mitingi təyindədir. Bu mitingi dəstəkləyir sizmi? Ukrayna dəstək mitingində iştirak edəcək sizmi? Vüsall-i İbrahimov soruşu. Mən həsə bilirəm ki, hər bir partiya siyasi təşkilat, hər bir institut, biriləşmiş qaylis yədə olan təşkilatlar, Azərbaycın resubuqasının, kaninstitücəsinin 9. maddəsinin sərbəs toplaşma qazatları haqqında tələblərini və səhəsi partili haqqında qanun. O cümləri sərbəs toplaşma qazatları haqqında qanun tələblərini uygun olara, miting yürüyüş bir keçirtməlidlər və keçirdə bilərlər istəndən mövzudur, hakimiyyətində buna şəra et yaratmaq borcudur, həsə biləm olsun. Bize dəvət gönlərlərlərisə, müraca et eləyələrlərisə cəmiyyətə bundan bağlı siyasi institutlara, mən siyasi institut rəhbəriyəm, təşbaşına qərarları vermirəm partiyanın rəhbəri orqanları verir, qərarı. Müraca et eləyələrlərisəm, müzakirə edəcik. Biz zətən Ukrayna Səfirliyinin qarşısında fəyaların təşkil etdiyi mizikdə iştirak etmişik, dəstəyimizi ifadə etmişik. Orada da bir dəstəyimizi ifadə edəcək durumda və gücdəyik. Lakin yenə deyirəm siyasi təşkil atıq. Təşkil edəmdə artıq siyasi təşkil atlı işlim aifə yollarda deyir. O siyasi təşkil atlar, gələk bizim orada iştirakimiz üçün, bizə müraca et etsinlər. Yoxsa biz gelip kimi sə böyürün də maraqlarına bəzə xidmət etməyən hətta görüntü yarada bilər, yona görə də siyasi nüsutlar bəzən belə tədbirlərdə iştirak etmək ki, siyasi nüsutların maraqları bəzi yerlərdə toqquşmasın, bəzi yerlərdə maraqlarına zərbə qorulmaz. Çox təşkil edəm, İqbal bəq. Buyunki canlı yayımızda İmit Partiyasının Sədir-i İqbal anadə edəm. Təşkil edəm. Sizə də tamə şəsladınız oradan. Çox təşkil edəm. Quranya, Rusya savaşında ki, Azarbaycanın mövqeynecə olmalıdır. Bu məsəli, Aydınlık getirməyə çalışır. Təbii ki, bu savaş dönəmində və bu savaşın sonuncu olaraq, Qaravalı ki, durumu deyərləndirdik. İqbal bə təşəkürlər izləyicilərə təşəkürə girəm. Susilə Salman bəya koşturuzlərə görə təşəkürləyəm, əzi dostumuza və digər izləyicilərə və bizi bəyələm, bizə dəstəyə olan hər kəsə üzmünət darın bilirəm. Daha bir canlı yayımın sonuna gəlip çatdır. Canlı yayımızı lütfen çıxmazdan öncə, bitməzdən öncə təbii ki, canlı yayımız. Paylaşın bəyənin sabah yenidə öz vaxtında, yəni bakı vaxtı də sada girin bir də canlı yayımda olacaq. Saq olun, sağ olun, haq olun. Hələlik isə mən bugünki canlı yayımı burada bitirəm. Tanrı vətəlmizi qorusun, Tanrı millətimizi qorusun, Tanrı bugün haqq savaşı aparağın Ukrayna qorusun.