 What can you say directly para atlumikatang audio sir? Araw po sa inyong lahat, narito kayo sa National Forum on Communication and Democracy. Ang ating poong webinar ngayon ay pinamagatang, boto mo, bantayan mo. Citizens, both watch. Ako po si Malumangahas, ako po di journalist at co-convener ng right to know, right now coalition. Welcome po sa ating mga participants, ay marami na. Ang ating poong forum ngayon ay inorganize ng anim lamahalagang groupo. Okay, pangalanan ko lang po sila, para makilala natin ang UP Dileman System, ang UP Office of the Vice President for Public Affairs, ang Philippine Communication Society, ang UP Information Technology Development Center, at ang TV UP. Ang ating poong webinar ay maari n'yong mapanood o mapakinggans sa YouTube channel ng TV UP at sa Facebook platforms then ng TV UP at Philippine Communication Society. Okay, meron po tayong ipapakita na parang lahat ng lalaho kung kailangan ng certificates of attendance. Pwede po kayong makahingit para lang preba po ba, recebo na kayo yung lumahok sa forum na to. Meron din po ang alok, nasana ay magmember kayo sa Philippine Communication Society. Maganda poong groupo ito na mga guru at mga professionals, na practitioners din ng mass media at communication. Meron nang po kaming iintroduce nyo, itinatawag namin MNT Meter Code. Ito po MNT Meter Code na parang public opinion po ano po ng ating participants ngayon. May katanungan na ipapakita sa inyo at sana ay sagutin ng lahat ng ating participants. Okay, so ang ating PNT Meter Code, mamaya ilalahabas natin ko ang mga katanungan in the meantime para po formal nabuksan ng ating forum. Tawagin po natin ang dekano ng College of Mass Communication ng University of the Philippines, Bilimang, si Dr. Fernando Hernan Paragas. Welcome, sir. Buksan na natin ang ating webinar. Hello, madami salamat po at magandang tanghali sa ating lahat. In 1986, two days after the snap elections of February 7, 35 data encoders of the Cometic National Tabulation Project left their stations at the Philippine International Convention Center. When they noticed that talent output was different from what they had inputted in their computers. Let me quote from a statement they later read at the Bakladan Church. When the discrepancy between the computer tabulation reports and the figures on the tally board was detected, the immediate reaction was one of indignation and utter frustration. It hurt us to see a deliberate material of trust. It did not matter who was winning or losing. Cheating, whether by one or 100,000, is still cheating. It was an insult to our most basic sensibilities, both moral and professional. And we did not want to have anything to do with it. This was some 36 years ago, but the images of what is now called the 1986 Cometic Walkout remain vivid to me as a day when I first saw them when I was about 11 years old. Here were 30 women and five men, otherwise regular folks, who stood up for what was right. In the process, they helped change the course of our shared history. Let me pause and honor them by showing their pictures, which are now archived in our bantayog ng mga bayani. The bravery is a reminder of our power as our otherwise ordinary citizens to uphold the integrity of our elections and ensure that the candidates who will later be proclaimed are actually the ones we voted into office. The foundations of such electoral integrity, however, start much earlier than the voting day and the subsequent tabulation of votes. The 1986 snap elections was itself a result of intense pressure from the media and the opposition coalesced by the assassination of Senator Nino Aquino in 1983. In our case, years before our upcoming elections this May, the integrity of our elections as a demonstration of our free will and informed citizenship has been attacked with a continuous bombardment of misinformation and disinformation. See if guarding our vote means seeing through deceptions and spectacles. From then as now, I know that to protect my vote is to see beyond promises that are based on illusions. To preserve the sanctity of my vote is not to sell it and to ensure that my vote is a vote for better Philippines. Responsibility natin bilang mga Pilipino, ang pangalagaan ang ating sa pabigay nito sa mga naapat naman muno sa ating lahat. Kailangan tiyaki natin atama ang pagsagot natin sa Balota. And once we have cast our vote, it is imperative for us to ensure that it is entered, tabulated, and reported correctly. I remember the years before smart elections. Votes were tallied by hand by public school teachers under the watchable eye of election volunteers. These were the years of power interruptions too and candles were used to illuminate election precincts. Ballot boxes were safeguarded with life and limb to ensure they reached their destination secure with their contents intact. The process was difficult and tedious, sometimes dangerous, and occasionally deadly. But our elders from PPCRV and NAMFL, again, ordinary people like us, saw them through because they believed in the importance of making our vote and voice count. The process is easier now, but still not potentially free from undue human interference. And recent reports state that the ballot in the going-overs absentee voting has been appreciated. Sadly, it was an administrative oversight and it has been either addressed or disavowed by concerned parties. The original report came from an overseas Filipino worker who called out the incident and subsequently alerted all of us. Now we have organizations like Lente and Democracy WatchPH to help us in this regard. Like the 30 women and five men of 1986, the OFW was a simple citizen who was upholding our right as Philippine citizens. They remind us of our individual power to shape our collective future. Let me thus end my remarks by paraphrasing the quote from the 35 who took their mission to heart in 1986. Cheating is an insult to our most basic sensibilities. And we must not have anything to do with it. And we must ensure it does not happen. Magandang hapon at padayin sa ating lahat para siya sa magandang kinabukasan. D. Fernando Paragas ng U.P. College of Mass Communication. At ngayon ho, ting na natin ang ating susunod naman na may introduce po kami sa inyo na Mentimeter. Ano po? Ito po ay isang parang public opinion fall na ang tatanungan ay dalawa, ang sagot, tatlo options. Unang tanong, anong role ang pwede mong gampanan para masigurong malinis ang eleksyon? Okay, yun po yung unang tanong. Ito po ay sa audience survey at natin na gagawin mamaya, meron tayong results. Ang pangalawang katanungan, kailangan pa ba ng tulong ng civil society organizations o watchdogs sa automated nahalalan? So dito po ang inyong kasagutan, tatlo options nyo. Una, uo, importante parin. Pangalawa, hindi na kailangan. At pangatlo, hindi ko alam. Mamaya po ay pag-uusapan natin kung ano yung resulta ng ating survey sa mga participants, dumarami na po ang kalahok sa ating webinar. At sa yugto din po ang ito, may introduce kami na bagong element din sa webinars. Ito po yung tinatawag natin pats o person on the street interview. Meron hong mga issue natinanong sa kanila at ang kanilang sagot enan dito sa ating video. Ang katanungan, ano ang dapat mung bantayan sa eleksyon na ito? Paano nyo na sabi ito? Paano kayo makatutulong sa pagbabantay? All right. So pa kita po natin ang ating pox questions. Dapat ba din siguro yung proseso ng pagboto? Meron bang mga pinipigilan bumoto dahil lang sa kasoota na meron sila dahil ba sa isang guidelines na hindi naman talaga pinalaganap ng gawa ng Komilec? I think we should be aware and bantayan na siguro natin na how are they prepared or how they will be conducting the election. Like bago kasi, bago na makokondak tayo in the pandemic and yung mga guidelines na ilalab ba siguro nila for this coming election is dapat natin isang alang-alang yun. I think we need to watch out yung pagprotect sa mga botante natin do. Kasi importantin yun niny kaya nung ginagawang anonymous yung pagbaboto hindi pinapalagin ng pangalan or any information. At the same time, kailangan din bantayan yung pagproseso ng boto pagbilang ng boto kailangan na natin maiwasin yung tinatawag na dag-dag-bawas. Hindi lahat na nakikita ng media na yung nababantayan talaga, nakokover talaga. So, kailangan natin yung nabag-resback ng mga mama ng mga botante para icover ang talagang nangyayari real-time sa kanilang sa kanilang mga kumuntan. Yung botohan sa Pilipinas yung mag-dedetermine kung sa rehi yun ba natin makrip-reveil pa ba yung demokrasya and isa sa mga pillars and democracy is really having the right to vote and making sure that your vote, the one that you voted for is the one being counted for. Ngayong election, yung boto natin hindi lang siya isang boto. Ito yung misunong bosses natin. Hindi lang ikaw, hindi lang ret ako, pero lahat lahat ng buong pinipino ang nakasalala yung dito. And to yung mga ka-atek to sa susunod na anim na taon kung sinoang mailolok-lok natin bilang mga officiales ng ating goberno, sila ang magbipikit ako kung anong maging nabokasan ng ating mayan. Not only are we have to be accountable to our votes, but we also have to make our public servants accountable as well. Ano po, yung binigay ng ating mga person-on-the-street interview, sa mga na ewan sa akin idea, dapat inclusive lahat makaboto yung guidelines, bantayan. Dapat, protectahan ng mga botante at sana, merong res-back na volunteer. Ano po, at dito ang usapin ay demokrasya, bosses natin, ang kinabokasan natin. At para taluntunin yung mga usaping yan, abay marami po tayong panawuhina-expertos sa kanika nilang film. Introduce po sila ng mabilis para mag-upisan ng yung ating kwentuhan. Onas, attorney Onna Caritos, Executive Director ng Legal Network for Truthful Elections, Olente. Welcome, Miss Rona. Pangalawa, si Mr. Eric Avila, Secretary-General ng National Movement for Free Elections, Onam Freil. Pangatlo, si Dr. Arwin Serano, National Trustee at Secretary ng Parish Pastoral Council for Responsible Voting, o PPCRB, Director, Voter Education and Voter Mobilization, Accountable Materials and Verifiable Audit Trail Team, AMBAT at Alternate Member ng Comilec Advisory Council, o CAC. Welcome po, Mr. Serano at panghule, pero mahalaga ang papel, si Paco Pangalangan, Lead Convenor ng Democracy Watch PH na tinutuntun yung mga fake news sa social media. Welcome to all our speakers. Okay, so punta po tayo sa pangunahing mga usapina, sa mga tao. 266 na lang na titira sa campaign atas magmamayo anuebe na. Ano sa tinginin nyo yung Top 3 Priority Concerns na dapat tutukan ng ating mga botante ngayong eleksyon, saan kayo ngangamba, saan sa tinginin nyo dapat meron pang extra effort na ayusin ang proceso. Umpisaan, siguro natin sa NAMFREL at PPCRB, mga ating mga Watch Dogs na nagbabantay ng proceso. Mr. Erie? Yes, siguro ang pangunahing concern, na dapat natin tutunan ngayon ay yung kaligtasan ng ating mga botante. Alam naman natin sa pandemiya pa tayo, kahit na humupanan ng kuwanti yung COVID patuloy pa rin na pakakahawa ito. So dapat makakapoto dapat tayo, pero dapat sa isang ligtas na pamamaraan. Pangalawa, tingnan din natin na lahat ay pakakaboto itong halala na ito dahil ito ay isang karapatan natin para ipahayad kung sino yung na PPCRB natin na pupusoan natin mga leader from National and Local Elections. Then the third would be bantayan natin yung proceso, yung sistema. Tingnan natin na may kakibat ito na sigurindad sa ating pagdibilang ng ating boto. All right. See, salamat, Mr. Eric. Si Dr. Arwin, mukhang nung unang takbo ng Automated Elections emero ng nasilip Dr. Arwin, ano sa tingin nyo, top three issues na priority dapat natin bantayan? Well, una-una nilang dapat makaboto kung hindi makapaghandob ng matalino at pinagdasal na boto. Napakahalaga yan kasi meron patayin sa patapanahon at gumuatay na listahan para sa ating mga napipisiin kung napukusuwan na kandidato mula National hanggal Local. Napakayportante na ialai natin ito hindi lang sa ating sarili kung di para sa ating bansa at para sa ating mga kabataang botante at mga kabataan na susunod pang mga nirasyuan. Pangalawa, kuso din natin na mabigyan din ang pansin yung pagbaboluntario sa mga election monitoring groups like PPCRB inihikayat namin kayo na mag-volunteer sa amin kasi kung tayo ay marami mas madali at mas papagaan yung ating gawain marami tayong pwede magawa dumadaloin na yung mga kagamita na gagamiti natin sa election at kailangan namin ng mga dag-dag na mga pata kamay at bibig at tayo na para sa mga gawain natin ito kung ay tiyatawin natin ambat at as we speak ka talagang ano natin ito tuloy-tuloy na yung ginagawa ng kumilik through the etiologistic sa pang-deliver ng mga ating bio-selection para Pernalia at pangatlo gusto din natin na patulay tayong magdasal isama natin sa ating araw-araw na kanalangin hindi lamang yung ating boto na iahandogo yung alain natin kundi ganun din sa takpo ng ating halalan including the campaigning at saka yung mga magiging risulta ng ating halalan after the May 9, 2022 elections. Rai, salamat po. Salamat po Mr. Serano, si Dr. Mr. Alvia parang quickly lang ano yung count ng inyong volunteers na nakuhan na at ilan pa yung gap kasi mo kang ang PPCRB halos ang libo kailangan ang nom-frel din po ay maraming kailangan ano po yung count ngayon para mahikayat sabi ng isang bata dapat may restback ng mga botante ang inyong mga watchdogs ilan pa ang gaps din ng Mr. Alvia? Sa kasaluku yan 50,000 lang nakukuwa pa lang na volunteers pero kailangan namin para makover lahat yung mga presinto natin pero ibang klaseng at pamamaraan yung hustong gawing monitoring ayun gusto natin hikayati ng buong public na magkila hok dahil ika crowdsource natin yung mga iba-ibang monitoring activities hindi ibig sabihin na membro ka ng isang election watch hindi ka membro ng isang election watch daw hindi ka nakakabantay may mga pamamaraan na pwede natin crowdsource gamit ng mga teknolo hiya ngayon at mga app na pwede pa rin lumahok ang ordinari yung mamamayan Alright Doctor Arwin kayo po ano pahunggap ng PPCRB sa bulletin? Yes initially ang target namin before pandemic isang million pero nung nakarontay ng pandemic kinati namin ito pinawan namin 500,000 So sa ngayon poapalo pa lang kami ng 300 to 350,000 at sa tulit-tulit pa yung aming recruitment para sa gaya punoan namin o mahigitan pa namin yung aming minimum na desired number of volunteers na halating million Alright tama-tama mag-shout out tayo sa ilang participants pero dito mga taga batangas, depth ed, bakoor and dito po yung Ramon mag-saisay memorial colleges University of Santo Tomas Journalism Department National Teachers College Laguna at Batangas State University baka anong pwede yung tumulong makayatang volunteer punta tayo sa ibanating speakers si Doc Attorney Ona abay mga bagong abogado ang lente ano ang tinututukan ngayong sa halalan kasi sabi nung isang botante nung sa person on the street sana inclusive elections dapat secret vote parang transparent count ano po yung sa tingin ninyo Attorney Ona ang concerns na dapat pang silipin Ang ayan ang concerns na dapat silipin Bismaloo at mag-itang tahali sa latama kasama natin ngayon sa sumo ngayong umaga isa sa mga dapat silipin nabanggit na niny Doc Arwin is yung transportation na mga ibat ibang balota para for na yung equipment na yagamitin natin sa election day dapat yan bantayan pangalawa misinformation at disinformation ilang aro na tayong binabagabag ng ibat ibang mga balita patungkol sa mga challenges na mga na-encounter na ating mga overseas voters so dapat bantayan yan at dapat makilahukri na at lahat na kababayan na buksain at labana ng problema nating misinformation at disinformation at pangatlo nag-agrio ko na dapat inklusif ang pagboto at nag-ibig sabihin ang inklusiveness sa pagboto ay lahat nang dapat qualified makaboto ay baboto so sana pagtunan natin ang pansin ng hati mga person with disability mga other persons natin mga indigenous people mga katutubo detainees na sana on election day katulad natin lahat sila'y mahakaboto All right Punta tayo kaya Mr. Paco pangalangan ano po Sabi nila ang election sa Pilipinas tipikali dati guns goons gold pero ngayon egg glitter and gigabytes Mr. Paco ang democracy watch at tumututok sa fake news sana po sa social media ano yung na si Silip ninyong trends medyo toxic ba ang bangayan sa social media Mr. Paco Yes Thank you mam and good morning Good afternoon to everybody So tuto ako marami po sa ginagawa po namin ngayon has to do with fighting disinformation online kasi nakita tapo natin na in recent especially for this election that when it comes to mong sent po tayo kumukuhan ng information di na po tayo basta sa TV pa rin po tayo kumukuhan ng information to ko sa politika to ko sa election pero ngayon dati po radyo po ang pangalawa ngayon po na overtake na po ng internet at na social media ang radyo as the number two source of information for voters Sabi nigin rin po nyan ito na po yung nakashape po rin pa intindi natin sa sa mga issue at ito na rin po tayo nakikipag nakikipag communicate with other people and it essentially shapes po how we vote and behave on during the main elections. Kaya I think po it's really important for us po sa demo kasi watch our priority rin talaga po is na magkarin po tayo na informed vote and informed voters na responsibilidad po natin bilang citizens bilang voters na alamin po kung anong buba talaga yung mga plataporama na mga kandidatong iba-boto natin and most importantly rin po is sabihan rin po natin ang mga kasama natin pag may alam na po tayo may nakita po na tayong disinformation na wag na po natin siya spread online kasi ganyan po naka spread yun we inadvertently spread disinformation through our own networks so it's important that we're able to flag it without spreading it and pag ating po especially pag election day na nangobaspo tayo at bumolto na report wag ikalat ano po yung fake news ang iniksyo natin ngayon at parang may pangamba parin yung ilan na baka maging marahas o violent o deadly lalo na din sa mga areas of concern paano po kaya to may iiwasan ano po yung observation inyong nago-work o mga practical tips actually ang atake hindi lang mga kandidato kung di mga campaign volunteers ano po o yung mga tagam media Mr. Eric Mr. Serano ano po sa tingin inyong election violence would we have angting problematic? Nakikita natin pag medyo maikting kaya competitive very intense yung campaigning medyo tumataas din yung posibilidad na na magkaroon ng kahrahasan so mahusay mahusay siguro na pamamaraan para pahupain itong kahrahasan nato ay pagusap-usap na yung bago pa lang siguro ngayong pa lang sa campaign period mayro na silang patakaran na pwede ng sundin na ito yung guidelines na ito yung rules na pwede natin yung observe habang nangampanya tayo ok siguro ito yung mga covenat na sinasabi natin na sinasayin pangalawa yung community ay isa malaking bahagi na solution para maiwasan yung sa community pag nakikita nila umi-init yung campanya o kaya marami ang lumalabang sa patakaran sa lugar na yun mas malamang na gagamit din sila ng dahas so huwag natin palagpasin lahat tayo napat ay katungkulan din tayong campanan yung ating monitoring na sinasabi nila na pag merong mga violations na maliliit dumpa lang punahin na kaad natin para hindi na humantung sa mas malaking problema sa paggamit ng dahas si Dr. Serano meron mo ba kayong pangangpa? yes nabakang maging pipeline adag-dagang ko lang malu yung pinangkit mo gan spoons gold grater gigabyte meron pa isang G yung grid ok and grid kaya dito paksa natin ngayon na bawat election violence at na pabahala talaga kami na sa kasaluku yung sistema natin ngayon na pinapayagan ang anong mga uri ng political dynasties ito ay nangangurugan din ng pag-i-init ng mga kandidato na pagpatuuloy nila yung kanilang literato sa kanilang kanya-kanya ng mga lugar at isaman natin nito sa ating panalangin na binabangit po nga kanina na hindi lang sa pagahandog pag-alain natin ang matalin at nagsalaboto para sa ating pag gapan ng ating malinis tapat tumpak makabuluhan at mapayapang halalan ok kaya yung ang isapahong katanungan liban sa violence ay yung pandaraya o cheating may mga incidenti po na na report at sinabi na parang sana ay walang pre-shading ng mga balota attorney Ona and Mr. Paco ano yung nakikita ninyo na incidents na dapat bantayan kung cheating ang pag-uusapan Iyan, mga unan ako pa ko mahalagan yung pagbabantay ang panboy at storage na ibat-ibang balota at eleksionic met kasi pa sa lalo na sa mga code areas na magkaroon ng access yung mga ibang tao o ibang group sa mga lalo na yung mga balota na tinggating na din before action date and Mr. Paco at mahalagan ng pag-uusap na at ilang ang ang ang areas of concern na hanyang mag-aawag sa eksions ang ang beauty forces na yung unang para apol ni yung mga malalik na isang ang eksions Alright So lumalay ang internet connection ni Miss Ona Mr. Paco ano sa tingin ninyo anong mga incident ng pandaraya ang malamang mag-anap at panod Mr. Paco Yes po thank you po So to topon I think one example that we've seen yung anapong isang sa appreciated balance and I think that's why it's very important and we encourage everybody, all of our followers sa democracy watching and it's very important that we actually go out and vote because one of our concerns palagarin is what happens to these leftover ballots yung mga hindi po na gagamit and I think the best way really to eliminate that issue is to actually use our ballots ourselves I think in 2016 the turnout was around 80, 87, 85% So ngayon po ang concern rin po natin is baka naman po magkaran ng voter suppression in terms of mga COVID guidelines and things like that So it's important then po that we are aware of the guidelines of Komilec so that on the day itself we can go to the precinct and we can cast our votes properly and I think that's one way that we are able to address one of the issues of cheating that we are all concerned with ngayon ang katano ano sigura pwede natin ibaton naman sa mga nanunuod na po ano po yung qualifications ng isang magiging mahusay na volunteer kasi na poll watcher kasi meron na tayong dagdag ngayong audience from the diocese of Legaspi Pamantasan ng Lungsod ng Maynila at NU Fairview kall for volunteers tayo Mr. Eric at Dr. Serano anong pwedeng qualifications ninyo? May qualifications na unong-una yung integridad ng isang watcher dahil siya tatayo at wuzga sa proceso sa pag judge-judge ng proceso so importantin importantin na may integridad yung taong pipiliin nating poll watcher dapat non-partisan walang kinikilingan dahil ayon natin mabahiran yung ating mga puna ay mga observations natin pangatlo dapat din yung willingness to serve the extra mile dahil hindi bero maging isang observer or watcher dahil lahat ng aspeto ng proceso kuminsan ito kuminsan puhugot yan talaga ragdagang oras at effort sa watcher so ito yung mga nakikita natin katangian alright integrity, non-partisan at willing to serve Doctor Serano ganun hubak baka may idadagdan pa kayo mamaya yes dadagdagan ko lalang kasi yung binangkit naman ni Eric ay kanadin naman yung piniting na natin pangapat ay dedikasyon niya sa kanyang gagawin pag-volunteer at hindi ito bero kasi ito ay alay sa bayan at pang liba at siguro pang guli na rin ay yung siya ay makatanggap nararapat at mahusay na training alam ninyo na binipigan namin ito ng ayung pansin kaya nga inyong lingkod pinisipamabuti yung laman ng aming training material na binigay namin noong March 5, 12 and 19 para sa Luson besides Mindanao para sa gaya maibaba din ito ng aming mga local coordinators sa kanilang volunteers sa kanilang mga lugar at doon ay kompleto na at malinaw na malinaw yung nilalaman ng training material at kahit na sino ay pwedeng ibigay ito at Harinawa talagang maalala at gagawin ng aming mga volunteers ang mga campani nila especially on Election Day. Okay, kung handa ang mga volunteers na, limbawa patahan ang mga qualification sa ito. Dr. Arwin kayo ina sa Comalic Advisory Committee paano naman yung ating Electoral Board andana hu ba ang preparation sa limbawa kung may mga pangamba baka magka brown out o kaya glitches kayo po yung nakapansin na nito nung 2010 elections ano po ano sa tingin ninyo may posibilidad ba magkaaberya ang election natin kakatulad na nangyari natin. Yes, wala un na karamihan ng ating mga volunteers nung mga nakaraang election ay volunteers din natin ngayon. So, sumakatawid ay maalap na sila and yet they were still required to attend the Electoral Board Trainings. Ako sa po yan sa buong bansa ngayon ating mga Department of Education Supervising Officer or DESO karamihan dito yung mga principal and supervisor tapos sa rin po yung training nila tapos sa rin yung training ng ating technical support staff at siyong ating support staff at safety protocol support staff. Ang ating Board of Canvassers ay katatapos lang kahapon sa buong bansa. Ang natiti rana nalaman ko na gagawin after the whole week, next week ay yung refresher course training. Kaya sinisigurado ng ating comic na hindi lang mahusay kundi talagang lahat ay dapat pumaloob uli sa training kahit na sila ay datin ng mga nag-CB. At ang ating depth ed na tutuwa ko pero di silang sariling support training sa pinibigay at na tutuwa din ako kasi patirin yung mga support staff ay nag-undergone na training na hindi yung ginagawa dati. Kaya malaking improvement yung ginawa ngayon at mabuti na lang ay gumanda yung ating situation yung ating COVID-19 situation kaya nagkaroon sila na pakakataon na makaroon ng face-to-face training. Ngayon ay medyo ang worry naman ang iba, ang ating comic leg ngayon yung puntoong commissioners ilan lang doon yung may karanasan magkondak ng national election sa na po parang yung isa ating provincial director tapos yung isa si mr. Kaskeho nakalahok na sa election dati pero maraming bago attorney o na atsaka Mr. Pako ito ba yung magiging problema na medyo ang comic leg ang baka hindi handa o hindi sanay administrator ng national elections attorney o na Okay, thank you Mr. Lusano po, nag-improve na po yung internet ko at yung audio at video quality ko at lubipat na ako ng Pesta. Okay na po ba? Okay na, okay na. Good boy. Okay. Just to address po the question anan naman yan, realidad po na marami sa kanila ay bago appointees at yung sa apat na bagong appoint yung isa lang po yung may pinaha mayroong experience because siya ay dating abogado na mga kumakandidato sa election ang ano lang po ang maganda po dito lahat naman po ng guidelines lahat ng general instructions ay na-release as early as late last year so may panohon na po para in-implement katulad ngapon na nabanggiti Doc Arwin lahat na mga trainings halos ng mga election board natin mga deso yung mga support staff ay tapos na in fact makakaroon na lang sila na refresher so ano lang po to last two minutes na tayo lahat na naman naman mga guidelines ay na saan na nakasetap na ay na-implement na so hopefully ang kailangan na lang talaga natin nga at ay magtulong-tulong dalungan din natin ng Komilec kasi for example yung sa mga covid protocols baham mayroong agam-agam na madami may disenfranchise dahil ni mga bagong protocols sa Komilec wala ang bago kung ano po yung nangyari in previous elections yun pa rin po ang nangyari except na lahat makakaroon ng temperature check sa ingress o sa entrance sa voting center meron tayong bagong polling place ang tawag ay isolation polling place na doon po bobo-boto yung mga mag-register ng mataas na temperatura doon sa entrance sa voting center masakit so yan lang po yung mga bago pero the rest of the election day process kung datin naman po tayong bobo-boto ay kailangan lang dag-dag ay yung mass natin same-same lang except for some health protocols Mr. Paco kayo po anong silip ninyo ang Komilec ay handaba lalo na ngayon may bago silang approach na po na covered yung campaigning on social media or online platforms Thanks for the question po ako naman po we've been working with the Komilec like all of the groups herein po and we've seen naman po over the last few months that they've really exerted a lot of effort to prepare upcoming elections working with civil society groups to increase transparency and accountability and reliability of the vote and the voting process. I think po one of the the key things that we can do I know that attorney Hanna was talking about you were talking also about the qualifications of the of the new appointees. I think naman po tayong what we can do as citizens or as citizen groups is to continue and to keep them on their toes by always looking and caring and watching what they're doing and to call them out when we see when we see issues and I think po through this way it's the best way that tayo po as citizens can really be active and ensure the accountability of these newly appointed commissioners po Alright the tayong watchers this time from San Carlos City Pangasinan. May tanu po si Space Reyes Is there a video clip for public sharing concerning steps in the actual voting to guide voters and alert them to irregularities if ever Meron mo bang kayong gano na process flow time and motion flow Doctor Arwin Mr. Eric Meron kami ang sinayar ngayon ito yung meron na kung nilagay na link na pwede nilang puntahan YouTube ito para sa isang guya para maka observe sa pre-election period Meron din kami mga YouTube na videos na naglalaman na mga pamamaraan kung panon imonitor yung sa araw ng halalan pati yung automated election system pano gumana yung poor counting machine pano imonitor yung final testing and sealing na gaganapin isang lingo bago ng halalan pano bantayan yung transmission ng ating boto sa araw ng halalan so meron yan ikakarga ko nalang yung dito sa ating chat alright si Doctor Arwin Doctor Arwin kaya yung puyata meron parang step-by-step ang volunteers nung mula para sa receiving desk et cetera paano huyon meron din ba kayong public sharing materials ah yung training material namin ay pwede naman ishare publicly hindi nagman yan exclusive para sa aaming PPCRB volunteers yung aaming voter situation material ganon din nakashare po yan sa aaming Facebook account at ganon din sa Instagram at yung aami naman po mga ibabapang mga information no like for example as we are having this no forum now yung aaming po mga volunteers alam na nila yung mga location nung mga hubs yung contact person ng ectologistics alam nila yung schedule of dispatch alam na rin nila yung mga ah yung mga ston ko sa sa final testing and sealing meron na rin tayong schedule yan but they can get in touch with the respective EO para makuwa yung schedule yan yung araw yung oras meron na rin distribution ng mga boat counting machine schedule sa ilang araw bako mga election usually mga ano yan mga na sa 2-3 days before election yan na dada rin yan sa boating center list mo at babantayan yan ng hindi lang ng kapulisan o kasundaluhan kung di ganon din ng watchers from the political parties and also from affredited citizens arm at yung mga information na yan sinishare na namin din yan sa iba kaya ito yung mga katulong rin bukod pa doos sabi ng kitlin ni Eric na meron na rin mga video na shinier din namin sa kanila paano gamitin yung BCM paano paano sa isang automated election system at ilang mga dapat isa alang-alang nila sa proceso pag pasok nila sa boating center pagpunta sa voters sa sises namin anggang sa pumunta sila sa kanilang mga respective boating priscin ano yung gagawin proseso doon anggang sa mga uwi sila so meron meron na natyan very good may quick questions lang o dito sample ballot subap pwede din mag-distribute at related kung mga spoil ballot so pupunitin daw after voting day bear end of voting day ang sample yung sample ballot ay bawal ito ay pinagbabawal ng batas natin although nakikita natin parang tino-tolerate pero hindi dar sa tino-tolerate ito ay pwede ito po ay election offense at bawal po ritayo to mangap ng sample ballot mulado sa mga patang inutusan na naminigayin no mga sample ballot because this is a form of campaigning paawala po ang campaigning one day before at lalo-lalo na on the election day yung sa spoil ballot ito ay kasalo po yung inibisigahan pa rin na comerec end bank at siguro mamaya after their meeting meron silang ilalabas na additional information regarding what really happened doon sa nangyari ng sang araw alright ngayon may mga katanungan din po rito na sabi nila galing sa anonymous attendee paano po natin masisiguro ang security ng pagproceso sa pagboto tulad na lang sa physical na aspeto ng bcms stabilidad ng internet connection mga database servers at iba pa may paraan ba para malama na hindi tampered ang mga bcms mula sa pagkakuha nito sa supplier ng proseso ng mga talis at lahat ng aspeto ng security kasi baka naman tampered na pala ang mga makina pero wala tayong kaalam-alam ano po Dr. Arwin at Mr. Eric gusto nyo sabuti nyo security ng mga makina pwede naman sabuti sige Eric kao mo na sige sige mauna ka mga na sige so meron tayong tayo natawag ng mga different diagnostic tests at saka yung hardware acceptance tests at sinisegurado rin ang comic na walang mga aperiya kaya lang meron tayong nangyari na along along the way during transport pwede yung mga bcms na kinakarga sa mga iba-ibang uri ng sasakyan whether air sea or land ay natatagtag kaya kaya pwede yung mga karoon ng ilang mga problema one election day and then with you guys sa security masyadong matindi ang focus ng comic natin sa security aspect even ang mga nagdaang mga election pa at nakikita kung yung kagandaan talaga ng ating kapulisan kasundaluhan at ng ating a law enforcement kasi meron di silang parang security officers ay handang-handana handang-handana talaga yung public regarding all of these things at sila rin ang pangunay mga mga muna at mga nga siwa at mag-manage ng lahat ng mga pagdadala o pansamantalang paglalagak at hanggang sa pagpunta sa kanilang mga final destination and all of our election officers provincial election supervisors and regional election directors are all prepared for our forthcoming May 9, 2021 elections. Okay, so before si Mr. Eric Tad tanong natin kay Ona na bangkit mo kanina yung health protocol sa ang sabi niromferia yung election ang plastered precincts natin jump How will this be controlled and or managed while ensuring health protocols are observed? Meron ding na tanong si Anonymous What are the protocols after people vote in isolation polling place? Papawin po ba sila after bumoto? Attorney Ona? Naglag lag yata siya. Naglag lag. So siguro si Mr. Eric So putok na putok ang tao, dami nila pagka-clustered precincts pano naman yung health protocols dito mga mementin na at kung sa kaling na sa isolation polling place ka, papawin ba agad pagkatapas bumoto? May patakaran na inadap yung comelit ngayon ngayong halalan. Hindi lahat na mga tao hindi katulad nung nakaraawang halalan lahat na tao na gusto makilawok pumapasok sabay-sabay sa voting center ngayon kontrolado yung pagpasok ng mga tao sa voting center kung sino lang yung bumoto siya lang ang papayagang pumasok sa voting center sa panahon ayon. Pangalawa, sa voting precinct naman sa precinct o sa mga classroom hanggang sampulang maksimum na tao na pwede ang pumasok. Hindi nila si Zixit, hindi nila ipapak para maiwasan yung congestion sa loob na mga classroom. Yung concern naman ng isolation polling precinct kahit nang medyo matas papayagan pa rin at may hinala tayo na baka may karun siya ng infiction ay papayagan pa rin siyang bumoto pero pakatapos hu nyan ipaprasess po siya at iahandel po siya ng mga health workers para hindi hu siya sumali sa crowd at umalubilo sa crowd. So pakatapos nyan ipaprasess po yung mga health workers. All right. Sa yung tupong ito bago tayo magpatuloy mag-ground to tayo nung ating panel pero magdadagdag tayo ng kakampi pwede po bang mainbitahan si Dean Fernando Paragas at si Professor Liz Abanto Executive Director ng Philippine Communication Society. Welcome po Doctor Ernan at Prof. Liz Kenyung Zonasa po. All right. So... Hello, Dr. Noa. Gusin yung quick comments sa mga tanong nating nakuhana kadida, yung question ng parang security ng mga machines at saka pano masisiguro na hindi tampered yung mga makina bago paman transport sa polling centers. Mr. Dr. Fernan, kasi sarabi nyo kanina yung Comilec personnel noong 1981, ano po? 86 po. 86, sorry, naging mahalaga sa pabukas ng katotohanan. So, ano na si Philippine nyo? Po, si pribaba magkaroon ng ganong glitches o tampering yung mga machines? Latutua po ako na ako yung isang studiantilin ng yung hako na ito. At natutua ko na malaman yung ginagawa ng nampralat ng Comile kasama na data watch at ng alente. Kasi nga hindi ko din alamto personally ano na yung mga pagdooda ko ay isa isa rin natutugon ng yung hako na ito. So, this is very educational for me too. So, salamat sa PCS paggawa na itong event na ito. All right. Prof. Lee, salamat daw sa inyo Doc. At least, anong masasabi ninyo? In your Doc. Malo. Siguro ang maliban dito sa pinag-uusapan nila kung pa atong pool sa preparations para sa election nakin sa May Line. Siguro ang gusto ko tutukan malo na masagotsanan nila kasi dito ok, tutok ang dito yung mga non-friendly sa RV Lente and Nimo kasi watch volunteers pero nagsimula na kasi ating overseas voting. Ang nagbabantay para masyube-insure na walang daya ang kasi marami na katay na tatanggap na mga reports, di umanoy meron ang appreciated na balota sa isa-di-isa palang naman dung yun. May question din binahagi yung ibang mga na sa United States kasi daw ang stamp para maibalik nila yung kanilang balota ay dadal, walang daot ang stamps ang ibinigay na tatanggap pero ang kailangan daw ay dadal no, so paano daw yun makakarating so may mga raming issue so yun mo na siguro malo gusto ko sa mga malaman kung anong preparation ginagawa natin. Thank you. All right, nga yung sa usapin ang bilihan ng voto ang tanong na nandirito e galing kay Ruperto Angel Navarro both buying complaints still require a complainant. How do we prosecute violators without endangering the lives of the complainants kasi nakakatakot din kasuhan kung mga malalaking kaon na to na tumatakbok. At Ariona, are you back on board? Yes, miss Malu, I'm back. Napakahalaga ng tanong na yan kasi ang vote buying isa sa mga pinakamalahan problema sa election sa Pilipinas and lagi naman every election gumagawa ng task force ang comic-leg patungkol sa problema ng vote buying pero ngayong election lang tayo nakarinig na statement galing sa comic-leg na on their own yung term na ginagamit nila they can automatically investigate reports or allegations of vote buying. Napakahalaga nyan kasi for the longest time ang stance ng comic-leg at yan naman ay naayon sa kanilang comic-leg cruise of procedure na dapat may verified complaint. Ano ibig sabihin po ng verified complaint sa mga hindi po pamilyar? Kaya kway dapat may complainant o may talagang nag-reclavo at katulad nga puno nagtanong sa ating audience delicado ang mag-reclavo for vote buying lalo na ang re-reclamuhan mo ay mga nakakapusap pesto o mga mayayamang pamilya kaya napakahalaga si comic-leg dapat siya yung na sa front line ng paglaban natin sa problema na vote buying kasi kung meron makakalaban comic-leg yan dahil sila yung merong at their disposal security foreset at sila yung may power talaga na tumagal ng napakahaba in prosecution kasi isa po yung sa mga problema mismalun na na observe namin dahil namin ang encourage ang mga taon na mag-reclamu at gamit na ng servisio namin sa led de pero lage depos lang natatangap pag nag-fall up gusto niya po mag-aing ng re-reclamu o mag-sampan ng kaso ko ala na kasi takot o natatagalan sa proseso ok yung quick questions tayo no may tanong ang vaccination card buy kailangan papag-bomoto o face mask na lang paano po sa mga watchers ito tanong naman zoren how about watchers po sa loob pa rin ba sila ng polling centers given may maximum number na allowed sa polling centers so PPCRB probably and Namfrel later sa batas sa mga talaga ang pinapayagan na makapag field ng accredited poll watchers sa loob ng presinto ay coming from dominant majority party coming from dominant minority party and accredited citizens armed kaya lang dahil sa pinapayagan ng electoral board chairperson yung IPA kaya dumadami so I don't ngayong they will be very strict kasi meron pa rin naman tayong pandemic situation kaya isigurad doon makapag-field ng poll watchers sa loob ng presinto ay ulamang sa patloong tinurin ko alright ngayong meron pa rin kaugnay sa inyong sa pinano na approve po ba sabi ni anonymous attendee yung proposal ng comic na picture ng mga botante yung kanilang returns para proof ng kanilang pangkaboto at crowd sourcing hindi po yung pag-capture ng ating boto sa ating boat receipt o yung BB path o yung receivo at kapag ginawa po nila yun ito po ay election offense kaya patulirin naman namin yan sinasabi sa aming po mga training at saka sa aming po mga boaters education particularly on the boating process alright tapas quick question ulit PM e talaga bang maglalabas muna sa screen ng result na binasa niya yung boto ng tama bago maglabas ng printed proof ng receivo ano po ba mauuna yung sa screen tapos yung proof yung pinaka receipt Mr. Eric Dr. Arnold may may visual representation at lalabas din sa screen na your boat has been successfully received your ballots have been successfully received tapos pagnahain muna yung balota mo sa makina dumpa lang maglalabas ng tinatawag nilang VVPAT o receivo para mabasa ng botante okay ngayon Mr. Sandro Rappadas may katanungan sa pareho PPCRB at NAMFL kahapun ang soldier daw ay nag-file ng petition for certiorari prohibition and mandamos to compel the cobelect to faithfully execute citing among others the latter being barring witnesses to the printing of official ballots and refusing to open to open access to source code for proper review ano po yung comment to ni nyo dito PPCRB at NAMFL yung ating ballot printing process or activities sa national printing office ay tapos tapo kung meron pang naiwan doon mga activities ito ay for doon sa mga quarantine ballots na turn out na defective so yan ay mag-undergone ng verification pero ginawa nila nila ito last week atong remainder ng Monday, Tuesday, Wednesday so maybe baka tapos na rin yan with regard sa madun sa ating source code review baka ba tagaroon ng extension niyan for several days pero sa akin pagkakaalam ay tapos na rin po yung ating source code review alright Mr. Eric may dalagda kayo yung printing nga nung balota natin tapos na nga pero mga 74 o 75% doon lang sila nagumpisa ng printing nga mga ballots doon pa lang sila nagumpisa na buksan sa publico yung pagbabantay o pagtitingin kung pa na yung imprenta yung mga balota medyo huli na so yung unang 74 o 75% ng imprenta hindi natin nakita umaasa na lang tayo sa omelet na yung report nila ay tama at ngayon katulag nga nang sinabi ni Arubino na yan yan nakaprint na yan for distribution na yan by April 20 sa iba ibang mga lugar ito rin dapat siguro dapat bantayan natin dahil may mga ilang balota na alam natin na defective ballots mga 200,000 dapat masira ito napat hindi ito mga gamit tapos yung source code review naman iba ibang aspeto ng software na ginagamit sa sistema ay na review na pero mga ibang dag dag na ang tinatawag nila trusted deal para imodify yung software dahil may napuna silang problema o may mga error sa code. All right. Si Vicente Vista ganito naman ang katanungan yung PPC RB volunteers po ba pwedeng mag-advice sa mga botante na silipin ang mabuti yung kanilang recibo bago lumabas ng presinto para masiguro natama binoto versus sa kanilang daladalang listahan at secondary domain nagtanong kanina pwede bang magdala ng kodigo? Pwede tayo magdala ng kodigo pero hindi natin iiwanan yan sa presinto o sa upuan na ginamit natin hibubulsad din natin yan kasi una-una ayaw natin makalat pakalawa ayaw natin nagamitin niyan as forum of campaignin pagtulong sa botante patong-kuldong sa kanilang pag-tingin o pagsilip sa recibo na tiyatawag ay ang tutulong sa kanya is either the porklark or the third member kung meron siyang gustong itanong pero ang watcher po even coming from PCRP hindi po do lang po siya sa puesto na pinag-agreehan nila na kanilang spatio sa kanilang pag-observa All right. Mukhang maganda ang daming mga tanong tungkol dun sa proseso yung mga nitigriti pero ito pa isa galing kay anonymous attendee ulit pwede bang poer sa hinang comic rep o election board to mark and appreciated ballots as spoiled in front of the voters before we proceed to voting when casting the vote this is for any voter na maaring makaranas ng appreciated ballot at gustong humingi ng replacement na clean ballot I think sinabi din to kanina nila Mr. Eric at ni Miss Lisa so pwede yung harap pan sa voters pag kamero ang spoiled ballots epunitin at ipakita sa voter na wala na yung tas bibian siya ng clean ballot anong tamang prosesa dun attorney onna siguro mga kailangan po na tintanda ang pagpunit na mga unusable ay ginagawa pag atapos ng botohan at ang bilangan so yung kalagay at karapatan natin nila mga botante na in ipapakitan ng chair actually na electoral board na malinas yung balota kung yan yung marking karapatan natin lahat natanggiyan yung may mark na balota may malina na balota yung mark kasi hindi yan pwede on the spot na pilasine at iskapang may mahabang niya alam na alam na yan ay spoiled ballot natin nina pwede ng gamitan sa ebang paraan alright at hindi ba basahin ang tama anong dis ng mga makina kung marami iskating na ganon ngayon eto katanungan para sa lahat baranggay officials pagpanahon ng eleksyon sa paligid ng eleksyon precincts ano pwobatama doon ating mga guess si baranggay kapitan pwede ba siyang gumawa ng dis or dat pwag a election day yung mga baranggay rosa go ahead go ahead run ok ok baranggay bawal pumaso sa hooping center 30 meters kasi yung presence nila alone will give pressure to the voters at hindi din natin alam kung ano yung mga posibili nilang pwede ngaawin sa olob ng booping center so pinagbabawal yung presence nila sa loob unless they will vote ok sa mga abogado sabihin kung si kapitan o yung mga baranggay tanod at iba pang official na sa loob na hindi naman baboto yung by election role violation pwede ba silang kasuhan attorney ona yun pa election law violation sa lahat matin mga pagandod yun pa yung election law violation at marig mo silang mga kasuhan at katulad mo ng mga barang officials ang mga polis rin po ang ating mga security forces ay dapat wala sa loob o malapit sa atibolities ang malayang mga potanti so yun po ay bawa sa ating omnipos election ko alright may katanoan dito ano ni musmahia yung ibang ating participansano ano yung opinionin nyo should you wear your preferred candidates color during election day so ano pula pink green azul ano ba yun dapat bang isuot nila yung kanilang political color Mr. Pako anot tan siya mo na gawa I think ako po ano I think people are free to wear whatever they want on election day long as disentip po yung ityula nila I am not sure lang po I'll defer to the lawyers here on the legality of all of these things but I don't see anything wrong with voters wearing the colors of whom they support but certainly not for the watch dogs ano oh yeah ok Dr. Arwin tama ho ba yun watch dogs hindi pwede yes kasi kami meron kami sariling t-shirt na pute na merong ppsrb lobo yun ang malaki meron di kami ID but pwede naman yung ano maksuot mga ano kayo mga colors identified to a particular candidate or party basat wala lang nakasulat doon sa color na yun kasi kami nakasulat doon ibang usapa na yun campaigning na yun pero ko yung ulay ok ok ok pa rin yun mm-hmm wala nang pangalan ng kandidato ibig nyo sabihin yes wala nang pangalan alright wala nang vote for na marka ay lalo na alright ok ngayon usupot tayo sa usapin ang flying voters at dito baka pwede palahokin natin si Prof. Lee nang voters na tinatawag ay yung mga botodown binigay na mga patay na o may credit mayroong parang questionaball ano po ang one way to prevent this is to strictly use the biometrics or fingerprint established voter identity ang question kay Dr. Arwin did the Comelac Advisory Committee ensure that this will be done if not why not yun yun tungkol sa biometrics pagamito ng biometrics as proof na ikaw yung botanting yun kaya lang wala ya at biometrics sa na po mayro na mayro na lahat kaya lang dahil sa isa sa mga siya sabi din namin ay magdala rin ng ID kasi may possibility kasi na na yung challenge di lang ng electoral board chair person but also coming from the watchers inside the polling precinct kasi ang kasi ang prime voters ay apat ulimang klasian at kasama diyan yung assuming identity of another person at meron tayong mga pangayari na record na ganyan sa nakarang erection na pagdating ng totooong botante na nangangalan ng ganun ay naiboto na siya ng iba na nagpanggap ng pangalan na gumamit ng totooong kao na yan so kaya kaya kapag ka meron merong pagdududa chin na challenge po iyan kasi meron po tayong mga ganyan di pangayari eto yung bukod pa dun sa alam natin na mga illegal illegal voters na nakapag paristro doon sa presinto na yung sa boating center na yung sa lugar na yung na hindi naman dapat sila doon ok so ano penalty doon attorney onan Mr. Eric sa kaling ikaw na bistock na flying voter o illegal voter ano po yan one to six years miss malo na pakaakulong tapos ikaw ay makakaruna accessory accessory penalty na hindi ka mahakaboto at hindi ka mahakata ko sa ang publikong public office alright ok Mr. Eric si Dr. Ernan at si miss Lees may tanong dito nalabas nang ba yung prison finder saan na may may maayos nagabay online sa pagboto na hindi napakasakit sa lieg at nakapaskil sa IG at FB para malaman na rin ang lahat ang tao kung anong gagawin sa araw ng pagboto so yung kumalik po ba how is it doing prison finder ngayon pinagkaloob sa DICT sila angang develop para sa kumilit na gamitin yung prison finder pero hindi ko pa alam kung kailan nila ilolunch ito balak nila siguro ilunch ito mga dalawang link lo bago ng election kung walang problema yung sistema dahil may issues na yung paggamit ng prison finder dahil baka makabreach sa privacy concerns na private data ng mga so iniingatan din ito especially now na may issues pa tayo unresolved issues related to the allegations of hacking or data breach so mayingat na mayingat yung DICT dito bago begin ng go signal yung kumilit para gamitin ito alright ngayon may isang tanong dito go ahead magadgapin sa DICT ng DICT kasi habang wala ay online prison finder kung wala naman delay doon sa municipio o doon sa shodad kung sa nakatira yung botan by this time dapat nakapos na yung EDCBL sa mga obisina ng comic so kung merap ko yung pagkataon o atkawis yung municipio dahan lang po kaya sa lokal comic niyo kasi yung EDBL kung wala naman po delay sa verification yun po ay dapat nakapaskil na by this time alright may isang katanongan dito kay Dr. Arwin pero magadgapit tanong sa lahat ng panelist Dr. Arwin sabi ninyo sana ay meron tayong gawing matalinong boto tapat na boto ano daw ba yung bobong boto ah ok so takap bago ko sa butin yan basi doon sa original schedule ng comic sa April 19 ang pagpapaskil ng mga PCBL ok so sa ano na yan sa darating na martes na yan onwards ano naman sa matalinong boto gusto natin kasi gusto natin na talagang kilatisi natin mabuti sorry natin mabuti pag-arala natin mabuti bigan natin na sa patapanahon para sa gaya yung ia alay at boboto natin ay talagang galing sa masusi matalinong proceso kaya tiyataw ko yan na matalinong boto at sabi ko nga hindi lang basta pag alay o paghandog ng matalinong boto ipinagdasalpa na boto ok baka yung ibang para panelist sabi ni Dr. Siranod ni Dr. Arwin matalinong pagboto ano ba para sa inyo bobong pagboto can we have a one loop all our panelists si ito ay katano ng Alessandro Rapadas binibiganya tayo ng ay Sandro ay ay talagang matalinong boto ang version po natin making an informed vote po where tayo as voters bago po tayo po mo alamin po natin yung mga position ng kandidatot sa mga issues that we care about ang top issues na mga Pilipino kaya economic gusto natin ang trabaho ayon natin ang corruption that's what we should use as basis when analyzing and choosing our candidates kung ano bang position nila track record nila pag ating sa mga issues na ito so on the opposite end naman po of the spectrum baka sabi po natin siguro I wouldn't call it bobong pagboto pero yung hindi po na hindi po informed vote is yung buboto lang po tayo I think what you mentioned na just based on ang po yung nakita natin sa social media na hindi naman po natin binverify mga pseudo influencers po yan na niniwala po tayo basta-basta kung ano po yung sinasabi nila na hindi po natin hindi po tayo magawa na sarili natin research para yung confirm po kung ano yung mga mga nababasa po natin bago pa rin po natin y share so I think in po that would be the dichot informed vote ibig sabihin Dr. Eric Professor Lee sa tsaka Dr. Ernan ano sa inyo what is informed vote paano tayo datin sa mayo anuebe at sigurado tayong sapat na yung ating informasyon sa pagboto Dr. Eric Mr. Eric So pag mamimili tayo ng ating ihahalal tingnan din natin sa parang mata ng parang employer para tayong kumukuan ng job applicants kung to mga kandidatong ito ay para rin nag-apply sa trabaho may vacanting position so tingnan din natin kung ano yung nararapat nakatangian sa bawat position na dapat ihalal sila dahil pwede silang compete sa bagay wala naman integridad o pwede rin naman sila mga integridad wala naman kakayahan para magpatakbo dapat may inam na alami natin kung saan position sila nararapat katulag din ng isang job applicant tinitina natin yung pinakamahusay sa lahat ng mga applicante gaman din dapat yung mga butante ito mga kandidatong ito mga harap sa ating para siguro suyoin tayo na ilagil sila at manilbihang sila sa ating Okay, so say Dr. Ernan I would like to get your take on that what is informed choice for informed vote ako naman po yung sa tanong na sumatalino at sa buhubo meron po butayin 26 days before the elections at sana ko hindi sa sadong ating pag-i-asip na ba yan ngayong palangan pag-decide na tayo na talaga yung buboto natin may dung pahong 26 days at may pagkakatong patay makinig sa iba-tiba ang panig para pa tayo manalik sik sabi nga ho doon sa isa sa chat dito na hindi naman natin hosgahan ang asiat isa na may kanyakan ang mahalaga talaga ibukas ang ating pag-i-asip at pagsasaliksik tayo ng tonight at kung ano yung gusto natin para sa kinabukasan natin siyang ating iboto All right si Prof. Liss ma'm what is informed choice or informed vote Malo siguro isang bagay isa alang natinon na dapat hindi lang tayo sunod sa ko anong ibaboto ng iyong magulang o mga nakahakatanda dapat nisarili kang paninindigan sa mga kung nanonood ka at nagbabasaka mga social media man o traditional media outlets pakinggan mo ano mga sinasabi ng mga tumatakbo at tingnan mo rin maliban sa kanya maliban sa running for presidential office or vice presidential office or senatorial candidates tingnan mo rin ano yung mga sinasabi na mga kasama niya sa kampo at tingnan nyo ang pananaw nila kung sa kababaihan respect sa kababaihan sa indigenous people sa ating climate change ating kapaligiran po kilatisin mo beyond the words tingnan mo talaga mikonsistency ba ano ba talaga ang buod na kanya mga sinasabi that makes one a more informed voter so huwag tayo sumunod lang kasi yan yung bandwagon at I think hindi lang yung bubong voter ay yung buboto pati yung ng puwersan o pipiliting ka sige hindi ka namin kaibigan yung cancel culture nga sige hindi ka namin kaibigan hindi ka namin ka pamilya dahil lang hindi ka sumusunod sa gusto nila so yung for me makes a difference of what is an intelligent voter from a bobo na voter alright at Ernie Ora ikaw yung last ano sa tingin mo what is informed choice or informed vote sigaro biswan yung iksa bobo iksa bobo na buboto hindi tayo niningwala yan beto na iksa natin problem problematic problem problematic yung lack of choices pa hindi na ng ponte yung mga pili ba piliin natin hindi naman natin masisisi yung mga buboto natin kung para parayas yung buboto na nila o sabihin natin hindi pinaliisi pa hindi kung parayas yung mga pangalan nakikita nila so kailangan if hindi natin yan isama sa pag-iisip o isama natin sa pag-reflect voting is personal pero voting is also communal para po sa mga pili dito at dito kupapasok sana yung pagtutulangan natin sa paglaban sa paglaban of disinformation at disinformation panami mong tao na sobrang sobrang dedicated sa paglaban sa troas sa inibang ibang online platforms pero wag natin kalimutan yung mga kaibigan natin ating mga ka-familia kasi at the end of the day kung tayo yung nagbapardogan ng online platforms hindi naman natin ma-affect na kung pa nang pag-isip nyan kasi ang influence parin natin is to our family and friends at sana ron nating silang kalimutan when we talk about the elections and our choices in the elections kasi that would affect how to make informed choices in the elections alright si Sandra Rapadas yung nagtanong ang sabi niya nag-comments nag-lagay siya ng statement niya once vote is very personal sabi ni attorney Onanga and unique to the voter one else should impose their standards on what is wise or foolish vote si Adrian Benedic Manalai sa'y naman kumalao sa constitution kung ano yung public office na dapat ay public trust at ang duty ng gobierno is to serve and protect the people ngayon may katanungan po dito tungkol doon sa ito torn between two jobs siya i-media co-ordinator siya ng parokia patrol ng radio veritas pero siya rin ay PPCRB coordinator at the diocese of Legas P si Mr. Vicente Vista pwede po ba during the voting process mag-take ng pictures inside the polling precinct for reporting pwede po ba na mag-interview na mga electoral boards EBS para sa news wala po ba ako mababayulay takomalik ruling Mr. Dr. Arwin pano ito torn between two jobs itong ating si Mr. Vicente Yes, yung torn between two jobs pwede naman yung magawa kasi yung role naman niya sa diocese of Legas P ay co-ordinator so magagawa niya yun and then at the same time kung gusto niya malpadala rin ng mga reports about election on election day for veritas pwede rin niya magawa yun ang hindi niya pwede nga gawin yung sinayt niyang example na pwede siya mag-interview ng electoral board kasi ating electoral board ay B.C. Yan sa kanilang campanin mula sabihin ko nangalang starting with 5 a.m. hanggang matapos yan so wala ane yan wala wala time yan para ma-interview yan kahit na brick moment kaya kong na natin yan gawin so ang pwede niyo nalang sigurong gawin co-PPCRB volunteer interviehin mo yung ating pPCRB volunteers sa voter's assistance desk siguro yun yung pwede mo sigurong padalang reports sa veritas alright ngayong si Elmer Brabante may katanungan paano naman ang ating mga guru ano po ang mechanisms in place to protect teachers from any form of harassment Panto Mr. Eric Attorney Ona and then ulet si Dr. Arwin So, sir, ready mo na napakasapagsa pagsugat sa tanang miniswan On election day naman po meron tayo mga security forces either capulisan po o yung mga sundalapon natin na nang bupprovide on security on election day atangati mga electoral board members o yung mga teachers po natin o yung mga co-workers sa love the polling days sila po I have powered under our law and under the general instructional framework na kung pakiramdam nilat ay may kagulu mangyayari ay pwede nilang iorder yung kulis na lumagik o mag-stay ng malapit sa kanilang polling days for their security and for the security of the ballots and the machine used in the polling days So, yan po and sabatas po natin sa Ezra if ever after elections pa-file ng kaso yung ating mga electoral board members meron po sila ng legal indemnification and assistance na pwede yung mga appeal dahil po yung sabatas na yan if ever may slaps yung sabatas pa-file Mr. Eric ano ba yung liban po dun sa physical protection na pinoprovide gusto din natin bilang kuminidad gusto natin protektahan yung mga teacher natin from anju pressure from local politicians especially paano natin gagawin ito first tinan natin yung kalagaya ng ating mga teacher na hindi sila parang nagagamit sa local politics make sure also that whatever is due to them is being received pangatlo yung presence na lang ngayon nung ating mga watcher o ng kuminidad sa paligid nila makakabigay ng kumpian sa rin sa kanila para gampanan yung trabaho nila ng gusto dahil alam natin kahit na physically they itself protektado sila pero after baka may mga pressures anju pressure so even before the elections may anju pressures para hindi nila magawa yung trabaho nila Miss Liz yung bobo mga guru na member ng PCS Philippine Communication Society may papilbubay mga guru ninyo sa election nato na parang tinanggap Miss Liz ang importanting pape na ginagampanan ng Philippine Communication Society ay paglalaganap ng information patungkol doon which we have covered na pang sham na ito na round table discussion natin pagpapalaganap ng information patungkol doon sa mga trust yung una natin napakusapano on papano ang mga campanya ginagawa ay papano natin basahin yung mga campanya sa susunod na webinar naman natin pagusapan naman natin ngayong tapus ng election ano nangyari I mean have we become more informed voters nabantayan ba talaga natin mga election so ang role ng Philippine Communication Society primarily is to put up initially pa this may night election is to come up with lecture series or other webinar series kung sa anti natalaka ang importan siya ng communication para magprotectahan natin ang democracy our individual initiative may kanya-kanya of course na ginagawa sa pag-educate sa mga kabataan papano mag-detect mga misinformation or disinformation at hopefully to get the public especially the young ones to participate to really go out and vote so basically yun muna limitado kasi hindi naman kami nag-train ng mga public school teachers yun naman ang domain ng ibang group di din Ernan may pangailangan ng napakadaming volunteers sa na po both NAMFRAIL and PPCRB meron bang paraan na halimbawa yung mga estudiante natin yung mahikaya tumulong bilang volunteers napolwatchers kawe yun po pangkila po ngayon dahil ang mga studiante na malay hindi pa pwede yung pangpumolik sa university dahil bawal po ang face-to-face interactions sa UP Dileman pero po sa UP naman kahit na hindi kami kasama akselkuyan dito sa bottom o bantayan mo manami pang initiative ang kolehiyo halimbawa kasama ng UP ng office din pernya dito ni Vice President Pernya at na join Nissan Department meron po kaming mga initiatives na ginagawa katulad ng check.ph and then Department of Communication Research meron ding ang mga pagaara at tungkol nila naman na mga social media sa mga netors of actors ang topics so yung po ang aming advocacy ngayon sa maskoman fact checking at social media analysis. Balik tayo doon sa maraming salamat din. Tanong dito maayos po kaya ang ventilation sa mga lugar ng pabobotuhan gumagamit po kaya sila ng CO2 monitor o pangmasabing ok talaga lalunat maraming tao ang darating mga naman na yung posibling naka COVID na at hindi bakonado. Mr. Eric ano bang balita dito? May CO2 scoring at ventilation check bang tayo? Wala akong nalaman na ganung klaseng minaadap ng COVID pero ngayon palang sa pagahanda ng COVID para makovid proof yung election natin na mili sila ng mga voting center at mga precinto na medyo maaliwalas na maganda yung daloy ng hangin hindi katulad datin na yung mga malilit na classroom yun yung nagiging lugar kung sa tayong moboto this time around meron silang mga voting center medyo maganda yung ventilation takulad ng mga gymation o yung mga malalaking multipurpose areas para masiguradong ligtas yung ating mga botante. Ma-idagdag po lang malu. Ang may mga malaki ko lang dito ay yung sa Makati kasi iba kami sa Makati So sa Makati po pag pumashal kayo yung aming mga gymnasium mga basketball court na ginawang voting center meron po yung mga nakasanbay na mga gagamiting mga iwata fans marami po yun saka malalaki yung mga lahat ng prasink namin dito na school building ang voting center meron po siyang yung midifier saka air purifier sa loob ng classroom pero I'm speaking only for Makati tapos pagpasok mo sa pawat voting center meron po yung parang katula sa mga mall na parang meron kang alcohol so tapos meron po mga talaga doon na health test para sa temperature check meron din parang tent para doon sa mga babagsak sa unang temperature check pagpapahingang muna sila roon baka na imitan sila baka na pagoot sila sa paglalakad so meron silang waiting area roon sa gawa yung 2nd temperature check saka sa bawat sa bawat isolation polling place meron medical officer saka support staff saka meron pang support sa pang deso na iipot tinatawog din siyang safety protocol support staff so sa Makati pa lang yan na so itchecho pa yan doon sa mga ibang lugar natin meron sila nakatulad dito sa sina sa gawa sa Makati kasi kaya ko siya sa i Makati kasi ay ma Makati voter alright okay sana po kung hindi naman napakagasto sa no yung mga ganung best practices at protocols sa araw ng butuhan may share baka kasi lahat ng mga comelec field offices may makapag-advice kung kakayani na ganun gawin ngay ngay merong follow up na tanongtong si Ivan Ray Pascua hindi po ba mas maganda if we will partner with mall owners to use the malls as a polling center para mas malawa na bigay na ba yung suggestion ayon Doctor Arwin Mr. Eric Bigay na yung suggestion na yan naon inpaka nakaroon nga tayo ng pagsubok nyan naon pero yan ay hindi pangayari ngayong kasi hindi yan na na i-sama doon sa panokala na gawin silang polling center Okay Mr. Eric ano yung tingin nyo doon merong paka yung pangasang erase ulit yung suggestion ayon? Medyo hulina dahil ilang araw nalang tayo bago magkaroon ng halalan pero isap may mga concerns din para dahil ina-assign yung mga resins yung mga botante sa presinto hindi lahat yung mga lugar may mall ang mga lugar talaga nang meron sa lahat bumbansa ay mga skwelahan Okay kaya napili talaga ang skwelahan para may venue Anong naman ni Charmaine ano po anong kumalik contact number po ang pwede yung tawagan upang alamin ang presync number namin pano ngayon lalo na wala yung presync finder sa kumalik website naninubang parang kumalik public assistance numbers or centers para i-verify ito Mr. Pwede silang pwede silang pumunta sa kanilang election officer na librain naman po yung pag-verify doon Pwede rin po sa information technology department ng kumalik main kasalo ko yung tiyetinan yung kanilang public telephone numbers Pwede rin po pwede rin po yun sa ITD pangulamat na yung presinto nila o kaya sa ilang mga parokia di kumasabing lahat sa ilang mga parokia meron na rin nagsasagawa sa amin sa PPCRB para matulungan silang malaman kung anong presinto nila meron di kami meron di kami ganyang fine-precinct assistance All right John Ramirez John Romar Rivera Bukod po sa espelahan pwede po ang mga simbahan gamit ng polling centers tanulang po kung ito nyo pwede po ba simbahan Doctor Arwin o Mr. Erwin Hindi po Hindi po pero meron tayong mga polling center na school katabina simbahan Katabina simbahan All right para kay Mr. Pako sana po hindi lang sa FB at IG na kalagay ang mga informasyon tungkol sa pagboto hindi kasi mahili yung ibang tao doon sa Facebook kail ito yung puno ng fake news lahat halos misinformation misinformation sana may website na matino at hindi puro Facebook, Tik Tok at IG Mr. Pako have you seen any unique postings or platforms na talagang may voter education na sapat kasi in BFB may ang double screen Thank you mamalo So definitely po actually po you mentioned all of these platforms and you're right po maraming apong different kinds of misinformation and good information na nahanabong these different platforms and that's why po when we talk to students and encourage po namin sin sila yung familiar sa mga different platforms ito is maging mas active sila in promoting the right kind of information Tik Tok, Twitter YouTube what else is there right and Facebook of course pero when it comes to the websites meron namin maraming po yung puntahan I mean we have here PPC RV and Lente for example and nampralan all of these groups including Democracy Watch we have our own pages usually on Facebook pero kami po we also have our own page where we also try to spread some of the right kind of information when it comes to to the elections Aside from that po I'd also suggest it was raised na po kanina by Dean Paragas yung check.ph na UP where you can find a lot of this information that we're faced with now being debunked by journalists and professionals alike kung di maliban pa po doon check.ph and verify as in all of these other fact-checking websites in addition of course to the karmilag website itself but I think there are a lot of resources online that students or voters can go through can access if they want to learn more about the elections and can can trust the sources of information that they're that they're accessing na po. Salamat pa po mayroon tayong tanong ito one well soup ulit tanong yung ating panilis galing kay Maria Stella Calzado medyo mahirap yung katanoa niya e paano kung Comilic is not doing its job could be faced possible disappointment with the Comilic or how is it going so far siguro isang ikot Lente have you seen and then PPCRB Namfrel paano kung yung Comilic ang pumaliya o hindi ganung maayos ang maging trabaho siguro kailangan po miss Paolo intindihan natin ang Comilic ay hindi lang yung anim na commissioners at in chairperson ang Comilic ay isang malaki ang bureaucracy na ang composition niyan halis anim na ribong tao at may Comilic sa baut municipio at sa baut syodad at yun ngayin tinatawag PGO o election officers so kung hindi man mag-dago-work kung hindi ganung ka-effective yung national Comilic siguro ang pagtunan natin ng pansina yung ating mga election officers kasi sila naman talaga yung Comilic nakaka-dawupang palad natin at mahakatrabaho natin so sila yung pagtunan natin ng pansina kung hindi mag-work o sila yung di gagawin ng trabaho national level commissioners at chairperson sa Congreso sa mga election officers at ibang officers ng Comilic pending admin case dahil may trabaho sila ay meron silang duty at kung hindi nilagagawin yung yan ay the election of duty at yan ay pending kasuhan sila ng admin and certificate All right quickly ating PPC RB at NAMFRAIL paano po ang estima nyo will Comilic fail us or will Comilic actually surprise us Eric and Doctor Arvin Okay yung paghandaan ng Comilic ngayon at yung resulta na nakikita natin ay nagbibigay ng level of confidence kung kakayani ba nila yung trabaho nila sa araw ng halalan so ngayon pa lang nakikita natin it's a mixed bag of results no we're seeing that they're doing well in some areas pero may mga ibang lugar naman na hindi nilagagang panan ang gusto what we're seeing is that we have to call this out sabihin natin kung ano yung mga magagandang ginagawa nila at kung may mga lugar na may pagkukulang nila sabihin din natin at ipagkaloob natin sa kanila yung tulong dahil yung ang Comilic hindi lang national maraming mga Comilic personnel na sa kumunidad ipagkaloob natin ang tulong natin sa kanila kasi yung quality din yung quality ng ng Comilic lokal sa sa ibabat ay katombas din yan ng pinagkakaloob natin na tulong sa kanila no so patalain din natin yung trabaho para sa kanila Doctor Arwin what could you say Comilic Ang Comilic ay pressured but ang maganda dito sanay na sila sa pressures kaya they work best really under pressure kaya talagang saludohan natin sila sa kanilang pagalig na ginagawa at kahit na binabatayan din namin sila o binabatayan na taong bayan sila they also they also need prayers from us they also need encouragement from us they also need positive words from us kaya kami pagkabat kami ay nagmamachiag kami rin ay nakanda ang tumulong Pressure and prayer Mr. Paco ano tingin mo Comilic I think the other speakers have said it na rin po I think we've seen that the Comilic has improved their process a lot since the 2019 elections especially in terms of engaging civil society for transparency across the board and I think it's important that we civil society groups do support first and foremost the activities of Comilic and raising awareness for the guidelines and these different things that they're doing in preparation for the May elections but at the same time it's also our responsibility as citizens, as watchdogs that if we see something wrong that we call them out and in this way social media is an important tool often we've cited it recently as a source of this information but I think it's also a medium for us to raise a collective concern over issues and in a way sort of pressure policy makers to and regulators to act properly and to keep them accountable Miss Liz Muna Prof Liz ano tingin mo so far not so okay what improvement is it? Actually they're trying their best sabi naman nila kasi we don't want also to tarnish ang kanil reputation or understand that pero siguro ako personally malu tapas siguro natin pagusapan at pagbantayan yung mga commissioners na karamiyan po ito ay appointed sa administration ng Pangulong Duterte so sana yung loyalty nila ay hindi doon kung sino ang nag-appoint po di dapat para sa bayan siguro rather than answering yung may I post a question kasi hindi pa naman soaring in or confirm yung appointment nila so bilang isang voter pwede po bako magtanong anong mga yayari kung hindi pa ko sila kumpilwado huwaw malaking katanungan niya na po ngayon na ka-recess ang congreso at babalik pag atapos ang halala tipikali ang kanilang pattern to be serving as board of canvassers na din hinuliko si Dean kasi yung opening remarks na tutok dun sa papel ng comelec ang whistleblower so Dean sa tingin mo anong anong basa mo sa comelec will we be encouraged will we be discouraged siguro po ang nagtatunan to talaga ang kapon na ito na mahalaga yung pagiging collaborative rather than combative kasi nakikita po natin na how comelec and civil society where the elections are reputable kasi po kung we are anjuli combative pwede po mag-close rants lang nyan tapos wala na din ang tayong magagawa at lalo hindi naging transparent yung buong proceso at pangalawa po yung sinabi din ay pa ko mahalaga mag call out but not to cancel out immediately kailang pag nakita tayong pagkakamali baka talaga pag-good lang o oversight lang wag alagyan ang malisha kasi na yung mahirapan din tayo at mahali magkamali din tayo so pwede natin call out pero wag natin makipagawa yag magapagilahan agad sa presento but kailang ang vigilant tayo at hindi ibig sabi na vigilant din nakipagawa ko palagi but meron lahong palalag kasi pag minakita ka pansinin mo pero wag kang pag-arit ng pag-arit palagi kasi ultimitly ok siguro I'll just read a couple of comments from our participant saanong kasi magaganda siya para irap ito ang sabi ni Elmer Brabante voting should not be seen just as an exercise of personal right but as a social duty ang pagboto hindi parang pagpili ng pagkain na matter of taste lang na walang pakealam my social impact ang voting kaya may pakealam ang bawat isa and Mark Ritchie sells shoes kwento ang haba ng name niya we aim for inclusive elections even candidates harp on the theme of unity how about voters in special needs PWD senior citizens physical mobilities and those who are vulnerable how can we make them feel involved in this national political exercise so mo kang yung gap so siguro sa closing part ng ating participants tingnan muna natin isang maikli na pasasalamat at siguro huling habili ang sa ating mga botante quickly can we have siguro one minute two minutes all the panelists peri po ba starting with Dr. Arwin PPCRB erong patayong dalongong putliman taon dalongong putlimang araw para sa araw ng halalan at mga haba-haba kaya isapat patayong panahon gamitin natin itong mga panahon na ito para sa ating kandog ng isang matalinot pinagdasal na foto at when I say na matalinong foto I'm not referring doon sa doon sa binanggit na terminolohia kanina but gusto natin ito ay mga humaharap sa ating ito ay nagtatangka o nagnanais na mapanalunan ang kanilang mga position na pinagpilan at sorry natin mabuti kilatisi natin mabuti kung tayong ay buybilin ng mga sapatos damit at bag ay ganun alamang yung ating pagdibigay ng oras at pag kukumpara di how much more itong ating kinabukasan talo na yung kinabukasan ng ating kapataan kaya sorry natin silang mabuti and then hindi ba kapag ka meron sa ating mga kababaihan na nandili ito ngayon na naliligaw sinasagot na natin agad hindi ba hindi pinagisipan natin mabuti binibigay natin ang sapatapanahon para paraipumpara pang ang ating mga ibad ibang mga man naliligaw hanggang sa dubating oras na ikaw ay bagdibigay ng iyong matamisaw o kanyan din dapat ang ating ninggawin sa ating nalalapit tahalalan na apakahimportante po ito kaya wag natin palikpasin na sa ating mga kamay ang oportunidad na makapagloklok na mga liderato mula nasyonal hanggang makalokal raya-merae salamat at patuloy tayong makimik sa ganyong plasing webinar at ganyong fora para sa ganyong to lalo tayong magabayan sa ating pagpili at pag-boto ng mga karapatapat akadidato Maray, salamat po. Salamat po, doctor, are we? Meron mo tayong evaluation po ano na gagawin with our participants ng presentations natin ngayon sa ating webinar. So meron ng ilang katanungan the panelists demonstrated una through not thorough knowledge of the topic. So meron po silang limang options strongly agree, agree, strongly disagree. Apat po ang kanilang options. Tapos lima po yung katanungan natin dito the panelists were able to properly organize their thoughts in answering questions posed by the participants. Number three, the panelists spoke clearly and audibly. And four, the panelists used appropriate language with technical jargons adequately explained and finally, the panelists contributed to the perspectives and knowledge on voting and poll watching. So tatagbo po yung ating poll habang nagbibigay na parting shots yung ating mga speakers. Ang sunod natin si Mr. Eric Alvia ng Damprel. Parting shot. Meron na naman tayong pagkakataon para mamile kung sino yung magikilider natin sa national at local level. Nakita natin na yung dalawang kalahating taon ng pandemia ay naglabas kung sino may kakayahan para mamuno sa ating lipunan. At lumawas dito yung kung sino yung mga magaling at kung sino rin yung mga may kakulangan sa pagiging leader natin. So ito ay isang pagkakataon na naman nangyari lang to every three years na gampanan natin ng gusto at magpiliin natin ng gusto kung sino yung ating pagkakatiwalaan para sa trabaho. Pangalawa ito rin ay may implication sa ating tatahaking future na dahil ito ay kung kakarga ngayon kung saan tayo patungo bilang isang bansa. Yung ating kabahagin maliit na papel ay malaki ang implication di lang sa ating kumunidad pati sa buong tatahaking ng ating bansa. Pangatlo kakailangan din natin makilahok na hindi lang sapat na bumoto tayo kung hindi importante rin na bantayan natin yung proseso at siguraduhin natin yung integridad ng voto natin. Parang salamat. Salamat Mr. Erick ayong quickly ngayon si Attorney Ona at tapos si Mr. Paco. Quickly. Okay, salamat pa. Magadahapan foolish sa ating lahat. Pwede ang konkretong bagay na mari natin magawa para sa darating na-election. Una-una alamin natin in-advance kung saan tayo buboto. Kasi sa araw na-election wag na tayong sumama pa sa pitila para malaman kung saan sila buboto sa voter's assistance. Ibigay na natin yung pakakatong yung sa mga kababayan natin. Unawala na talaga ang pakakatong na pumunta sa opisina ng comelec o pumunta dun sa online website kung saan mahikita kung saan buboto. So alamin na natin advance kung saan tayo buboto. Wag tayong ba siya ang maniniwala agad sa mga misinformation disinformation. Maraming kumakalat ngayon na talagang mag-drive ng fear, ang paranoia. Ang unan natin response dapat yan hindi like, share, repose. Hindi. Pag-aralan mo na natin yung mga bagay natin napapanood na babasa. Tignan natin yung mga official sources of information. Tignan natin yung mga fact-checking organizations. Sakat tayo mag-bigay ng ating opinion. Napakahalagang labanan ngayon yung labanan ng information at mahalaga ang role at mahalaga ng misinformation disinformation sa karidabilidad na election. Gaya saan ang labanan natin ang misinformation disinformation. Saan na lang simpleng paraan wag basa-basa mag-share na hindi natin alam at hindi pa natin na verify. Okay. Salamat, attorney Ona. At ngayon, si Mr. Paco, parting shots. At may share tayo mga mayang 20 meter results. Okay. Go, Paco. Quick. So for us po, we recognize na manto na iba talaga po ang election natin this year and one of the big things it makes it different is yung the influence of disinformation and kaya kailangan po talaga natin siyang labanan very proactively bilang mga botante. Si attorney Ona mentioned yung nga po that we can't just hindi lang po siya wag po tayo basa-basan mag-share. At ang ang gusto ko pangapoy in addition to just not sharing and doing our own research is pa din po natin i-report. Kasi po tayo, may mga maraming apu tayo mga social media platforms sige na kaya met. All of these platforms also have tools to take in reports of fake news and disinformation. So wag po tayo wag po natin isipin na kailangan maraming report para mapansin ng mga platforms to basa may isa lang po mag-report i-investigate na po to ka agad ng platforms. So I think it just highlights po that there is something that we can do each one of us to fight this information. And as a last note lang po, ay also do want to share na kaya kami po sa democracy watch, we're actually organizing a forum on the 21st with survivors and witnesses of what happened during Marshal Law. And I'd like to invite everybody to attend that as well to help combat this information. All right. Maran, salamat sa ating mga panelist. Ngayon po, kami sa inyo, dun sa Mentimeter poll natin. Anong inyong role na na sisilip ngayong panahon ng election? At pangalawa, anong sa tingin mo kahlagahan panang civil society group sa panahon ng automated elections? At meron din po tayong panel, evaluation panel na poll ng ating participants. So I think pa kita mo na natin yung Mentimeter poll results. Anong roll ang pwede mong gampanan para masigurong malinis ang election. So word, word cloud, ito po ito, volunteer ang nangunguna, magbantay ang pangalawa. So word cloud yung most frequently repeated pangala, na idea ang lalapas na pinakadominan. Ang sunod na katanungan, mahalaga pa ba ang papel ng civil society organizations or watchdogs automated na halala? By vote of confidence po ito, 34% said mahalaga pa rin at yung may dalawa na hindi nila alam pero dung sa mga sumagot, 34% said mahalaga pa rin. Congratulation sa Namprel PPCRB at sana they get more volunteers. Yung doon naman po doon sa ating evaluation poll results, papakita din natin ang naging resulta at ang sabi ng mga participants natin, the panelists demonstrated thorough knowledge of the topic aba matahas. 87% ang strongly agree at ang agree ay 11%. Halos 98% po yun. Pangalawang katanungan, the panelists were able to properly organize their thoughts in answering questions posted by the participants. Ulit, 79% strongly agree and ang agree ay 20%. Matahas pa rin, 97% 90, I'm sorry, tama, 79 plus 19. Okay, so 98% pa rin. Pangatlung tanong, the panelists spoke clearly and audibly. Matahas pa rin po, strongly agree ang namayani. Sa question number four, the panelists used appropriate language with technical jargon adequately explained. 77% ang sumagot doon, siguro barami talagang akronim siyong electionan atung ating gobierno mga kontipang papaliwanag overtime pero just the same 97% on. And finally, the question, the panelists contributed to the perspectives and knowledge and voting and Paul watching, matahas din po yun, 85% strongly agree and 14% disagree. Aba, napaka generous sa ating participants. Ano po, parang masyado yatang walang marabot o walang masungit sa ating participants. At ngayon, tawagin po natin isa sa medyo may dahilan, bakit tayo mayroong forum na ganito. Si Professor Liz Abanto ay Executive Director ng Philippines Communication Society magbibigay sa ating loosing remarks. Prof. Liz. Thank you, Malul. Director lang naman po. Ang pangulo po namin sa DMPIC, Dr. Elena Purnia. So, magandang, hapuna sa inyong lahat. Many years ago, the Philippine elections were marred by violence because of the presence of armed guns, both buying, ballot snatching and threats or even depth of some journalists and broadcasters like Fernando Batul, Jerry Ortegao Palawan and the 34 media workers killed in Magindanao. A 2004 research paper by Patrick Patino and Jorina Velasco, posted online by the Federich Ebert Stiftung showed that election-related violence from 1988 to 1998 was highest during the campaign period and that the violent incidents continued on to the day of the elections and to the counting, canvassing and proclamation. On a personal note, let me share an incident. Three days after the 2007 elections, our radio programs have put in a four option which aired over DZRH received a report from a whistleblower, a public school teacher in Magindanao that on the eve of the midterm elections, they were gathered to fill up ballots, 12-0, in favor of the administration's candidates. Right after a radio program which ended at 3 o'clock, malakan niyang called up the station manager who in turn called up the news desk and instructed that the story be killed. Wanting to keep the story alive, I asked attorney Carlos Medina of Lente to hold the press conference which this later led to the media's attention on lintang bidol and the missing ballot boxes. There in that particular incident, you would already see that you have whistleblowers could come out. They can be watched dogs. They are not formally aligned or associated with anyone but they can be bold enough and they have to trust media or the civil society organizations to make people know about the regularities. Now against this backdrop, civil society organizations have come forward to make sure that the electoral process has more order and that the votes are protected. In this recently concluded round table discussion, these were the things that happened within the day. We started off with the welcome remarks by the UP Mass Comptee Fernando Paragas. He recalled incidents that highlighted the role of civil society in safeguarding the votes. He spoke of the walk out of the public tabulators during the 1986 not presidential elections which was a reason move to expose massive cheating at a time when a dictator was still in power. This was a turning point in our history which led to the people's power revolution. The discussion in this webinar also went on with the introduction of each member of the panel. They made us know what each role has been in the fight for a clean and honest election and they listed the priorities as to what they believe would be points that we need to ensure that these are taken care of and these are given from that of the preparation of the volunteers recruitment of the volunteers and also they did say that there are things that we need to be mindful of that there has to be a constant dialogue and there has to be a collaboration between the civil society organization or this watchdog and even Comileg and the community at large. What also was mentioned and I'd like to highlight this because there has been a call for more volunteers. Both Namprel and PPCRV would like to enlist non-partisan very well committed individuals to join the organizations. Perhaps later on they can post their contact details that way they can help. I am sure that Lente is also trying to organize the paralegal help and even getting help from various universities offering legal forces to join the pool of lawyers watching out against both buying and ensuring that especially for the random audit of the votes that this are all safeguarded. Also in today's discussion we were able to clarify what will happen what will be the scenario for May 9 in view of the pandemic. So Sir Eric of Namprel as well as Anna had assured the public that we will still be safe as much as possible all everyone must be able to vote and that if should the isolation tends to be utilized there will be voting still for those who are suspected to be of not to be of perhaps showing symptoms either of COVID or perhaps nothing that could help. So we are assured that it will continue and we are going to be safe. Also in this morning's discussion what was productive was that both Namprel and PPCRB and LEMPE as well as democracy were able to share certain protocols and they do promise that this will be shared not only for their volunteers but for the general public. And we were able to tackle several concerns from the public as we have entertained questions and concerns from our audiences. This included questions about the ballots the integrity of the ballots who if they find out that the ballots are spoiled whether they can take pictures of this and this also had we were able they were also able to raise about the roles of each watcher and electoral board and the procedures before and after May 9 elections and even issues on the integrity of formula. This year's election is different from the past. We are still in a pandemic and yet it can have and yet certain procedures have to be followed or we still have to watch out for the following. One make sure that we check the ballots in terms of its storage and its transportation. That it's not just the role of the civil society but even as individuals perhaps this is where you can put in your civic journalism duties and be mindful that this ballots are transported and they reach their destinations as safe as possible. They also we need to watch out for both buying and both selling. Attorney Anna mentioned that some people have posted perhaps online about both buying but it's not enough so we have to muster enough support. You can approach a lente so that they can build up the case and follow through because it's a long process but hopefully we can now have more prosecutions for those who violated both buying and both selling. Also we need to watch out for the misinformation and this information. It's been spreading so fast. So much so that our duty now is to always validate and clarify information and do not spread them because this could really cost a lot in terms of the integrity of the elections and as well it could hurt people's sentiments especially for those who are subjected to bad press. Then also we need to watch out for the voters list that this have been cleaned and as Dr. Anna and as well as PPCRB and Nanpal had mentioned that before May 9 please make sure if the prison finder is not yet available by then please make sure you visit your own election centers to check if your names are there. If they're not there please make sure you coordinate immediately as soon as possible with FOMILIC and our volunteers. And though this has not been discussed thoroughly but I guess we need to be mindful on the conduct of the overseas voting making sure that ballots do reach our voters our OFWs abroad and that these are cast and canvas as honestly as possible. FOMILIC is under staff and they admitted that preparing for every step in the election pose a great challenge but the help extended by Nanpal PPCRB Lente and Democracy Watch and other volunteers are invaluable in voters education knowing and helping address the weaknesses in the election process and serving as the eyes and ears of the nation to make this electoral process as honest transparent and credible. Vigilant watch dog groups are important to preserve the integrity honesty in the electoral processes. They're important to preserve democracy. We need to empower strengthen support non-state local actors so that they can feel the gap in election integrity. Voters education should not be constant should be constant and should not only be done during elections. The past to safeguard our votes and democracy is not theirs alone. I have roles to play as well. Bantayan mo ang botong dahil mahal natin at nabukasa ng bayan natin. Maraming salamat po. All right. Ang galing naman. Spoken like a teacher and a public intellectual advocate. Ano po? Salamat po Professor Liz. Actually ulitin po natin this webinar is part of a series pangshampo ito. Meron pahong parating napangshampo ng National Forum on Communication and Democracy Philippine Elections 2022. Sa May 12 po, anyayahan namin kayo. Meron pa ulit dahil every second Wednesday ito nagaganap. Ang topic anyari post-election analysis. Atang mag-ho-host po at moderator ang aking kaibiga ang Simis Cess Drillon. Gusto po natin pasalamatan ang lahat ng mga dumalo at ang ating mga panelist ang tataas ng grade po ng evaluation poll na binigaysen nyo ng ating participants. If you would like to watch this webinar and all other previous webinars in playback all the webinars in this series will be available for viewing at your convenience at the TV UP YouTube channel. At saboli, Gusto natin pasalamatan ang anim na groupong organizers titong webinar series. Ang UP Diliman, UP Office of the Vice President for Public Affairs, Philippines Communication Society, UP Information Technology Development Center, at TV UP. Maraming salamat po at magandang araw sa lahat. Keep safe, everyone. And I think we should all remain hopeful. Magandang araw po senyong lahat. Ako si Malumangahas para po sa mga organizers at participants at panelists. Good day everyone and thank you.