 Hoogstuk 11 van deel 2 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van autoersrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen. Van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Van Louis Coupéres. Deel 2, Hoogstuk 11. Kom, zet Lotzacht op een morgen, dat hij met Ellie zat in haar meisjeskamer. Daar wij vroeger zo dik was was komen teedrinken en praten. Kom, laat ons er spreken als verstandige mensen. Het heeft ons beide ontstemd dat we gerukt zijn geworden uit Italië, uit ons werk. Terwijl we, heel dom, geen ogenblik dachten dat dit toch wel eens gebeuren kon. Goeie grootpapa was zo oud. We dachten dat hij eeuwig zou leven, maar nu wij eenmaal hier zitten Ellie en nu Stein ons gezegd heeft dat alles geregeld is, kunnen we toch wel eens als verstandige mensen bepalen wat we doen zullen. Hier in huis wil hij niet blijven. Het is ook te groot, te somber, te oud. Met mama samenwonen. Ik heb volledig nog eens een balletje ervan opgegooid, maar mama sprak er zo vaak over alsof ze er eigenlijk geen lust in zou hebben. Nu Hugh er ook is, ben ik af. Het is Hugh voor en Hugh na. Zo is het altijd geweest, zoals het vroeger in huis met meneer Trevelli en toen ik een jongen was en Hugh een kind. John & Mary hadden ook niet veel te vertellen en zo is het nu nog. We zullen dus maar niet praten van samenwonen. Maar wat dan, Ellie? Zoeken naar een kleiner huis en ons inrichten? Of reis in de blijven en terug aan naar Italië? Je hebt het toch genoten en we hebben er samen zo prettig gewerkt. We zijn er toch gelukkig geweest samen, niet waar, Ellie? Zacht klonk zijn stem als zij altijd klonk, maar er was nu bijna iets meekens in. Hij was geen forse natuur in zijn blondetengerheid. Grijsde hij niet aan de slapen even. Borg hij geen hartstochtelijke ziel, maar er was een grote zachtheid in hem. Onder dat tintje van lachende bitterheid en klein eiloscepticisme was hij lief toegevend voor anderen en zonder heftige verlangers voor zich. En in de vrouwelijkheid van zijn ziel was de filosofie van een artiest die het al aanziet om zich en in zich zonder om wat ook op te bruisen in hevigheid en heftigheid. Hij had Ellie als zijn vrouw gevraagd door haar misschien gesuggereerd dat zij hem nodig zou hebben in werk en leven. En Dickwils in Blaak, een enkelemaal uit Ernst, had hij zich afgevraagd waarom hij trouwde, getrouwd was en of vrijheid onafhankelijkheid niet beter waren voor hem. Maar Cedart hij in Nys in het geluk van zijn zuster met Aldo ook zijn eigen zachtige tint geluk had gevoeld, heel inig en heel waar in zijn lachend weemoedig half-getint ziel die bijna bang neerdoek onder de angst voor de oude dom. Cedart hij het ogenblik had kunnen grijpen, voorzichtig als een dierbare kapel. Cedart was het zo in hem gebleven. Cedart was zijn stilzacht geluk hem bijgebleven als iets heel ernstig en iets heel waars. Cedart had hij Ellie heel lief gekregen, zo als hij niet dacht dat hij lief zou kunnen hebben. En het was hem een genot geweest met Ellie door Italië te dwalen. Haar genot in dat mooie verleden dat zo artistiek dood lag op te merken en terug in Florence op haar aandrang zich te storten in ernstige studie van de periode der Medici's. Hoe hadden zij samen niet gesnuffeld notities gemaakt? Hoe had hij niet z'avonds geschreven zo innig liefgelukkig zich voelenden in hun pensionszitkamer? Twee lampen, één bij Ellie en één bij hem, schenen over hun papieren en boeken. Bloemer geurde om hen in vazen. De fotografie geprikt aan de wand schaduwde de schoonheden van de musea even terug in de bruine geschemer. Maar in de schoonheden van dat land en die kunst, in zijn geluk in de zonnerschijn, was een indolentie over hem heen geslopen. In de kwils had hij voorgesteld naar buiten te gaan, toeren, naar via zo te wandelen, naar Emma, het volksleven op straat aan te kijken en erom blijden te glimlachen. De archieven waren benauwd, stoffig en hij kon niet altijd zo regelmatig aan het werk blijven. In de zavonds staarde hij over de Arno, bleef aan het ramen gelukzalig zijn sigaret roken, tot Ellie ook de boeken dicht sloeg en de Medici's in de buitenlicht doorspikkelde avond terugwaasde en onduidelijk werden. Hij had haren ontstemming eerst niet gemerkt. Toen hij ze merkte, wilde hij er geen leed doen, zette zich weer aan de studie, maar hij kon niet. Dat geregelde werken was niet voor hem. Het maakte hem moe in zijn hersenen. Achter zijn voorhoofd voelde hij duidelijk een onwil, een staaf die iets verhinderte en niet doorliet. Zoals hij, schooljonger, gevoeld had wanneer hij in zo moest maken en het hem niet lukte, nog de eerste, nog de tweede maal. Daarbij brandde hij om vlugge artikelen te schrijven. Stof had hij overveel, over de Medici's, over de fresco's van Benetso Gazzoli, in het Platlato Riccati bijvoorbeeld. Oh, zo'n artikel zou schitteren van verven en van gloed, als van azuur, goud en juelen. Maar hij doors het artikel niet schrijven omdat Ellie eens gezegd had. Versnippen nu niet in artikels alles wat we hebben gevonden. Zijzelf verwijden zich ernstig en mannelijk volhardend aan haar studie en zij voelde bijna in zich de lust hun boek te schrijven. Een mooie, degelijke historische studie. Maar zij begreep ook dat haar kunst niet voldoende zou zijn. Terwijl zij dacht dat Lot maar te willen had en dat zij beide dan iets heel mooi zouden doen. Maar meer en meer voelde Lot de indolentie door zijn krachten vloeien en de onwill in staaf, verhinderen tegenhoudend, trekken dwars door zijn voorhoofd en op een morgen een beetje nerveus had hij gezegd dat het hem onmogelijk was. Dat het hem te moeilijk was. Dat hij niet kon. Zij had niet aangedrongen maar een groot desiluzie was over haar gekomen. Toch was ze zacht en liefgebleven en ze had hem luchtig geantwoord en had niet laten blijken hoe groot haar desiluzie was. Nu bleven de boeken dicht, de papieren onder presse papier en van de Medici's was geen sprake meer. Het gaf een leegte om hen heen, maar Lot voelde zich toch gelukkig. Bleef trouw aan die zachte zaligheid die glimlachend in hem gekomen was en zacht overglansen en skeptische bitterheid en de over hem huiverende angst. Maar in Ellie zwol de desiluzie en het was haar een groot smart. Zij meende bijna groter dan haar jonge meisjessmart was geweest over haar verbroken eerste engagement om de man die zij het eerst had liefgehaald. Zij was een vrouw van meer leiden om een ander dan om zich en zij leed erom dat zij Lot niet kon opwekken tot grote dingen. Haar het liefde voor Lot na de passie van haar gemoed voor een ander was zeer intellectueel, meer die van een begraven vrouw dan van een vrouw van lauter hart en zinnen. Zo duidelijk zag zij dit niet voor zich, maar heel groot was de desiluzie dat zij Lot niet tot groot werken kon voeren en de leegte om haar werd wijder, terwijl hij in de schoonheid van het land dat hem lief was in zijn zacht geluk de leegte om hem juist voelde crimpen tot een perspectief waarin dromend zijn ogen dwaalde. Geen bitter woord viel tussen hen, maar als zij stilzaten bij elkaar voelde Ellie zich heel doeloos worden. Zij was niet contemplatief. Dat dwaalde door Italiaanse steden, dat behaagelijk om het dwaalde tussen de schoonheden de musea voldeedt haar niet, wie de datum behoefte was. Tussen de bladen van haar badeker hadden haar vingers een nerveuze trening van doeloosheid. Zij kon niet altijd bewonderen en pijnzen en zo bestaan. Zij moest doen, zij moest zich wijden en zij verlangde naar een kind. Toch zou het misschien zo geen ongeluk toch ook niet worden tot geluk een kind. Meerdere kinderen misschien, omdat zij wist dat zelfs zo zij kinderen had, zij voor haar werkkracht geen voldoening genoeg zou vinden ze op te voeden en groot te brengen. Zij zou dat doen als een lieve plicht, maar het zou haar leven niet vullen. Zij voelde dat bijna mannelijk in zich, te streven zover ze kon. Was haar grens bereikt wel nu, dan ging zij niet verder, maar te streven tot die grens, haar arbeid te doen tot die streep toe en ze sprak met Lot in die geest. Hij wist haar niet te antwoorden, begreep haar niet en voelde dat iets hem ontglipte. Tot bitterer woorden kwam het nooit, maar aan beide zijden was iets van trilling en beertrilling. Schokjes, nadat het eerst zo harmonisch zacht over en weer gegolft en gedeind had tussen hem beide. Hun plotse terugreis, hoewel bijna een bruske afleiding, had een ellie de ontstemming verergerd om de relatieve doeloosheid ervan. Ze had de oude man heel liefgehaald, als een vader meer dan een grootvader, maar te laat kwam zij om hem te zien om zijn doodsbed en de zaken hadden per procuratie kunnen worden behandeld. Ja, maar, zij Lot, nu zitten wij eenmaal hier en nu moeten wij toch eens praten, ellie, als verstandige mensen. Willen wij terug gaan naar Italië? Nee, Lot, ik ben blij dat ik het land gezien heb met jou, waarom dadelijk terug te gaan en proberen te herhalen. Hier in Den Haag ons inrichten, buiten gaan wonen als de winter voorbij is. Zij zag hem aan omdat zij hem zo smeken hoorde. Hij smekte omdat hij zich iets voelde ontglipte en zij had plots met hem medeleiden. Zij weerp zich aan zijn borst, sloeg haar arm om hem heen. Mijn beste lieve jongen, zij zei. Ik hou zo inig veel van je. Ik ook, ellie lief. Zo veel als ik niet dacht dat ik van iemand houden kon. Ellie, o, laat ons dat gevoel ook zo bewaren. Laat ons niet prikkelbaar zijn. Zie je, er is geen woord tussen ons gevallen dat onvriendelijk was. Maar toch voel ik iets in je, ellie, een ontevredenheid. Is het omdat... Om wat zou het zijn, Lot? Omdat ik niet doen kan als je garne hebt. We hebben zo prettig samen gewerkt en dat het werk is niet verloren. Dat is nooit verloren. Maar zie je kind, het zo doen als jij het garne hebt, dat kan ik niet. Zo degelijk ben ik niet. Ik ben journalist, geen historisch schrijver. Mijn talent is vluchtig en wat ik schep is vluchtig. Zo is het altijd geweest. Neem het zo aan. Nee, ja, Lot, zo neem ik het ook aan. Nee, ik ben niet meer ontstemd over onze armen medities. Je zal zien, ik maak uit onze studies een serie artikelen. Heus, iets moois nog. Een serie, ze volgen op elkaar. Ja, doe het zo. Dan moet je er ook belang in stellen. Ja, dat doe ik zeker. En laat ons dan een spraat wat we zullen doen. Waar wonen? Ons lief het nog maar niet inrichten. Hier blijven, tot het huis is verkocht. Nu goed, dan zullen we wel zien. Ja. We hebben grootmama nog niet gezien. Zullen we vanmiddag gaan? Ik geloof dat ze niet meer uit bed is gekomen, maar we kunnen wel even gaan vragen. Ze gaf hem een innige gezoen. Het was als een verzoening, naar wat er zonder wittere woorden tussen hen had geschokt en getreeld. Zij pogde zich te herinneren, zich geweld aan te doen in de onvoldaanheid van haar ziel. Zij had Lot zo innig lief. Zij zou zich wijden aan hem. Misschien later aan zijn kinderen. Het moest genoeg zijn voor een vrouwen leven. Zou haar lieve hebben rijden hebben, zij zou weer eens gaan boetseren. De arme jongen was toch heel goed. Het zou haar leven zeker wel weten te vullen, als hij toch gelukkig was met haar man. En dat was ze. Dat was ze zeker. Zij sprak levendichter nu dan eerst. Iets spannde zich op in haar moedeloosheid. Zij zou een gewoon leven hebben van gelukkige vrouw, gelukkige moeder, naar grote, verafend dingen niet verlangen. Niet streven meer naar moeilijk te bereiken horizonen. Einders die een grens bleken, zodat zij toch weer terug moest keren. Aan het lunch was zij vrolijk. En Tante Adele helderde op. De arme vrouw was gedrukt de laatste tijd. Lief gebogen, als bukte zij onder een zwaar gewicht. Treurig was zij ook omdat zij meenden dat Lot en Allie niet helemaal gelukkig waren. Nu lokt zij op, Tante Adele. Blij omdat Allie vrolijker was, helderde keek en weer sprak met haar ratvlugge beweegelijkheid. Die middag gingen zij samen, Lot en Allie, naar groot mama. Na de avond, dat mama Ottilie harde dood van Dr. Roulofs niet had kunnen verzweigen, was de oude vrouw niet meer uit bed gekomen. Dr. Thieles kwam iedere dag, verzekerende dat zij toch waarlijk nog heel wel was. Zij leed niet aan welke kwaal ook. Zij leed misschien aan ouderdom. Zij was geheel bij haar helderen verstand en hij verbazen zich om een zo prachtige stel. Het gestel van een krachtige vrouw die rijk was aan bloed geweest en van superbevitaliteit. Die middag, op de Nassolaan, toen Lot en Allie dadelijk door Anna werden opengedaan, vonden zij haar in de gang pratende met steen. Ik ben gekomen om te horen hoe het met mama gaat, zeiden hij. Komt u toch binnen, zij Anna? De voorkamer is goed gestookt. De oude meid juichte poes naar de keuken, zij hield niet van praatjes in de gang, maar in de voorkamer vond zij het heel gezellig als de familie er wachten of kwam informeren en zij presenteerde dadelijk pruimel brandewijn. Dat is lekker met het gehuur weer. Meneer Lot en mevrouw Allie? Ja, de oude mevrouw is niet meer opgeweest. Ach, wie weet of dat niet het einde zal zijn. Toch is dokter Thielens niet ontevreden. En u weet, mevrouw Therese is er ook, zei de fluisterende oude meid. Zo, zij Lot, wanneer zij gekomen? Gisteren. En mevrouw heeft haar dadelijk ontvangen en ze is heel lief, moet ik zeggen. Maar zie je, ze ligt de hele dag te bidden bij mevrouw's bed. En of mevrouw dat wel goed zal doen? Mevrouw die toch al niet kerk was en dan dat Romese bidden, zo lang, zo lang, dat mevrouw Therese er geen stijve knieën van krijgt. Nou, ik hield het niet uit, ziet u? Ja, ja, mevrouw Therese, die is er. Ze slaapt in een hotel, maar ze ligt hier de hele dag te bidden. En ik geloof dat ze vannacht had willen blijven. Maar toen heeft die jevrouw gezegd dat als er iets was met mevrouw, ze daadelijk bij de buren zou laten telefoneren. Die hebben hun telefoon. Mevrouw heeft er nooit in willen hebben. Nou, en toen is mevrouw Therese maar weg gegaan. Maar vanmorgen was er al voor 7 uur. Ja, ja, ik was nog niet eens op. Gisteren zijn gekomen meneer Daan en mevrouw Ina, die hebben mevrouw Therese gezien. Ik geloof niet dat ze naar de familie gaat. Ze heeft geen tijd, zegt ze. Nou, dat kan ook wel, met dat lange bidden. En ze dacht, ze zouden familie wel hier zien in de voorkamer. Die stok ik altijd goed. Ja, ik heb dokter Thiles gevraagd. Dokter, heb ik gevraagd. Is dat nou wel goed, dat mevrouw Therese daar zo aan het bed bij mevrouw ligt te bidden? Maar de dokter, die mevrouw had gezien, zij wel agiteren, doet het haar niet. Een degendeel. Ze is kalm en heel blij dat ze mevrouw Therese weer eens ziet. Voor het laatst misschien. Ach, mevrouw Elie en meneer Lot, dat is een treurige thuiskomst voor u. En weet u wie ik ook heb gezien? Dat is je broer, meneer Lot. Ja, meneer Hugo, zeg ik maar, want dat Engels is met u moeilijk. Hij is hier gekomen met mevrouw Ottily. Nou, het is aardig ze te zien. Niet dat ik je minder vind hoor, meneer Lot. Nee, dat volstrekt niet. Maar meneer Hugo is een mooie baas. Zo breed en met zo'n leuk bakker, met zijn kale bovenlip en zulke aardige ogen. Nou, ik begrijp wel dat mevrouw Ottily dol op hem is. Ze zag er ook zo lief uit naast haar jongen. Ja, dat is verwonderlijk, hoe jong ze er nog kan uitzien en ze is toch al 60 jaar. Nou, aanzien zou je het haar niet. Dat moet je me niet kwalijk nemen, dat ik dat zo zeg, meneer Frans, van je vrouw. En omdat van meneer Hugo, daar moet je ook maar niet boos om zijn. Ik weet wel, je houdt niet veel van hem. Hij is ook een leperd, geloof ik, maar in palmen doet hij je wel. Nou, met meneer Lot heb je het altijd goed kunnen vinden. Niet waar, meneer Frans? Ik zal eens aan m'n vrouw Tererse zeggen dat je er bent. Oude Anna tripte weg en de trappel op een stein vroeg. Jullie zijn nog niet gedecedeerd wat je doet. Nee, zei Lot. We blijven nog op de Mauwitzkade tot het huis is verkocht, ze ellie. Ik ben blij je vandaag te ontmoeten, anders was ik gekomen, zei Stijn. Ik wou je spreken Lot. Misschien kan ik het hier doen, zolang er niemand anders komt. Wat is dat dan, Stijn? Ik wou je een besluit zeggen dat ik genomen heb. Het zal je verdriet doen, maar ik kan niet anders. Ik heb met mama gesproken, voor zoveel met haar gespreken mogelijk is. Ik blijf niet met haar samen, Lot. Wil je schrijden, Rieplot? Dat kan mij niet schelen. Wil mama het? Dan is het mij goed, Lot. In de tijd sprak je mij van nutteloze opoffering die ik deed door met mama samen te blijven. Ik meende, ja, ik begreep je. Je meende dat ik eenvoudig weg kon gaan zonder te scheiden. Dat zal ik nu zeker doen. Ik kan me niet verder opofferen, omdat het helemaal niet meer hoeft. Zodat jij weg bent en getrouwd, is het huis eenvoudig een hel. Je gaf toch de rust, de kalmte aan enkele ogenblikken. Aan tafel zorgde je voor iets harmonisch. Dat is nu allemaal weg. Met ons samen te wonen, ik zou het je zelfs niet meer raden. Het zou zijn ellie blootstellen en een ongelukkig leven. Daarbij, mama heeft nu genoeg geld om zich vrij te bewegen. En nu zijn geld blijft Gio bij haar. Ik heb haar gevraagd zoveel mogelijk te zwijgen over de erfenis. Ik geloof ook niet dat zij erover kletsd, maar een Gio heeft ze alles gezegd. Ik wist dat zij Lot. Ik heb Gio gezien en hij zei me mama heeft goed wat meegekregen. Juist, en hij blijft bij haar, zij blijft bij hem. Vroeger dacht ik, als ik haar verlaat, laat ik haar over alleen aan jou. Het geld was schaars aan beide kanten. Ik heb het toen nooit kunnen doen. Nu, Lot, ga ik mijn eigen weg. Maar Steijn, je kan mama niet overlaat aan de genade van Gio. Kan ik niet? riep Steijn opvlammend. En wat wil je? Dat ik dat aanzien. Aanzien, dat zij geld aan die jongen versmijdt. Wat kan ik er tegen? Niets. Ik wil niet de minste schijn op me nemen dat ik zuinig wil zijn met haar geld. Laat het aan die jongen versmijten. Ze heeft een tom. Binnen een jaar is het op. Wat ze dan zal doen? Ik weet het niet, maar ik geloof ik heb genoeg geleden voor wat eens mijn schuld is geweest. Nu, nu ze geld heeft en huw, nu is mijn opoffering nutteloos. En ik ga weg, dat is zeker. Wil mama scheiden? Mij goed. Niet scheiden, het is mij om het even, maar gaan doe ik. Ik ga weg van Den Haag. Ik ga op reis. Misschien zie ik je in lang niet weer. Ik weet het niet. Lot, beste jongen, 20 jaar heb ik dat geduld. En mijn enige plezier in huis was jij. Ik heb van je leren houden. We zijn geheel verschillende naturen, maar ik dank je voor wat je voor mij geweest bent. Een vriend, een lieve vriend. Als jouw zachte natuur in huis niet nog zoveel had verevend als maar verevend kon worden, ik had het geen 20 jaar uitgehouden. Nu ga ik weg, maar met lieve herinneringen. Je was 18 jaar toen ik je moeder trouwde. Ik heb nooit met je één woord gehad en de verdienste daarvan is helemaal aan jouw kant. Ik ben rouw en ik ben heel bitter geworden. Al het vriendelijke in mijn leven is me van jouw kant toegekomen. Toen je trouwde heb ik je misschien in werkelijkheid meer gemist dan mamma. Wees niet boos Eddy dat ik het zeg. Kom, misschien zien wij elkaar weer eens terug. Ergens. Lot, beste kerel, kom, huil niet. Hij nam Lot in zijn armen en gaf hem een zoen, zoals zijn vader een zoenkust. Hij hield hem even tegen zich aan, schudden hem flink de hand. Kom Lot, beste kerel, wees flink. Arme mama, zei Lot. Zijn ogen stonden vol tranen, hij was hevig aangedaan. Wanneer ga je weg, vroeg hij stein? Morgen. Hoe laat? Om negen uur, na Parijs. Ik kom aan de trein. Ik ook stein, zei Elie. Zei kust hij hem, hij wilde gaan. Maar hij werd gebeld en Anna kwam de trap af. Ik heb Tante Therese niet durven storen, zei ze. Ze ligt zo in gebed verdiept dat... Kijk, meneer Lot, daar is uw mama en je Engelse broer. Verdomme zeste stein tussen zijn tanden, ik kan haar niet meer zien. Stein, speekte Elie, ze had medeleide met Lot. Hij zat neergezonk op een stoel en hij kon zich niet houden. Hij weende, ook al wist hij dat het niet flink was. Anna had opengemaakt en mama Ottili en Giel kwamen binnen. Ze kwamen in de gang stein tegen. Ze zagen elkaar in de ogen. Giel tikte aan zijn pet, als voor een vreemde. Ze liep al kanden voorbij zonder een woord en Stein ging de deur uit. Zo was zijn afscheid van zijn vrouw. Hij zag haar nooit meer terug en met hem was voorbij gegaan... ...met alle laatste wat haar gebleven was van geheel haar liefde leven. Ik kom horen hoe mama het maakt, zei mama Ottili tegen Elie, tegen Anna. En Giel zou zo garen eens een groot moeder eens zien. Maar mama ligt nog altijd de bed niet waar, Anna. Ze kwam in de voorkamer binnen. Ach, Lot, jongen, wat heb je? Niets, moedertje, niets. Waarom kijk je zo treurig? Heb je gehaald? Nee, Moetje, nee. Een beetje slappe zenuwen, meer niet. Dag, Hugh. Daar heb jij geen last van, niet waar, behoort je, van slappe zenuwen? Nee, jij grint zeker nooit zoals ik, als een oud wijf. Lot herwon zich, maar zijn ogen zagen vol weenmoed. Ze zagen zijn moeder aan en zijn broer. Zijn moeder, ze gaf niet om haar kleren... en daarom trof het hem dat ze in Londen zich had laten maken... een korte talerrok en een mandeltje. Eenvoudig zwart laken, maar dat gegote zat... om haar nog jong en rankfiguur. Terwijl in haar hoed een jeugdiger lijn zich boog, dan hij gewoon was op haar nog zo aardig grijsblond cruisahaar te zien. Zij was 60 jaren. Maar zij zag er glimlachend uit, opgeloken de bijna rimpeloze gaafheid van haar glad ronde gezicht. En, oh, hij kende zijn moeder zo goed, hij zag dat zij gelukkig was. Als zij gelukkig was, keek zij zo met die blauwe onschuld van haar ogen. Zij was een oude vrouw, zij was 60 jaren, maar nu binnenkomende aan de zijde van haar Engelse zoon... had zij geen leeftijd, om een geluk waar de echte moedelijkheid verre van bleef. Een geluk dat alleen was om wat tederheid van vleiwoord en liefkozing, die van de Engelse zoon tot haar kwam. Hij zijde haar ruw, vleidingen. Hij streeelde haar ruw. En zij was gelukkig. Hij was op onder een nieuw geluk. Lot miste zij niet. Hij bestond niet meer voor haar, op dit ogenblik. Zij straalde omdat zij huw naast zich had. En Lot, die hem bij de zag, schrijnde een smacht in de ziel. Arme mama. Hij had altijd van zijn moeder gehouden en hij vond haar zo aardig en vermakelijk. En om zijn natuurlijke zachtheid en takt, was het altijd gegaan tussen haar en hem. Hij wist het, zij hield ook van hem, al was hij op dit ogenblik uit haar gedachten. Zij had altijd het meest van huw gehouden, van haar vijf kinderen. Zij had altijd het meest van trewellie gehouden, van haar drie mannen. Arme, arme mama, dacht Lot. Nu had zij haar beetje geld. Wat was een ton, als die niet goed werd beheerd? Wat was een ton, voor huw? En als die ton op was, over twee jaar misschien, waar zou arme mama dan blijven? Want dan bleef zijn mooie Engelse broer met de leuke ogen en de geschoren boven liep niet bij arme mama. En hoe zou dan haar oude dom worden? Arme, arme mama. Wat lijkt je op mama Lot, zij huw? Ja, hij leek op zijn moeder. Hij was klein als zij, had bijna haar ogen, had bijna haar mooie haren, had de snit van haar ronde gezicht. Hij was wel eens eidel geweest toen hij jong was, op zijn uiterlijk en toen hij wist dat hij een mooi blond kereltje was. Maar hij was niet eidel meer. En bij huw voelde hij zich een oud wijf. Een oud wijf met slappe zenuwen. Zo grote zijn, zo breed van schouders, zo leuk van ogen, zo lachend tegenwist van mond, zo koud te zijn van hart, zo kalm, staal van spieren en van zenuwen vooral. Om niets te geven dan om je eigen gemak en onweerstaanbaarheid. Zo rustig te kunnen leven van het geld van je moeder. En als het op was, je moeder kalm, rustig staal te kunnen over boord gooien en je eigen gang te gaan. Dat was eerst krachtig zijn in het leven. Dat was de wereld en je emoties onder je duim hebben. Dat was niet bang zijn voor wat komen ging en voor nader in de oude dom. Dat was nooit iets weten van nerveuze angst. Dat was nooit griner als een oud wijf, een oud wijf met slappe zenuwen. Ja, huw, ik lijk op mama. Een ellie lijkt weer op jou, zeg huw. En in het heel lelijk op mama Ottili, dat zeggen ze tenminste mamaatje, ze ellie zacht zij ook was treurig. Ze dacht aan de oude heer en aan stein en aan arme lot. Gebeld werd er plots boven, tweemaal, dat was voor de juffrouw. Dat het terres is boven, vroeg ellie. Ik heb haar nog niet gezien, zei mama Ottili, maar wat zou er zijn? Ho, goddogd, riep Anna, die uit de keuken kwam, ze juchte poes weg, zeker weer mevrouw, die zo raar doet, u weet wel, dan ziet ze, eilings. Ik geloof, dat mevrouw sterft, zei zij bleek, ik ga telefoneren bij de buren, om de dokter. Blijf, zei Lot, ik zal het dadelijk doen. Hij greep zijn hoed, ging. Een ontsteld is het door huiverder het huis, mama Ottili, ellie, die juffrouw, Anna, ze gingen alle naar boven. Blijf hier wachten, huw, zei mama Ottili. Hij knik ervan ja. Hij bleef alleen in de voorkamer en ging zitten, tussen zijn handen, en ving die telkens weer op. Hij dacht dat zijn moeder van grootmoeder wel niet heel veel erven zou. Het zou bitter weinig zijn en dan nog verdeeld tussen zoveelen. Hij stak een sigaret op en toen Lot terugkwam maakte hij hem open, wat Anna later heel aardig vond. Ook Lot ging naar boven. In de slaapkamer, voor de luchtigheid stond de portbrizee open en was de kamer dus één met de salon, waar de oude vrouw gewoonlijk zat, huiverde, maar gedemd de ontsteltenis. Mama Ottili kon haar snikken echter niet inhouden. Het was ook zo onverwacht vond zij. Nee, dit had zij helemaal niet gedacht. Aan het bed stond Tante Therese en het was Lot toen hij binnenkwam of hij grootmoeder zelf zag, maar jonger. Tante Therese's donkere kreole ogen, goed en Lot, weet moedig. Haare hand schetste een gebaar naar het bed. Daar lag de oude vrouw. Ze was bij haar bewust zijn. Geleidelijk was het ster verzonden strijd als het uitbranden van hun licht. De adem alleen ging sneller, hergde iets moeilijk. Zij wist dat haar kinderen om haar waren, maar wie ze waren, wist zij niet. Het waren kinderen, dat wist zij. En dan wist zij was daar Therese die gekomen was. Daar was ze dankbaar voor. Haare hand maakte beweging op het dek. Zij steende en zij Therese, Therese. Mama Therese, Therese, pit. Zij zelf vervouden de handen. Therese vond haar staf knielde bij het bed. Zij bat, zij bat heel lang. De oude vrouw, handige vouwen, lag te sterven. Lang, maar rustig weg. Mama Otulie snikte in de armen van Lot. Beneden werd gebeld. Die goeie meneer Hugo vluisterde oude Anna. Hij maakte deur open. Het was Dr. Thieles, maar er was niets meer te doen. Ziek was de oude vrouw nauwelijks geweest. Het was uitbranden als een licht. Zodat zij haar de dood van Roulos hadden gezegd. Zodat zij Takma dood, gezien had, was zij niet meer opgestaan. En had zij alleen dat grote geluk nog dankbaar genoten. Haare dochter Therese zo onverwachts te zien verschijnen aan haar bed. Niemand had haar gesproken over de dood van Takma. Maar spreken was ook niet nodig. Zij had gezien en ze wist. Zij herinnerden zich heel goed dat Therese rooms was geworden. En dat zij zelf wel eens verlangt had naar de rust van absoluutie. Zij had de rust van gebed dat door heilige zou worden opgedragen voor de troon van God en Maria. En zij had Therese gevraagd te bidden te bidden voor haar oude moeder. Zij, de moeder, wist niet dat Therese wist. Vergeten, ogen heel vergeten had zij de jaren lang geleden koorts toen zij geëld had in Therese's armen. En nu zij stierf dacht zij dankbaar dat God heel goed voor haar was geweest. Niet tegenstaande haar heel zonder geziel. Want dat niemand niemand wist. Niemand, niemand had ooit geweten. Nooit had haar kinderen geweten. Straf had zij ondergaan in zich. Straf van vroeging, te lange oude jaren meegetorsst. Straf had zij ondergaan met schrik die haar zijne schim had gegeven. Bloedend reisende in de hoek van de Kamer. Enkele keren in jaren in de hoek bij de étagéren. O, straf had zij ondergaan. Maar God had toch meedeleidig had. Niemand, niemand had geweten. Niemand, niemand wist. Zou ooit weten. Nu stierf zij handige vouwen en Therese die het wist hoed doen, bad. Zacht steunde zij haar adem weg de oude oude vrouw. Lang, lang steunde zij haar adem. Door de Kamer braken de snikken van Ottulistijn en steunde de adem de oude vrouw. Buiten weend de dooi aan de ramen. Einde van hoofdstuk 11 van deel 2. Een opname van Karole Jansen Rotterdam 16 oktober 2007 www.karolejanse.nl Hoogstuk 12 van deel 2 van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karole Jansen. Van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coupéres. Deel 2 hoofdstuk 12 Ach, weende Anna. Hoe lang sterft de oude mevrouw? Hoor, daar wordt gebeld. Die goede meneer Hugo die lieve jongen heeft me een grote hulp mevrouw Ottuli. Hoort u, hij maakt weer open. Inderdaad, maakt de hiel beneden open. En het waren kort na elkaar Harald, Dana, Floor, Stephanie en Anton, Ina, Der Boerk en Van Velis. Lot had hem bij de buren ge telefoneerd te komen omdat groot mama stervende was. Ook Tante Ardell kwam. Zij kwam de trap op even van achter het bedgordein de laatste blik slaan op de oude vrouw. Hij ging weer terug naar beneden. Tot in de beneden voorkamer hoorden zij het steunen van de laatste ademen. Zij had alleen gezien dat korte ogenblik de rust van die stervende moeder en naast haar bed Therese die zij een jaar niet had gezien biddende en niet opziende. Beneden was Harald Derks gezonken in een stoel. Hij leed onduldbare pijnen zijn gezicht was in smart vervrongen en voor zich zag hij zijn eigen sterfbed. Oh, dat zou niet lang meer duren. Hij leed de laatste tijd te veel en dat hij opleef was om zijn zelf bedwang. Daan Derks stond voor hem en hij zeide, fluisterend aan Harald's oor Harald, Harald, het is goed dat mama sterft en ze sterft rustig naar het schijnt. Ja, ze stierf, ze stierf rustig. Aan haar bed bad Therese. Therese die niet wist meende Harald. Niemand, niemand wist dan hij zelf en dan. Het ding, het ding ging voorbij. Hoor, boven steunde zijn moeder haar laatste adem en weg en bij ieder een adem ging het ding. Ging het ver, dan sleepte het zijn mistige sluier. Bladeren ritzelde, dooitraande weende neer, schimmerdreigde wel achter de stammen, maar het ding, het ding ging voorbij. Oh, jaren, 60 jaren lang had hij het ding voorbij zien slepen, zo langzaam, zo draalende langzaam alsof het nooit voorbij zou gaan alsof het eeuwig talmen zou te lang voren naar het einde smachtende mensen leven. 60 jaren lang had hij het zo gezien, het ding had het hem in de ogen gestaard. Hoor, mama steende hoger op, heftiger een pose, zij hoorde othelie heviger snikken. De juffrouw kwam beneden. Daar stonden, zaten de kinderen, zij alle mensen van leeftijd. Het is gedaan, zij de juffrouw zacht. Zijn weenden, de oude mensen, zij omhelst elkaar. Tante Floor gielde uit, ja, kassiaan, de goeie mama. Doorgeheel het huis huiverde de aandoening van de dood die was gekomen en ging. Harald Dirk staarde, zijn smacht ogen pealde uit, maar bewoog niet in zijn stoel. Het ding, het vreselijke ding, hij zag het. Ze wenden zich bij de eindbocht van zijn jaren jarenlange eindeloze weg en het storte weg in een afgrond. Het was verdwenen. Alleen een mist, als het waas van zijn nevelsluien wappende voor Harald's ogen. Ho, god, riep Ina, papa valt flauw. Ze greep hem in haar armen. De donkere middag viel. Eén voor één gingen naar boven de kinderen en zij zagen de oude moeder. Zij lag in de rust van de dood. De porcelijnige vlak rimpel en vlakkeleert van haar gelaat vlakte vage in de schaduw op het wit van het kussen, maar was even getrokken in een emotieloze rust. Haare handen waren gevouwen. Zo was hij gestorven. Aan het bed knielden terreizen. Einde van hoofdstuk 12 van deel 2. Een opname van Karole Jansen Rotterdam 16 oktober 2007 www.karolejansen.nl Hoogstuk 13 van deel 2 van van oude mensen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opname zijn vrij van uteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voor gelezen door Karole Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coupérez. Deel 2, hoofdstuk 13. De kamer was matig gestookt. De gordijnen waren half toe en Lot had rustig geslapen voor het eerst na zijn crisis van koorts. Het was zijn oude eigen kamer in huis en nu hij wakker werd, tasten zijn vingers na een lomen weldadige pose naar de brief van Ellie die zij hem geschreven had uit Sint-Petersburg. Hij haalde de brief uit de enveloppe en las over en weer over tevreden dat zij hem uitvoerig schreef en vol moedig enthousiasmus geen. Toen zakten zijn hand die koud werd en verstopten zich onder de dekens. Hij lag wel zachtjes tevreden na zijn eerste rustige slaap en zag de kamer door. De kamer die Steinhem al jaren geleden had afgestaan op dat hij rustig werkte kon met zijn boeken zijn biblioloos om zich heen. De enige gezellige kamer in huis. Nu, lang zou hij ze niet meer bezitten. Steinhem was weg en mama zou het jaar huur nog uitbetalen en de meubels verkopen en met huw meegaan naar Engeland. Lot voelde zich zwevend maar rustig en zonder koorts waardelijk beter dan hij zich beurs was in langer geweest zijn. Hij was wel tevreden om de laute in bed terwijl het buiten, eerst nu hoorde hij dat ratelend regende. Maar hij in bed en rustig vond die regen niet ongezellig. Op zijn nachttafel naast hem stond water. Stond het flesje kininecapsules een bord met wat mooie druiven en zijn bel. Hij plukte een paar van de druiven en zoog ze uit en belde toen. Mama Ottili kwam binnen, angstig. Ben je wakker Lot? Ja moest je? Je hebt geslapen? Ja, ik voel me goed. Oh Lot, je was gisteren en eergisteren zo akelig. Toen heb je geëild en toen heb je geroepen om je vader en om Ellie. Ik wist niet wat te doen, mijn jongen. En eindelijk. Eindelijk? Nee, niets. Je hoes nog heel akelig Lot. Ja, ik heb kou gevat. Dat weten we nu wel. Dat gaat erover. Zo draai ik uit het beroerde land ben. Zo draai ik ben in Italië. Kom, ik zou nog maar niet aan Italië denken. Zo draai ik beter ben, ga ik eerst en dan ga ik naar Rome. Wat zal je daar nu doen, zo alleen? Ik heb oude vrienden. Kennen ze? Ik ga er werken. Is Hugh thuis? Ja, hij zit op zijn kamertje. Hij heeft de kamer van Steen? Ja, natuurlijk. Welke andere kamer zou je willen hebben dat ik hem gaf? Nu Steen op reis is, mag ik mijn kind toch wel bij me hebben? Ik zou eens met Hugh willen spreken. Wilt u vragen of hij hier komt? Zal dat je niet vermoeien, Lot? Nee moest je, ik heb rustig geslapen. Moet je Hugh alleen spreken? Ja, waarover? Over u. En mag ik daar niet bij zijn? Nee, je mag ook niet aan de deur luisteren, beloof je me dat? Wat heb je met Hugh te praten? Ik zeg u, over u. Toe, vraag nu of hij hier komt en laat ons dan even alleen. Heb je heus geen koorts meer? Ze voelden aan zijn voorhoofd. Leg eerst het termometer aan. 36, zeiden zij, na tien minuten. Ziet u wel? Ik voel me ook lekker. Zijn je druiven lekker? Ja. En ze ging aarselend, eindelijk. Ze had nog meentemd te zeggen dat hij eergisteren zo ziek was geweest dat hij om zijn vader in Ellie geroep had, zo dat zij Hugh had laten telegraferen aan paus. Dat paus was uit Brussel gekomen. Dat paus hem eergisteren nacht al gezien had. Lot had zijn vader niet aan zijn bed herkend. Maar zij vond het moeilijk dat alles te zeggen en ging. Na een paar ogenblikken kwam Hugh binnen. Stevig in zijn geruid buis en zijn kuiten onder zijn fietsbroek en hij vroeg, ben je beter, Lot? Ja, Hugh, ik ben heel veel beter. Ik wou eens met je praten, Hugh. Vind je dat erg vervelend? Nee, Lot. We hebben toch wel altijd met elkaar over weg gekund, niet waar, broertje? Zeker, Lot, altijd. Nu, het is misschien wel geweest dat je al heel weinig in de weg hebt gelegd, maar hoe het ook is geweest, je was altijd een goede kerel. Dank je. Vermoeit dat je niet te praten, Lot? Nee, kerel, ik vlang zelfs met je te praten. Hugh, ik wou je iets vragen. Wat, Lot? Mama gaat met je mee naar Londen. Ja, Lot, ze wou eens met me meegaan. Zie je, John en Iksie naar Nooit en Mary komt gauwen uit Indië. Zeker, ik kan me het best begrijpen dat zij haar andere kinderen ook eens wil zien. Hugh, ik wou je alleen dit vragen. Wees lief voor haar. Maar ben ik dat dan niet? Maar blijf het ook, Hugh. Ze is een groot kind. Ze heeft behoefte aan veel vriendelijkheid die naar haar toekomt. Zie je, ik ben het meeste met haar samen geweest met tussenpozen, 38 jaren lang. Jij bent al meer dan 10 jaren weg uit huis en nog was je meer bij je vader dan hier. Je kent mama dus weinig. Oh, ik ken haar genoeg. Ik vind wel, zei Lot Mat. Je kent haar misschien genoeg, maar probeer lief tegen haar te zijn, Hugh. Zeker Lot, dat zal ik. Dan ben je een beste kerel. Zijn stem zonk, moedeloos. Maar zijn hand geeft Hugh zijn hand. Ach, waarom aan te dringen? Wat voelde die sterke, coole jongen met zijn leuke ogen en zijn lach aan de mond zonder snor, anders dan dat mama geld had. Een ton en meeging naar zijn land. In de stevige hand van Hugh voelde Lot zijn eigen vingers als niets. Zo dun, zo dun, was hij in een week zo maag er geworden. Hugh, geef me eens even dat spiegeltje. Hugh gaf hem het spiegeltje aan. Trek het gordijn eens wat hoger. Hugh deed het en Lot spiegelde zich. Ja, hij was maag er geworden. Maar hij zag er ook heel slecht uit omdat hij niet geschoren was. Hugh, als je nog uitgaat vanmiddag fietst even bij Figuaro aan en zegt dat hij bescheren komt. Ja, Lot. Lot legde het spiegeltje neer. Heb je een brief van Ellie, Lot? Ja, Hugh. Het is flink wat ze doet. Ja. Je zou zeggen, een Engelse vrouw, zei Hugh, bijna bewonderend. Ja, zei Lot zacht. Zeker, net een Engelse vrouw. Maar beneden klonk ongewone stem en Lot luisterend verwondende heel erg zich dat hij menen terkennen de stem van zijn vader, van paus, spreken het tegen de meid. In bed. Hugh, is het mogelijk? Is dat mijn vader? Ik geloof zo, zei Hugh, lakoniek. Is dat papa? Hoe komt hij heer? Heer in huis. Ja, zei Hugh, toestemmend. Je bent nu weer een heel heer, maar eergisteren eilde je. Je riep om hem. Toen heeft moeder gezegd, telegrafeer. Ik telegrafeerde. Hij is een oogblik aan je bed geweest. Hij was in de buisel, maar toch zag hij paus nu voorzichtig binnenkomen. Jonge, vader. De paus was het bed bruskgenaderd, nam Lot's hand, toen bleef hij stil. Zeker een uur. Hugh was gegaan. Zeker een uur zonder woorden. Het scheen dat Lot was in slaap gevallen. Hij ontwaakte na die lange stil, dan zei mama, heeft u getelegrafeerd. Eergisteren, ik ben dadelijk gekomen, je herkende me niet. Heeft u mama gesproken? Nee. Gezien? Nee. De meidzijmen, toen ik eergisteren weg ging, dat ze me zou waarschuwen in het hotel, als er iets met je was. Gisteren, toen ik kam, slip je. Waar is Ellie toch? Weet u niet? Wat zou ik weten? Lot had het ogen gesloten weer. De oude heer Paus bleef stil vroeg niet verder. Lot's hand in zijn hand. En weer was er een lange, zuizen stilte. Hij stond met zijn bruske blik her en der, her ademend, omdat Lot niet zou sterven. Hij was in dit huis vroeger nooit geweest. Hij had mama Ottili, zei dat jaren en jaren niet gezien. Ook nu had zij zich niet vertoond. Toch had hij even achter een deur haar stem, dadelijk gedemd, overhoord. En het had hem even ontroerd, die stem, die stem van vroeger te horen. Oud zou zij zeker geworden zijn, maar die stem achter de deur was dezelfde, de stem van Ottili, zijn vrouw. Oh, wat was zij lief en mooi geweest toen hij haar getrouwd had, toen zij een meisje geweest was van even twintig. En wat waren zij, niet tegenstaande en driftig woord nu en dan, toch nog gelukkig geweest. In Indië met hun twee kinderen, Ottili eerst en Lot daarna, een paar jaar slecht. Toen had zij die ploord ontmoet. Trevelli, de vader van die jongen die hij even daar had gezien met zijn bedroer, de Engelse smool. En Sedert, had hij haar nooit meer gezien. Hoe lang was het geleden? Hij reekende het uit. Het was vier en dertig jaren geleden. Zijn kleine Ottili was een meisje van zes geweest. Lot, een ventje van vier. Twee zulke dotten van kinderen, zulke mooie lieve kinderen. Na de scheiding waren ze niet toegewezen aan haar, ze waren hem toegewezen. Maar Lot hield zo van zijn moeder en toegegeven had hij later. Na enkele jaren, dat de kinderen langere tijd bij hun moeder konden blijven. Wat ze gedaan had, ze bleef toch hun moeder. Kleine Ottili was heel lang met hem samengebleven soms. Lot bleef weer langer bij zijn mama. Het was heen en weer trekken geweest voor die arme kleine, die geen vast ouderlijk huis meer hadden. Toch had hij zijn kinderen altijd blijven zien en kennen en hij bewonde de kleine Ottili omdat ze al grote Ottili werd en mooi werd. Maar hij was altijd dol op zijn Lot geweest. Al was hij een teer, blond ventje. Daarom en omdat hij zo leek op zijn moeder dat het alleraardigst was. Daar lag nu de arme kerel. Waar was zijn vrouw? Waar was Ellie? Nog eer gisteren, nog gisteren had hij haar gezien. Wat was gebeurd? Nu zat hij daar al meer dan een uur aan het bed van Lot. Lot's hand in zijnen. De jongen lag weer met dichte ogen. Toch zeiden hem een druk van die dunne, kleine, fijne hand dat hij niet sleep, alleen maar uitruste. Stil liet vader liggen zijn zoon. Met een zakdoek veegde hij het zweet van Lot's voorhoofd af. Nu hij transpireerde goed. De huid voelde ontspannen aan. Geduld nu maar hebben, tot hij weer lust had te praten. Geduld nu hebben om toch te weten waar Ellie was. God dank, dood ging de kerel niet. Zoals Paus wel een oogmelijk had moeten vrezen. Maar hij had een pakje uitgetrokken. Wat was zijn gezicht smal geworden en hij kon al niet heel veel velen. Wat zag hij er jongetjes uit voor zijn jaren. Al grijsde hem zijn bloed. Hij had altijd veel van hem gehouden. Om zijn zachter rustige karakter. Zo heel anders dan dat van zijn moeder. Zo rustig en zacht was hij zeker verwoorden omdat hij niet sterk was. Als de scène zo dik was in huis losbarsten was hij als kind, maar kalm gaan zitten in zijn hoekje tot de scènes over waren gestormd. Maar wat was er nu toch met Ellie gebeurd? Lot opende eindelijk de ogen, maar de oude man dors nog niet naar Ellie vragen. Maar de oude man dors nog niet naar Ellie vragen. Als het iets treurigst was, iets dat hij toch niet denken kon, dan kon hij het lot niet vragen. Dan zou het de arme jonge weergeheel van streek brengen misschien. Hij wist hem dus alleen het voorhoofd af met ode cologne die hij zag staan en zeiden Ben je beter, Kerel? Ja, vader. Een heleboel beter. Het is me zo vreemd dat je daar zit, maar ik vind het heel gezellig. Ben ik zo ziek geweest dat mama heeft getillegrafeerd. Ik wist het zelf niet. Ik ben wakker geworden vanmorgen en voelde me wel heel slap, maar rustig. Het is koorts geweest, ziet u? En dan heb ik zwaar kou gevat in dat behoorde winterweer hier. Een bronchieten. Maar hij volstrekt niet erg hoor, wat influenzen er doorheen, niets bijzonders. Met oppassen word ik krouw beter. Ben ik beter? Dan ga ik naar het zuiden, naar een zus-otelie. Die is nog altijd met haar aldo. Ja, daar is nu eenmaal niets aan te doen. Trouwen doen ze toch niet. Nu zit je nu aan mijn bed. Nu, nu dat je toch bent oude, blijf je maar in de naag tot ik beter ben. Heb je geen bagage meegebracht, dan koop je je maar een paar hemden en een tandenborstel. Nee, ik laat je nu niet weer gaan. Mama hoef je niet te zien, als je dat niet prettig vindt. Als er eenmaal zo dol is geweest je te laten telegraveren en je er schrik op het lijf te jagen, moet ze er ook maar de last van hebben als het tenminste last is. Trouwens, heel lang zal ze niet blijven. Praat niet te veel jong. Nee, het vermoeit me niet. Zo'n slap door te kletsen, dat kan ik wel. Langs al mama niet blijven. Je weet niets, ik zal je vertellen. Stijn is op reis. Misschien voor altijd. Mama heeft van oude meneer Takma geerft. Ja, ze heeft een ton van hem geerft. En ze gaat nu met Huw naar Engeland. En daar zal ze blijven. Met Huw. Ik denk, zo lang als de ton duurt. Zo, ach, ze is een moeder. Mest de vader, beklaag haar niet, nog niet. Ze is heel gelukkig op het ogenblik. Ze is dol op haar Huw. Ik ben ziek moeten worden om haar te herinneren dat ze nog een lot had. Maar ze is heel lief voor me geweest. Ze heeft me opgepast, denk ik. Heus, ze is heel gelukkig. Over een paar jaren, als de ton op is, komt ze misschien weer bij mij. Maar jij, Kerel, kan aan niets, eerst wat zon in ademen en dan naar Italië werken. Maar, oh ja, ik herinner me, ik heb u nog niets gezegd. Hij sloot de ogen, maar drukte zijn vaders hand. Er werd geklopt, de meid kwam aan de deur zijden. Meneer, meneer Lot, daar is de barbier. Mijn vrouw vraagt of het u niet moe maakt. Nee, zei Lot, laat hem boven. Lot, zei Paus, ben je niet te moe? Nee, ik soefereer onder haar zo uit te zien. De barbier kwam aarslend, maar glunder binnen. Hij had een joviaal rond gezicht. Kom maar, Figaro, zei Lot. Wel, meneer, krabbel je bij. Dat is een hele week dat ik je niet heb gezien. Maar ik heb wel gehoord dat u ziek was. Paus, ongeduldig, liep door de kamer rond. Hij zette zich boos bij het raam. Figaro, zei Lot, scheren mij heel netjes, niet waar, want met die bar ben ik afschuwelijk. Ja, daar, op de wastafel vind je alles. Ik heb uw eigen mes meegebracht. Dat is goed, Figaro. Het doet mij plezier je gezicht weer te zien. Is er niets gebeurd van belang? Ja, het is me een welles, je fluvelen zwaart over mijn wank te voelen glijden. Eigenlijk doet het jevel een heleboel goed je in een week het niet te scheren. Heerlijk je zo glad aan te voelen. Meneer die daar zit, Figaro, dat is mijn vader. Maar die scheert zichzelf, reken niet op zijn klandisie. Zeg, Figaro, nu moest je eens uit die kast, uit die la, een ander hemd vormen halen. Ja, zo'n zijde hemd, met die blauwe streepjes. Dat is soepel als je ziek bent. Ja, wees nu maar eens even vallet de genre, Figaro. Held me, zo. Gooi het vuile hemd in de wasmand. Een schone zakdoek wil ik wel. Kom je me nu mijn haren wat op? Je vindt daar odekinien. Natte handdoek voor mijn handen. Kerel, ik voel me als een gommeu naar dat allererste toilet, dank je wel hoor. Morgen terugkomen meneer? Ja, doe dat maar. Nee, laat ons zeggen overmorgen, om de huid te sparen, weet je? Overmorgen, dag Figaro. De barbier ging, pauzeijden. Lot, hoe kan je toch zo mal zijn? Vader, kom nu hier zitten. Kijk, ik ben een ander mens. Ik voel me herleef met mijn zachte vel en met mijn zijde hemdje. Tek me nu eens lekker toe in mijn rug. Snoep een paar druiven. Oh ja, je wou weten. Ik herinner me, je weet nog niets. Ik zal je zeggen, vader, Ellie is in Sint-Petersburg. Ellie is in Sint-Petersburg? Ja, vader. Wat doet ze daar? Dat zal ik je vertellen. Hebben jullie gekibbelt? Is ze weg? Is Ellie weg? Heb nu geduld. Wat ben je toch een ongeduldig oude man? Nee, we hebben niet gekibbelt. Ellie gaat naar de oorlog. Ze vervoegt zich in Sint-Petersburg bij het rode kruis. Ellie? Ja, mijn god. Waarom vader? Het is haar een roeping. Ze voelt dat ze dat doen moet. Het is mooi dat ze dat doet. Ze heeft veel met me gesproken. Ik heb niet gemeente haar tegen te moeten houden. Ik ben met haar geweest bij de Russische gezand. Ik heb alle maatregelen met haar samengedaan. Ze is heel sterk en heel flink en ze is nog flinkker geworden dan ze was. Vroeger heeft ze arme zieken verzorgd. Verpleegd. Vader, ik heb haar gezien in Florence. Een automobil overreedt een kleine jongen van zes jaar. Ze heeft het kind opgenomen in haar armen, het in een rijtaar gezet en is er mee naar het dokter gereden, terwijl ik bijna flauw viel. Of ze bij het rode kruis zal blijven. Ik weet het niet, maar ik ben overtuigd dat zij zo langzaar blijft zich met heel haar kracht zal wijden. Vader, zo is ze nu eenmaal. Zo is de richting, de lijn van haar leven. We hebben ieder weer een andere lijn. Trouwen en twee lijnen willen doen samensmelten volgens wettelijke bepalingen is eigenlijk toch onzin. Aldo en Ottili hebben gelijk maar al ben ik met Elly volgens wettelijke bepalingen getrouwd. Ze is vrij. Alleen, ik hij is weeg, toen vervolgde hij. Ik heb haar wel ondergeleden dat ze weggest gegaan. Wie weet voor hoe lang. Ik houd innig, innig veel van haar. Ik mis haar, nu ik haar gehad heb. Verdomme meid riep paus. Lot nam zijn vaders hand. Niet zo spreken vader. Verdonde vrouwen riep paus. Ze zijn alle, ze zijn allemaal hij kon niet uit zijn woorden komen. Nee vader, ze zijn niet allemaal. Ze zijn ieder weer wat anders. En wij ook. Niet zo praten van mannen en vrouwen. We zijn allemaal armen, zoekende, dwalende mensen. Laat haar zoeken, dat is haar leven. Al zoekende doet ze mooie, goede dingen. Meerder en beter dan ik. Kijk, lees haar brief. Ze heeft me geschreven uit Sint-Petersburg. Nee Lot, ik wil haar brief niet lezen. Haar plaats is bij haar man. Vooral als die ziek is. Ze weet niet dat ik ziek ben. U wil haar toch niet telegraferen dat ze uit Sint-Petersburg overkomt. Zoals u uit Brussel is gekomen, omdat ik wat koorts heb gehad. Vader, veroordeel haar niet. Jawel, ik veroordeel haar wel. En ik veroordeel jou ook niet als een man hebt gedwongen bij je te blijven. Lot voude zijn handen. Vader, zei hij zacht, spreek zo niet. Spreek zo niet. U doet me zo'n pijn. Ik heb al zo'n pijn gehad. Geen pijn, maar verdriet. Verdriet. Een grote snik door schokte hem en hij barste in tranen uit. Mijn jongen, mijn beste jongen. Vader, ik ben niet flink, maar ik wil het proberen te zijn. En calm en rustig. Blijf een tijd met me samen. Mama gaat met Hugh naar Engeland. Hoor papa, ze zal Stijn nooit meer zien. Hij is weg, voorgoed. Nu zijn geld heeft en Hugh heeft, is iedereen overbodigd voor haar. Ik ook. Blijf met me samen. Ga mee naar Nice. Ga mee met me naar Italië. Laat me niet over aan mijn verdriet, maar laat ons er nooit meer over praten, zit u en veroordeel nooit meer Ellie als u goede vrienden met me wil blijven. Zij doet als ze moet zijn stem verflinkte zich en oude pauze verwondelde zich over de kracht waarmee hij zijn laatste woorden gezegd had. Ja, hij verwondelde zich. Dat was zeker een ander geslacht aan het zijnen. En het waren ideeën, opvattingen, toestanden waar hij totaal niet bij kon. Niet trouwen in de kerk, na enkele maanden huwelijkst dulde dat je vrouw gaat bij het rode kruis. En wel verdriet erover hebben, dat ze je verlaat, maar vinden dat het niet anders mocht en het waren toestanden, opvattingen, ideeën zo ver van de zijnen dat ze hem in zijn opstuivende verontwaardiging over wat Ellie gedaan had warrelde voor zijn ogen en dat hij zich voelde van een ander geslacht van een andere tijd. Onmerkbaar haalde hij zijn schouders op, maar uiting wilde hij niet meer aan zijn zogeheel andere en zeker oude wetsen gevoelens geven en daarom antwoord hij slechts toen Lot herhaalde. Blijf je met me samen? Ja jongen, ik blijf bij je. Dat was de enige kritiek die hij zich veroorloofde. Lot zuchtte op, ademde diep en liet zijn hand in zijn zwaarders hand. Enige ogenblikken daarna merkte de oude man dat Lot sliep. Uit de losse vingers van zijn zoon bevrijden hij zijn hand op de tenen sloop hij de deur uit. Lot merkte het niet. Op de gang bleef oude pauze staan. Ja, het warrelde voor zijn ogen. Zo had hij niet lief gehad met zoveel wijsgerige zelfbeheersing en begrijpen de zeel van de ander. Anders had hij lief gehad, vuuriger, zinnelijker, woester, invoudiger en mannelijker. Nu, na jaren, was hij in het huis van zijn vrouw en hij voelde dat, al was zijn oud, hij haar nog altijd lief had. Dat hij haar altijd had lief gehad en langzaam aan, niet meer woest zinnelijk en vuurig toen de oudere jaren doofde. Maar lief had gehad, altijd. Besluitloos bleef hij staan. Wat zou hij doen? Hij was tussen blijven in dit huis en wegstormen de regen in. Hij had niet meer in los ziekenkamer kunnen blijven. De lucht benouwde er hem. En, bruskman die hij was, had hij behoefte naar wat hij gehoord had, zich te bewegen, zich te schudden, zich te schudden uit de warreling die remvreemde ideeën en opvattingen. En toch, langzaam ging hij de trap af en zijn hart bonste als van een jongen man. Waar zou zij zijn? Daar. En dan hoorde hij haar stem in jaren niet meer gehoord. Dat gehate Engels spreken met haar zoon, met haar zoon Hugh. Zij lachten, zij lachten samen. Zijn stem klonk vleierig en ruw liefkoosend. Haar stem klonk ook klonk als zij altijd geklonken had. Zo innig, lief en verleidelijk. Was zij wel ouder geworden. Een woeste chaluzie, onstuimig bruiste in hem op om die zoon, die niet zijn kind was. Die zoon, die hij in twee seconden gezien had. Die zoon, die leek op zijn vader. Trevelli. Hij balde zijn vuisten. Hij balde zijn vuisten. Met die vuist had hij de deur willen open slaan en willen binnen stormen. Woedende woorden zeggen, woedende dingen doen. Maar nee, maar nee, het was alles, alles voorbij. Bedenk toch, er waren jaren overheen. Zij was 60 jaren. Zo konden haar zich niet denken. Zij was gelukkig, had Lot gezegd. Zo lang haar geld duurde. Zij was 60 jaren, maar zij bleef een kind. En eerst later, als hij een heel oude vrouw was, wie weet, misschien ziek, gebroken, ellendig, nadat haar geld door die jongen was opgemaakt, dan... Hij trok de voordeurgrendel open, stond op straat in de regen. Heel zacht trok hij de deur dicht. Oh, hij kon hier niet meer terugkomen. En weer achter die dichte deur haar stem horen. Hij zou Lot uit zijn hotel schrijven dat hij zeker bleef met Lot samen. Samen met Lot zou reizen, maar dat hij niet meer terug kon in het huis zijn moeder komen. Nu Lot beterende was. En dat hij hem afwachten zou in Brussel om samen te gaan naar het zuiden. Einde van hoofdstuk 13 van deel 2 Een opname van Karola Jansen Rotterdam 16 oktober 2007 www.karolajansen.nl Hoogstuk 14 van deel 2 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coupéres. Deel 2 hoofdstuk 14 Het waren de zonnegedagen in het laatst van april in Naples en Lot uit zijn kamer over de groen gelakte palmen heen zacht de zee blauwstrekken een rustige azurechte vlakte die zich verder naar de einde toe verwaast de imparelemist waaruit dromen eigenlijk kastelamaren oplekten met schellere vierkante witte vlekjes. Hij keek uit zijn hoge raam een beetje moe naar zijn gesprek met Stein die juist als weg gegaan en die lang bij hem had zitten praten. Hij was blij geweest Stein te zien zich verlaten voelende na het vertrek van de oude je paus die terug was gegaan naar Brussel. Na twee maanden met Lot zijn samen geweest. Ja, de oude heer had het niet kunnen uithouden. April in Naples was hem om te bakken, terwijl Lot jou zo zalig aandeed en hij zich weer helemaal beter voelde. Dat was met papa een gezellige tijd geweest. Ze hadden grote toeren gemaakt in de campagne van Rome en de laatste tijd in de omstreek van Naples. En dat veel in de lucht zijn zonder zich te vermoeien had Lot veel goed gedaan. Hij voelde zich iedere dag sterker worden. Toen had de oude paus hem alleen gelaten. Lot zelf had er op aangedrongen dat papa ging. De zon gestoofde zuidelijke lente en diete Naples. Lot was bang geweest dat de oude heer er ziek van zou worden, hoe krassen man hij ook was. En oude paus was gegaan, verdrietig dat hij Lot alleen moest laten. Maar tevreden over die tijd samen en over die goede harmonie die er bestond tussen hem en zijn zoon, zo heel hem. Dat was alles om Lot's karakter. Hij gaf er Lot alle de eer van, want hij was een bruske wat ruwe, autoritaire man. Maar Lot, met zijn smedige zachtheid en zijn lachje, niet al te skeptisch verheffende natuurlijk weg alles wat botsing zou geven, of disharmonie tussen een oude vader en een nog jonge zoon. Ja, Lot was blij geweest dat Stijn reisende een paar dagen in Naples gebleven was. Al had Lot enige kennissen in Naples die hij geregeld was. In Stijn had hij teruggevoeld iets van huis, iets van land, van familie. Het was goed uitgekomen dat Stijn kwam, nadat Lot's vader verdrokken was. Zo was er geen pijnlijke ontmoeting mogelijk tussen die twee mannen van zijn moeder. Al konden ze elkaar ook niets verwijten. Meneer Trevelli was tussen hen in. Maar Lot was wel moe na zijn gesprek met Stijn. Het dwarralde hem voor de geest. Het dwarralde hem voor zijn ogen die staarend uitzagen naar de Witte Veerstad, Castellamare de Veerte. Stijn had hem zoveel gezegd, zoveel geopendbaard dat hij niet wist dat Lot zonder Stijn denklijk nooit zou hebben geweten. Iets waar aan hij vreemd was, dat hem vreemd was. Maar dat hem toch allerlei, allerlei dingen deed aanvoelen en aanzwemen en begrijpen. Plotsling, plotsling. Gevoelens van kind afondervonden in het kleine huis op de Nassolaan het huis van groot mama. Ja, Stijn in de vertrouwelijkheid van dit samenzijn na eerst met elkaar gedejuneerd te hebben had aan Lot verteld van de brief. De brief die hij al verscheurd gelezen had met Adeel Takma in het kantoor van de oude heer. En Lot in stupefactie had alles gehoord. Lot wist nu. En meende hij wist alleen met Stijn en met dan de Adeel. Hoe vreselijk die passies van vroeger van haat, van hartstocht, van moord. Nog zag hij in de smalle salon ieder aan een raam zitten die twee heel oude mensen en wachten. Afwachten, afwachten. Nu, nu was het gekomen dat wat zij zoveel jaar afwachten. Nu waren beide dood. Oh, zo oud te worden onder zulk een zwaar levensgeheim. Hij zou het niet kunnen, hij vond het vreselijk. En staarende moe in de parel middag verte die ter roze perpere begon van afschijn uit zonnezinken voelde hij, het klein kind van die noordenaars, over zich de angst reuzachtig als een nog onzichtbare maar al voelbare, wijdvlerkeke, verschaduing dalen. De angst voor de ouderdom. Oh god, oh god zo oud te worden zo af te wachten, zo langzaam de dingen te zien voorbij gaan. Het benam hem zijn adem en hij rilde en hij sloot het raam. Zag zo uit. Oh, hij had niet de hartstochtelijkheid die in die oude mensen geweest was. Zijn ziel van half tint zou nooit zich tot wat ook van hartstocht laten verleiden. Zijn skeptisch ontkrachtigde natuur van levensdeletant zag te veel met een maar even bitter lachje de hevige dingen van het leven aan. Vond ze nutteloos, vroeg zich af, waarom. Zo zwaar levensgeheim, nee, nooit zou hij het behoeven te torsen, maar er was zoveel anders van weemoed, van still leiden om eenzaamheid, dat hij de angst schaduend over zich voelende zinken zich afvroeg, god, mijn god, kan ik nog zo oud worden, zo oud als die oude mensen geworden zijn. Is het mogelijk dat ik zo langzaam verdorgen en verwelk afsterven en mij voortslepen en altijd met dat geknag aan mijn hart en altijd met dat eenzame leed een leed dat ik nog niet uit zeggen kan, aan niemand, aan niemand, zelfs aan stijn niet, omdat ik niet veroordelen wil, omdat ik niet veroordelen kan, omdat Ellie voor zich gelijk heeft, omdat zij leeft in wat zij nu doet en zou kwijnen, bleef zij altijd bij mij, aanwien zij zij zich nutteloos voelt, doeloos, doeloos. Oh god, nee, nee, niet oud worden, jong te sterven, jong te sterven, en niet ieder jaar meer en meer de angst te voelen druk op, zijn kleine eidelen en voor wat komen zou, zo kindelijk bange ziel, en niet ieder jaar meer en meer de knaging aan zijn hart te voelen knabbelen, als een beest dat het in hem wegvrat en niet jaren, jarenlang dat stille leed in zich te voelen wenen nooit uitgezegd en aan niemand getoond en kwam zij terug zelfs aan Ellie niet omdat hij met een glimlach haar dan zou willen verzekeren dat hij haar begreep in haar aspiraties en ze eerbiedigde en ze goed vond en mooi nu was om hem heen de eenzaamheid zijn vader was heen, stein was heen Ellie, ze was zo ver in een sfeer waar hij haar zelfs niet tegenstaande haar briefen zo weinig volge kon met de gedachten een sfeer van verschikking en afschuw zo afschuwelijke verschikking dat hij zich telkens afgroeg kan zij dat doen is zij daar krachtig toe op de neur die hospitalen de donder van het slagveld haar dreunende in de oren het leiden van de verminkten, hun kreeten hun bloed, kon zij aanzien en aan horen en doen, handelen en zich als zij wilde wijden zag hij het even uit haar haastige briefen opreizen, het was een vision zo afschuwelijk dat hij er Ellie niet in zag dat zij vervaagde als tot ene andere dat hij haar niet meer herkende zo als hij haar ook nauwelijks herkende op de fotografie die zij hem gezond had en waar hij wezenloos zijn vrouw had gezocht tussen enkele verpleegsters van het rode kruis zo leek zij nog op hem, nog op mama zo was zij wel zichzelf een andere gehele ene andere weer de energie van haar hardere en fixere ogen ontzette hem op dat portret zag hij als in een gehebeteerde extase, een wille een streven misschien over de grens heen die zij al voor zich zag oh zou zij misschien goud terugkomen, moe en in zijn armen slapen mocht hij het wensen voor zich en voor haar, moest hij liever niet hopen dat zij volharde en leefde volgens eigen gezochte levensrichting misschien wel maar hem was het zulk leed dat zij er niet was dat zij niet naast hem was, haar die hij had liefgekregen als hij niet dacht dat hij beminne kon dat was eenzaam, dat was eenzaam om hem, wat waren een paar vriendelijke intelligenten artistieke vrienden in Naples waarmee hij praten en ad in dezelfde restauratie hij was verder zo niets zo niets en zo zou hij misschien oud moeten worden drie, zeven en negentig oh hoe rilderde angst die schaduing die altijd kouder zou worden en kouder naarmate hij ouder werd oh god, nee, nee jong sterven nog in de vleur van jong al waren het ook morbide leven jong, jong sterven zelfs mama had hij niet meer bij zich zij was in Londen, daar lag haar laatste brief en in haar driftig geschreven woorden klaagde zij dat Hugh zo een meide jongen was altijd met meiden uitging en haar alleen liet John had zij wel eens Mary Wellins, maar zij leed er onder dat Hugh haar verwaarloosde maar wel altijd om geld aan kon komen het was haar eerste brief waarin zij zo driftig zich uitte zich niet kunnen de inhouden omdat zij vooral deed een gevoel van jalousie in het vlees van haar hart jalousie dat Hugh met andere vrouwen, met meiden zich meer dan met zijn moeder amuseerde en Lot zag haar alleen in haar hotelkamer sleiten een treurige, lange avond terwijl Hugh er vandoor was met meiden arme mama, begon het al maar nu zij Hugh die zij aan bad had zou het duren zolang zij geld had en dan eerst als alles op was zou zij bij hem Lot terugkomen en als Ellie dan was terugkomen dan zou zij jalous zijn van Ellie oh zeker, zo zou de toekomst zijn zeker hij zou Ellie niet voor het laatst hebben gezien zeker ze zou terugkomen en moe zou ze zijn en slapen, moe uitslapen zou ze in zijn armen en ook zijn moeder zou hij terugzien ouder, een oude vrouw afgetopt, geruineerd en zij zou uithouden, in zijn armen uithouden en hij zou met een schettisch lachje een woordje van troostende blak vinden en de dagen zouden zich slepen de dingen zouden voorbij gaan heel langzaam, heel langzaam voorbij gaan niet vol rode vroeging na haat hartstocht en moord als er voorbij waren gegaan voor die twee heel oude mensen maar volknaging in zich, meemoed in zich en leed, op pijn doend leed in zich en dat hij nooit uitzeggen zou en dat zijn geheim zou zijn heel onschuldig en zonder wat ook van misdaad en anders galaken dingen maar zo smachtelijk als een stille kanker nu was de avond gevallen kom, hij ging niet uit om in de restauratie zijn vrienden te vinden hij zou maar soeperen met een paar eieren, thuis het was ook al laat en beter om te vergeten was het de lamp gezellig om te werken, stil, eenzaam te werken kom de kamer had hij gezellig gemaakt er waren groene planten en witte pleisters en aardige lappen gedrapeerd er bruinde mooie fotografies en zijn tafel was groot om aan te schrijven en de lamp brandde nu goed nadat hij eens had gebromd kom, aan de arbeid gaan zijn kleine arbeid zoals die hij kon de artikels over de medities oh lieve souvenirs van florans overwerken en overschrijven dat was voor vanavond het werk kom, iedereen moest het maar voor zich weten ellie voor zich hij voor zich en dat, dat zo was daar moest je maar niet al te bitter om zijn het was eigenlijk toch niet de moeite waardje om dit leven heel veel verdriet aan te jagen er waren mooie en interessante dingen vooral in italië en de zuidelijke lente was zo een genot kom er nu stilletjes en eenzaampjes van genieten werken, veel werken en zo vergeten altijd, altijd maar werken dan dacht je zo niet aan je eigen en aan al die angstige dingen en al werkende verdoorde en verwelkte je wel maar je verdoorde en verwelkte zonder te veel tijd te hebben en erover te toppen toch was het wel iets vreselijks zo oud te kunnen worden als groot mannen was geworden als meneer Takma was geworden wel, als hij eens een roman schreef een roman schreef van zulke oude mensen en de moord in Indië hij glimlachtte, schudde zich onkennend het hoofd nee, dacht hij, en wij zeiden het bijna hard op het zou mij te romantisch zijn en dan romansen worden al zo veel geschreven ik hou me aan mijn tweetal dat is genoeg, dat is meer dan genoeg we zullen maar liever de serie medici's overschrijven en daar de kilte van het zonnesterven voorbij was zacht, weerp hij de ramen weer open ademde op en zette zich bij zijn goed brandende lamp aan zijn grote tafel zijn blond en fijn gezicht bocht zich over zijn papieren heen en zo dicht bij de lamp was het zichtbaar dat hij heel grijs werd aan de slapen niets september tot december vier einde van hoofdstuk 14 van deel 2 en einde van van oude mensen door Louis Coupéris een opname van Karola Jansen Rotterdam 16 oktober 2007 www.karolajansen.nl