 Salam dəyəli dinləyicilər. Hər dəfə olduğu kimi yazın ki, o xüyaq və ilişinin bu buraqlışında da, olduğu zə maraqlı və düşündürüzü bir yazını dinləyəcəksiniz. Bəlib, bizim cəmiyyətimizdə bucun bu yazıların oğunmasına səslənilməsində və dinlədilməsində ehtiyaz var. Həm də ciddi ehtiyaz. Ona qürə dinləyin və dinlədin. Səsləndirdiğimiz yazı belə adlanır. 14 cana var, müəllif elçin şıqladı. Ayazlı, şaqdalı, bir qış akşamı, yəddiyoldaş olub yola düzəldik. Səmət vurun. Bu yazda Söhbət nə Yusif Səmədə olunun yəddi oğul istəramindən, nə böyük Akira Kurasaivanı yəddi samurayından, nə də Hallu Hudindisi müəhtəşəm yəddirikdən gedir. Söhbət 14 cana vardan gedir. Yellowstone Mildi Parkı 1872-də Amerika Birləşmiş Tatlar Prəzidenti Ulyskran tərəfindən, Korunun təbiyi ərazi haqqında imzalanmış kanunu əsasən Mildi Park əlan edilmişdir. Dünyanın və Amerika Birləşmiş Tatlarının ilk Mildi Parkı olan Yellowstone Wyoming, Mantana və Aydoha Işsatların ərazisində yerləşir. Ərazisi 898 tam 10-də 3000 hektardır. Çox sayılı geyzərləri, Zəncim Florova və Faunası əsələrəngiz təbiyyətilə məşhurdur. 1976-ci ildə Yellowstone Beynalhaq Biyosfer Gorq əlan edilmiş 1978-ci ildə isə Yunesku Ümumdünya İrsi siyasına daxil edilmişdir. Həla əzırda Yellowstone-da 60-dən çox məməli, o cümdədən cana var, vaşa, grizli, daqaslanı biz on yaşayır. Maralların sayı isə 30-dən çoxdur. Ötənəsinin əbəlində isə vəziyyət tam başqa zürədi. O zamanlar maralları qurma məxsədi ilə canavarlara qarşı amansız mübarizə aparılırdı. Mən ahayət 1926-ci ildə insan evladı istədiynə nail oldu. Yellowstone-da canavarların kökünü kəsdi və meydan xırda qəmircilərdən başqa həç nəyi ovlamaca qadir olmayan yerli çakqallara qayatlara qaldı. Artıq marallar rahat otlaya və artabilərdilər. Ələbələ doğuldu, amma onlar çox aldırca həm bitkiləri yiyəyək tükədir, həm də təbi düşmənlər olmadığından yəni sanitar canavarlarsa zəifliyir, xəstələnir və cılızlaşırdılar. Və bu marallar Yellowstone-u başlarına almışdılar. Artıq o yeri hərri budağıl buğunuzu marallardan da əsər alamət qanmamışdı. İnsanlar nə qədər çalışsalar da cılızlaşmış maralların sayını azal da bilmirdilər. Milliparkda Flora fauna arasında insanın nadanlılığı üzünlən tarazlıq bozulmuş, disbalans yaramışdı. Nəhayət 1973-ün zildə Amerika Birləşmiş Tahtlar Kangresi nəsli kəsilməkdə olan həyvanların qorunması barədə xüsusi akt qəbul etməni olur. Qoşbəklikdə həmin siyahıya canavarların dadı düşür. 1995-in zildə Yellowstone-u 14 canavar bırakılır və az sonra əziz oxudzud. Görün nələr baş verir? 70-il canavar ayaqı dəyemiyən yerlərdə ekosistem çökünlən dəyişməyə başlayır. Təvi ki, 14 canavar bütün marallar yəyə bilməzdir. Sadəcə marallar daha əvvəlçi kimi rahat və sənə bilmirdilər. Daha təhürkəsiz otaq yerləri seçir, bəzi ərazilərdən isə tamamil uzaqdırurdular. Və həmin yerlərdə bitkilərin sürətli artımı başlandı. 6-ci il ərzində yalnız ağaçlar 5 dəf artdı. Nətizədə, çay və arxların qarşısında ağaçlardan bən quran qunduzlar cəriye döndü. Onların yaratdığı axmazlardır isə andatrə ördək və balıqlar üzüşməyə başladı. Canavarlar çaqqalların da sayını tənzimlədi. Bu isə məşələrdə dofram və sənlərin sayını artırdı. Onların arxasınca da qırıqı, külkü və gəlinziklər qayıttı. Artı bu məşələrdə onların da yəyə biləcəkləri vardı. İnanılmaz olsa da yıllı usta ona aylar da dödandı. Artıq yeməyə kifayət qədər giləməyibə vardı. Və təbətdə isə canavarların obun əllərindən almaq olardı. Marabu oblamaq, aylar üçün çətin bir işdir. Hən inanılmaz və ahlasılmaz məqam isə canavarların çayların aharnı dəşməsidir. Bəli-bəli, yalnız xoxumadınız. Çayların yatağı düzələrək sabitləşmiş, sahirlərin yığılması azalmışdır. Çünki, canavarların marallara təsiri və belə demək mümkünsə təziqinətcəsində çay boy ağac və bitkilər sürətlə artarak, sahirlərin bərikməsinə gətirib çarmışdır. Beləliklə, 20 il əvvəl milli parka bıraqılmış 14 çə canavar parkın coğrafiyasını əməlli başlı dəyişə bilmişdir. İnsan zəmiyyətidə belədir. Əsin nəcabətliyi, çubarlayaqətliyi, dişladonlara sözün düzünü deyənlərə yer olmayanda onları qovub-qovub namərdə çevrəndə çakkal çubqallar artır və millət məhv olur.