 Brief 26 tot en met 30 van historie van muurvrouw Sarah Burgerhart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen. Historie van muurvrouw Sarah Burgerhart van Betje Wolfen en Agi Deken. Brief 26 tot en met 30. 26e brief muurvrouw Sarah Burgerhart aan muurvrouw Anna Willis. Hooggeachter, vriendin. Ontvang mijn dankbaarheid voor de waardebrief die ik gisteren ontving. Ja, ik zie dat jij mijn vriendin bent. Genem belang in mij en jij bent althoos zeer verre uitziende. Ik geniet hier zoveel beleefdheden. De wedu het toont dat zij mijn lief heeft. Ik vind in haar en in letje zoveel goeds. Ik heb zoveel gebreken. Hoe kan ik dan anders handelen? Mijn moed zich in het huislijke leven ook zeer toeleggen op de bewindelijke deugde in schrikkelijkheid. Ieder heeft zijn eigen manieren deugde zwakkheden. Het karakter ontleent zoveel bepaast veel van het temperament van de opvoeding, van de gewoonte en waar niet van. De twee juffrouwen Cornelia en Charlotte smaken mij echt niet veel. Mijn vrouw buigzaam heb ik u reeds beschreven en u elkaar naden leren kennen vind ik dat zij die vrouw is die ik u beschreef. Nu en dan is zij echt een wat zwaar moedig. Toch nooit verveelt hij ons met haar verpeurs. Zij is van natuur groots en blijft zo in haar vernedering. Geeft u dit wel een kwaad denkbeeld van haar naartje? Letje is drie jaar ouder dan ik. Is wel gemaakt, graaselijk, blank, fijn van trekken, tamelijk vrij. Leeft zonder veel nadenken, heeft echter de geschiktheid om beter te worden. Zij heeft verstand, maar goede aardigheid is de grond van haar karakter. Zij leest gaan, zit nimmer ledig. Al wat uit haar handen komt is keurlijk. Zij schrijft een schone hand, zinklief speelt, toch niet zo goed als zaartje durf ik haar toestaan op het klaavier. Zij slent het met kootje overal heen en is dus bij vele heren te bekend. List en schijnschoon zouden haar nu nog ongelukkig kunnen maken. Zij achtje vrouw buigzaam, spreekt van niemand kwaad, is beleefd tegen de twee dames minzaam om trend te bedienden, mildader gegens de armen. Kortom, buiten u, mijne Willis, wens ik haar tot mijne vriendin. Indien zij weinig godsdienstige kennis heeft, vraag ik, heeft zij gelegenheid om die te krijgen zoals wij. Kan ik haar nog niet van veel nut zijn? Je vrouw Cornelia Hartog is in de dertig. Zo zegt zij zelf en ik geloof het. Zij is lang, mager, heeft een mannelijk voorkomen, dat ik zo haat in een ene vrouw. Haar ogen staan mij ook niet te breed aan. Zij staan mij te wild, te achterhoudend en nieuwe hemel. Wat heeft een braver mij toch te verbergen? Haar stem is grof, zwaar, onnagenaam. Zij spreekt bij schokken, nu veel, dan geen enkel woord. Zij is droevig nu schierig, maar zij kan mij niet uit horen. Ik ben afkeerig van haar. Haare curen vallen ook niet in mijn smaak. Bijvoorbeeld, zij kan zich soms zo afgetrokken van gedachte houden, dat zij haar teekopje in plaats van uit te drinken in de spoelkom uitgiet. En een snuifje neemt uit het suikerbosje. U driemaal iets laat vragen, eerst haar antwoord. Zij heeft er iets drie jaar aan hun lup zit te conkelen, zegt Letje. Haar snuifdoos en haar zakdoek zijn althoos in haar handen. Ik geloof niet dat zij iemand kan beminnen buiten haar schoothond. Zij is slordig en echter prachtig. Zij loopt veel uit, ook in de kerk. Kent vele grote lieden, wordt er dikwijls bij verzocht. Leest geleerde ooteuren in vier of vijf talen. Zij is ook ervaren in vele, mag ik het zo eens noemen, onvrouwelijke kundigheden en krijgt veel brieven van geleerde mannen. Zij wil bij ons zich een en meerderheid geven, die wij haar garen laten. Met één woord, je vrouw Hartog is ene skavante van de aller-onaangenaamste soort, die alle dichters, rijmers en alle Nederlandse poëzie volde noemt. Nu van nu, vrouw Charlotte Rian Dutton. Zij is tamelijk mooi, een ene brunet, groot en gezet, een weinig ouder dan Letje. Zij heeft geen karakter, geen urenzijd dezelfde. Nu zit zij tot 12 uur ongekleed, dan is zij voor dag en douw in volle orde en zit ons met het ontbijt te wachten, want wij ontbijten met alkander. Behalve onze wijsneus, die het meeste geld verteert en daarvoor veel grillen wil ingevolgd hebben. Letje slaapt nu eens tot 11 uur, dan zit zij de nacht over of schoon zij niets doet of te doen heeft. Nu drinkt zij een glas water, dan weer Engels bier. Zo is zij in haar beddenjakje, dan binnen een ogenblik vliegt zij gekleed de deur uit. Nu is zij de gedienstigheid zelf, dan is het haar verzoemde na een thee-doekje aan te rijken. Vandaag geeft zij een gulden aan een armens, morgen mag de lauwe bedenlaat werken, hij krijgt geen duit, geen speld. Nu schoudt zij onze grote kat op haar schoot, al heeft zij een kostelijk gaasboezelaartje voor, dan mag hier dus niet met zijn pootjes tegen haar opstaan. Nu koopt zij een hele galanterijk raam, straks verquantelt zij alles of geeft het weg. Nu haalt zij brunier aan als een malmeisje, dan zegt zij hem nauwelijks goede dag. Zij had in haar twee vorige logementen het zeer wel, maar zij trok af, enige en alleen, om eens te veranderen. En zij zou wel willen dat onze brave weduwe dikwels van bedienen veranderden, al toos dezelfde gezichten, zegt zij. Een beuzeling maakt haar kwaad en ook weer goed, wij storen er ons ook niet aan. Zij heeft een oom die haar veelgoed stoot, die wil verstrekt dat zij hier blijven. Zou die oom dat wille naadje, zo de weduwe geen braaf mens waren? Zie daar, daar heb je ons huis gezien. Is hier zoveel gevaar voor mij? Eilieven, in wat opzichten? Wel kind, indien ik, of mij eens gelijk, ons te heilig rekenen, om bij een weduwe buiszaam in te wonen, waar zou zulke een of watsoenlijke vrouw van bestaan? Bezorg haar jonge lieden, u meergelijkende bezorg haar die. De goede vrouw zal zeer vergenocht zijn, zomaar in de courante laat zetten, iemand van de geformeerde Luttersen of Romese godsdienstzijnde, gedneegelijkheid te hebben oom enzovoorts, dat gaat nog aan. Maar hoe misselijk zou even wel het volgende advertissement luiden? Eene juffrouw van goede huizen, die niets dan onze beste theologische en zedekundige boeken leest, en nooit dan uit voet of schutte zingt, die geen broeder of neef heeft, zich niet opschikt en zeer grootvreesende is, genegenheid hebben oom bij een of watsoenlijke weduwe en kamer enzovoort te hebben, adresseren zich enzovoort. Hoe dikwijls vormt de ware vroomheid onuitvoerbare ontwerpen? Waak over mij, mijn vriendin, maar oordeelvriendelijk over mijn huisgenoten. Wees tijdelijk gegoed van uw vriendin, Sarah Burgerhart. PS, deze naamiddag kwam hier zeker heer Hendrik Edeling met puinier die letje tot een wandeling verzocht. Kent jij zo een man? Het is een schoon jong man die wel het contrast geint van Koo. Hij heeft met de weduwe enige ogenblikken gesproken, ze was zeer aangenaad toen ze binnenkwam, meer weet ik niet. 27e brief, mevrouw Maria Speelgoed aan de heer Abraham Blancaert. Wel edelheer. De lieve jevrouw Sarah Burgerhart heeft, zoals wij mij verzekerd, met goedkeuring van u mijn heer in hoe danigheid van vocht, haar verblijf bij mij genomen en mij pog overtalen om bij haar komst 6 maanden vooruit te betalen op uw oorders. Ik twijfel aan beide deze gezegdes niets in het allerminste. Haar karakter verheeft haar boven alle kunststreken. Het zou mij echter zeer aangenaam zijn indien jij mijn heer zo goed waard om mij door enige regelen te doen weten dat hij te volle contentzijd met de keuze die je vrouw Burgerhart te mijne opzichten heeft gedaan en mij te ontslaan van geld in voorraad te ontvangen. Ik laat de conditie er geheel aan u, uw inborst is mij door de zoete vluchteling genoeg bekend. De ongevallige omstandigheden waarin ik mij zeer dat de doodmijnsmans bevond die juist de beste huishouder niet was en die mij weinig naliet heeft mij genootzaakt iets bij de hand te nemen wél ik geen hart heb dat in staat is om mij van trotsen bloedvrienden afhankelijk te maken. Het bestaan dat ik uitkoos zou mij alle mijn rampen doen vergeten indien al mijn dames Burgerhartjes waren. Evenwel ik laag over niemand maar dit meisje is een engel God geven dat zij alto's in goede handen vallen Haar levendigheid is bekoorlijk doch sommige zouden wel eens voor dartelheid aan zien, geen niets is dan ene overdrevene vrolijkheid Haare zucht tot uitspanding is ook zeer sterk het is of zij haar schade inhaalt nu vrouw Hofland heeft haar al te streng gehouden zij gaat veel uit doch niet dan met hupse jonglieden ik hoop maar dat zij met zoveel achting als zij verdient in de Huulijkshaven zal aanlanden zie daar mijn heer het gen ik mij verplicht vond aan u te schrijven buiten haar weten ik necht al deze aan uw huis bezorgen wel ik uw verblijfte Parijs niet weet en er ons meisje niet naar kan vragen ik ben met eerbied uw ootmoedige dineressen Maria Buigzaam weduwe speelgoed 28e brief met je vrouw Anna Willis en met je vrouw Sarah Burgerhart waardezaartje zoals ik mij nederzette om u te schrijven ontving mijn lieve moeder een brief uit Rotterdam met de treurige tijding zeer gevaarlijk krank is mijn moeder is zeer bedroefd gekend haar maar brengt met de grootste bedaardheid alles in gereedheid en Willem is reeds om Ruituig uit zo hij van het kantoorkan gaat hij ons brengen zie daar zo ongevallig is het leven zodra zijn onze ontwerpen nog geen uur geleden meende ik u te melden dat ik van oogmerk was om u bij de eerste gelegerheid eens te komen zien en met mij een gehele dag mede te nemen schrijf me dikwels mijn adres gaat hierbij ik heb in alle opzichten u zelfswaardig ik ben met alle gelegenheid uw vriendin A Willis 29e brief de her A-braan Blankaard aan m'n je vrouw Maria Buugzaam weduwe P-speelgoed m'n vrouw ik geloof waarlijk dat het inkomen van alle mijne uitstaande gelden mij niet half zoveel zou verblijden dan ik verblijd ben door de inhoud uurs briefs die ik mij de ere aan deed van te schrijven hoe wat is de lieve mei in lieveling niet is zij de dochter niet van een man die mijn enigste hart vriend was dat zou ik geloven waarachtig hoor mijn goede dame alles is strikt waarheid wat of de kleutel u verhaalt maar haal mij de boze in die ik aan zo ene vrouw in knapper brief kan schrijven doe al wat u behaagt oh heer het geld is goed wil ik spreken maar ik zal ene fatsoenlijke vrouw nooit kwellen wat denk jij mevrouw kan ik met u kibbelen wat een goede handen is ja zie ik heb wat ongerustheid voor haar uitgestaan toen zij nog bij haar tante was en voor ik wist waarof zij toch beland mocht zijn want hier gezijd en hier gebleven het kon immers gebeurd zijn dat het stoud dingetje in slechte handen was gevallen en zo alweiders gelijk de waarheid is wilt jij wel geloven mevrouw dat u brief mij een traan of vier gekost heeft het is echter zo wel lieve god zei ik zijn de beste vrouwen dan meest althoos de handen, dat is toch ellendig en daar zit Abraham Blancaert nog in zijn vijftigste jaar als een niets beduidend oud vreier en ik had hemels vast besloten om met mijn 25 jaar man ervaarder te zijn wat zal men zeggen die eerst komt, die eerst maalt en een weinig te laat is veel te laat ja mevrouw, ik heb de heer Pieter speelgoed wel gekend maar nooit met hem verkeerd hij had mij te veel wild haar op het hoofd en als ze jongerlui getrouwd zijn de boel zit op zij ik wist wel dat hij een of het zoenlijke Gelderse dame getrouwd had toch meer niet en ik beboei mij bij kans nooit met de zaken van een ander ik zeg althoos, Abraham Blancaert vrees God en doe wel dat is jouw zaak mijn vriend alles wat jij van Saartje zegt is, zoveel ik daarover kan oordelen, waar wees toch zo goed en hou een wakend oog over haar wij mans hebben daar zo de slag niet van indien er iets mocht voorvallen als ik de koe van de koe van de dins kan doen weten, zo verzoek ik ernstig om mij met uw berieven te verjeren ik weet heel wel dat er geen beloning zijn kan die geëveredigd is aan uw zorg en raadgevingen voor en aan een meisje als mijn Saartje evenwel, het zal mijn plicht zijn om uw edelmoedigheid op een waardige wijs te gedenken kan de koe van dienst zijn, het zij door mijn persoon of mijn beurs ik ken geen grote geluk dan waardige vrouwen mij in acht ding te kunnen bewijzen een ootmoedige dinaar, Abraham Blancaart 30e brief de heer Hendrik Edeling aan zijn broeder Cornelis Edeling waar de broedig gewild alto's dat ik dik was en langere brieven schrijf, dat ik u al het stads en beurs nieuws melde, ja Keesje had ik de aangename gaaf van wel te vertellen zoals mijn broer die heeft, ik zou met vermaak aan uw wil voldoen toch ik ben geen geestig man zo ik enige sterkte mocht hebben dat die bestaat in denken ik moet regelmatig werken mijn neziel is niet opgeluisterd niet vervrijd door enige leerde opvoeding zoals de uwen mijn enigszins flechmatiek gestel kan niet spoedig aangedaan worden het beuzelachtige nieuws is mij zoveel moeite niet waard om er over te schrijven en buiten mijn enigotie kan ik u niet veel vertellen dat jij niet beter weet dan ik tikwilst ben ik om een onderwerp verlegen maar zo gaan mij nu toestaat om een recht vervaarlijk lange brief te hebben ik ben, zei dat gisteren ongemakkelijk, onrustig maalachtig, ziek, voer niets uit schrijf nu een paar regels in het grootboek en slaat het weer toe trek een rekening op en kan de getallen niet onthouden vat de dwarsvluid op, blazen nood of tin leg haar neer, trek mijn japon uit kleden mij en blijf in huis nu ben ik duizend meilen van de plaats daar ik zit, dan geen zes krachten van ons huis nu vliegt mij het bloed aan gezicht dan zie ik zo bleek als de muur wat kan dit alles zijn zodat ik niet doodelijk verliefd ben had ik maar enige grond tot hoop maar nee, zo een engels al voor mij niet zijn, zij zal zeker iets bemind worden en zou ik niet een slecht hoofd zijn indien ik mij ging inbeelden dat zij mij zouden uitkiezen de reden wil dan volstrekt dat ik mij net driftmatig omdat het niet waarschijnlijk is dat haar liefde mij immer zal gelukkig maken oh naar denkbeeld vervaard dan wel, oh rust overreden, over genoeging hiervan hangt al mijn geluk volkomen af ken ik de beminden van mijn hart ook genoeg om te weten dat zij de liefde van een braaf man dat zij zij naar achting verdient nee, zeker, dit kan ik niet ontkennen om niet tot alles onbekwaam te worden moet ik mijn boezem lucht geven zal ik onze vaarder, die mij zeker bemint, lastig vallen met mijn verliefde aandoeningen? daar is niet aan te denken, de man zou geen geduld hebben om mij uit te horen en in de confidence van dien aard eist een vriend een tederbeminnend vriend die men door en door kent en altoos onze vriendschap waardig vond gij, mijn waardste broeder, zijt die vriend gij zult, gij moet alles weten voor leden maandag, vroeger dan naar gewoonten gedaan hebbenen, ging ik het huis uit met oogmerk om eens te gaan zien welke spel er gespeeld wicht de schouwburg was vol en ik meende heen te gaan toen een zeer vriendelijk mei op de derde bank een plaats die hij overal presenteerde ik nam dit heus voorstel aan ik vond smaken zijn het discoursen die hoewel niet zeer interessant echt er goed waren, in het uitgaande herkomedi verzocht ik hem of hij in de zwaan mijn gast geliefde te zijn, gij weet keesje dat vader niet gaande savens overvallen wordt, het geen hij recht gullhartig aandaam, wij soeperden te samen, ik vond hem voor een heertje van de mode heel wel en als ik hem over de vege kolonie onderhield, bekende hij op behoogtig dat hij, die een voldzoenlijk ambt had, zich daar op toelag en weinig koopmans verstand had maar dat hij wel kon opmaken dat de tijden kritiek waren ja, zei ik, menig eerlijk man is met zijn los geld verlegen, ik heb ook een sommetje dat ik ga aan uitzetten op behoorlijke rente mijn heer, haar nam hij, ik hoop dat gij mij niet voor onbescheiden zult aanzien, wanneer ik u zegt dat ik uw gelegenheid kan geven ik heb eens een ordentelijk wedu grootlijks te verplichten de dame die ik beoog is, door de slechte kondwiethaarsmans, geruineerd maar hij heeft door haar verstandige schikkingen reeds alles op die somna afbetaald waarom een rijke fuckert haar zeer lastig is mijn zuster is daar gelogeerd met nog drie diervrouwen en heeft mij dit met tranen in de ogen verhaald wij zijn niet rijk, anders zou ik mij zelf dat genoegen bezorgen vervolgens zei hij mij haar naam maar desanders dagens eens met mij aan huis te gaan gij kent mij, meer zeg ik niet mijn hart is, gode zij dank geen laagbekrompe hart ik ging met hem daar aan huis onder voorwensel van zijn zuster tot een wandeling te verzoeken de jong houdt veel van haar iets dat mij ook in hem wel gevald de wedu ontving ons met dat voorkomen het welk verzoelijke vrouw zoacht en zwaardig maakt ik zag dat zij veel moest geleden hebben dat zij zorgen had mijn proer lief, er is voor een gevoelig man niet zo treffend dan het zacht gesprek een adeugdzame vrouw die ongelukkig is ik verzocht om de eer te hebben van haar een paar ogenblikken te spreken Brunier ging bij zijn zuster stel u mij een verlegenheid voor hoe moest ik over geld met een kieze vrouw spreken ik moest echter mevrouw zei ik, alle mensen zijn niet billijk, zeker frek valt u lastig om een beuzeling dat spijt mij, wij kooplieden horen niet van geld, ik ken die man maak mij zo gelukkig van deze honderd ducaten die ik niet beter weet uit te zetten van mij aan te nemen en ontsla u van zo ene knap ik heb tans geen tijd om het contract te schrijven, mijn naam is Edeling ik lag het geld in haar geschoot zij was zo aangedaan dat zij weinig zeggen kon maar haar schone ogen spraken de eenvoudige taal der erkentenissen Brunier kwam even in de kamer om te zeggen dat zijn zuster niet ging op de goede dame ons verzocht thee te drinken zoals zij mij in de eetkamer leiden zag ik een juffer die mij op datzelfde ogenblik geheel en al en voor al toos overmeesterde ik stond hun ogenblik als een beeld maar herstelde mij in zoveren dat ik het gezelschap konden groeten waarlijk, mijn knieën knikten onder mij het was, op mijn woord juist of ik een elektrische ik mag zeggen, mussenbroekse schok door mijn ziel voelde heen hoorten ik zag niemand dan deze bevalligheid zij zat, huiselijk gekleed en druk bezig met het knopen van mijn jetten hemel, en zij heeft geen broer voor wie maakt zij die dan mijn jonge vriend gaf haar gelegenheid om haar vernuft te tonen het was stekerlachtig toch zo een prikje doet geen zeer zij houdt hem voor haar bagatell dat zag ik klaar de wedo gaf vervolgens oorzaak om haar lieve kind zoals zij deze engel noemde beter vertoning te doen maken mijn gevoelig hart en gezond oordeel had hoewel zij de vrijste zaken met de bekoorlijkste losheid en onbedwongenheid voor het praten poor lief deze vrouw of geen vrouw jij weet mijn sentimenten op dat stuk nu heeft mijn hart dat gevonden daar het dus langer naar zocht het lieve meisje is de dochter van de heer burgerhart, zij is ouderloos de achtingwaarde wedu heeft zich genoodzaakt gezien je vrouw te logeren mijn beminde is een en derzelfe het begon te regenen en wij bleven zo al onvermerkt totdat de bescheidenheid ons geboten vertrekken dat afscheid oh die niet verliefd is kan het niet beseffen ik kan er niet meer van mij afgezonderd beschouwen maar voor wie zijn toch die machetten thuis komende ging ik welstaans halven aan tafel maar ik had geen honger ik draaide het zo behendig dat ik op het artikel van de thee kwam en sprak van op speculatie te kopen is er niet een koopman in tegenwees die burgerhart heten vader ja Hendrik dat was een braaf man ik heb hem veelmaal op de beurs gesproken zij zeggen dat zij in de dochter een losse wilde meid haar tante een zotte kwezel daar zij bij inwoonden ontlopen is en nu ergens wat weet ik het inwoond ben lieden daar veel losse knapen in vliegen zo zij het verbruid zal het mij spijten om haar braven ouders en om de kleuter ook ik heb ook nog groen koren op het veld meer dorsten ik niet vragen premier kan ik niet stoe betrouwen ik ken hem niet genoeg en zijn berichten zijn vrees ik zo wild als op haar vlakkig dit weet ik dat zij een zuster die bijzondere vriendinnen is van mijn beminden ze scheen in een zeer bevallige zoetje juffer maar zoals ik zei ik had geen ogen dan voor mijn burgerhard ik vrees alles ik vrees dat zij in zo'n man als ik ben geen smaak zal hebben ik vrees dat haar hard niet meer vrij is ik vrees met één woord voor alles wat mij dit juweel zouden kunnen ontroven troost, raad, help mij komen daar vele jonge heren oh liefde, oh liefde hoe duur staat mij mijnen voor het leden koelheid en echter zou ik mijn rust ter rug nemen voor deze martelingen om geen duizendwerelden ik ben geheelde haren toch althoos de broedelijke vriend van mijn beste broeder schrijfspoedig ha, edeling einde van brief 26 tot de med 30 een opname van Karole Jansen Rotterdam 24 oktober 2007 www.karolejansen.nl brief 31 tot met 35 van historie van m'n jefrouw zaren burgerhard dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voor gelezen door Karole Jansen historie van m'n jefrouw zaren burgerhard met 12 en agiedeken brief 31 tot de med 35 31ste brief de heer Jacob Runeer aan m'n vrouw Sarah Burgerhard charmante dame de ongegineerde wijze waarop je mij althoos behandelt geeft mij de harddisse om je enige regels te schrijven welk u en mijn zuster graag deze na de middag tot een wandeling zouden disponeren het zal laat zijn er ik kan komen en daarom vraag ik het permissieven om je maar alles te zeggen ik heb mij verslapen en mijn vriend Edelink kwam met mijn koefeur tegelijk in binnen het uur was ik gekapt en nu zit ik in mijn soebieset deze te schrijven dan moet ik nog een paar nieuwe zijde kousen aantrekken daar loop ik ook een half uur mee door want ik mag niet zien dat er de minste kreuken zit dan moet ik mij nog kleden, kom uniform om onder het keurig oog van u macher te verschijnen dan moet ik voor mijn dames favorietes nog enige donkoboontjes sorteren en de scherlijke uitgezocht als snuiftgijn niet bemindelijke meisje er is toch een zonnelijke overeenkomst tussen onze smaak en het stuk van kleding zou dit mij geen hoop geven om u eens te behagen zoals jij mij behaagt waarlijk, ik bewin nu meer dan iemand mijn midje zelf niet uitgezonderd lieverde verrijkt onze geest met nieuwe kundigheden die zich met smaak kleden er wel uit ziet en een lief meisje bemind wordt verstandig zonder dat hij het weet ik heb nog nooit zo een lange brief geschreven aan wie ook, maar de stoffen vloeit mij zo toe dat indien ik mij niet moest kleden ik schreef al voor het toch het noodzakelijke gaat voor en ik zie er nog miserable uit adieu macher, goed mij een letje en ik geloof dat ik ben uw verwonderaar Jacob Bruneer 32e brief muurvrouw Sarah Burgerhart aan de heer Jacob Bruneer mijn heer terwijl jij deze ontvangt zijt jij zeker nog druk bezig om uw donkoboontjes nu neem er uw tijd toe want wij blijven thuis en zien vandaag niemand dit Aguverno en terwijl ik toch een verlegen uur heb zal ik u enige regels krabbelen welman, jij hebt het vreselijk volhandig zoveel en zoveel gewichtige zaken het is te hard jij bent nog jong, jij zult u doodwerken zou het geniet een substituut in uw amp te kunnen stellen, dan waart jij tenminste van die kant veilig al moest het u wat kosten het zou je maar jammer zijn dat zulke nijver en veelbelovend jong heer voor zijn tijd stierf en daar is voor u en was niet aan te denken Bruneer let je heeft mij in confidance gezegd dat jij buiten haarzelf te rekenen aan nog zes dames beursjes beloofd hebt, de waarde jevrouw buigzaam heeft ook reden van ongenoogen nog hebt jij het lint op haar demicoefee niet verspeld en hij zelf zegt dat het zo niet meer gedragen wordt jevrouw hartig is knorig omdat jij haar de snuif niet bezorgd jevrouw lotje gromt alle morgen aan het ontbijt omdat jij vergeten, zie, dat zijn even wel geen mooie dingen en wat zal uw zuster daarop toch zeggen dan dat jij het zo volhandig hebt het meisje haalt dik was een paar beschaamde kaken als jevrouw hartig u in haar trant hekelt en hoe zeer ik ook uw vriendin ben ik zie geen redden aan die zaken de mensen hebben gelijk in die hij zoveel onderneemt moet hij met meer orde handelen, jij vindt immers als jij in de naamiddag ons wat komt voorsnappen, alle bezig de wedoenaid, let je breid schnoop aan mijn machette jevrouw hartig speelt met haar hond jevrouw lotje snuift en vrommelt haar zakdoek en jij zit er maar luid en leeg bij waarom neemt jij uw werk niet mee dan kost jij als een werkend lid onze sociëteit worden aangezien jij voldeedt uw zeven dames jij kost om snuif en tandpoejes denken jij kost het linspelden, kom je voor en ons tefes in uw nieuwe denkbeelden doen delen, dan dukt mij waart jij in zes maanden op een effe bodem ik heb gemerkt dat jij dikwels in de spiegel lijkt, wat dukt u? zie ik wil ook voor uw vermaak, zowel als voor uw nut zorgen, want dukt u dat jij van logements veranderde en in een spiegelwinkel ging dwonen dan zou ook altijd uitwinnen dan zag jij u te volle, ineens en kon spoedig uw jabots verschrikken uw das optrekken, de stofjes en pluisjes van uw kamizool knippen ik zie graan dat men zich wel kleed maar mij voor een kentster in de kleding kunt uitschreven, daar zal ik wel afblijven mijn geest is niet geschikt tot het uit oefenen zaken, nu, zoals ik zeg nemen niet de zwaar op en werk met oorden jij weet wie ik ben, uw zusters vriendin 33ste brief met je vrouw Susanne Hofland aan met je vrouw Cornelia Slimslamp zusterlief nog bedanktje voor de zegeningen van de linkerhand jouw gebakjes zijn eeltjes en de vrucht des wijnstoks was zeer veragenaamend boertje was ook rechtspraakzaampjes en ik heb onze brecht nooit zo vrij moedigjes horen antwoorden mijn meid, ze heeft ook al haar deeltje aan de verdrukking of onze volks, wil ik zeggen even als of zij zich in de drank te buiten ging het spijt mij zeer dat ik de Satan niet meer met onze Sarah heb laten begaan ik moest niet zoveel op mijn eigen krachtjes gesteund maar wat meer vrouwen list gebruikt hebben broertje had er een dieper inzien van dat merk ik nu wat het hij daar gisteren weer kostelijke ver lijkenissen gemaakt tussen mijn buurman de sterre kunstenaar en de antichrist zoals dat hij zich juist als de antichrist boven alles vrief als hij boven op de ding staat dat hij op zijn huis heeft gezet oh ja maar ik kan het zo alles niet onthouden of wel begrijpen en in de toepassing brachten alles zo prakticaal op Sarah thuis onze brecht huil zoveel indruk had zij ervan die sloof nu kom ik eindelijk op de zaak waarover ik u wilde schrijven daar had onze brechtje Sarah gezien met een jong wild heer ze geloofde dat het een uit de comedie was en ze was nog veel lichtvaardiger dan de pop van Pieter Nell daar je me eens van schreef zij was in L hoge kapt haar zak ja zo'n duifelskleed heb ik ook nog in mijn natuurstaat gedragen was opgesteerd je leven zo niet ze had witte zijde kouzen aan denk zo'n witte zijde kouzen en kergeus de schoenen en ander oorloesie bungelde een hoop nesten en volden en ze liep net als de hoer van babel met die monsieur gearmd zij fluisterde de recht zag het duidelijk, hem wat in en toen keek hij de meid aan en lachte dat het een schande was hoor oké, ik ben soms tijdens nog al bezwaard over haar maar broertje weet mij zo tot rust te brengen moet jij niet iets wat hebben zannetje, zei hij, om je klein te houden is het niet beter dat je jouw bezwaard voelt om je zonde dan dat je een armiaans slikgrondje hebt of dat je ziel door eigen gerechtigheid een duivel als een roofgoedwicht overlevert en dan wordt het mij alles zo licht zo licht oh ja, zo licht maar zusje, je hebt mij zo dikwijls in gemoetsgevalletjes geraden en Salomon zei het, twee zijn beter dan één eilieve, wat moet ik doen broeder Benjamin wil dat ik met Blankaard procedeer zo hij mij niet tot een duid toe betaalt volgens de conditie met haar moeder gemaakt al haar goed is hier ook nog al de kleren enzovoorts van haar moeder die ene prachtige vrouw was en al het gemaakt silven maar dat evenwel te verdonkeren, hoe zal dat gaan Blankaard is een droevig schepsel om mee te handelen hij zou mij, oh ja, schandaal aandoen en evenwel het hellewicht verdient zoveel goed niet ze zou het ook tot haar bederf gebruiken het alles over te geven is ook hard voor het vlees het was evenwel mijn zusters goedje wil ik spreken eilieve, zend mij nog eens het heilig onrecht van Petrus Queselius ja, je hebt toch dierbare schotse boekjes wees gegoed en antwoord mij eens zul je Susanna Hofland 34e brief Miervrouw Sarah Burraard aan Miervrouw Anna Willis geschreven voor je vrouw Willis naar Rotterdam vertrok en die mijn waarde Willis stans door vapeurs geplaagd wordt kan het wel gebeuren dat er bijgaande stukjes haar ophelderen dat gebeurt wel meer kind dat men de ene zothijd door de andere verdrijft wat zegt Gévan zo een licht als mijn vriend is dat geen borstje daar mijn wat van wachten mag moet ik niet trots worden op de lof mij door zulke waardig mannetje toegezwijt heb echt geen kwaardige dachten van mijn bagatell het is letjes broedig en de beste jonker die ooit over zichzelf verwonderd was hij doet meer goed dan kwaad en kunnen alle jonge gekjes dat wel zeggen ons lieve huisvrouw heeft gegaan dat hij hier komt omdat hij dan niet in gevaar is om ergens mede gesleept te worden daar hij niet te doen heeft is dat niet braaf? hij heeft het gevoeld dat ik hem rare dat was mijn oogmerk en alle teleurstellingen zijn ongevallig hij speurgroots op de eer die ik hem doe van aan hem te denken hoe is hetzelfde geloof ik maar hij waant toch dat ik het meer schreef om hem te plagen dan om zijn de zottigheden af te keuren ik kan ook niet zeggen dat hij geen heel onnut is in één wereld als waarin wij ons bevinden wij meisjes hebben toch zo'n knapje nodig nu om boodschappen te doen dan om ons nuwtjes te vertellen dan om een kwadrieepartijtje te maken dan om ons overal te brengen daar de etiketten niet toe laat zonder chapeau te verschijnen ik heb het des niet stegen dat ko zin in mij heeft als ik hem kan bezigen tot alle die wisse wasjes maar toen ik een geschikt huisknecht geeft hij zich daar eerst op dit is wel zeer tot zijn dienst maar dan is hij destezotter ik ben gisteren in de Franse kerk geweest waarlijk de man prijkt heerlijk maar zo poppiesachtig opgedrield ei wat er is niets in van een apostel hierover eens meer auto's, uw vriendin sb 35e brief de heer Cornelis Edeling aan de heer Andrik Edeling lieve broeder en gij ook Brutus en gij ook Hendrik ja jongetje het de viesje onder een vrije cupidootje geplaatst is maar de fijne waarheid telke jusie voila tometre jule vu le sui ook doi leitre zie daar mijn filosoof, mijn redelijke broeder hals over koop verliefd schone stukken en dat op een meisje dat hij niet dan van 1 middag je kent het is toch voor mij en soortgelijke vrienden troostelijk als wij zien hoe de deftigste uit onze kunde ook hun zot te vlagen hebben had ik mijn heind niet door en door gekend uw brief zou mij waarlijk verschikt hebben nu dacht ik oh broertje zal benauwd gedroomd hebben het zal een klein kibbelpartijtje met vaders zijn voorgevallen of hij zal mogelijk wat verkouder zijn het was echter nog veel minder te beduiden mijn broer is verliefd en over zulke ene beuzeling is al dat lamentabel romanes critier hoor eens kereltje is het de mensen dan niet zo wel gezet eenmaal te trouwen als te sterven kom aan, noem mij eens van ademstijd tot op de huidige dag één hupse jongen die het niet voor het blinde ventje moest opgeven en kan mij wel in vorm er verliefd wezen, zonder in de tijd daar minder stapelzot te zijn je moet het machtig voor je hart hebben want je placht een gantse knap te zijn die zich door geen blaas met bonen liet bang maken en zie daar, nu laat men zich door een liefschalkje met een paar mooie ogen zomaar in een stenen roeland transformeren ik weet trouwens het lieve brave meisje niet dan een deel toverheksjes zijn, zij maken mij mijn leven ook zuur genoeg ik meen ook, zodra ik mijn jaantjes man heb, het hele zoutje proces aan te doen om haar een schadelijke inwoning onder ons loop hein waarom zou dat schatje niet voor u zijn kunnen wat drommel weet ik voor wie zij die machette maakt knoopt de meisje nooit lubben of zij moet juist haar woord gegeven hebben waarlijk broer, dat gevoel gaat kreupel oh ho, zulke vieve meisjes zij maken niet licht aan de liefdescourts het vergif wil niet voort alles die verteert haar zo zeer dat haar een gewaarwoordingen de tijd niet hebben om tot gevoelens op te groeien het is haar tamelijk onverschillig of zij met een goede jongen dan met een schoot ontdachtelen jij zet mij een lieve broer buiten dat hield ik alle mijne vrouwkundig observatie voor mij niet omdat ik denk dat het aan een verstandig man meer past om rijpen en vlinders dan om vrouwen te observeren maar om die vrije ontdekkingen toch alleen te bezitten in die vieve meisjes verstand hebben en een mooi zultinnetje zal nooit uw vrouw worden dan vinden zij veel meer behagen in mannen zoals jij dan in die slechthoven waar toe ik de eer heb te behooren jongens die haar slechts diverteren jongens die nog niet half zoveel verstand hebben als zijzelfen zij zijn wel gemeenschamer met ons toch dat is omdat wij niet gevaarlijk voor haar hart zijn oh zij rekenen ons geen peulschil hoe zal de marquise obligaire ik heb niemand bij mij dan mijn kat ontterne zo uw meisje bij haar bevalligheid ook gezond oordeel heeft dan zullen uw opwachtingen niet te vergeef zijn wat hinker jij bent een knapkerel hebt hollandse benen en franse tanden zijn gezond en sterk kleed u wel hebt een goede opvoeding gehad uw ernst is u natuurlijk en dus niet troog jij komt niet als een mallerijke amsteldammer met de houding van een toneelprins in ene kamer lieflaffen kunt geen niet maar jij bent althoos beleefd jij bent geen grandissen u heeft dit van uw hand geëist kort gezegd ik zie in uw geval niets dat naar hopeloosheid zweemt de moeilijkheid daarover winning is geen kleine pret zo ge in de liefde als cesar in het veroveren garen ik kwam, ik zag, ik won dan zijt jij een zo grote lomperd als er ooit een half miljoen schiaars in de negotie uitzetten post 1000 toen ik voor het eerst voor mijn hart kreeg vond ik mij een grootstig luxaligheid in mijn hekje maar aan te zien was het volle teugen in ik durfde er niet van nemen een enig woord te spreken dan verslond ik haar met mijn verwijderde ogen dan sloot ik haar als weg mijn oogleden toe doen een lintje, een stukje blonden was een heiligdom en nadat ik zo etlijke uren als een zotskrap gehandeld had ging ik naar mijn kamer wonden baarlijk in mijn schik met mij en mijn meisje hoe weinig reden ik ook in beide opzichten hebben kon wat raad ik u? ik had haar te leren kennen zo haar hart niet vrije is, jij kent uw plicht zo zijn niet voldoet aan uw verwachting in wezenlijker dan veel diepe verdiensten jij verstaat uw belang maar is zij vrij en verdient zij uw achting zit haar achter de volle, hein wat is uw moeite, wat is al wat je wilt zo de beloning ene vrouw van verdiensten is die u bemint en weer schoonheid u verrukt gij weet, gierigheid is ene zo lage ondeug dat die nooit in vaders pot kon al had het schapje dan wel eens veel minder dan gij hoe het zij uw broede is uw vriend al wat hij voor u doen kan zal, wil, moet hij doen a propos het geen geantred die waardige vrouw gedaan hebt verwachte ik van u ik benijde u met dit alles deze gelegenheid hemel, broel, lief mijn hart klopt op het zalig denkbeeld ik heb een ongelukkige geholpen nacht beste jongen ik moet aan het studeren T.T. Cornelis Edeling einde van brief 31 tot met 35 een opname van Carole Jansen Rotterdam 28 oktober 2007 www.carolejansen.nl brief 36 tot met 40 van historie van meeur vrouw Sarah Beurgehart dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Carole Jansen historie van meeur vrouw Sarah Beurgehart van Betje Wolf en Agi Deke brief 36 tot met 40 brief 36 de brief met meeur vrouw Anna Willis met meeur vrouw Sarah Beurgehart lieve vriendin om u te prijzen over uw leefendigheid kan ik niet om u te bekijven over uw bekoorlijke boerterij mag mij niet van het hart zie daar dan de twee brieven terug mijn liefschepsel wees op uw hoede ik denk van de heer Brunier Nietzquats mijn broer Willem zegt dat hij een goed slag van een jongen is en zijn de zaken beëivert ik weet wel dat hij hem slechts dult omdat hij iemand nodig hebt uw redenen daarom trend zijn, hoewel wat pot zich echte grond maar heeft de jongen hier verstand genoeg om zijn een nietigheid bij u te zien wacht hij niets meer of hij zei zulke een beuzelaar dat mijn bevallige vriendin in zijn ogen een vrouw is als alle vrouwen kunt jij dulden dat hij die niet rijk is om uw onkosten doet dat begrijp ik niet Saartje kunt jij u onder verplichting brengen van iemand wie eens goed aardigheid geen uur voordeel doet en met wie eens zottere negen gerallieerd waarlijk, lief jij zult op de tong raken men ziet u althoos met die heer te zwaar zijn een zuster is altijd bij u maar men ziet haar lichtelijk voorbij daar ga je u vertoont ik wens wel eens dat jij hem niet nodig had of dat hij een waardige jongeling was overweeg ook eens of het wel voorzichtig is met zo'n jongetje briefwisseling te houden denk aan klaartje Harlow het is waar, hij ziet wel dat jij hem vopt toch kan hij niet grootst genoeg zijn op de ere die hij hem doet om uw brieven in de vrucht van zijn hart te laten lezen en zouden u dit wel aanstaan overweegt het zelf ik wil u zo garen aan het denken hebben uw vermogens zijn te schoon om die dus te verkwanzelen het hoofd oogmerk onze schepping is zeker niet gelegen in onze tijd te verbeuzelen maar in ons wijzer en beter te doen worden trouwens, dit weet jij zelf dit stemt jij ook toe hij schijnt niet meer liefste vriendin zijt jij niet te groot om een modepop te worden? kunt jij u verlagen om mee bontonnetje te spelen om iets in klein na te kruimelen dat jij in het grote vervoert? wat zegt jij? nu van wat anders toen wij de Rotterdam kwamen was mijn waarde tante tot aan de kantesgrafs maar zeer de drie dagen bevindt zij zich iets beter mijn adiëbare moeder wijkt niet van haar tederbeminde zuster godgeven het haar welga wij denken niet om in de eerste zes weken thuis te komen tante ziekte zal van lange duur zijn immers naar het zich laat aanzien ik sende u hier nevens de sleutels van mijn kabinet en van mijn moeders grootste commode met verzoek dat jij daaruit neemt wat op het lijstje staat wij zijn met zoveel haast vertrokken dat wij bij kans niets meedenamen goed onze goede meiden voor ons en zo jij Willem thuis vindt hem insgelijks maar dat denk ik niet de jongen heeft geen ogenblik tijd maar dat ze eruit de stad is niet veel thuis zijn schrijf mij veel ik zal u zoveel schrijven als ik kan mijn moeder groet u met minzaamheid ja saartje, ik zal wel jouloers op uw woorden de heere edeling zijn bekend voor brave en zeer rijke kooplieden meer weet ik niet voor wel vriendin a Willis 37e brief waar de Willis, of ik nog lees wel, dat zou ik geloven de lezeres voor de familie en onze lieve Willo heeft een allerkeurs bibliotheekje maar ik heb zoveel over mijzelf te schrijven dat het niet aan het schrijven of op boeken komen kan zeg wat gewild, mijn kootje is nog dan zijn goed kind het schikt zich zo kotselijk op om zijn saartje te behagen en schommelt uit alle hoekjes en reetjes van zijn armoedig hoofdje al het verstand dat hij bezit, bijeen om er mij op te regaleren en komt hij in geen zes weken thuis ook, dat is goed ik wil met mijn hulp braaf plezier nemen zonder van u op de vingeren te krijgen ik vrees me dat ik, want zo zijn de kinderen mijn eigen kwaad niet zal kunnen zwijgen ene conditie, zorg hij ophoud met grommen, hou ik op met schrijven waarom zou ik u beletten uw talent uit de doek te nemen jij hebt de graaf van bedillen en ik die van mij mede te vermaken en aan mijn voordeel mede te doen nu ik er deze flinke weer uitgegooid heb ga ik er mij eens ter deeg te zetten om uw brief te beantwoorden Bruneer kan zeker nooit mijn vriend zijn in de sublime betekenis des woorts maar hij kan, als de broeder van letje als een ordentelijk jong man met mij op alle plaatsen komen of hij met die vriendschap tevreden is dat weet ik niet en meen aan mijn hoofd ook niet mee te breken is het niet beter dat ik althoos met dezelfde jongen wandel dan zoals men zegt met elk één uitloop die onkosten bedragen niet veel en bewaren mogelijk voor duizend kostbaar dan zot te neien of hij kan niet middels uitgaan hoe ik het goed zal maken ach, zeer gemakkelijk als hij trouwt, zal ik zijn vrouw een stuk huisraad kopen, 10 al meer waar dan de kleine uitgaven belopen is het nu wel, mijn deftige wilis ja ja, ik raujeer met zijn gebrekkelijke zijde had hij in een slechte zijde dan leverde ik de patiënten u over oh jeer, ik heb zomaar wat zedelijke moestjes Engelse pleistig houtvlies, bosn van peru lippenpomaden en soortgelijke proletjes toch die zijn van geen kracht althoos tegen de gebreken van de ziekelijk hart maar jij, mijn vriendin hebt wel andere kruiden wil ik spreken, zegt broer ben je min het zou een zot stukje zijn met zo'n borstje briefwisseling te houden, maar wie zegt u dat ik dit van zins ben, komt niet in mij op ja, ik gelijk omtrend zo veel naar de goddelijke Clarissa Harlow als mijn schaapshoof naar de vervloekte Loveless he, de naadje, hoe viel u dit in gedachten mijn brief laten zien daar is hij niet mal genoeg toe hij begrijpt wel, merk ik dat ik hem voor een zotje hou in het volgende hebt hij deugdzaam gelijk ja, het loopt dock genoeg maar het zal haast over zijn de kring is haast afgevlogen en dan zal ik bij mijn eigen hart en bij mijn dierbare mama buigzaam huiselijk thuis zitten en lezen, naaien, spelen en zingen en met één woord, geschikt leven met Salomon uitgeoorden ook dit alles was eidelheid waaan met dit alles niet dat ik in het geheel niet meer denk ik denk dikwils, en dat wel zeer ernstig maar, het is of het kwaartje zou dan te brugje zeggen het is of het kwaartje althoes met zijn neus bij is want de minste beuzeling verstrooit mij geen weet lieve Willis dat ik geen grote zoekster van fijn gebladen ben toch nu moet ik mij echter vrijpleiten ik voel dat ik ene sterke overhelling heb tot het zwaar moedige om die reden verstrooi ik mij wel eens met overleg zo bang ben ik, om toch nooit dat gebrek voor ene deugd aan te zien nog één woord over het lezen onze brave huisvrouw heeft ene fraaie collectie van leerredenen die van Solikoffer en Dodridge bevallen mij ongemeen we lezen zelf in de Bijbelkind namelijk de lieve buitzaam letje en ik want je verhaagd toch is veel te geleerd aan Lotje veel te gek om van die partij te kunnen zijn ik verzeker u dat ik nooit met zoveel smaak het evangelie las als nu een vrouw ben die godsdienstig is zonder veel uitwendigheid en ons imprend dat die wel doet, wel vindt en daarmee is dat maar uit ten slotte zegt onze geleerde hart toch de stroom van zinnelijke vermaken of wildgrij van beuzelachtige uitspandingen het is mij ook wel moet eens met een springvloed over mijn hart heen vloeien en al dat drappige zwaar moedige medespoelen dat er in mijn verdrietig leven is op en om en ondergezakt dan zal mijn ernst redelijk mijn verrolijkheid helder en mijn geheel gedrag eenparen goed, nuttig en plichtmatig zijn voor haar wel ik twijfel niet of jij zult voldaan zijn over de uitvoering uur commissie de meiden zijn wel en de dienstpresentatie aan de jevrouwen he, de naadje, hoe raar was het mij zo als vrouwen volgt in hun huis te dribbelen wat had ik een wijsheid in de tadeegschikke uur klederen enzovoort Willem, mijn beste Willem, was gevallig thuis toen ik hem zeiden dat zijn het tante wat beter was kon hij zijn pleidschap niet verbergen maar toen ik het bijvoerde dat zijn de moeder nog wel zes weken uitbleef kijk hij heel droevig, die moedergek ik zou de jongen een kus hebben kunnen geven zowel stond hem dat droevigen maar Willem is geen kooprunier ik vrees naadje dat uw vermoeders waar zijn het smart mij want schoon ik niemand liever voor mijn broeder had dan Willem, ik zou hem in geen naderbetrek in gelukkig kunnen maken arme Willem, dit maakt me ongemakkelijk omhels uw moeder voor uw vriendin Sarah Burgerhart 38e brief, meervrouw Cornelia Slimslamp aan meervrouw Susanne Hofland dierbare zannetje wel, hoe kom je nou toch weer aan zo'n zwak, gewoon lovig buitje wel, het is of je toch auto's nog zoiets wat van je zusters werkheiligheid aankleeft wel, je hebt die zwakhetjes nodig kind om kleintjes te blijven, kom aan waarom zou je recht doen, is het niet om gerust te zijn, en als je nou is gerust waard omdat je wel deed zorg je dan jou heil niet in jouw eigen werken oh zannetje, ik hou daar niet van het is te gevaarlijk voor vlees en bloed ja, Blankaard is wel een godloos man maar je moet hem te vriend houden laat je tot z'n hartje varen en vindt het met hem, want procederen daar ben ik in dit geval tegen je weet hoe de wereldelijke rechter handelt omdat hij alleen op het uitwende geziet wel, wat ben je toch ook een geestelijk treuzeltje een eenvoudigseeltje wat daar zo opgeschikt gaat wel, mijn nietsterwereld de stalen en patronen lagen in haar groezam hart gereed en de duivelzacht maar naar gelegenheid uit om die tot dadelijkheid te brengen ik kreeg onlangs uit het Rotterdamse Sion een brief van een hele vrouwe mevrouw bij gelegenheid dat men daar sprak van ook nog eens een tenten de zaartans op te bouwen die mevrouw zond mij het afschrift van ene leer reden door broeder van der kwast in de huis oefening uitgesproken je zult verbaasd over zijn geheiligd vernuft over zijn diep en zadelig inzien in de dieptenste zaartans of desmenselijke arts want dat komt al op één uit ja, die van der kwasten zijn lichten in ons land hij had tot stoffen de zeven gelijkdissen tussen de kleding van een wereldse vrouw en haar bedorven hart zie hier, zusje, zal ik de leerredig deeltelijk overschrijven het kapsel van ene onwetige borren is nu eens allergaar in de hoogte bestaande uit etlijke bovelkanden gelegen boekles voor waar een afbeeldsel van haar hart dat zich op zijn eigen droggronden zeer verheft en de ene deugd reedst door eidelen waan als een ronde boeklen opgezwolen op de andere stapelt waardoor de natuurlijke mismaaktheid nog gruwzamer wordt dan kapt zij zich eens allergaar in de breedte maar in weldoorziend geestelijk oog ontdekt wel ras dezelfde boosheden het zijn die helse deugden die nu in rijen geschaard staan en waarop het hart zich niet weinig verhovaardigt zo ene vrouw bedient zich van vreemde heren van watten, van langer spellen om zich vader te maken even zo doet haar hart nu versierde zich met vreemde heidense deugden in een sucretes of de zee-de-eens paapse finnelons of met die van een zokiniaans god logenaar of armiaanse deist en alle deze todden en volte al dit vreemd her wordt ook onder haar eigen geproppt en smeert met de pomade van valse troost en de poeier der eidelheid of laat ik liever zeggen de stof van de hel zodat men haar eigen daden niet onderscheiden kan zo in een vrouw is geheel ins duivels lieverij het zijn niet dan strikken en linten een rechte helse geland rijkhaam daar vind men de vuurode linten van toren en drift op de vroom in de landen daar waar je de witte linten daar ligt zinnigheid de groene linten daar zondige hoop en gele linten daar dachtelheid alle deze linten worden op de weverij van de duivel gefabrizeerd zo in een vrouw verseert zich met fijne parelen en diamanten met een goud oorloge om daarop de uren des vermaaksten kunnen zien de sieraden die aan de kettingslingeren zijn alle haar afbeeld zoals van haar razonen haar razonen vernuft is als de parelsnoor en het steljuelen schitterend maar nergens goed toe zo in een vrouw daar zondige witte zijde kousen en engelser schoenen met smallen hoge hielen waardoor zij met moeite gaat en dikwel struikelt ja valt zo wil haar hart zich ook staande houden op de hoge, smallen hielen er reden en des oordeels die veel al uit het Engelser land ons gezonden worden zo in een vrouw draagt brede Franse gespen een spreekpuntbewijs van haar en zucht voor het paapsen Frankrijk zit daar zusje een proefje uit die deerbare leerreden nu bemoedigt u wat u beweg je en denk dat wij toch wat moeten hebben om ons nedrig te houden ik ben in de liefde, uw zuster Cornelia Stimpslamp 39. brief de heer Willem Willis aan mevrouw Sarah Burrahart mevrouw hoogst geëer de vriendin ik vrees dat jij op mijn misnoogt zei nooit waard jij zo hoe zal ik het zeggen onvriendelijk? nee dat is het rechte woord niet minder gemeensaam dan toen ik de ere had geen moedershuis ter uitvoering harde commissie te zien ach mijn moeders tweede dochter bemindelijk meisje lieve vriendin wat heb ik u misdaan ja ik heb u genoeg gezegd om u te doen weten dat ik u bemind maar hoe lange heb ik dit geheim gehouden en hoe moeilijk valt het een geheim te maken van iets dat ons in onze eigen ogen eraan doet welke loers moet ik geweest om u bij zo ene gunstige gelegenheid niet eens eindelijk te zeggen ik bemind u is mijn hart ook veel gerustig wees maar niet misnoogt op mij meer durf ik niet bidden ik weet wel dat ik geen recht heb om iets meer te eisen maar ik zal mijn auto zo gedragen dat jij over mij zult voldaan zijn jij weet dat ik geen geestige jongen ben maar ik wel ook nooit iemand met mijn vernuft ik zie zelf wel dat er niet veel raars aan mij is maar ik laat mij op mijn welgemaaktheid ook niets voorstaan somtijds kan ik bijna half wensen dat ik u niet bemindde dat ik iets durf hopen maar er is echter voor mij ik ben in sommige opzichten een mistelijke jongen iets zeer aangenaams in de overdenking dat ik zoveel gezond oordeel en zoveel smaak heb als mijn hebben moet om u te beminnen hoelang heb ik met u om gegaan zonder te vermoeden dat mijn liefde voor u iets anders dan behagen en vriendschap was ik ben beter onderrecht dat ik zeker jong heer niet meer zo vriendelijk kan ontmoeten dan voor hij het geluk had u overal en te alle tijden te vergezellen bloed vliegt mij in het aangezicht als jij mij mij niet eens zien de ontmoet aan de arm van een jongen die ik lief zou hebben zo hij u minder waardig was het is toch spijtig mijn lieve zaartje dat zulke opgeschikte knapjes indien zijn maar geen buiten spoorigheden bedrijven al tozer lievelingen dat dames zijn terwijl ik en anderen bij gebrek van die kleine aangenaamheden ineens een aarmerk in komen hoe dacht ik volledig vrijdag bij zo'n enige leegheid hoe Willem als jij u best een kleeddoek aanhebt en eens fix gekapt hoef zich evenwel dan ook een meisje over u te schaben maar wij, arme jongens, moeten ons hard uit het lijf werken op de kantoren het komt aan ons aangenaam te maken niet eens toe ik vrees u te vervelen zo het langer over mij zelf schrijven mocht ik nou weten dat jij mijn vrijmoedigheid niet kwalijk hebt genomen dat denkbeeld bedroef mij meer dan ik zeggen kan de betroon spreekt van mij weer naar Frankrijk te zenden in mij vereert mij een poging om hem wel te dienen en ik heb althoos het genoegen dat hij over mij voldaan is hier ontdek ik ook gunstige vooruitzichten wie weet hoe edelmoedig hij omtrend mij zijn zal wanneer mijn tijd om is ik durf u niet verzoeken om eenig antwoord ik durf zonder uw verlof u niet komen zien oh liefde maar waarover klag ik evenwel zorg hij kost besluiten om mij aanstaande zondag na de middag die ere te gunnen ik zou zo gaar een afscheid van u nemen jij zei het immers mijn vriendin gekend mijn hart, jij weet dat ik geen in een goede oogmerking heb evenwel het staat geheel aan u dit is billig en ik vind er voor mij niets verdienstelijk in hoeveel het mij kost dat ik mij in beide opzichten geheel onderwerp aan uw verkiezing ik bevelen mij in uw gunstige gedachten en zal althoos met ijver zijn uw ootmoedigste diener en vriend Willem Willis veertigste brief mijn hart aan de heer Willem Willis mijn lieve Willem is de man een kind geworden zou ik misnoegd zijn en om wat te reden omdat een braaf wat zoenlijk jong heer met wie ik zoveel omgang heb wiens moeder en zuster mijn hoogste geachte vriendinnen zijn mij eindelijk op de betamelijkste wijst zegt dat ik hem niet onverschillig ben waarlijk dit zijn gruwelijke ondernemingen vrees geen idee dat ik u met een teatrale houding zal toevoegen dus je ne pardon je me in ernst Willem ik dacht niet dat hij zo dwaas of dat ik zo ene puurde was een van beide moet echtere zeker zijn ik zal u dan eens voor althoos tonen dat gij schuld hebt en ik niet verstaat jij dat vriend ik zal aan u schrijven als aan een jongling die ik hoogacht omdat hij de achting waardig is van veel beter mensen dan meisjes van 19 jaar zijn kunnen vertrouwen de echter dat hij deze mijne heusheid niet zult misbruiken geloof mij dat ik tot gisteren toe nooit eraan gedacht heb of hij mij met anderen dan de ogen eens vriend zacht mijn verkeering met u was weinig minder dan zustradelijk en het heeft mij duizendmaal gespeedt dat gij mijn broer niet waard ook ten koste mijn nog halve bezitting ik nam alle uur beleefdheden aan voor beleefdheden en om te zeggen zoals het maar is ik verwondelde mij geen zeer dat gij als ik bij uw moeder was ons gezelschap hield zie, bedankt dat kwam mij toe als meisje zo vrolijk en zo achterloos zou dit niet denken, maar nu gij mij gezegd hebt, het geen gij mij zeiden mij zonder livlaffen en met zulke ontroerd gelaat zeiden, nu moet ik een en andere weg inslaan omdat ik het mij zelf nooit zouden kunnen vergeven een eerlijk man die mij bemindde met eidelenhoop de kapte vullen en mij te verlagen tot het verachtelijk peil der coquettes het smert mij dat uw genegenheid juist gevallen is op de enigste stoute meid die uw mogelijk ene teleurstelling ze zou doen ondervinden wat kan ik het helpen? ik kende liefde niet en heb geen den minste trek om zulke enige griddige zaak te leren kennen omdat ik volkomen gelukkig ben in de omstandigheden waarin ik mij bevinde hieruit kunt gij opmaken dat gij alle bedenkelijke reden hebt om zo vriendelijk als nog ooit iemand te groeten die ik nu en dan zie en daar ik overal mee kom ja, dat gij onredelijk zijn zoud zo gij hem niet zo lief had als uw hart eist wel Willem, wel Willem moet gij u ook in het satiriek om tren te vrouwen overgrijpen wie heeft u toch gezegd dat wij althoos beuzelaars voor hupse jongens verkiezen? de een of ander vergiftig knorig ouwe vrije denk ik die de zonde zijn er juist wel garen op ene seks zouden schuiven die althoos door de beste mannen met achting behandeld wordt wil ik u eens zeggen hoe het eigenlijk zit? bij meisjes worden meestal op ene zeer kinderachtige wijze opgevoerd men schijnt om tred het bestaan om rechtzinnige muzelmannen te denken ons prostuur, onze kleur, onze houding trekken al de zorgvuldigheid men leert ons de kunst van behagen en hierom krijgen wij dans en zingmeesters en hierom moeten wij het Frans het ombren leren enzovoort ik bekend dat de meisje tenminste niet gekker zijn moet dan ik nu ben om, voordat ze oud en lelijk wordt te begrijpen, dat alle deze vrijheden niet zijn dan bijwerk dat zij zowel denken kan als haar broer Piet, haar neef Jan, haar omgert het getal die meisjes is groter dan men gelooft dat het is toch wat zullen wij arme ziltjes even wel doen als wij zien dat onze aanstaande heer en meesters zo verheven van verstand zijn dat zij ons idodiseren om die beuzelingen en mogelijk om een eigen zelfs wil geredelijk ontslaan van alles dat in het oog der reden verdienstelijk is het is ook waar dat vele uur schikkelijke borstjes al vrij onaard geëertjes zijn en waarom zouden wij voor wij dat moeten lastige druiloren tot ons gezelschap kiezen onthoud dit lesje en doe er auto's naar dan zijn jij mijn beste Willemoor mijn achting voor u is op uw goed en eerlijk karakter gegond en mijn vriendschap hebt gij om duizend goede hoedanigheden die ik in u als zoon en broeder heb opgemerkt hou u daarmee te vreden want ik verzeker u dat er niets anders voor u te halen is vergeet mij en pog u de liefde waardig te maken van ene veel betere vrouw voor u dan ik u het zijn kan zo gehaar bij mij om getuigenis van u te vragen zend dan zal ik haar reden geven om er over uw voldaan te zijn jij zult mij zeer verplicht indien u de smarte uitwind die geen mogelijk zout gevoelen als je afscheid van mij naamt ik ben uw warevriendin SB einde van brief 36 tot en met 40 een opname van Karole Janss Rotterdam 30 oktober 2007 www.karolejanssen.nl brief 41 tot en met 45 van historie van muurvrouw saraburgehard dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karole Janssen historie van muurvrouw saraburgehard van Betje Wolf en Achje Deke brief 41 tot en met 45 41ste brief van muurvrouw saraburgehard van Betje Wolf liefste vriendin hoe vele tranen hebben deze laatste 3 dagen niet gestort de waarde je vrouw buigzaam werd onverwacht doodelijk krank de dokter deed haar bij haar halingaarder laten wél zij zeer klaagden over pijn in de zijde hemel wat heeft die vrouw uitgestaan en hoe doodelijk zwak is zij het letje en ik hebben haar nacht en dag opgebast maar dacht ik dat er zulke karakters waren toch en Rian du toe het was of het lieve mens haar geheel vreemd was de ene zei ja ik kan niet tegen het waken de andere ja ik ben bang van een dood mens en wie weet wat er gebeurt maar genoeg hiervan ze verdienen niet dat ik u over haar onderhouden de familie bekreunt zich haar haar niet en dat juist om dezelfde reden waarom zij onze hoogachting verdient hiervan eens meer geen uur heb ik haar verlaten ik heb haar als of zij mijn eigen moeder was niet te kunnen besluiten om dit waardig mens aan de zorg van dienstboden toe te betrouwen deze mensen moeten ook de hele dag voort het is billig dat zij de snachts rusten ik begreep ook dat het de lieve vrouw aangenaam zijn moest als zij zag hoe ik voor haar zorgde die zij waarlijk als haar dochter bemint en wat als dat ene vreugd van mijn naadje te kunnen tonen hoe dierbaar zij mij is en hoe ik alles zouden aanwenden om haar te behouden wat meer mogelijk was nooit heb ik zulke maakte leidzaamheid zulke ene volkomen onderwerping aan de wildes hemels in iemand gezien die zulke steekende smarte uitstond waarlijk de godsdienstige mensen zijn het toch best aan en ik geloof dat ik niets verstandiger doen kan dan mij meer toe te leggen om haar voorbeeld te volgen letje en ik heb hierover zeer vertrouwelijk gesproken want onze gepijdigd lieve voor deze brave vrouw heeft ons nader aan eengehecht wij weenden in elkanders armen oh wij smeekten god beide om dezelfde gunst en nu nu het gevaar voorbij schijnt zitten wij beide in haar kamer om niets te doen dan haar op te passen terwijl de leideres ons met handen en ogen zeigend zijn ze door haar zwakheid niet in staat om te spreken zij slaapt zeer gerust oh mocht deze slaap haar te genezingstrekken ik neem deze stil te waarom u te schrijven letje leest in Boetsius een boekje dat zij hier neven z'n bijbel en de moulin vrede der zielen in de kamer vond het is raar, ik ben zo gezond als een vis maar de droevheid over deze krankte heeft mij al reeds sterk doen afnemen ik zie eruit of ik zelf ziek geweest ben oh, als ik mijn moedelijke vriendin maar mag behouden godgeven het jij zult zeker de koffer ontvangen hebben maar wat dukt u van Willem? hij heeft mij de inlegende geschreven het klap van mijn antwoord gaat erbij want ik heb het al eens geen lust om er iets over te zeggen maar wel dat ik het wel gemaakt heb goed uwe waarde moeder en geëerde tante voor uw vriendin Sarah Burrahart 42e brief de heer Willem Willis aan mevrouw Sarah Burrahart hoogst geëerde vriendin welk een lage jongen moest dat zijn die het vertrouwen van een braaf meisje kon misbruiken om zichzelf bij een hoop dachtelijk wanten het er te geven van iemand die bij zo'n meisje zeer wel stond jij zei het geheel goedheid ik moet u beminnen, dat hangt niet van mij af had jij als een spijtig neufje met mij gehandeld had jij mij als een veel te vrij moedige knap gestraft door een grievend stilswijgen dan zou de afstand en verstrooiing mijn mogelijk dienstig zijn kunnen om u te vergeten, maar nu nu ontdek ik nieuwe beminnelijkheden in u hoe kan ik mij alle hoop laten benemen zij is de enige troost voor mij laat mij dan deze geluk maken naar hartse schrim ik wil het niet bedenken omdat zij mij te sterk ze zal aanzetten om mij u er vriendschap meerwaardig te maken jij zei het mijne vriendin oh, ik voel al het strelende van die uitdrukking maar laat liefde zich door de vriendschap belonen ik begrijp terwijl ik deze schrijf dat ik niet redelijk ben zo ik u lastig val op dit stuk jij zei het mij niet schuldig mijn liefde voor u is of behoort zo belangeloos te zijn als die wel zuiver is ik weet dit alles geen verschijde kenmerkte liefde genoeg, ik zou u vervelen ik heb u ook iets nieuws te melden deze middag ontmoeten mij uw geweest meid Pieternelletje Degelijk zij had aan ons huis geweest om ons naar u te vernemen maar van onze meiden hoorende dat mijn moeder en zuster te Rotterdam waren, ging zij heen geen zes huizen van ons af kan ik haar tegen zij sprak mij aan en zeiden mij dat zij niemand had thuis gevonden maar dat zij zeer verlangde om van haar lieve jevrouw eens te horen Pieternell zei ik kom in huis want ze wel zeer bedroefd en verslagen zij deed dit ik bracht haar in de eetkamer en liet mij tegenuit brengen het goede mens was zo bedroefd dat ik haar zei kom Pieternell drink jij eerst thee met mij en dan zal ik u alles vertellen ach mijn heer Willis zij zei wat ik daar heb een droevig nieuws van mij van mijn jonge jevrouw gehoord het zou het waar zijn want lieve god heb ik haar daarvoor helpen groot brengen en zij heeft zulke kostelijke ouwers gehad en ze schrijden zij dat zij snikten en ik was met het goed hardig mens zo bewogen dat mij de tranen over de ogen liepen mijn heer moet dan weten dat ik daar zo even bij je vrouw Holland geweest ben ik weet het niet maar het was of ik haar toegejaagd werd want ik ben er geen zesmaal geweest de meid kwam voor en brecht je zei ik kan ik mij een jonge jevrouw niet te spreken jouw jonge jevrouw woont je niet meer zij is weg gelopen en is nu in een goddeloos huis daar zij alle ondeugendheid doet en waar een lichte kooi met allerlei ploorten en kominianten zich ophoud daar moet jij haar zoeken mijn heer het was of de stenen tegen mijn hoofd sprongen ik moest mij aan de deur vasthouden zodanig was ik ontsteld en zij berecht jij komt er vrij mee uit dat is nou dat braaf meisje dat verstandige jevrouwtje daar je zo hoog mee liep het is een liefpeuzeltje nou jij kunt haar niet spreken en mijn jevrouw heeft belet toen deed zij de deur open en ik ging als een radeloos mens naar je moeder die ik ook niet thuis vond gelukkig meneer dat ik u ontmoeten want ik ben disparaad zo het waar is dat brecht zijde wees jij maar gerust pietanelletje zei ik je vrouw burgerhard is het braafste zowel als liefste jong mens dat er leeft brecht is een kwaadaag tegen de leugenaarster je vrouw burgerhard is met goedkeuring van meneer Blankaard van haar tenten gegaan daar zij niet langer kon blijven en woont nu in bij een en zeer voldzoenlijke deugdzame wedu je vrouwen al het overigen is leugen en lastig ik hoef dat niet te weer leggen je vrouw burgerhard is het lieve kind mijn er brave moeder mijn zuster is haar ervriendin toen stond de brave meid op en dankte god op haar knieë voor het bericht dat ik haar gaf ik was zeer aangedaan zij kwam naar mij toe ja mijn heer ik kon niet wachten om god dus te danken tot ik alleen was ik ben nooit zo bedroefd en nooit zo blijder geweest als nu ik had mij dood gehuild je weet niet welke lief hart je het al toos geweest is en denk dat ik haar mag ik zeggen van dat het bak er weg was even wel alle dagen en nachten zowel als haar moeder opgepast heb maar nu ben ik gerust mag ik mijn heer vragen waar ik de jongen je vrouw vinden kan? ik zei het haar en zij zal zodra zij eens weer uit kan u komen bezoeken met duizend dankzeggingen en met mij ene vrouw toe te wensen die mij de dierbaar stopte gehele wereld is ik durf haar niet te noemen verlieet het goed hartig mens bij in plaats van eens te gaan wandelen begaf ik mij naar mijn kamer om u dit alles zo te eerst te schrijven ik zal oh lieve vriendin geef vermogen alles op mij mij naar uw raad gedragen ik ken mijn zwakheid zou ik afscheid van u kunnen nemen en bedaard genoeg blijven om uw gezelschap geen vermoeders te geven die ongevallig zijn zouden binnen acht dagen vertrek ik maar niet ter stond naar Frankrijk de patroon vindt goed mij Duitsland in te zenden eerst ga ik over Rotterdam op antwerpen maar waar praat ik van dit kan u zeker weinig schelen uw silhouette die mijn zuster mij vergunnt heeft naar te tekenen sluit ik bij de wissels in de geheimste afdeling mij naar brieven tas dat dierbare afbeelsel zal mijn gezelschap zijn waar ik mij ook bevinde verwel mij naar teedacht lieve vriendin denk somtijds eens aan uw wilm immers als aan een afwezend vriend in wiens slot u lang neemt en dien gij met genoegen zult zien wederkeren geen woorden kunnen uitdrukken hoe hoog ik u waardeer, hoe dierbaar gij aan mijn hardzijd en hoe ik god bidden om alles wat u gelukkig kan maken onveranderlijk ben ik uw getrouwste vriend en diener Willem Willis 43e brief mevrouw Anna Willis aan mevrouw Sarah Beurhart, waar de vriendin wij hebben de koffer in volle order ontvangen, mijn moeder is uw vrouwelijke netheid boven de huizen denkt dan of ik in mijn schrik was toen wij hier kwamen, vond wij tante zeer erg, maar zoals ik u gemeld heb, zij is tante veel beter echt als al het ene slepende ziekte zijn mijn moeder is zwaar verkouden anders wel, en ik kan uitnemend tegen de zuiver maas lucht arme Willem, nu gij kunt ieder niet nemen die u lief heeft zult gij zeggen, en ik zag daar nog eens op, arme Willem het is hier zeer stilletjes de huishouding bestaat me uit haarzelf en twee bejaarde meiden die reeds bij grootvader gediend hebben, en die recht gelukkig leven want mijn netante is ene de beste vrouwen die ik ken zij heeft veel verstand en een goed hart enige kleine eigenzinnigheden reken ik niet Willem is haar afgot hij is naar grootvader genoemd moet gij weten en zo hij eens Willis van Zon schrijft is tante niet te goed om aan haar neef Willis van Zon een legaat extra te maken ik mag het leiden, geld is mijn zwak niet en mijn broer zal zo hij eens zelf negotie doet van die ronde vrienden nodig hebben, gij weet vader was eerlijker dan gelukkig eens ben ik nog maar uit geweest en dat heet de familiair bij tantes naast de buurman, de heer uitval praven burgerlieden van de oude tijd het spijt mij dat gij er niet bij waard dat was recht een pretje voor u geweest om de nieuwigheid meen ik ik zal hem er eens toe gaan zetten om te zien of ik er u een draagelijke beschrijving van geven kan ik heb zelf voorbeeld een Rotterdams bovenhuis volstoelen en stoven en alles wat in staat is om een mens of 16 wel dicht en warm bijeen te pakken de tractant was een man van diep in de 50 en vrouw lief ook zo omtrend hij had een kort gesneden puikje op dat niet onaardig tuiden met een groot breed vrijvuurig aangezicht hij had een zwarte rok aan met lubben die hem tot over de handen flodderte moeder had een soort van een negligee op met een rood lint een jukkaatje aan een koeselaartje voor en was in het geheel huiselijk de dochter was vrij zwierig toch wat modendst en achter zijn glom van juwelen en was stijfjes vriendelijk toen ik bovenkwam verwelkomde mij je voor uitval met veel buigingen en veel excuusen dat zij mij zo familiar ontving zij dat zij maar een ouder wetser vrouw en klein behuist was met alles wat over die toon verder loopt onderwijl verdoven het gekef van twee kleine honden die op een ordentelijk burgerviertje stond te koken en het geschreeuw van de heer uitval die aan de trap tegen een koksjonge braastroep te kijven zeer veel van deze vrije complimenten en ik kon bestaan met de groeten en te glimlachen daarop kwam de man boven ik was bij ongeluk de eerste en moeder zeer dat ik nu gezelschap had wachtelde terwijl zij aan een vervaarlijk zware bos sleutels rammelde naar de achterkamer daar zij wel alle kisten en kasten scheen te ontsluiten dan was het hartelijk welkom je vrouw in de stad en hij kuste mij met een en recht oud vaardelandsen wel menentijd hoe bevalt je ons Rotterdam wat liggen hier al reuzen van schepen in onze havens he wat zeg je, dat is wat anders als je luid Amsterdamse lichters en vlot schuiten heb je geen frisse vrijheer opgedaan die de stad is braver op een neer met je kan lopen en je zowens op de schotse kolschepen brengen kan wel je moet onze kerken zien je moet naar de Erasmusmarkt ons leven schoten met een bijbel in zijn hand ja ik weet wel van je liefhebberij in lezen, ik lees nooit maar elk zijn zin en dan moet je door de boompjes wandelen en onze beurs zien, onze stad is stickend vol volk en het gaat de koplauw heel goed, je weet goed maakt moed, kom je moet daar niet altijd bij tanten zitten suffen nu zij weer beter wordt, moet je een zien waar je bent de goede uitval zou al voortgarammeld hebben maar het overige gezelschap was er toen moest zij die drukte gezien hebben onder de vrienden was een mager ziekelijk, een zwak mannetje meer vrouwen zijn er echt genoten was in een boté van tenminste derde half honderd pond gewicht, vreemd toegetakeld een shits in japon met grote wilde bloemen een kostbare bond te peliezen een aan haar hoofd geplakt kindmutje hoe smaakt u dat zaartje de zware gouden beugel was want de vrouw was losjes gekleed op de tablier geschroven tegen een superbe oorloosje geen onderachtige contrast welkom klaasje riep uitval, terwijl hij het arme sukkeltje tot knijpenstoe de hand drukte zie je wel dat al die likke potjes maar volde zijn, toen als ik eet een braaf stuk osse vlees neem een stoutglas baai toe en kaai je dan eens naar schiddam, zo doe ik en ben ik nog niet of ik twintig jaar was toen raakte wij aan het thee drinken nooit dronk ik fijn der thee en nooit dronk ik uit keurelijke porcelijn het spijt me maar zullen vrouw mij zoveel suiker in het kopje deed zo dik was als Manschilder hebben de vrienden wel suiker en dan wist ik niet hoe gauw ik mijn kopje zou naar mij nemen, een thee en geen slam te drinken nauwelijks was de thee daarzijden of de jonge juffrouw kwam met een groot vierkant zilverblad opgevuld met confiture dat blad werd opgevolgd door een nog groter tot een aanmerkelijke hoogte met allerlei fijne gebakjes opgestapeld onderwijl was de kamer zeer benauwd en de heren dampte uit de treur zodat wij elkande niet dan in wolken van tabaks roek konden zien ik had het zeer kwaad eindelijk werd men het eens om wat lucht te maken en uitval schreeuwe omwijn en kelkjes de meid kwam boven met een doos soezer die nauwelijks een trappel wilde aan fanszaartje de goede mensen hadden niets verzuimd om ons te tonen dat wij welkom waren men speelde niet de vrouwen begonnen des over het huishouden en de meiden de mannen over negotie of studiet te praten twee personen zal ik u nog maar beschrijven de overige zijn net kopiëren niet waardig de ene was de jongen hier wijsneus die wel niet studeert zoals men het noemt maar die echter veel leest en zo hij zich minder liet voorstaan toch al te dulden zou zijn nu was hij ondraaglijk hij luisterde na zijn eigen woorden en sprak alles superdant en met zulke enfases uit dat hij zijn goede opvoeling schande aan deed hij is een neef van de goede heruitval die nogal opheef met het gek of schoon het de onbeschaamdheid heeft om oom en meu op een verachtelijke wijs te bejegenen hij is geen gehoord dat ik mijn ledige tijd niet met kaart spelen verquist dit was oorzaak dat hij mij ongemeen lastig viel en wie vraagt hij is de tweede persoon die hij mij zult beschrijven de proponent smits zaartje nu zie mij zo niet aan hij weet immes dat wel kanderlang gekend hebben een eenvoudig toeval had hem hier gebracht hij kwam met iemand van het gezelschap overzocht mede ik ontstelde hem weinig wacht hebben zijn zwart kleed staat hem zeer wel en ik vind dat hij zeer in zijn voordeel veranderd is het was eerst tegen dat wij aan tafel zouden gaan dat hij okazie had om mij aan te spreken toch dit ogenblik nam de jongen hier wijsneus waar om hem terwijl hij hem bij de arm vast hield te vragen denk jij niet men heer dat het wel te betoog is dat de filosofie welke tansdorge heel Europe met een vieren tred heromwandelt zeer veel moet toebrengen tot een zuiver onze denkbeelden zou het niet van der pijn waardig zijn dusdanig een vertoog geschreven door een meestelijke hand naar volken toe te schikken smidt antwoorden koeltjes de gelukkige ondervinding maakt ons zo in betoog geheel noodeloos en mij aansprekende deed hij het bedantjes wijgen die zijn de talenten aan de heren uitmat welke hem niets antwoorden gevallig werd er van zikker vermaard kabinet van oudheden en munten gesproken zij de vrouw met de gouden beugel tegen wijsneus ei lieve mijn heer kijk ik heb hier enige oude potstukken mogelijk is daar ook wel een kop van een roomskijzer bij dat stuk heb ik al to's van een oude kattenlijkse juffrouw in mijn kindzijd gekregen maar ondraaglijke jongen rekenen de goede vrouw geen antwoord waardig de huisheer nodigde ons op de volgende kamer aan tafel en de heer smidt bij de handnemende zei hij kom mijn kostelijke vriend de heer vrouw me dunt july voegt schoon bij elkaar maar lieve saartje ik wens wel dat jij zo een tafel is gezien had in het midden stond een smokend stuk hamburger osse rip van een 30 pond denk ik daarbij was een ham een kalskop, een varkers rip en een gestoofde kabeljou de groenten waren niet minder talrijk of voedzaam, zodat aan ons familiair soepetje zouden een doezijn of twee moffen genoeg hebben kunnen krijgen alles was overvloed de handen stonden rijkdom en zindelijkheid toch zonder de heer smidt was het voor mij zeer ongevallig geweest laat mijn vrije roemen op de oude Hollandse gruwelheid op zulke maaltijden is men overdaardiger en hoort mijn velde dubbelzindigheden dan bij onze modieuze lieden het was één uur voor dit klossen partijtjes scheiden en nu heb ik tijd om alles zoals de jonge wijsneus het noemt philosophisch te betrachten de heer smidt die mij thuis bracht vroeg mij of hij de ere mocht hebben om zijn hoogachting te komen verzekeren en dus onze kennis te vernieuwen wat zouden ik gezegd hebben dan dat het mijn moeder zeer aangenaam zijn zouden je hebt hem nooit gezien mijn vriendin maar weet echt dat hij eens en ander mij van zijn bijzonderste genegenheid heeft verzekerd hij is door zijn ervogde na de doodzijnig ouders op zijn verzoek van het kantoor genomen om in de theologie te studeren waar toen hij altoos de sterkste neiging had en schoon hij laat begon nu reeds met zijn 26 jaar beroepelijk als predikant mijn moeder goede tedelijk daar krijg ik uw laatste met de bijlagen hoe reist mijn achting voor u naarmate ik uw karakter lerkennen ik kan nu niet langer de post al zo vertrekken de hemel hersteller de waardige vrouw en geleide u en uw letje dit wenst uw vriendin Anna Willis 44e brief mevrouw Sarah Burgerhardt aan mevrouw Anna Willis oh mijn lieve Willis de goede hemel heeft onze gebeden verhoord de waarde vrouw is zoveel beter dat de dokter ons verzekert dat zo er geen toevallen komen onze zieke spoedig zal hersteld zijn het is een oud, greine, goedhartig man de dokter maar ik was zo dronken van blijdschap dat ik hem wel de handen had willen kussen en al mijn mooiste muziek zo gaan voorspelen wat ben ik toch een wonderlijke meid over weinige dagen heb ik al mijn traanen verkwistend weggeweend en nu zou ik uit dagthalheid wel stel te zetten ik heb de meiden getrakteerd onze oude eliezer, alias Frits een vrije dag bezorgd en aan mijn kootje beloofd zodra ik uit ging hem mede te nemen onderwijl loop ik op mijn kousjes op de ziekenkamer en zou mijn letje die mij dit nadoot zo ook wel eens een menuwetje doen willen uitgaan en de waarde lieve zieken alleen laten ik zou mij zelfs braaf afkloppen zo ik eraan dacht het is een plezier zo een vrouw op te passen het moeit mij maar dat zij zo verlegen is ze heeft tijd ze begint weer wat te eten en op te zitten al wat zij zegt is onze aandacht waardig zij heeft uit de kelklaar tegenheden gedronken maar zij dankt god ook daarvoor eentig zei letje en mij die zoetjes zaten te keufelen met de tederste oplettendheid aan mij ne twee engelen zij zij en zweeg wij vatten elk één haar handen en drukte die aan ons hart zij gaf ons elk een kus wij beide riepen tegelijk uit moedelijke vriendin zei zij ik zie dat jij beide mij lief hebt mag ik mij van die liefde niet wel bedienen om u bij gelegenheid te tonen hoeveel belang ik neem in uw beide geluk jij zei beide ouderloos mijn enige dochter heeft god vroeg van mij genomen laat ik mijn zandje in u weer vinden jij zult in mij althoos ene vriendin vinden die jaren meerdere jaren en grote orraal ondervinding althoos zal aanleg om u nuttig te zijn met dat oogmerk zal ik u het een en ander uit mijn levensloop verhalen wel verzeker dat jij beide hetgene kus je zal zeggen voor u zult houden hetgene kus ook verzoek ik ben uit een aardelijk gelderland afkomstig en mijn familie leeft daar nog in aanzien mijn vadersmiddelen waren daartoe rijkend door geen holland betekende zei niet veel mijn moeder had ene vriendin in amsterdam en had haar beloofd op haar aanhoudend verzoek om mij bij haar te laten immers voor enige tijd die dame was ene bejaarde coquette en wij leefden in de grote smaak ik vond wel niet veel behaag in zo'n levenswijs maar ik was jong en nooit tegen zulke uitsporigheden gewaarschuwd zijn volgde ik mijn weldoenster in zoveren dat ik mij alleen wacht voor het genik zeer wel wist on eerlijk te zijn onze dagen waren op de geregeldse wijze on geregeld balts, soepes, speelpartijen, comedypartijen carousels, alles was onze gading men zeiden dat ik niet lelijk was ik was tenminste te gezond en speelde ze goed als de meeste dames men kwam mij vertellen dat men mij beminden toch niemand hield het staande nadat men hen zeiden dat ik ene adelijke Gelderse vreulen was zonder geld dit beviel mij zeer wel want mijn trouwensluis was gering eindelijk beviel ik aan een schattrijk jong oostindiceer en die had de moed om mij naar de genoemde ontdekking nog smoorlijk zoals zij zeiden te beminden zijn eigen meester zeiden had hij mijn en mijn oudere goedkeuring nodig de grootheid zijn aan middelen verbijsterde mijn ouders dermaten dat men bij bevalt dien heer te trouwen en zulke schone partij niet af te slaan meneer vrouw kwiks, zo hielte mijn moeders vriendin trad in hun gevoelen de jonge heer toonde zijn een belangeloosheid en ben minder mij op zijn de wijs toen waarlijk mijn tegenwerpingen werden voor eigenzinnigheden uitgekreten of niet begrepen geen zijt en romaneske maloot kreeg ik ten antwoord, wie vraagt u daarna welmietje hebt jij nu zoveel maanden in de bomen er geweest en weet jij nog niet dat de liefde en het huwelijk nimmer te samengaan kort gezijd ik toon er dat ik een dochter was uit het geslag te buigen samen ik weet voor iets dat ik geen kans zag te wijgen de heer speelgoed werd mijn man en ik een het dier ongelukkige vrouwen weer schone partij met neidige ogen aanzag maar speelgoed reed zijn eigen huisbewon had ik niets te doen dan mij in zijn kuts daarheen te laten brengen dat hij zeer rijk was, bleek aan zijn overgrote verspillingen die hij alle ruim en rijkelijk betaalde zijn huishoudster, hoewel verbitterd omdat zij door mij, zo zij waande in haar loop was teleurgesteld had al te veel wereld om mij niet met de uiterste beleefdheid te ontvangen de eerste 14 dagen liepen tamelijk wel af mijn mans geen verzot op zijn vrouw en alle mijne wensen voor maar, de welheid te veel van het welustige asiatische karakter had om mij geen billeke reden tot misnoegen te geven ontdekte ik wel draad dat ik mij verbonden had aan een man die alleen vat al was voor de alle grootste zinnelijke vermaken en wel spoedig ontdekte ik dat man Morzell Bartin met hem in ene zondige gemeenzaamheid leefde dit niet alleen maar dat ik mijn man deelde met het uitschot ter seksen zo een ontdekking is wat het grievende niet te beschrijven ik had mijn man, het is waar, genomen omdat ik het niet zag te onduiken toch mijn hart zou hem, indien hij het mij zelf niet onmogelijk gemaakt had uit erkentenis genegen zijn geworden en indien ik hem in een ordentelijk man had kunnen veranderen, dan zeker zou hij mij dierbaar hebben kunnen worden ik was zwanger, hoef ik iets meer te zeggen? toch, wat kon ik aanvangen met een man die geheel verbest was en geen verstand had zijn baldadig leven ruineerde zijn en ik zag nu wel dat geen rijkdom hoe groot bestand was tegen ene vertering die in weinige maanden duizenden belieb deze pijnlijke overdenkingen en de staat waarin ik mij bevond, bedame bij spoedigde gezondheid die ik als mijn de beste bezitting uit mijn gezond vaderland had mede gebracht ik heb te veel achting voor de kiesheid van u lieve juffrouwen om u te vervelen met de spoorloze en walgelijke tonelen die mij nu zelf onder mijn oog opende, laat ik u alleen zeggen dat ik van ene dochter beviel en het onuitdrukkelijk hartzeer had van te zien dat mijn man zelf toen toonde niet vatbaar te zijn voor die bijna onwierstaanbare blijdschap die een vader gevoelt als hij zijn hervrouw, moeder ziet van een gezond, zo even geboren kind de vol maakt overtuigd dat de natuur mij in staat gesteld had op mijn eigen kind zelf te zogen vol deed ik aan die heilige plicht toch zo rast hij dit merkte voer hij verschrikkelijk uit ik was niet eens een aanmerking neemende ik antwoorde alleen met tranen en dan voor wat er gebeurde dat punt niet op te geven hier op volgde van zijn de kant zaken die ik u niet kan mededelen weet alleen dat zijn afkeer voor mij als in haat veranderde we hadden nu niets meer gemeensch dan het huis waarin wij woonden maar Morzell Bartin beheerst hem geheel en nu was het niet langer een geheim voor mij dat zij hem er iets twee kinderen gegeven had deze onnooselen wichten had ik dik was bij haar gezien onder de naam van twee ongelukkige weesjes uit haar familie het was mij niet mogelijk deze kinderen na die ontdekking minder vriendelijk te behandelen dit heeft men en bespot en gevraakt, maar ik ben een vrouw en was zelfmoeder mijn liefkind trok nu al mijn liefde al mijn zorg en vergoedde mij al het verdriet dat haar ongelukkige vader mij deed mijn ouderstierven door de uitkomst geleerd hebben de dat ik in alle opzichten te beklagen was het spel en de roofzucht van verschrijdende metresjes deden het oost in die scheld als in een zegonderloze colk wegzinken de zorg voor mijn kind gaf mij de moed die mij ontbrak ik beproefde of ik dit dol mens niet tot staan konden krijgen vergeefs, van welke zijde was hij te raken die de huwelijksbanden verscheurde en ongevoelig was voor de teder inspraakt en natuur het liep van kwaad tot erger zijn een vraagzucht, want nu had ik hem die man en heer was beledigd en was ik niet maar slecht zijn vrouw terg dat mij dermate dat hij aan Bartin op eenmaal voor wel duizend dukaten aan juwelen in mijn bijzijn presenteed ik moest hem desverlaten of mij alles getroosterd de aarde draagt maar mijn inzien geen ongelukkige vrouw dan die die in de bloei haar slevens van haar man gescheiden is en ook wat te beginnen mijn ouders hadden alles op zijn edelmoedigheid laten aankomen ik had wel vrije juwelen en vele presente van hem maar wat beduidde deze dingen om van te leven ik had ook een kind moest ik daar niet voor zorgen ik vleide mij dwaasend die ik was dat hij nog voor hij bedorven was zijn ogen zouden openen en dat hij mij en mijn kind tenminste het reen uit de schipreuk gered was zouden overlaten zien er dan dat ik ongelukkig was besloot ik om mij mijn ongeluk te nutten te maken Ernst is de vriend des tegenspoets Ernst maakt ons vriend en terwijl hij onze ogen op onze plichten vestigt geeft hij ons lust en kracht om het geen mijn wel begrijpt gemoedelijk te betrachten ik wijde mij geheel aan mijn kind en stelde mij door het lezen van goede boeken in staat om de plichten in de moeder op een en verlichte wijze uit te voeren mijn naaldwerk en mijn muziek verdeelde ene tijd die ik nu geheel voor mij had ik zag geen gezelschap en wandelde niet dan in de fraaie hoofd die achter ons huis lag en vreemde zeer van de kander hoewel zij mij nooit reden tot misnoegig af en ik haar altoos dankbaar bleef voor de gunsten mij betoond eindelijk behaagde het god om mijn man de droevige gevolgen zijn naar lospandigheid te doen ondervinden hij kreeg een het beroerd en lag etelijke maanden meer dood dan levend ik eilde naar hem toe dochpartaan had zich als een het trotse meestressen van zijn persoon meester gemaakt eens evenwel was de gelegenheid gunstig ik kniel er voor zijn bed ik schrijde mijn dochtertje nu zes jaar oud stond bij mij het schrijde ook lieve papa zeiden het kind en streeelde op een stoofje geklommen met haar klein handje zijn wang hij zag mij sterk aan greep mijn hand wilde iets zeggen toch zijn de spraak was zo belemmerd dat ik niets verstand en sedag lag hij meest altoos met de ogen open toch zonder spraken en, zo ik meed, zonder enige onderscheiden kennis hij stierf nog geen veertig jaar voor mij, zoals bij de uitkomstbleek meer schuld dan goed partaan had in de confusie het huis verlaten en tijd overig gehad om het loonharen onderdeugd in veiligheid te stellen laat ik een kleed mogen leggen over alle de ontmoetingen die mij sedat overkwamen ik was 26 jaar arm van voldzoen en had een kind waarvoor ik moest zorgen wel rast begaf ik mij bij Liede in huis op twee goede kamers en bezuinigde zoveel mijn mogelijk was hopende dat de goede voorzienigheid mijn uitkomst zouden geven ik verkocht mijn juwel en kostbare kleren zet het geld bij zeker koopman uit en begon gelukkig te worden je vrouw quicks die in weer wil haar dwaar zijn levenswijs een medelijnd hart bezat deed mij nogmaal de voorslag om bij haar voor gezelschap je voet te wonen met belofte van voor mijn kind te zorgen maar dit loka zelf was niet mochtig om mij hier toe over te halen niets even naar de afkeer die ik had van een levens strand die ik nu kende het leven du bonton kwam mij zo verachtelijk voor dat ik veel liever met mijn handen mijn brood zouden willen winnen dan delen in alles wat wilde aanzien en vermogen in zo'n inheuushouding uitstrooien hoe vast ik ook besloten had voor deze aanbieding te bedanken eiste dezelfde echter alle mijne erkentenissen en mijn goede opvoeding zowel als mijn voorzichtigheid noopte mij om in de beleefste uitdrukkingen daarvoor te bedanken terwijl ik echter onbewimpel te kennen gaf dat deze mijn levenswijs meis zowel bewiel dat ik geen reden had om naar enige verandering te staan me verstond mij men hield af en ik verzuimde niets om mijn veelbeloven kind ene betere opvoeding te geven dan ik zelf ontvangen had de ondervinding had mij hier toe in staat gesteld ik slaagde ook gelukkig en leefde dus 8 jaar zonder dat mij veel aanmerkelijkst weder voor, onbekend of vergeten hoe kan ik mijn lieve juffers voortgaan om u het grootste verdriet dat mij ooit weder varen kon te verhalen dit lieve meisje aan het welke ik reed een vriendin had, dat veelbeloven kind dat mij het leven aangenaam maakte kreeg de kinderpokjes en werd mij in weinige dagen ontdrukt u een denk wil te geven van de smarte die ik toen onder ging is mij volstrekt onmogelijk moeders alleen kunnen dat beseffen ik zag het lieve meisje sterven sprak niet, ween het niet al mijn bewegingen waren werktuigelijk mijn voorhoofd groeide mijn ogen stonden strak mijn borst was zo beklemd dat ik nauwelijks zuchten kon eerst op de dag de begraving begonnen mij naar tranen te druppelen konden ik zuchten en de natuur ontving die verlichting die zij niet kon omberen zonder mij in zinloosheid te storten alles komt tot ene zekere hoogte wat daar boven is verwoest ons indien het van een smartelijke aard is ik ben tans in geen gemoetsgesteldheid om dit onderwerp breder uit te werken ik spreek nu alleen van de dood mijn dochter de tijd die alle droevheden vermindert deed in mij dien vriendelijke dienst niet iedere morgen baard ik mij in tranen en nooit sliep ik dan met natte ogen alles verleven dichter mijn smarten en alles wat de deed was mij dierbaar mijn kind, mijn kind mijn zandje dit haalde ik duizend keren een geheel jaar dus gesleten hebben besloten ik me alles wat mijn liefkind gedragen had alles wat zij geschreven, getekend had alle haar aardige handwerken zorgvuldig bijeen te leggen en in een koffer te sluiten mijn wonden openen zich opnieuw het binnenst van mijn hart onderroerden zo dikkels ik iets haar betreffende aanraakte hierop verviel ik in een aller diepste troefgeestigheid ik werd de ellendigste allervrouwen ik had geen eenvriend want de lieden daar ik in woonde waren gewend mij met die ondergeschiktheid te bejegenen die mij naar geboorte en ten hunne op zich de ruime om zandigheden eisten eens op een avond bad ik god met al die ernst en eerbied die ons betaamt als wij ons ververen moedigen om hem aan te spreken ik smeekte om hulp, om wijsheid, om geduld en onderweerp mij te volle aanzijne geschikking uitroepende heren, jij bent rechtvaardig jij bent goeder tieren jij naamt voor mij dat kind uit welk ik als de beste uw erzegeningen ontving jij naamt haar van mij in ene tijd dat ik mij gelukkig vond met haar, dat ik haar voorbereide tot de eeuwigheid ik door zie u, oogmerk geen zins, toch het is uw wil vader, uw wil geschieden ik rees op, droog me de mijne tranen af en versterkte mij in dat denkbeeld dat de goede god mij om zeer wijzerheden dit verlies had doen leiden de aannemende kant mei naar ziel, stelde mij in staat om mij op mijzelf te bepalen ik begreep dat ik mijn onderwerping aan god niet beter kon bewijzen dan door mij op te heffen boven deze droefheid deze eenzame, eenzelfige levenswijs is niet geschikt om mij hier toe te brengen de wereld, voei wereld, wat dan? ik kreeg een plan in het hoofd dat mij voorkwam, als recht gepast om mij, zonder mij in de wereld te voeren echt op bezigheid een afleiding te verschaffen ik besloot tot die levenswijs waarin jij mij hebt leren kennen ik maakte dit mei naar familie bekend die het zeer afkeurde en toen men zag dat ik het er uitvoer bracht mij van laagheid beschuldigde ik onderging smadelijke behandelingen zij troffen mij niet ik wist dat ik wel deed en dat mij ter redding uit mijn droefgeestigheid geen beter middel konden aan de hand gegeven worden je vrouw kwik stierf en had de edelmoedigheid er gehad om mij een vrij legaat toe te schikken ik vertrouwde mijn voornemen aan de koopman bij wie ik mijn klein sommetje had hij oordeelde dat ik wel deed en hij bezorgde mij drie jonge dames die genoeg verteerden om mij tot ene ordentelijke huishouding in staat te stellen toch evenwel mijn geld schoot ik er bij in en moest nog duizend gulders opnemen van een zeker man die mij onhuis heeft behandeld toch ik ben zeer dat enige dagen in staat geweest om die som af te doen dat mij zeer verblijdt zie daar liever je vrouw uit mijn levensgeschiedenis wilde zeggen mogelijk zult jij de voorkomende gelegenheid u er enig nut uit kunnen bezorgen het verlies van mijn dochter sprijt wel in een nevel over mijn geest maar ik leef in de zalige hoop van haar in de onstervelijkheid weer te zien en zei dat ik u, liever je vrouwen bij mij heb, ondervindt ik dat ik nog fadbaar ben voor zou het gij het wel geloven kunnen voor blijdschap hier zweeg de waarde vrouw hoe dickwals had wij met haar geweend onder het verhaal dat ik vrouw was gedrukt nooit was ik zo aangedaan terwijl alles nog leefend in mijn geest legt schrijf ik het u haar de vrijheid verzocht hebende om het verhaal aan één mijner vriendinnen die zulk zwaardig was te mogen mededelen lees en zeg mij kan mijn zulk in de vrouw te hoogschratten oh, hoe lief heb ik haar verwel mijn vriendin Sarah Burghardt 45e brief meer vrouw Sarah Burghardt aan m'n vrouw Anna Willis waar de vriendin voor het eerst ben ik na het toeval mijn geërde je vrouw Buijshaam uit geweest niet op ene klosse partij niet met een wijsneus en een aanstaande dominee maar met mijn kostelijke vriend zij Jan van Gijsend tegen z'n bok de heer Jacob Brunier verzel van de zelfs sister Alette Brunier en dat wel in de Franse comedy daar heb je hem eens niet stegen ik kon nu wel wijsmaken dat ik er ging om mijn Frans te onderhouden met geen ander oogmerk dan om in z'n Franse comedy te zien spelen Bel naartje, ik raad u sterk aan om, voorgij van staat veranderd er ook eens te gaan en zo dit gelijk mijn tante zegt de tente de Satan's is dan moet ik u maar zeggen dat hij als hun nom de Gouw en Comile Faux gelogeerd is ik zag Lefam Schervant spelen een stuk van de grote modiëren mijn genoegen was groot alles dacht mij was natuur het maakt mij, maar dat excusé moi monsieur je n'en tapas du cric hoe bekend ik daar mede ben had al het aantrekkelijke de nieuwigheid toen het weer uitgesproken toen een schone jonge actrice weer talenten men toejuigde ik was niet weinig misnoegd over het gedrag van etlijke heren en dames in drie of vier loge's het spel zelf trok hun aandacht niet dat is hun ne zaak, maar andere verzoonlijke lieden te beletten om te voldoen aan het oogmerk de eerste onbeleefd zo ziet hij kind dat alles onvormaakt is of zoals de heer Blancaart zegt alle rechtertjes hebben er slinkertjes zulke onvoorzoelijkheden denk ik kunnen niet beletten worden wie doet de pauze in de band kootje zegt mij ik noem mijn ooteur om destem meer klem aan zijn woorden en aanhalingen te geven dat lachen, praten, badineren onder het spelen van de zielroeren centreurspelen, tans, du ton is en dat menig champion daarmee om tegenzeggelijk bewijzen dat zij lieden van rang zijn en tenminste reeds deze zes laatste jaren geweest zijn zeg je zo, was mijn antwoord even wel al wiert ik auto's maar voor een koopmansdochter gehouden ik meen deze certificatie van mijn vatsoen niet mede te nemen omdat ik mijn lieveouders niet in verdenking wil brengen of zij mij ook wel hebben opgevoet niet tegenstaande deze en nog een half dozen ongevalligheden moet ik u maar zeggen kind dat ik niet kan begrijpen wat of men toch kan inbrengen tegen een uitspanning die wel ingericht zoveel goods kan uitwerken nu, dat mogen de glere afhaspelen ik ga haar heen en dat wel zonder dat mijn hart mij iets verwijt je vrouw Rian Dutou was zeer uit je humeur omdat wij haar niet hadden meegenomen, het is mij schuld ik vrees dat die beustelachtige woelgeest ons maar zou gehinderd hebben als wij weer gaan zal ik haar zien in een loge te plakken, daar zal zij bij ons die eenvoudige komen om te horen te zien, te ween of te lachen a propos, weet jij wel dat de tans voor zeer ongemenierd gehouden werd te schrijven bij ene Alzier en te lachen bij de Francais Londres zie, dat alles a governo het kon u toek pas komen ik moet u nog al meer vrijs verhalen onlangs was ik met mijn trouwe schildknap op een publiek concert Co had gehoord dat er ene de eerste zangeressen voor het eerst singen was dat Cavallini het cavier zouden trakteren maar moest mij geen geduld hebben zo thai als een lerenlap, wil ik spreken om niet tornigjes te worden op de manier van doen van enige der grote lieden daar snapt de 3, 4 dames zo luid dat ik duidelijk hoorde hoe het discourse ging over het pustelen van de quafuur geen stonden een paar heertjes als een paar malle jongens, het zouden ik zeggen ze ook niet verstaan had dat ze aanstaande vaderen des vaderlands waren voor ons ambassant enig cabriolen op de kop toevererende en dat terwijl mijn gehele ziel wegsmold door het heerlijkste vocaal en instrumentaal muziek dat ik in m'r hoorde hoe is het mogelijk zo ongevoelig te zijn ik spreek niet eens van het onvoegsamen men doet veel om du-ton te zijn en diezelfde babbelaagstertjes effecteerden zich toen de een en ander vroeg of zij zich de avond beklaagden dat zij geanfanteerd waren en er nu nog een kort woord aan dachtigen het is waar dat de overgang is wat griddig zo spreek ik van comedy en concerten en zo kom ik tot mijn deftige vriendinnen nu jij weet hoe ik ben los bedroefd los wel zou tante zeggen wel kijk eens aan nigt daar moest de tante van je vriendin juist de Rotterdam wonen daar moest zij ziek worden daar moest je vrouw Willis met haar dochter bij haar komen daar moest een buurman wezen die een klein soepetje gaf en daar moest juist de proponent in de stad zijn om haar dienavond bij te wezen wat is dat groot dus verre tante en wat zegt nigt wel nigt is zeer in haar schrik met die tijding en nigt hoopt nog binnen het jaar haar vriendin en het eerwaardig karakter van dominees vrouw gelukkig te zien hele naadje dat moest je doen bedunkt dat jij met niemand een juk kunt aantrekken dat u zowel voegers al dan met ene eerwaardigen om mij wat zal ik dan dik was bij u komen al wonen maar aan het einde van de wereld of zelf op marken buiten want ik ben overtuigd dat de man die grijver kiest waardig is dat men om hem de hele toverlandtaar in der wereld goede dag zegt het ziet geen niet dat ik tants ene hele schrijvige natuur over mij heb ja kind, Saartje gaat nu weinig op de trill en onze dierbare patiënten is nog te zwak om haar met mijn gerammel te vermoeien toch lang vaste is geen brood sparen ik moet noodzakelijk eens met letje uit je vrouw Rianne toe heeft onlangs gekocht en dat zeer goedkoop ik moet eer het stuk opraakt er ook van hebben zo koot je maar mee kan, want hij heeft wurmdare is ook zijn truc dus en het schijnt dat hij voor een heertje van de mode zijn de zaken voorbeelding waarin neemt wat zou het geen goed werkverrichtenaatje als jij hem wist te beduiden dat hij waarlijk zeer wel zou doen in die hij zo attent was in het verbeteren en in oorden brengen zijn er denkbeelden die nu in zijn hartstofvat als een hoop stouten jongens in de donker rondtuimelen maar de borst is heel gezegelijk en de geest is tegensprekens heb ik met wortel en tak uitgerooid nu uw beurt, hoor je kind ik ben nieuwe vriendin S. Bughard en wie denkt jij dat ik deze dag gesproken heb mijn oude trouw op Bitenel ik weet niet of een bezoek van u mij wel aangename had kunnen zijn de tijd mag mij niet heugen dat ik het goede mens gezien heb ik kuste haar hartelijk en bracht haar op mijn kamer de meid was zo aangedaan dat het wel te zien is hoeveel belang zij in mij neemt zij verhaalde mij haar bezoek bij uw broer en konden niet vanuit zo vriendelijk als mijn heer Willem was ja naartje, ik kan het niet zwijgen maar wat gaf ik wel dat jij de goedheid van uw hart wat meer in de dagelijkse omgang door minzaamheid lucht gaf vriendelijkheid omtrendt onze minderen doet zeker zoveel eer aan ons die ze uit oefenen als vermaak aan hun dier door aangemoedigd worden zie daar, daar is nu uw broer Willem hij heeft zeker op ver en na zoveel verstand zoveel beredeneerde kennis niet als zij een zuster en wie kent hem zonder hem niet alleen graag te mogen leien maar zonder hem te achten ook om hoe danigheden die hij niet heeft want zie kind als men onze eigen liefde maar een goed woord geeft is zij een goed aardige maloot en geeft ons met zijn ijver veel meer wederom dan zij ontving nu nog een woord van Pieternael zij woont danst bij aanzienlijke lieden op de, ja ik weet het niet wel maar het geen men meer interesseerd is voor komen te vreden is en haar heer en mevrouw deugde van mensen noemt ik ken het niet hij heet van G nu is er wat afgedaan, oud en nieuw van mijn geboord, tot op de huidige dag sprak zij, en de van mijn vader en de van mijn moeder en de van grootmoeder Burgerhardt die ik niet gekend heb en de van grootvader Hofland die tien jaar voor mijn komst in Dithranadal dood was en de van Tante Hofland dat die in haar jeugd zo'n wilde slaafwonier geweest is en de van ja ik weet het zelf al niet maar het geen mei het spotserste voren kwam was het nieuws dat Tante trouwen zou met een heer die er alle dag aan huis komt toch Pieternael kende hem niet dat zal zo waar ik leefbroede ben je min zijn arme Tante zo zij hier toe vervalt beklage ik haar van harte wie komt er anders dan die heer daar moet ik meer van hebben wat zegt jij van zo in poscripten kan het niet wel voor een brief passeren einde van brief 41 tot en met 45 een opname van Karola Jansen Rotterdam 31 oktober 2007 www Karola Jansen.nl