 Hürmətli kanal oradış izləciləri xalbə bir ada proqramında bu gün yenidən sizin qarşınızdayıq, dəyirli izləcilərimiz, yəni və keçməmişlən öncə bizim yəni və məqsunun bəyəməlizi, paylaşmağınızı, kanalımıza ablılmağınızı sizdən xaş edirik ki, səslərəm fikirlər afarlan müzakirlər daha geniş aditoriya çatabilsin. Hürmətli izləcilərimiz bildiniz şimi dünən prezident İlham Aliyeb ölkən məqvulatına geniş bir müsahibə bildi. Bu müsahibə zamanı bir çox məsələrə toxunuldu. Əslində çönlüsləri ki, orada daha geniş midyə grumlar təmsi olunsun, cəmiyyəti daha da narahat edən məsələr toxunsun. Istənin halda müəyyən mənada suallara cevab verildi, suallar səsləndi. Burada Rusiyanın bağlı sualları oldu, qimet artımı ilə bağlı, çürəyən bağlaşması ilə bağlı suallar verildi. Biz ilçəmizə bu müəyyən müzakirə afaracağı, daha sonra artıq bir həsindən soktur ki, ölkə gündəmini, rejiyonu və bütün dünyanın gündəmini deyilə ki, zəbt ediyən qadaqslan məsələsindən bağlı da, fikirlərimizi sizinlə bölüşəcək, sizdən suallarınızı alacaq, qonağımıza səsləndirəcək, qonağımız demişkən dəli izləcilərimiz bizim bugün studiyamızın qonağı siyasətçi sahib kərbindir. Xoş gördü, sahibdə. Xoş gördü. Xoş gördü. Xoş gördü. Sağ olun. Dəli izləcilərimiz xatırlar mood yenə də öz müəğərdə borz bidrəm ki, yəni maksumun dəilmir və paylaşın ki, afarlı müzakirlər şəhsinən çiçirlər həbdə marağlı çiçirlər belə dəki bir sənlə çalışırıq ki, müxtəli rakuslardan məsələləri yanaşan qonağlarımız olsun ki, izləcəm üstün də marağlı olsun. Daha sonra məsələrdən nətəcə çıxardınlar hadisələrə necə qeymət verməyi biz tamaşaçlarımızın öz ördəsinə quraxırıdır. Mərt sözü çox uzatmadan istiyələm ki, ilk önce səsləndirdin müyozuya çəsid alaq, sahib bəyi ölkədə ki, pahalaşma ilə bağlı cəmiyyət çox unaraqlı, çörengi qeymətə qaqlı, bürsət tüm məlumatlarını qeymətə qaqlı, ölkədə və dünyada bilədikdə infiləkçiyanın cüzdəməkçə biliyət, şimdi son statistikələ görə də Azərbaycan dövləkli tarixinin ən çox manad rezervini sahibindir, bu da infiləkçiyanın göstəricisi deyil, necə qeymətləndirirsiniz? Bu bağlı xaraç məgələcək, daha sonra da ölkə bağışlısının bu qeymət alaqlığı münasbətə haqqında danışarır. İlk öncə oradan başlayıq ki, dünya globallaşıb və dünyanın istənilən nöktəsində bir iqsadi yenilik olanda və ya bir qeymət artım olanda təbbi olaraq dünyanın hər yerində bunu təsirlənir. Bu mənada artıq makro iqsadi və mikro iqsadi dəyərləndirmələrlə yanaşı mego iqsadi dəyərləndirmələrdə prioritetdir. Yəni, dünya iqsadiyyatı vahit bir arganizm halına cəlib. Bu mənada dünyada təbii ki, bu iqsadi yenilihlər, dördüncü sənayı inglabı, yeni iqsadi şətlər, təbii ki, yeni reallıqlar yaradır. Bu mənada təbii ki, dünyanın globallaşması, dünyanın hər yerində baş verən bu proseslər dolayı olaraq bir-biri ilə üzvü əraqədədir. Bu mənada təbii olaraq, Azərbaycanda da bu qeymət artımı bir reallıqdır. Amma bu qeymət artımından aslaminatlı əhali nə qədər təsirlənir? Yəni, diyəkçi insanların sosial rifahına hansı təsirlər yaradır, bu artıq ziddi problemlərdir. Bələ bir deyim var ki, əcər fağrın çöreyi yoxdusa, zəncinə də huzur yoxdur, rahatlık yoxdur. Dolali olaraq da, zəmiyyətdə bir stabillih və sabitlih yoxdur. Həcəl insanlar, cəssəhdən ən ağır, sosial iqsadi problemlərin məncanasında boğulursa, bu dolaylı olaraq sabitliyi təhlüç altına atır, cərcinliş artır zəmiyyətdə. Bu mənə də dövlət bütün iqsadi siyasətində xüsus olaraq sosial paçeti yürürləyə qoyanda, bunun nəzaralı mı aldı? Çünki ölkədə çox ziddi problemləri var. Ümumiyyətli Azərbaycan əhalesini biz təsnifləştirəsi olsa əhali gruplarını, baxıb çöreyi ki, bizim əhalinin təqribə yarası əsasən çəndlərdə və rayonlar da var. Və deyək ki, bir çənd əhalisi bütün şiləş bir belədiyə mexanizmi yoxdur, bütün çəttə sarfatı ilə bağlı effektib bir siyasət yoxdur. Dolaylı olaraq sosial problemlərin qeymətin baxılaşması əhaliyə çox ciddi təsir eləyir. Məsələn, insanlar sosial yardım almalısın, müradiyyətləyir dövlət qurumlarını. Əcər bir adamın torpağı varsa ədanda həmən ona yoxcava bu cəlif. Və əcər bu araşdırma bir proses başlayırsa, bu da çox üzücü bir prosesdir. Çünki bilirsiniz ki, torpaq silahatı 98-in zildi olmuştu. Və o dönəmdə, diya ki, uşaq olan bir adam, aile üzülbülərini adam başına tutaqçı 50 sotuq və ya 80 sotuq bir torpaq verilmişdi. Və bu cün artıq böyünmüşlər, ola da əhələ böyünmüşlər torpaq artmayıb. Amma dövlət qurumu adama zaraf verir ki, sanın adına torpaq var. Şimdi bu adam və ona müradəcət edirlər ki, bir yol xərikəsi təqdim eləyirlər ki, san bunun üçün torpaqlarını ayırmalısam və sənə düşəm pay, əhəkuq, məyəllət malı diki, bu əhəkuq sanın cəlinin çox aşağıqıdır və buna əsasən də dövlət qurumu həmin şəxsi sosial yardım görməlidir. Amma bu cün baxaq, bir ailə var, torpaqı, böyünə üçün cədip torpaq reisitiri idarəsi asan xidimətdə çox strukturlardan çetmək üçün bəlli bir vəsaatə hədiyyət olur. Yəni, az tahminatlı bir ailə dolanışıqa ağır olan böyünə o torpaq sənədini, özünə məxsust düşəm, özünə düşəm payın sənədini almaq üçün aşaqsı üçün üçün dört yüz bəzən daha çox manat pul xəsləmal olur. Rüsün kimi doqsa rüsün kimi? Yox, rüsün kimi. Yəni, bu bir ağır prasıdırdır. İç növbədə dövlət qurumları bu məsələ elə bağlı daha sevriç və işlək bir mexanizm yalatmalıdır. Nəzələm, 5 nəfrə ailə üzülü var. Taxçı 50 sotuqdan torpaq paylanıq, çəktər yarın, diğerçi bu ailənin torpaqı var. Şimdi o ailənin üç üzülü, üç taxçı ikisi oğlandı. Olabda ailə quruflar, artıq o var. Dəhcə evlatları var. Və diğerçi torpaq artmıyor. Amma ailə də torpaq sənədə alması bəlli bir zaman tələ bilir. Bundan başqa, təbii olaraq şimdi çörengi himməti artırsa, biz taxılı, bəlli bir hissəsini 50 faizə yaxınına idxal eləyir isə, bu artıq problemdir. Süncəzərbaycan taxılçılıq ənənəsi olan bir ölçədir. Məsələn, bu ailin taxıl səfinini həyata çetirəndə, firmirlə 2019-ci lin amufos cübrəsindən istifadələdər. Və bilirsiniz ki, cübrənin bəlli bir müddəti var, çeyfiyyatı baxımından. Əcər insan, firmir, çəndli, torpaq açırsa və o məhsuldarlıq 20 centinərin ətrafında olursa, aşağı yukarı onun maya dəyəridir. Məyən subsidiyalar və alam verilir. Amma bu zamana çimi çət təsəlfatı siyasətə daha effektif həyata çəsirilməlidir. Çəndli öz torpaqında hansı mineralların tatmadığını bilməlidir. Çət təsəlfatının nəzdində mağafik laboratorialara xeyli və sahətlər ayrılır, quraşdırılır. Məyən bir reisdir informasiya xidməti olmalıdır ki, təsək ki, firmirlər bilsin ki, fəlan ərazıdə məhm torpaqın varsa, bu ərazıda hansı minerallar çatışmır ki, o minerallardan istifadə etməklə məhsuldarlığı artırmaq mümkün olsun. Bundan başqa təbii olaraq çət təsəlfatının inşafı üçün su varma məsələsidir, çox önəmlidir məhsuldarlığıq üçün. Və bu sahədə də ciddi işlə görülmür. Azərbaycan bilirsizçi transit sular var, həm də dağ çayları Azərbaycan'da var. Dağ çaylarıyla bağlı, dağ çaylardaki suların, diya ki, toplanması və çət təsəlfatında istifadə edilməsi ilə bağlı sərənzamlar oldu. İçil öncə səhvül əmrəmse on dağ çayında belə bir lai hə həyata çetirilməyə başlanıb. Amma tutaqcıq bu illər ərzində bu qədər böyük nefbulları hesabına şirvan kanalıdı, qarabaq kanalıdı, bu su varmaq kanallarını betona almaqlardır. Siz bilirsizçi əsasən su varmaq kanalları torpaq kanallardan ibalətdir. Bu da nə deməkdir? Torpaq kanallardırsa, artıq osular belə böyük bir hissəsi, diya ki, torpaqa hopur. Ve o nə yaradır? Şorallanma yaradır. Azərbaycan da torpaq sahələri var. Əçın həyata çetirilməyən çoxlu torpaq sahələri var. Oları əçinə yararlı halacətirilməsi üçün dövlət programı işləm mələdi. Bu sahədə də işlər görürməyik. Biznes tədris mərkəzdəri var. Buna beləli bir və sahətdər ayrılır. Fərməlilər, ağırlı əçinsili üçün, effektiv əçinsili üçün, o tədris kuslarından çetirilməyərdir. Bu sahədə də işlər görürməyik. Və əsasən dövlət prioritet olaraq daha böyük fərməl təsərfatlarına yardımda bulunur. Dək ki, olara hansısa formada təşvü qəlir lahələrinə. Amma bizim əhalinin böyük hissəsi çiç təsərfatlarda libarətdir. Bu çiç təsərfatlarda ki, insanlar əcər dövlət sosial yardım verməkdən imtina eliyirsə ki, sənin torpaqın var, o zaman zəhmət seçib onun üçün daha effektiv şəraət yaratma aldı. Informasiya bazas olma aldı. Məsələn, əçinsi bilməli diki nəyi əhsi effektiv olar. Bövlət Statistika Komitəsinin rəqəmləri reallıqa söhcəm məlidir. Informasiya bazas olma aldı. İnsanlar bilməli diki tutaqçı bizim ölçədə hansı məhsullar, deyək ki, idxal olunur, nə qədər idxal olunur, daxili təlabat nə qədərdi, deyək ki, və yaxud bizim qonşu bazarlar üçün əxraz patensiyalımız nə qədərdir. Bizim insanlarımız nə əçsə, o həm daxili bazarda satılar, həm də deyək ki, bunun əxraz patensiyali üşsəyolar və ya bazar, daxili bazarın qorunması. Antidempik siyasiyatı. Yəni, hesab edilirsiniz ki, bu kəm fəsərfatına çox qəlməli arabən qaldırmalıha, qeymət aklını qarsın məyən qədər almaq ulaq. Gismən təbii ki, bu təhcə qeymət artımın məsələsi deyil, əhalinin cəlirləri məsələsi də, həm də. Yəni, hesab edilirsiniz, həm də satılarsınız, həm də. Səhərbək, mən isək təşəkür edirəm, izləcidəmizdən qaşa edirəm. Yəni, maksimum bəyi bir paylaşın ki, daha çox insana çatabilsin, daha çox izləcid, bizi izləyəbilsin. Mən istəyərdim ki, ölçə başısının açılaması isməsəsə gələk. O bindirir ki, Rusiyadan əmçox bizi taxılı alırı, türə etün. Əlbət də sizin danıştıqlarınız da burada özünün riyalını əksiyeləkdirir ki, ölçədə biz savet dövründə savet resmimurqası olduğumuz vaxtlarda, bizdə yaşlan böylər də həm də satışlar da bildirirlər ki, türə etün taxılı biz özümüzü təmin edən ki, amma sizin sadaladımız problemlərə görür, bugün biz xaricdən ithal edəmərim. Ölçə başlısı bindirir ki, biz əmçox taxılı Rusiyadan alırıq. Rusiya həm taxıl qeymətlərin artırıb, həndə iğraç qeymətlərin artırıb. Rijalına başarılı hasərə də baxsa, bilət, geosiyansiyat rizmadan baxmaq mərtək çifiriləm sizə, sizə bu Rusiyanın bir təziqi çimi və yaxud əlçə başısının əlçə iştimwayatına bir mesadır çimi qeymətləndirə bilərəkdir. Rusiya qeymətlərin artırıb, özün ətrafında ki, ondan asıl olan ölçələrin müəyyəm bir həzi qiçəqları çimi istifadə edir mi? Səfələ biləmərsən, Azərbaycanın illik taxıl ehtiyadı 3-10-da 5 milyon ton, 4 milyon ton zivarındadır və biz bunun hərdəsə 1 milyon yarım isəsini özümüz istəstə alırıq və yerdə qalanını biz deyət ki, itxal eləyirik. Ümumiyyətlə bilirsiniz ki, çin hətta çin özünün ərzak məhsullarının 50 faizini itxal eləyir, yəni çənardan alır. Dünyada əhali artımı var və ərzaka təlavat hərcün artır. Bu mənə nəsə biləmirəm ki, deyək ki, konkret olaraq Rusiya da qeymətlərin artırılması və Azərbaycanın da ki, taxıl, Azərbaycana oların deyək ki, itxal eləyir, taxıl elə bir böyük rəqəmləri deyir ki, bundan hansısa formada deyək ki... Məhbə, o nəsə başlısı, onaq olun əhsas ke, rəyək ki, Rusiya'dan əhsas alırın və Rusiya qeymətlərin artır. Təbii Rusiya zaman- zaman, bizə bu yollarla təzirlər eləməyət çalışıb. Xatırlı istəsə, deyək ki, tərəvəz məhsullarının, deyək ki, biz itxal eləyəndə pamidorla bağlı, onun tərçibilə bağlı məyən problemlər çıxardılar və bəlli bir mərhələdə qeyli sahibcərlər zərəl elədi, fermirlər zərəl elədi. Və bunlar zaman- zaman olur. Amma bütün hallarda ərzak təvəkçəsizlik programı işləməlidir. Dövlət araşdırmalıdır, ölkənin daxili təlabatı çox dəqiq araşdırılmalıdır. Də bilinməlidir ki, biz hansı risklərlə üzə iş. Bu mənada təbii olaraq çöreç çox önəmli məsələdir. Həm də çöreç biraz da sosial psikoloji məsələdir. Bilirsiniz ki, bəl başka toplumlar üçün çöreyin anlamı sıradan bir ərzaktısa, Azərbaycanxalq üçün çöreyin başqa anlamları da var. Çöreç çox o həmiyyətli məsələdir. Də bilinməlidir ki, bu mənada xususya taxılçılıq sahəsində dövlət üzərinə ciddi məsulliyyət düşür və bu məsulliyyətini dərkələmərdir. Rüsyan təziqin burada nə dedik? Rüsyan təziq vasat işin gəmətləndirir sizmi ölkədə sünni gəmət artmına nəli olmaq istəyirmi Rüsyan? Rüsyan bütün, deyək ki, bu zolaq boyu qərpilə öz arasında bu Ukrayna dan tutda ta çinin sərhərinə çimi, yəni həm tüşdilli, resublikalar, həm deyək ki, umyətlə şəq tərəf taşılıq proqramına daxil olan hissədə Rüsyan təbi olaraq müxtəlif təziq vasatələrindən istifadə edir. Yəgin ki, bunun içində iqsaadi mexanizmləridə işə salır. Siyasi, hərbi, militarist və s. Və bularında biri də bud olabilər. Amma bizim konkret olaraq ölkə olaraq ərzak təhlükəsizliyi proqramı pritetlər siyasında olmalıdır və dövlətin həssasiyyət üç səviyyət olmalıdır. Teşekkür edir, sahibdəyə. Amma nədəsə, Rüsyan sülməramlarından güləyəliyib ki, həm şəşimi deyib ki, məsələ, biz yaksıları bir həmdə pislələ deməliyik, gələn maşınlara nəzarət yetmirlər. Amma çıxan maşınları çox cikli şəklədə yoxdururlar və bildirik ki, bu da 10 göstəridisi də ki, demək, Rüsyan sülməramları qarabağdan, səparatçıları getməyəni qarşısanmaq istəyirlər. Yəni, bir nöpsüyünü əncəl yaradılar, amma daha çox cələnlərə hiç yoxlanırlar da. Siz bax, bu bildirilənlərin nəzaralara, ümumiyyətlə qarabağda vəziyyət nizə qeymətləndirirsiniz, Rüsyan bu istiqamətlə sanki, hansı attımları atabilər, Azərbaycan tələfi bir qədər süslini maşələtdirir, hansı bir cizrəşli dağızlaşmadan səbək edə bilmiyəsiniz. Sual biraz genişdir. Ona gördün, mən istəyərim ki, Mən də sağol-sürcəm, geniş tabaq və edin. İlk öncə cəlim biz, biraz geosiyasi məsələlələrdən başlayaq, bu məsələn dəyələndirəcək. Bilirsiniz ki, ki, gütbli sistem dağıldıktan sonra, yeni itifaklar anlayışı ortaya çıxıb. Artıq deyuri itifakları yox, defakta itifaklar var. Yəni, dünyanın bir yerində müddəfiq olan ölkələr, başqa bir yerində rəqiptilər. Artıq bir geosiyasi qarşı durmalar var, təbii ki, əsas məqsət maraqdır. Qangriyyət olaraq, biz qərp və Rusya arasında, və dün ən də bilirsiniz ki, NATO ilə Rusya arasında bir danışıqlar oldu və Rusya asıqaşçar NATO-dan tələbəliyi ki, məsəl şəq tərəftaşlıqı proqramı ölkələri. Qususən, Ukrayna və Cürdistanın, nəzamansa NATO-ya üz olmayıcaq ilə bağlı, NATO bize təminat verməlidir. Rusya təbii öz mövqeyindən bunu bələ əsaslandırır ki, əcər, deyək ki, Ukrayna NATO-ya üz volarsa, Ukrayna da yerləşən raşətlər, maskıvanı 6-7 də qeygəya vurabilər. Və ona görə də özlə bir müdafiə mekanizmi yaratmaq istəyir. Təbii olaraq qərp tə, əslində şərqə doğru genişlənmədə əsas məqsətinədir, mərkəz, qərbi, təhlükələrdən uzaklaşdırmaq. Yəni, deyək ki, bu gün şərqə Avropa, dün ənə kimi, şərqə Avropa Rusya nın militarist agresiyasının təhdid hədəfi idi sə, amma, tədrisən Ukrayna-ya proseslər keçdikcə və ya Maldavia-da ki, proseslər başverdikcə, yəni deyək ki, konkret olaraq Avropa birləyinin şəq tərəflaşlıqı proqramı işlədikcə, tədrisən qərbin şərqə doğru genişləndikcə, həm də qərbin mərkəzini, təhlükələrdən suq orta alayır. Burada bir rəqabət var. Salaşır ki, qərb və Rusya, bu orta zografiyanı, bizim də olduqumuz bu zografiya, bir plazdarım Rusya fikirləşin ki, bu plazdarım olmasın. Yəni, bir hərbi meydan olmasın ki, qərb bundan ona qarşı istifadələməsin, və dolaylı olaraq, bu rejyonda özünün nüfuz dairəsini cəlişləndirmək istəyir. Bir də üç dəlih bilirsiz ki, bir çim faktoru var. Bu gün islələn vətəndaş... Rusya olanlar olur mu? Göründü üçün təhziklər eləyir, məsələn ilhaməli bir Rusya də meyən narazı çılıqları var. Mən cələcə mürəm. Türkiyelər bəl əməktaşla bilən, o baxmda. Bilirsiz ki, bir çim faktoru var. Və islələn vətəndaş evində islələn əhşaya baxsa, görəl ki, evindəki əhşiyaları, yüzdə həşdadı 80-li Çin de istəyəsalı olunur. Yəni, böyük bir istəyəsal potensiyalına malik çim var. Çin istəyəsal eləyir, dünyanın yerdə qalanında istifadəliyir. Və dolaylı olaraq da Çin bu məhsulları bazarlara çıxardır. Bu məhsulları bazarlara çıxardarca yeni bir şəhflər reallıqlar ortaya çıxdı. Bu da nədə nibarat oldu? Qara deniz, xəzər denizli, və orta asya iqsadi kalidoru diyen bir anlayış ortaya çıxdı. Yəni, Çinlən, Avropaya cədəzək başınmalar. Bu, deyətçi, böyük Britaniya üçün London-Peçin xətlidir. Çin üçün bir çəməl bir yolla həsidir, yeni ifək yolla həsidir. Avropa birliği üçün, deyətçi, bu iqsadi kalidordu. Türkiyə və bizlər üçün həm də bir, deyətçi, bu şərt olaraq Turan zografiyası didiyimiz, bir iqsadi məhsandı. Və bu məhsanda təbək olaraq Rusya özünün nüfuz dairəsi hesab eləyir və burada həm iqsadi laihələrdən pay almaniyyətindədir. Həm də ona qarşı olan təhdidlərdən qorunmaq üçün, burada hər bu mövzudiyyətini qorunmaq istəyir. Bu mənə də Qara Bagda ki, deyətçi, Rusya Süfməramlı adı altında yerləşdirilən kantinciddə əsəzən o məqsədlərə xidmət eləyir. Ukrayna da, deyətçi, Belarusi elə bağlı məsələlərə aşağı yüxarı həllədir, bunun for postu kimi de artıq Belarusiya. Ukrayna da, deyətçi, separatik faaliyyətlər göstərməşlə bunu həyata çətirir, Donbass, Lillayatı, Krımın, Ilhaqı. Eyni şey, Maldaviya da edib bu zografiyaboy, bu dediğimiz, deyətçi, həm bu plazdarım boy, həm iqsadi kalidor boyu. Maldaviya da bilətik ki, Dinesderyana ərazda eyni şey həyata çətirir və orada da, deyətçi, hər bir qüvvələri var. Kürdistan da bilətik ki, Afqaziya və Asiyatya məsələsi var. Ermenistanın zaten bütün sərhətlərini Rusya qoruyur və Dağlıq Qarabağda da bu məsələləri həyata çətirir. Amma biz mubaisədə, her şey mubaisədə ortaya çıxır, biz mubaisədə baxsaq görərikçi, məsələn, Ukrayna da, Kürdistan da, Maldaviya da, bu daha çox separatizm faaliyyətləri üzərində, oların suverenliyində açıq aşçar, hər məssizliyiş, basqi göstərməklə həyata çətirir. Umyətlə deyətçi, Belar Rusya nə özünün for postu hesab eləyir, Ermenistanın özünün for postu hesab eləyir, yalnız bu altı şəq tərəf taşlıq ölkəsində gismən Azərbaycana daha saygılı bir azibət var, çünki burda ki, bu təbii ki, həm Türkiyə ilə bizim mütəfəqləyimiz məsələsi var, bizim xarici siyasətdə o aparılmış məyən düzcün istiqalmətləri baxılıdır, bu həm Azərbaycana xaldının iradesinə baxılın məsələdir, həm Çincikara Bax Savaşı yeni qəyallıqlar yarattır. Və bilirsiniz ki, Çincikara Bax Savaşı boyunca durmadan Putin iki dəfə müsabə və verdi və ikisində də altını, bir ifadəylə, altını dızdı ki, ərmənlər və Azərbaycanaların yaxın pələspektiri də bircə yaşayış imkanları yoxdur və sumqait və xozalını xususi vurguluyordur. Sumqait və xozalını xususi vurgulamaktı, əsas məqsəd ondan ibarətdir ki, ona lazımdır ki, Rusiya lazımdır ki, daim bu münaqişə diri qalsın. Yəni, ərmənlərlə Azərbaycanlılar arasında bir gücə süfməramlı adı altında və ya Rusiya müdaxilə mexanizmirləri daim diri qalsın. Ki, bu rejuyonda, yəni, canı bu qafqazda mövzudiyyətini saklasın və canı bu qafqaz ölçələrində həzi gələsin. Bu mənada, məsələn, dün ən prezidentin onu vurgulamasında da əsas məqsət ondan ibarətdir ki, zətən göstərməc istəyirdir ki, Rusiya maraqlıdır ki, qara vağda əriməni kantincind azalmasın. Yəni, bu gün orada 30 minzivarında əriməni ahali var. Azərbaycan vətəndaşları da onlar. Amma onlar heç bir perspektivə umud edə bilməzdir. Həbbi qasıcaqlar, çünki əvvəlki dönəm deyil. İçinizü qara vaqsa vaşı yeni reallıqlar yaradı. Nədə ibarətdir yeni reallıqlar? Əcəl, çıncı qara vaqsa vaşından öncə qərbin şirkətləri gəlib qara vaqda investisiya qoyurdursa, iş yerləri açırdursa və insanlar deyək ki, orada məyən cəlirlər əldə edib yaşamlarını təmin edə bilirdilərsə, amma bu günki reallıqlarda o artıq mümkün deyil. Hətta orada olan deyək ki, investisiya qoyan şirkətlər oradan çıxıblar. İnsanlar təbii ki, az qalandığa ya, cələzəkdə azərbaycanla birliçdə yaşayıb azərbaycana adaptasiya olub, azəbizəm vətəndaşlıqını qəbul olayım, normal vətəndaş çimi yaşamalıdır, ya da onların qara vaqda olma perspektivi yoxdur. Şurada ki, bir stratejiya təsbiq olunur, nədə ibarətdir bu stratejiya qara vaqda bir cazibə mərkəzə yaratmaq, əlmənləri çürük. Şurada ki, böyük iqsadi laihələr hesabına elə şətlər formalaşdırmaq lazımdır ki, qara vaqda ki, erməni vətəndaşlarımız fərqində olsunlar ki, bu böyük laihələrdə, onlar da iştirakçı olmaq üçün, dolanmaq üçün, yaşamaq üçün, mütlaq separatizm faaliyyətlərindən çanardırmağıdılar, azərbaycanın ərazi pütürlüğündə hörmətələ məldirlər və bizim bələr bir höyüklü vətəndaşlarımız olmağıdılar. Aparlan stratejiya, əmdə ondan ibarət ki, məsələn, çalışmaq lazımdır ki, orda ki, əhaliyyə, qan kəndi və ətrafında ki, ermənlər yaşayan ərazi də, qamunal xidmətləri məsələ, azərbaycan göstərisin. Azərbaycan göstərisin, təbii ki, qamunal xidmətlər qazdı, şıqdı, sudur, satırsan, suluva alırsan. Onluya bəyanatını da göstərilir ki, laçın dəhləzi 5 ilm sonra yeni bir yol çəkəcəyələr erməni istana. Nə sələbə də hiç orda ibarədənil sual birə yoxdur? Təbii ki, rüsyət çalışacaq ki, bucur asıllıqdan qismən orda ki, erməni vətəndaşları azadə eləsin. Amma azərbaycan da çalışmalıdır ki, məsələ, qamunal xidmətləri onlular göstərisin. Hədrisən, orda ermənlər azərbaycan dövlətini subyekti çimi özlərinə hissələsinlər. Bu mənada, təbii rüsyət çalışacaq ki, daha çox orda qamunal xidmətlər erməni istana nancasın, orda qismən, o ahalinin cəlirləri təmin olumsun ki, orda ordan çıxmasınlar. Amma azərbaycan da, təbii ağırlı bir stratej həyata çetirməklə, bunu önləyə bilər. Bundan başqa bir çalışmalıyıq orda çox yüksək teknolojialardan yararlanarak bir müşahidə mexanizmləri yaradak. Elit komandalar. Bu yöndə meyən işlərdə görülür. Mələ elit komandalar yaradılmalıdır və həqi qətən ermənlər baxmalıdır ki, olara xiksadiyyatı çökmüş həşbir perspektivı olmayan bir ermənistan və ya yaxın səvrəsində inkişaf eliyən, zəncinləşən, xiksadi imkanları olan, orda tıçilən havalimanlarıdır, yaradılan infrastrukturdır. Elə bir cazibə havalimanları ilə bir cazibə halana cəlməli dişi artıq ermənlər üçün də orda qalmaq istəyən ermənlər üçün də, yaşamaq istəyən ermənlər üçün də, təbii bura bir cazibə mərkəz olsun və tədri də biz oları deki topluma yenidən qazandırabilək və muxtalif layhələr həyata çetirilməlidir. Bu sən bilirsiniz ki, məsələn, Hadrut qədimlər ermənlərin məssünnaşdırı yer olsa da azərbaycanların yaşadığı yerdir. Bugün Hadrut, diyətçi azərbaycan o... Təbii, səhbət tam qədimdən danışmırıq yanlış anlaşılmasın yaxın tariqdən. Amma bizdə qəbul eləmişik peynəlhaq ştumayətə də deyir ki, bizim orda ki ermənlər bizim vətəndaşlarımızdır və onlar bütün azərbaycanlarla bilcək yaşaya şubu var. Celəzəkdə müxtəlif layhələr tətbiq olunabilirim. Hadrizen, ermənlər Hadrut'a qaydallar, azərbaycanlar xozalaya jetməklər Hadrizen elə münausbətlər sistemi yaradə bilər ki, biz şərt formalaşdırıq. Bu şərt ondan ibaret olar ki, artıq həm orda ki ermənlər həm ermənistanın özü də elə bir şərtlər yaradə bilər ki, birliçdə. Artıq orda ki, Rusya süh məramlanı, nəs bir ehtiyyəz qalmaz. Amma təbii Rusya, təkətdə ki, cəricinliklə edir. Durmadan bu münaqişəni qarşılıqlı nifrəti diri tutmaq. Çi bu qaqlar biricə yaşayanmaz və mənim daim jandarma çimi, arbi tırçimi burada mənə ehtiyyəs var. Bu mənada bizim stratejiyamız adım, adım bu hədəflərə doğrulur, jetməlidir və inşallah bu istiqamətdə də Celəzəkdə. Teşekkür edirəm, sahibbəy, dərin izləclərimiz. Yəni, məxsun, bəni pəlaşına unutmayın. Bu gün həm də əsas müəvzularımızdan biri olan Rusya'nın regionunda son cümlər daha çox pabri isəslənə və pabri liyardaşan englab senarilərdir ki, sahibbəyədə burada gəlilədir. Düşünürlər ki, bir çox faydalıqlar şəksilər, analizsilər ki, Rusya, qəlbim burada genişləlmərinin qarşısını almalıqdan ötəri, bu tərəf çeviliş planları ıxtişaşla, çöhnə pəlqrö siyasətlikdə, o siyasətləri həyatək keçirirlər. Nə istəyərim, sahibbəyəm? Bəzi cəhdlər burada da olub, yəni, bir çox cəhdlərindir yəcəsi sədələ edirlərik. Amma mən istəyərim ki, bak, bəli azərbaycanın Türkçəyindən, unut onun biliriz ki, 5 ədə ikinci bələr gəcədiyələr, qürbətli ordusuna sahib bir ölçədir. Türkçəyindən bu qədər yaxınlaşması, azərbaycanın ilmənsanla bilmişdə Avrupa birliyi ölçələrinin birində keçirdiyi, bak, bu görüşləri. Bəli gədim müəyyən, qədər yaxınlaşmaları müşahidə olunur, 2020-ci ildən sonra, mühalbədən sonra. Və bir şəxsən bize də görə, bu, təqdir olmaqsa ahdınlardır. Qazaxstan'da da, bu meyillər görsən məhdəri Türkçəyindən məhdaşdığı güzləndirmişdilər, Türkçik dövlətləri birliyi, nəzər bayıbın axtaqqallaraşı orasını səndəri səsilməyi, Qazaxstanın 2022-2026-ci ildə Amerika Birləşmiş Taqlarının ordusuyla məhdaşdığı barəsində sadistləyə mizahalanmışdır. Və ardınca Qazaxstan'da baş bilən bu hadisələr, ne də ehtimal edəyirsiniz? Həm Qazaxstan'da ki, baş bilən hadisələrə analiz eləyək biz sizin dilinizdə. Həm də, azərbaycanda bir Eruksiyanın yəni ki, var, bir A-planı, B-planı, C-planı, bir İngilab senarisi, bu qeymət artımlarının fonunda müşahir edir, siz mücözlüyür, siz mücözlüyür, nəzər qarşısından malda xalq, həm də Qazda bilədiyətət sana doyub üçün ki, sosial problemlər qanunsuzduq, yüqüksuzduq, müstəqil məhkəmənin olmaması ədaləksizdir. Bak, prezidentin özü də məamurlarının bu öz başlarından birə nəxid çıxışında qeydlərdə ki, özlərin bərbəq rələməsindən bak, istəyərim sizin üçünləri zəla. Bayaq qeydlərdim bir də təçlarlıyım ki, əcər fağrın çöreyi yoxdursa zəncinin də rahatlıq olabilməz. Dolaylı olaraq sabitliyə olabilməz. Və daim təhlükələr və risklər var. Və təbii olaraq co-siyasi kütlər daim bu faktordan yararlanmağa çalışmalıdır. Dövlət özünün təhlükəsizlini təminələmək etsin, sabitliyini, sabit inkişafı təminələmək etsin, iş növbədə çalışmalıdır ki, onun əhalisi problemli olmasın. Çünki az olan insan, problemli insan, təminatsız insan anarxıya meyillənir. Pozusi faaliyyətlərə meyillənir. Hansısa co-siyasi kütlərdən asıllıqa meyillənir. Diyə ki, dövlətinə, vətəninə bağlılıqı azalır. Bu bir faktir reallıqdı, bir insan halıdı. Dövlət bir dəfə bunun altını cızmalıdır. Başqa bir yanaşmağa həqiqətlər diya bir şey var. Amma həqiqət ort kimidir, belə bir deyim var. Həqiqətlərin tam içindolarsansa ort kimidir, səni yandırar. Həqiqətlərdən uzaqdurarsansa şu yərsən. Həqiqətlərlə bəlli bir məsafə saxlamak lazımdır. Həbi ki, bu gün inkişaf etmiş həqiqətlər bin standartları bir reallıqdı və həqiqətdir. Dördüncü sənayı İnglabı, yeni texnoloji istiqamətlər. Bunlar qəlbin ortaya qoyduq modellərdir. Xüsusən, yeni bir dünya yaranıf. Kryptovalyuta var, blockchain var, biyomühəndislik var, nano-texnolojalar var, dünya değişir. Yəni, bir az əvvələm başlayıqdı. QARP-sosiyologları nə deyirdi? Deyirdi primitiv cəmiyyətlərdə yani ki, barter üsuluyla olurdu. Nəzaman ki, cəmiyyətlər primitiv idi, sən taxlıs təsalliyirsən, sən ətis təsalliyirsən, o taxlını verir, bundan dəyişir. Nəzaman ki, sənayləşmə oldu, artıq bir bürokrati ehtiyac oldu. Strukturlara ehtiyac oldu. Yeni bir strukturlar yarandı. Artıq bu bürokrati ehtiyacı yarandı və bir sənayi cəmiyyətlərin də bəlli bir mərhələ cəldi və nəhayət indi bir dördüncü sənayin qılabıdır. Onun bürokratiyası yaranmalıdır. Bu, dədiyim, o kripto-valiut adı, dədiyim, bu yeni sünü intelekti. Bəs bunun bürokratiyası var mı? Yoxdur, biz bunun bürokratiyasını yaratmalıyaq. Bunun üçün, xarışda təhsil programı yalnız sərənzamla kifayətləm və məlidir. Məsələn, bilirsiniz ki, 2021-2025 illər üçün, xarışda təhsil programı eğlan olunmuştur. Prəzidət sərənzama var. Təxir bən 18 miliyona yaxında və sahət ayrılır. Amma artıq 2022-ci ildik, Azərbaycan cəmiyyətində yəkçin bir informasiya yoxdur, ki, bu xarışda təhsil programı və bayaq sadaladıqım çimi dolaylı olaraq bir maliyə qərbi var. Dövlət üstü düşünən sərmaya grupları var. Yəni, fəklı-fəklı anlayışlar var. Bir dünyada global rəqabət var. Amma Rusya'nın dünyaya vənecəyi nə bir yenilik var, nə elmi texnoloji yenilik var. Bütün hallarda Rusya yalnız militarist gücü ilə öz varlığını qorumaxdır. Qabacözün əsabını istəyir ki, dünyadaçı ölkələrdən böyük laihələrdən bir pay alsın. Dolaylı olaraq, dədiyim, bu iqsadik kari dor, gara dəniz, xəzər dənizi ve orta asya iqsadik kari doru və ya sinüsün ifəh yolu bir çəmək, bir yollayhəsi. Bu rejondada təbii Rusya istəyir ki, o dəyənəc əsabını böyük laihələrdən paylar alsın. Amma bütün bu proses boyu konkret olaraq biz öz ölkəmizdə bağlı problemlərisə önəsəkəs olsak təbii ki, bir tüç dövlətləri birliğini yaranması var. Global sermayə faktoru var. Bir Rusya faktoru var. Bir Çin faktoru var. Bir də bir böyük Britaniya və tüç dövlətləri birliyi bir hələliş əlan olunmamış, bir müddəfiqlih var, bir yanaşma var. Amma görülməli olduğumuz işlərdə çoxdur. Tüç dövlətləri birliyi yalnız bu bozgurt işarəsil olmaz. Ortaya işlər görülməldi. Qadrlar hazırlanmalıdır. Dünya yeni mərhələyəc edir. Zət nəsli var. Yeni nəsil, dədiyimiz cənşlər. Bu cənşlər artıq hecamonluğu, höçmuranlığı, qəbul eləməyən fəqli anlayışda olan bir cənşlih var. Glaballaşan dünyanın cənşliyi. Dünyanın hər yerinə cətmə istəyən, işçörmə istəyən, qurmaq, yaratmaq istəyən məhdu diyətləri qırmaq, atmaq istəyən buna hazırlanmaq lazımdır. Buna hazırlanmaq üçün, təbii ki, Tüçya bütün bu proseslərdə bizdən önlədir. Amma Tüç dövlətləri birliyi təxsə bayaq dediyim ki, hansısa şuarlarla, diyətçi işarələrlə olmaz. Riyal işlər görülmərdir. Məsələn, Qazaxstan hadisələri, bayaq qeydələrdir. Qazaxstan hadisələri baş verdi, Türkiyədə insanlar Qazaxstan hadisələri ilə bağlı məlumatları incilistilində almalı oldu. Azərbaycanlılar Rus dilində öləməli oldu. Bu zamana kimi? Yani Tüç dövlətləri birlinin ahlı sələfləri var. Bu qurumlar hans işləri görüplər bu zamana kimi? Hət olmasa ortax bir telekanal var mı? Bir media qurumu var mı? Media portalı var mı? Məsələn, Qazaxstan'da hadisələri baş verdi, Türkiyədəcə insanlar bu informasiyanı hardan alsınlar, hansın mənbələrdən alsınlar. Ona görə də ortax bir telekanal olmalı idi. Və yaxud ortax dil, bizində yeni şeyləri düşünürlər bunu zaman zaman konsepsiyasında yazıblar. Dildə, fikirdə, işdə birlik. Bu həm Kaspralıda var, həm Ziyacoyabda var bilirsiniz ki. Görünür ki, üçüncüsü yoxdur. Hət birincisi də yoxdur. Ortax dil, indi Söhbət böyük iqsadi laihələrdən cədirsə, böyük investisiyalərdən cədirsə, bu laihələri izra eliyən biznes insanları, hət olmasa oların bir ortax dil olmalı idi. Bu ortax dillə bağlı hansı qurum yaradılır. Və ya bir ortax investit qurulabilərdir. Bu ölçələrdə, tüşdilli ölçələrdə potensiyallı cəşləri sətsip Türkçənin ordanda Avropanın, qərbin, aferizi investitlərində yeni istiqamətləri öyrənə biləcək, yetişə biləcək cəşliyi sətsən mexanizmləri iştəmür. Yəni, ortax azərbaycanda istəllən potensiyallı cənt özünü inşa fəlləttirmək yeni dünyaya atılmaq, öyrənmək üçün və xalqını, millətinə, dövlətinə xidimət eləmək üçün özünə bir perspektivlər axtaranda hansı imkanlar tanəyir. Məsələn, tüş dövlətləri birliyi ona hansı isti qamətlər atır. Və ya azərbaycanın qarışda təhsil proqram ona hansı isti qamətlər atır. Bu mənada o qədər böyük görüləcə iş var ki, həbi, Qazaxistanı cərdikdə Qazaxistan bilirsiz ki, bu dədiyimiz şərtə, bu iqsadi kalidorda ilçin başlangıc ölçədik. Yəni, Qazaxistan Çin üçün çox əhmiyyətlidir. Bilirsiz ki, Çinlə bağlı dünyanın müxtəlif sərmaya gruplarının qərbin, müxtəlif planları var. Çinlə özün ə təhdid görən və Çinlə bu işin harasında olacaq. Çinlə gələcək düzən deyirsiz, yeni global dünya deyirsiz. Bak, bu işin harasmıdır. Çinlə sənə iləşmək salata olsa da teotraktik bürəcindir. Yəni, müasəd dünyayan ayarlaşmırsın. Siz dəliyiniz gəlciliyi var, zək gəlciliyi var. Olardan görmək ki, o rejim boyda rətmə ayarlaşmır. Nə baş verəcəyə? Orda nə baş verəcəyə? Yəgil ki, həm də bu işin İngilab senariləri ki, həyata keçirli, göründə ki, düğməni başlamış, şimdi görürsən elələr. Bak, oradan, sanki gazaxsında ki, bu hadisələrdən sonra Çinlə kardeşlər nəzirli, gazaxsında və Türkan kardeşlər nəzirli dəvət eləmişdir. Müsələlə, məsələ, bu cüm görüş olmalıdır. Dün ön akşam görüş olmalıdır. Saad fərqi var orada bilmirəm. Gördün ki, onlar da narahatlılar və hadisələrə müdaxud eləmə istiyirlər. O İngilab senarilerindən başlasaq, ələdi, riskləri önləmək üçün vətəndaşlar özlərini dövlətin bir hissəsi sələmərdilər. İngilab senarilə, biz birçok insanlar, insanlar məsələ ilə hesab edirlər ki, artı başqa yol yoxdur. Məsələ, bak, bu şəhlərdə deyazırlar. Çünki bu hakimdir, məsələn, dəyişmə, dəyişmə, dəyişmə, dəyişmə, dəyişmə, cüf elə yoxdur. Bak, siz biz siyasəs etsək, ələdi, İngilablı olmalı, dəyişini olmalı, dəyişilə dəyişmə, hakimədim ki, birməyir, yicər bu ətrafımızı rejondura rejimlərə də aidir, hətta birmək, kürkçəyə də aid edirlər ki, kürkçisi də artın, uzun müddət də hakimət, bir sistem otuzdurma vaxtı çək çatmayır məsələn. Bak, onda belədi tanışq, hər bir hakimiyyət özxalqına laiktir. Bələ bir deyim var. Insanlarımızın üzərində ciddi məsuliyyət düşür. Qazaxstan dəksləri, çox önəmli dəksləri. Eyni şey beları üçədə də başvurdur. Məsələ, maksimum insanlar çıxdı küçəyə. Qazaxstan də də çıxdı. Amma masiv dünyada sosial şəbəçələr elə reyallıqlar yaradıb ki, təcrübə göstəriyi ki, küçələrə çıxıb xaus və anarqiya yaratmaqla və ya inglabi bir retorik aylığa, nəticələr əldələmək mümkün deyir. Çünki həmən məyə maraqda ilələri, çevrilələri, ayrarı dövlətləri ilə Rusiyas olsun, Çin olsun, Gərbə olsun. Bundan həmən öz məqsədləri üçün müxtəlif formalarda istifadirləri mən manipüliyəsə yaradılar. Ona görə insanlarımızın üzərində məsuliyyət düşür. O da nədir? Rasyanal düşünmək. O nədə nibarətdir? Iştiraşçılıq. Yəni, insanın dövlətin sağlamlaşdırılmasında rolu təhcə inglabi retorika olmamalıdır. Bu, o da olmalıdır. O da olmalıdır, amma nəcə olmalıdır? Iştima, iştiraşçılıq, siyasi, iştiraşçılıq. İnsanlarımız təşkilatlanmalıdır. Iştira keləməlidir quruzuluxda, təşkilatlarda. Siyasi partiyalar var, var. İzmalar yaratmaq mümkündü mümkündü. Sən nezə olabilər ki, öz kəndində öz kəndlin olan, qohumun olan belədiyəsədirini normal işləməyə, sənə xidmət eləməyə, məcbur edən mexanizmləri yarada bilmirsənsə parlamentir. Bu vətəndaşın borcun yoxsa dövlətin vəsqəsidir. Vətəndaş tələb eləməlidir. Məsələn, sənələ, eğer kəndində olan belədiyəsədir, atıqaşçar, bir kəndi, başında ipsalıq doluyursa, cəzdirirsə, alladırsa, sən ona müqamət mexanizmi yarada bilmirsənsə, məsələn, izmalar yaratabilərsən, belədiyələrə formalaşdırabilərsən, bugün rayon əhalisi başlı başınadır. Çünki bilirsiniz ki, izraç müətləri, əvvəl xanı idi hamsı, qarruf senirlər, əllərin də titli vəsaətləri var idi, və onu qarrufsiya uğradırdılar və hər kəsi də qorxudurdular vəsaət. Amma bugün izraç müətlərinin, səlahiyyətləri, əllərinin ələrinin alını, izraç müətləri artıq hər rayonda bir jeqlərin başlısıdır, bir də Kamunol təzərifə didarələrinin. Qalan hamsı, Rəspülqə Təbəli strukturlardır və onlar də çalışırlar, siyasi irade də bu yöndədir. Tədəcən bilirsiniz ki, əksadi zonalar yaranır və bu mənada artıq izraç müətləri böyük ehtimalı laqb olunacaq, və belədiyin üstün şafilə məldi. Mən izə bilirəm ki, məzələ, əksadi rayonlar yaranlı da bilirsiniz, müxtalə, 14 əksadi rayonlar. Amma, amma, paləlir olaraq belədiyələrinin şafilə məldi. İç növbədə belədiyələrin maddi texniki bazası yaranmalıdır. İndi belədiyədən çox şey umruq. Amma belədiyələrin də maddi texniki bazasını yaratmaq, dövlətin üzərini düşəndir. Məsələ, ışı qıdarəsidir. Qal satışını həyata çetirən strukturlardır. Kamunal xidmətlərə həyata çetirən. Nəcə olur ki, sən belədiyənin ərasisindən elektrik hətləri çetirirsən, qaz xətli çetirirsən, suxətli çetirirsən, bundan pul qazanırsan, insanlarımız əsas qazançlarının xeyl istəsini sənə verir. Amma sən, o belədiyənin torpağından çesirdiğin o xətlə görə, o belədiyə niyə və sahət verməsən. Və insanlara imkan yaratmalıdır, dövlətçi normal seçkinüst olsun. İnsanlar həsi olmasa belədiyədən başlayaraq, seçmə imkanlara tanımaq lazımdır, insanlara. İnsanlarımız da böyük işlərə çırmalanmadan öncə, Diyə ki, İngilabri-Torika meydanlara çıxıb bu hakimə diyikmaq lazımdır. Bu dür faktiki olaraq praktik riyallıqı olmayan, belə Rusya və Qazaxistan təcrübəsi bizə bunu göstərdik. Ondan qabaq nədən başlamalıdır? Qabaq yaxşını mənə də var? Ukrayna nünəsi var? Dürüzdə nünəsi var? Təbii var. Amma qarşı tələflər, də məsələlən, Rusya'nın artıq fəxli rifləkistəri var. Diyə ki, Ukrayna da həmən İngilabri proses başlayanda, Rusya orda ordu yetmələ bağlı, hansısa planlar cizmadı. Amma Qazaxistan da fəxli yanaşdı, Belə Rusya da fəxli yanaşdı. Susən şəbəçələr, yeni bir fenomendi, yeni bir reallıqlar yaradın. İnsanların manipüliyəsə ilə məhvün ki, həm də Ukrayna da bu proseslər elə birdən bire olmadı. Azərbəzən cəmiyyətinin, azərbəzən insanının üzəyəm nədir məsuliyyət düşür? Təşkilatlanmak lazımdır, okumak lazımdır. Siyasi partiyelərə üzvulmaq lazımdır. İçtimaik qurumlara üzvulmaq lazımdır. Okumak, öyrənmək lazımdır. Birləşmək lazımdır. Sayıqı duymak lazımdır bir-birinə. Azərbəzəndə iki adam bir-birilə sözü düzgəlmir. Beş adam oturur, müzağaçilələməyə, hamı çalışır ki, o daha çox danışsın, o birilər qulaqassın. Lidirli funksiyadır. Yəni, tutaqçı oturmuşuq 5 nəfər, bir işi görəcək. Kankerət onun mediyayağı varsa, mediyyələ bağlı iş görülürsə, lidir Ruslan bəyidir. Sürki mediyyaya təcrübəsi var. Və ya, tutaqçı çət təsərfatı ilə bağlı, və ya, ərzak təhzatı ilə bağlı, hansısı adım atılırsa, orada hansısı mütaxəssiz. Çin varsa lidir odur. Yəni, bir zəntiləmin birlik, bir-birinin sözünü həzm eləmək. Bizim cəmiyyətdir, bunlara çatmır. Elədi də çəndlərdə. Nəcə olabilər ki, məsələn, Qazaxistan cəmiyyəti bizdən fəqridir. Orada bir axsaq qallıqın üstü var. Çürki cəmiyyəti bizdən fəqridir. Amma bizdə baxın, bu gün çəndlərdə kimsə çimin sözünü sə qəbul edir mi? Və ya, utandırma deyə bir şey var. Niyə məçləb direktoru, məllimlər bu şəkçildə həyasızdasına seçtiğini saxdalaşdırab bilməlidir? Niyə cəmiyyət buna müqamumət qoyab bilmir? Çıxıb meydanlarda inglaviri torqə deyip, çıxırmadan öncə, öz yaşadığın ərazidə, sağlamlaşmaya çalışan adımlar atmalısan, tədrican. Təbii dövlətin də dövlət hərkiyəmətin üzərində ziddi məlsilət düşür. Bayaq deydiyim ki, belədiyə ünüstünün yerli idarətmənin çövələtdirmək lazımdır. İnsanlar hissələməli diki, olar bu dövlətin bu xalqın tərki pisəsidir. Bu gün çox qəlibə bir Azərbaycan cəjliyi var. Qara paltar ciyən, boyları qısa, krimin ala meyilli, bu çox təhlükədir. Bize yaxşı perspektiv və dələmir. Işıxlı cəjliyimizdə, rəncareh cəjliyimizdə çalışır ki, ölkəni tərk eləsin. Bu böyük risqlər daşıyır. Ona görə də bayaq dedim, çalışmaq lazımdır. İnsanlarımızın düzərində böyük məsulət düşür. Məxalifətin düzərində böyük məsulət düşür. Yazarlarımızın düzərində böyük məsulət düşür. Bir ölçəni sağlamlaşdırmaq təhcə siyasətcinin işi deyil ki, bunun ədəbiyyat ayaq işləməlidir, incəsənat ayaq işləməlidir, teatr ayaq işləməlidir. Hər şey olmalıdır. O bədə kriyatif məsajlar vermək olar ki, məsələn, bir var min adamın qışqırması, bir da var on adamın çox ağırlı bir məsaj verməsi, çəşindirici, utandırmaq. Bu mənə də məsələn, rejiyonlarda biz görmürün, insanlarımız təşkilatlansınlar, müəyyən qurumlarda birləşsinlər, problemlərin həlinin üzərində yerisinlərindir. Mən izma işləri ilə bağlı məyən işlər görmüşəm. Bunla bağlı mediyyə təqdim eləyəcəm həyata çəsirdiğimiz laihələri. İnsanlarımızda ışı tıraşçılığa cəlbələ məh lazımdır. İnsanlarımızda belə bir qrupu bu şaşırda əlinini qolunu soğudurlar ki, bu hakimiyyətlə mümkün deyil. Bədə istən, bu hakimiyyəti bucun göndərə bilmirsən isə, riallıqlarla da razılaşmalısan. Yaxşıya gəlir, Sahit məyək. Bak, bu ölkə gündəmində, ölkə siyasətində iktidar, xalq, müqalifət, çox təhəsir ki, üçün həmsı ayrı ayrı özü bir tərəf olun, amma əhəb üç el olmalı deyil. Bak, bu tərəfləri münasibətlərin və presbəktibə, Rusya'nın artan təziklərinin konunda necə giymətləndirirsiniz, hansı attımları atılmasını zəvruq bilirsiniz, və yaxud da hansı attımları atlan attımların səhb olduğunu düşünür, tənqidi məyətləri var, her üç tərəfləmdən bağlıdır. İçəmiyyətlə bağlı danışdır da, hafif ol. İçəmiyyətlə bağlı danışdır da, hafif ol. İçəmiyyətlə bağlı danışdır da, hafif ol. Yəni, Söyhbət müqalifətdən cədir, siyasilədir. Esəs məhsulliyyət hakimiyyətlə üzərindədir. Səhbətdən şəxz hakimiyyətdir üzərindədir. Yəni, münasibətlərdə, tənqidi olması məqamlar və atılmasını zəvru biliniz məqamlar. Hakimiyyət çalışmalıdır ki... Çünki bir dialog sürəcində var üzür üzdür. Bu dialog sürəcində tənqid eləyənlərdə var, tənqid eləyənlərdə var. Bak, bu məsələnə bağlı. Dialog sürəci təbi olmalıdır. Yəni, hamsısa formada çalışmaq lazımdır ki, bu prosesdə təbi olsun. Yəni, əcər, bir siyasi, bir dialog prosesində iştirak eliyirsə və bu prosesdə iştirak elədiyi dialog sürəcində səvmiyyətə faydalar yara da bir mürsə. Yalnız özünün şəxsi problemlərinin hərli ilə çifayətlərisə həmən siyasi, həmən iştimai adam, həmən inandırıcılığın itirir. Dolaylı olaraq, səvmiyyət hüsum bu fərt artıq itirilmiş əsab olunur. Yəni, səvmiyyət inanmır və nəyə qəbul eləyir, çözü gönəlir, başqa bir inglabri torikaya, hər şeyi inşar eləyən, toptan dağıtmaq lazımdır və s. Mövlət məsuliyyət dolmaqdır. Yəsən, bir dialog sürəcə başlatmışsanısa, deyirsən səki cəmiyyətə artıq siyasi dialog var, tədrisən sistem problemlərinin hərli yönündə biz inşaq eləyəcək. Və dialog mühütünü başlayandan bir ay sonra, məzahir Pənahoğlu yenidə Mərkəzi Seşi Komisiyesinin sədri təyin eləyirsən sə. Və dialog sürəcində iştirək eləyən siyasilərə bu haqda danışmaqı qadaqan eləyirsən sə və ya təhcə məzahir Pənahoğlu ilə bağlı. Seşçini səkutuyla bağlı, yox. Məsələ, başqa bir problem, hər hansı bir məsələ ilə bağlı. Dək ki, hansısa direktivlərlə, təlimatlərlə, prezident aparatından o siyasilərə təzislər cedirse bu yöndə danışmaq olur, bu yöndə danışmaq olmaz. Həmən siyasi, həmən o prosesdə iştirəş eləyəcəs, cəmiyyətdə inandırıcılığını itirir, nüfuzunu itirir. Dolayla, insanlar buna ümid eləmir. Təbiyi eləmətlər üstünlük təşkil eləməldi. Bu cəmiyyətin, güvəndiyi, adamları tədirəcən, Azərbaycan parlamentində təmsilçiliyində yolaşmaq lazımdır. Və bu, təbi olaraq seşçilən başqa alternativ yoxdur. Imkan tanımaq lazımdır. İnsanların iradesinin təmsili yaransın. İnsanların iradesinin təmsili yaranan da artıq dövlətlə cəmiyyət arasında güvənilir şəxslər rabitəni təmin edir. Artıq fəqli bir şeylərə, fəqli litorikə, inglabi litorikəyi ehtiyac olunur. O mənada təbi istiqamətlərə üstünlük verilməlidir. Nəyən ki, direktivlərlə, hər şeye idal eləmək. Qazaqistan numunəsi nəyə göstərdi? göstərdik ki, hətta sen siyasi partiyaların məhdudlaşdır, özünə bağlı adamları parlamentə bırak, yerdə qalamları ölkədən qulf, ölkənin daxilində siyasi nüsqları inkişaf eləttirmə, çimen sabidliyi təmin edəcəm sabidli bir anda pozulabilir. Həm də, ahı, dünya çox qılab allaşır. Nəyə çoxlu maraqları var, maliyyə gruplarının maraqı var, ayrı- ayrı ölkələrin maraqları var. Bilirsiniz, dünya çox çisilib. Hər çəsində fəqli maraqları var. Dövlət özünü qorayan elə mekanizmlər yaratmalıdır ki, və bunun əsasından nə durur, gerçəkdən xidmət eləyən nüfuzlu, toplumu bilən cəmiyyətin içindən çıxan fərlər, tədricən dövlətin idarı olunmasında siyasi iştirakçılığa imkanlar tanınmalıdır. Səbək, o problemdi bayağıma qeydələdim də, yəni talıyarsan, oğuruyarsan, amma bücündə el şeyit irərsən, disqləri artırarsan, və el şeyit irərsən. Məsəlçül edirək, sahətləyə maraqın məsələ edəcəyən, çox sağ olun. Bizi 7 şərzində 1500-ə bir qədəratıq, sosial fahdın o eğitinizlərindən, bizim izləlcəyəmiz, bizlələr bizi bir daha təşəkçül ediriz. Təşəkçül edirəm, sağ olun. Saqla bir arada proqramın növbəti efil vaxtının sonuna gəldəyik, bu gün bizim studiyamızın qunaya siyasətcəyə sahəb kərinli oldu. Sağışlıq, sizin nələ edən cəmiyyətimizin maraqlı olduğu bəz mövzulara kirafında müzakələ lafara aqıllardır olan suallara aydınlık kətirəyik. Sağ olun ki, bizi izlədiniz. Növbəti efil vaxtınınla yenilət sizin qarşınızda olmağa çalışacaq. Sağ olun, sağ olun, qalın, bizim də qalın.