 Nu de partijprogramma's gepresenteerd zijn en de verkiezingstrijd is losgebarste, wordt duidelijk waar althans, volgens de politici, de Nederlanders naar verlangen. Volgens sommigen van hen, sommigen, verlangen we naar de gulden en naar een zelfstandig Nederland, los van Europa. Al denk ik soms wel eens dat sommige mensen nexit aanzien voor Netflix en daar willen we allemaal wel naar kijken. We verlangen ook volgens de politici naar een overzichtelijk leven, waarin de benzine betaalbaar is, het gast bijna gratis uit Groningen komt, waarin de boer liefdevol zijn varkens verzorgt, het gezin, de hoeksteen van de samenleving is en er geen verwarring is over wie man en wie vrouw is. Met de toenemende onzekerheid ontstaan door, onder andere een zinloze oorlog, de angst voor vergaande digitalisering en robots die het heft in eigen hand nemen, of door te ver doorgevoerde marktwerking of de lang uitgestelde beslissingen in zaken leverheid en duurzaamheid en klimaat, ja door al die onzekerheid neemt ook het verlangen naar vroeger toe. Nostalgie, het is dat emotionele verlangen naar het verleden omdat de horizon van onze hoop en wanhoop te groot en angst aanjagend is. Ik ben niet tegen nostalgie, ik ben niet tegen terugblikken en tegendeel. Het verleden kan ons helpen als we het maar niet idealiseren of romantiseren of zelfs mystificeren. Er is een soort restauratieve nostalgie als een soort heimwee naar een thuis dat niet meer bestaat. En politici spelen daar graag mee omdat het zo aanspreekt en omdat het zich lijkt te verzetten tegen noodzakelijke veranderingen die alleen maar meer onzekerheid projecteren. Het verloren thuis, ook al bestaat het niet meer, het is in elk geval een helder beeld, een mooi maar onbereikbaar ideaal. Maar dat laatste verzweigen in de nostalgische politie maar even, gemakshalve, het past ook niet in een statement van 1 minuut. Als we terugblikken, dan liever om iets te leren van het verleden. Ik noem dat reflexieve nostalgie. Een reflexieve nostalgie is zich bewust van de afstand tussen het verleden en het heden en is dan niet op uit om het verleden te herscheppen. Nee, in deze vorm van nostalgie wordt het verhaal van het verleden actief en vitaal omdat het verteld wordt in het heden met het oog op de toekomst. Hoe kunnen we in het verleden zin en betekenis vinden? Hoe kan het ons richting geven voor een toekomst die hoe dan ook onzeker is? Het antwoord is even invoudig als complex door het verleden te herdenken of nog beter te ritualiseren. Een sterk voorbeeld hiervan is het steeds veranderend ritueel van de dode herdenking zoals we dat vieren op 4 mei. Het lijkt elk jaar hetzelfde, maar de verhalen er omheen en de mensen die het ritueel dragen zijn iedere jaar anders. Het verhaal wordt doorverteld, niet als een dood verhaal van het verleden, maar als een levende herinnering die steeds opnieuw aangevuld wordt. Zo leren we van het verre en de dichtbije verleden wat de waarde van vrijheid is voor het heden. Ik moet ook denken aan een tijd nog rond diezelfde Tweede Wereldoorlog waarbij we stilstaan op de dode herdenking. Het moet denken aan Eleonore Roosevelt, die als gedeligeerde bij de Verenigde Naties namens Amerika de Commissie voor de Mensenrechtenvoorzat. En toen de Universede Verklaring voor de Rechten van de Mensen in 1948 gepresenteerd werd, zei Roosevelt, zitaat, we staan vandaag op de drempel van een grootse gebeurtenis, zowel in het bestaan van de Verenigde Naties als in het bestaan van de mensheid. Deze verklaring zou heel goed een internationale magna karta kunnen worden voor alle mensen waar dan ook. Die Universede Verklaring voor de Rechten van de Mensen bestaat nu 75 jaar. Dat vraagt om rituele en feestelijke aandacht. Het is een feit om te herdenken met inderdaad een nostalgische blik, op de toekomst waarin nog heel wat rechten van mensen sreeuwen om vervulling. Dank voor uw aandacht.