 3e deel van Hoogstuk 11 van de Delsse Wonderdokter. Deze liep je volksopname behoort tot publieke domijn, opname door Anna Simon, de Delsse Wonderdokter door ALG Bosbom Tussen. Hoogstuk 11, derde deel. Vine waarschoet allen, die bij de aanvang van hun toewijding aan Christus, met drift het snoeimesterhand nemen, om met forse en snelle slagen de wilde geranken van hun vorige leven te besnoeien. Dat zij wel mogen toezien, of ze niet, ondanks al die ijvig, de een of andere wilde lood laten staan, die dus ontzien, hen boven het hoofdzal wassen, en de kracht zou krijgen, om de beste sappen van de wijngaard tot zich te trekken, en dien verhinderen zulke vruchten te dragen als zij gehoopt hadden in dynamiek bijtijds orde op werd gesteld. Iets dergelijks was mogelijk de waardige Jacobians overkomen, zonder dat hij zelf het nog had begrepen. Hij had met alle genietingen der zinnelijkheid, met alles wat de wereld kon heeten, gebroken, en hij had die offers gebracht zonder er ooit weer naar om te zien. Hij had de behoeften van de natuurlijke mens voorkomenlijk onderschikt aan de eisen van het geestelijk leven. Hij wist niet beter of hij had zichzelfen en al het zijne zonder voorbehoud gegeven aan de dienst van zijn heer. En toch moest het blijken of hij in Gans geen zelfbedoog had plaatsgevonden. Of, ten spijt van alle zelfverlogening, de eigen liefde zich niet had weten te sleren door zijn wijngaard als onbesnoeide ranken die de aandacht van de Hovenier nog grootelijks nodig had. Al zijn lust was zijn kruidhof en zijn stookhuis, zegt zijn levensbeschrijver, en aan die lust mocht hij zich te veilig herovergeven sinds het kweek van planten en kruiden, het bespieden van de natuur in haren werkingen en krachten. Geen ander doel had dan kennis op te doen voor zichzelf om er de leidende mensheid mee te verlichten en een wetenschap voor uit te helpen waarvan hij al de belangrijkheid door zag, en die toch nog daar lag als een woeste grond waarin pas de ongeenende hand werd gelegd. Ook had hij er geen gewitensbeswaar van gemaakt, daraan al de tijd te geven die hij de zijnen mocht achten. Maar was het zeker dat hij er niet meer van zijn hart aan gegeven had dan hij mocht, dan hij zelf wist, en dat, terwijl hij meende alles geofferd te hebben, hij juist hier iets had behouden dat hem te sterk was geworden, dat hem boven het hoofd was gegroeid en dat hij niet meer of gekon. Zekere verschijnteren geven enig recht tot die twijfel. Hij zelf zou gewillig hongen en dors leiden om zijn armen te voeden en te verkwikken, en toch had hij zich de wilde veroorloofd van een keurige boekerij. Zijn kruidhof was door hem tot al de volledigheid gebracht die het tijdwerk vergundde, en zijn laboratorium, bovenal, eisten, kosten en zorgen die hij niet aan zijn lichaam zou besteed hebben. Al leed hij zelf koude zijn vernuizen moesten van houtskolen voorzien zijn. Al dronk hij niets dan water of wij, de kostbaarste vochten en vloeistoffen mochten niet ontbreken bij zijn schijkundige experimenten. Barnsteen en ijzig, ja, tot goud en zilver toe, werden niet door hem gespaard als het tot enige proefneving werden gevoorderd. Dat alles zeker met het edelse doel, maar toch met een onbekompenheid die de vraag niet overbodig maakt of hij ook bovenmatig aan deze dingen was gehecht, of de reine zucht hartstocht was geworden en over gevaar bestond dat hij die zijn kluis had gewijd tot een tempel gods, daar benevens in zijn laboratorium een altar had opgericht waar een afgod werd gediend. Jacob Jans zou gehoepen worden tot een streng onderzoek op dit punt. Een grote beproeving wachten hem. Niet lang nadat Julian zijn werkplaats in zulke overhaasting verlaten had, kwam Jacob Jans welgemoed van zijn ijverig ziekenbezoek terug en stapt de rechtstreeks op zijn stookhuis aan. Maar toen hij de deur wilde binnentreden, vloeg het dikke wolken van damp en rook hem in het aangezicht en hij zou zeker ter stond verwaard zijn teruggegaan. Waar het niet dat de zuchtel behoud van het genen nog te redden mocht zijn, hem had aangegoord met de moed om, ondanks alles, te onderzoeken wat er had plaatsgevonden. De klukken kalmen grijzaard die zich maar zelden over iets ontzetten en nooit meer uitermate werd aangedaan door de wereldse zaken, als een ogenblik buiten zichzelf van schrik en leedwezen. Hij slaakte een smartelijke verzuchting. Mijn librari, mijn experiment, en tat vooruit om de diepte te pijnen van de ramp die hij hem had getroffen, zonder te overwegen of hij zich ook een levensgevaar begaf. Zijn kordaadheid werd beloond door de zekerheid die hij verkreeg, dat er niet eigenlijk brand was, zoals hij zich eerst had beeld, alleen dwarlden er blauwachtige vlammetjes langs de grond, voortgebracht door kostbare eterische vloeistoffen die in brand waren geraakt, terwijl de damp en rook, die het laboratorium vervulden, opsteeg uit de disseleerkastjes waarop de kolven hadden gerust, die nu in scherven op de vloer lagen. Mijn proefneeming vereidelt, spakjaak op Jans, diep verslagen. Het streven en pijnden van jaren herg dat ik ten laatste met goede uitkomst hoopte beloon te zien, is tot een eidel werk geworden. De vrucht van zoveel nachtwakens en naastig onderzoek is verloren gegaan. En zonder dat ik mij heb kon overtuigen of het scheidingsproces de loop heeft genomen die ik wachtte, of het experiment had konne gelukken, zo het niet door dit ongeval waren verstoord. Waardoor mag het veroorzaakt zijn? Een ontploffing heeft er niet plaatsgehaald, dan moest het stookhuis in lichtlaaie vlamm staan. De halzen der retorten zijn gewelddadig van ingescheiden. Het uitgestorte eterische vocht verspreidt zich in onschadelijke vlammetjes in het ronde, terwijl de alcalien in de gloeiende houtskool geplomd die gloed hebben geblust. De heren God is mij genaden geweest, alles had erger kunnen zijn. Gelukkig heb ik hier nog een goede voorraad van keuken zout om de voortgang van dat brandend te stuiten. Voor de smook van de kolendamp kan men daarna gerustelijk de venstre een open slaan. Ansprekende had hij de daad bij het woord gevoegd, en de gevolgen van het onheil waren daarmee voorkomen, maar de ramp zelf was er niet benhersteld. Graswinkel voelde het zo goed dat hij, die nooit vermoeien is meenden te kennen, zich als uitgeput in de armstoel liet neervannen. Zijn knieën knikten en hij dreigde ineen te zinken. Met strakker blik bleef hij staren op de glas scherven. Op de ruïne zijn er vereidelde proefnemingen. Mijn God, wat is dat? repijenpins overluidt. Het is mijn wee of mij het harte uit het lijf werd gerukt. Dat harte dat u behoort o mijn heer. Dat zich toch nog zo zonderling zeer laat bewegen door deze aardse teleurstelling. Er gleden tranen langs zijn wangen, die zijn grijze paard bevochtigden. Het belangt immers de ere gods niet, al had ik hopen, er groot profijt mee te vrochten voor de leidende mensheid, daarin hij mochten geprezen worden. Maar nu het in zijn raad besloten is dat dit mensenwerk zou verstoord worden, is het wel zwak, wel schuldig dat ik mij daarover dus uitermaat heb kon op het proeven. Ik zie nu wel in dat deze proeving mij grootlijks nodig was, opdat ik mijzelf in mijn kleinheid en ellendigheid leren kennen. Ik die meen de sterke zijn en zie ik ben zwak, jammerlijk zwak. Ik die weten mijn schatgeborgen te hebben in de hemel bij Christus, en die toch nog door zulke hechtzellen aan het stof bleef kleven. Wat het mij goed is in deze verdrukte zijn geworden. Oh, warm hartig en genadig is de heer een groot van goede tierenheid. Hij heeft mij mijn abrahantsoffer niet gevraagd, hij heeft het zelf genomen. Hij heeft mij niet op de zware proeven geveerd het te brengen. Hij wist dat bij mij een schadelijke weg was. Hij leidt mij op de goede. Zijn naam zij geloof dit eeuwigheid. Ik kan het nu met beleidschap afstaan. Ik weet waar ik voortaan weer tegen te waken heb. Daar is niets zonders in het bedrijf zelf. Het naasporen en doorzoeken van de proprietijten aller dingen is godzoeken in de gevochten zijn en natuur. Maar men kan er zonde van maken met er het hart op te zetten en dus veel te hechten aan de vruchten van het werk en de uitkomsten van het onderzoek dat men zijn niet volvaardig zou kunnen opgeven als het van ons geëist wordt. Nu kan ik het, al moet ik met schaam te bekennen dat het mij veel heeft gekost. Oh, armen, jacopijans, wat zet jij nog weinig gevoorderd? Wat zet jij u nog te verootmoedigen, gij die toch zo hoogelijk bevoerrechtzijdt? Ik heb nu de zestig al bereikt. Moet ik tot de tachtig toe hier blijven uitwonen, Erik volleerd zal zijn, Erik rijp zal wezen. En hij wende het oog naar boven en kruise de armen in ootmoet en als verslagen over de borst. Wel nu dan, indien ook tot de tachtig, hervatte hij met een glimlach van berusting, uitstel is immers geen afstel. Hij die mij gegrepen heeft, zal mij wel veiliger ik leiden tot de einde op zijn tijd. Die geloven haast er niet. Ik geloof, heren, kom mijn ongeloof, kom mijn zwakheid te helpen. En de grijzaart stortte zich op de knieën. Zijn zelfgesprek, zijn zelfverproeving, loste zich op in een vuurige bed, dat met ootmoedige schuldbeleiding is aangevangen, zich verhief tot de innigste gemeenschapsoefening met zijn heer. Toen hij zich daaruit opjef, was het om met kalme, vaardige hand de wanoorden in zijn werkplaats te herstellen. Hij was daar nauwelijks mee aangevangen, of zijn oog viel op de versleten plunje van Julian, die achterloos op de grond geworpen, met het vlammend vocht in aarking was gekomen en nog lacht het smeulen. Het is waar ook. Julian moet hier zijn geweest, sprak graswinkel, de havenloze kledingstukken in een koelval met water werpende. Nu is het gebeurde te verklaren. Hij is wat levendig van gebaren, wat driftig in al zijn doen. Een kleine onvoorzichtigheid is rasbegaan en heeft deze wanoorden gesticht. Leidig, als hij maar niet van schrik over het ongeval is weggevlooden, die ongelukkige, wie weet welke onbedachtheid hij verder heeft bedreven of in welk in jammer hij zich zelf heeft gestort. En ik, die niet het eerst op hem heb gedacht, dus had de zelfzucht sigaretes van mij bemachtigd. Nu, de overwinning is toch behaald, al heeft zij pijn gedaan. Zie daar nu waartoe hij mij heeft moeten dienen. De zoon van Machtholt winken het harte als mijn zoon had geëigend, van winkelijks de hoopkoesteren, de varen te zijn, naar het geestelijke. Hij mij dus te ontvlieden, zei het maar niet om in zijn verderf te lopen. En ik had hem toch zo aanbevolen, geduld te oefenen en zich leidelijk binnen zijn huis te houden, uit vrezen van onheil. Ik, die nog gemeent had, hem genoeg samen afleiding te verschaffen, met de barbier te zenden, die toch zijn plicht heeft gedaan, zoals uit alles blijkt. Ik kan mij wel verklaren hoe het zal zijn toegegaan. Mijn uitblijven heeft hem ontrust. Had hij konden weten welke gerust tennende tijdingen ik voor hem zou meebrengen. Hij geloofde zo vastelijk aan het gevaar waarin de prins verkeerde. Hij mistrouwde welicht mijn apelheid om op dat punt te voorzien. Dat is hem gaan bezwaren. Hij gaf die onrust gehoor en verliet deze schelplaats om mogelijk een kerker te vinden. Erger welicht. En traren van het verheevendst mededogen schitterde in zijn ogen. Toch, hervatte hij, zichzelf bemoedigend. Nee, nee, wat ontruste ik mij eidelijk, heeft hij dan mijn hoede nodig om onder de bewaring te zijn van de goede herdig. Wij zijn niet samengebracht om zo te scheiden. Hij zal wel weer tot mij worden gevoerd, maar ik behoefd dat niet leidelijk af te wachten. Zo haast mijn patiënten verzorgd zijn zal ik op conschap uitgaan. Maar de goede Jacob Jans was van hen die niet al te vast op het gebruik van hun eigen tijd kunnen rekenen, omdat iedereen hen in aanspraak neemt. Daarbij was hij Heden nogal niet zijn tijdrekening in de wacht. Behalve dat het oordenen van zijn ontreden de werkplaats een geruime tijd had genomen, had hij, zijn eens onbewust, urenlang in het gebet in geestelijke overpijzingen doorgebracht. Van die uren waarin als een eeuwigheid wordt doorleefd in seconden en die omvliegen als een oogwenk. Ook was de tijd waarop hij gewoondelijk zijn sober middagmaal hield lang verstreken. Eerij gereed was met het bereiden de artsenijen voor zijn zieken en pas had hij zich naar zijn wonkamer begeven met het voornemen om uit te gaan of hij kreeg een bezoek dat hij kon nog wilde afwijzen. Maar Bedia graswinkel trat binnen. Wil verschonen Jacob om, zou ik u gelegen tijd niet kon afwachten. Dat genen wat op het harte licht kan ik niet langer alleen dragen, en de avond bij ons aan huis zou ik het niet zo vrij kunnen uitspreken als oom en moe erbij waren. Hebt hij geheimen voor die goede lieden, mijn kind, voeg hij, terwijl hij haar wenkte in zijn armstoel plaats te nemen. Wat ik dacht te verbergen, is alleen om hen onrusten zorg te sparen. Nu ik tot het besluit ben gekomen om hun wens te vervullen, weet ik niet dat zij de innelijke hindernissen zullen kennen, die je tot hier toe hebben vertraagt, allermins de wijze waarop ik er toe gekomen ben, over dat alles heen te stappen. Ik begrijp dat zo'n geen lichte zaak moet zijn voor u, die innelijke hindernissen mochten wel meegereken worden. Naar mijn voorkomt is Antoni naar geest, nog gemoet, een portuur voor u, en waar volgten en vrienden alleen op de uiterlijke voordelen van die verbindendes hebben gezien, deden zij mijn bedankens niet wel u aan die overkeenkomst te binden. Die is gesloten zonder mijn voorkennis, dat is waar, Jacob oom, sinds ik toen nog veel te jong was om daarin gekend te worden, maar gebonden ben ik niet eigenlijk, dan door mijn goede wil om het gegeven woord mij naar moedig gestand te doen en de zedelijke verplichting om een groot onrecht goed te maken. Schelt er dat achter kind lief? Zie, daar heb ik niets van geweten. Och, men moeit u zo weinig met de wereldse zaken in de familie. Weet dan, Jacob oom, dat neefderk van der dussen, die steeds met zijn enige zistig in onmeneen leefde, en ook bij zijn verschijde niet verzoenlijk bleek, zijn groot vermogen aan mijn moeder en mij heeft vermaakt, en daarmee niet Hoognoek en haar zoon Antony heeft onterft. Om dat onrecht goed te maken, werd er afgesproken dat ik Antony zou huurlijken, als wij de leeftijd hadden en ook kan daar aan stonden. Nu, menen ik, het degendeel blijkt, kunt jij immers volstaan met die ervendes te laten varen en over te brengen daar waarin mijn recht acht. Niets liever dan dat en mijn vrijheid behouden, maar juist dat willen zij niet. Neef en niet Hoognoek maken er bezwaar tegen en staan op hun pandoneur, en Antony zelf, die, vrees ik, zoveel kiesheid niet zou hebben, heeft zijn zinnen op mij gezet, zodat ook hij van het geld niet horen wil zonder huurlijk. Om een moeig gasvenkel, die gemeente hadden, even als moedig, alles ten goede te schikken, zou de bitterlijk teleurgesteld zijn, zo het die weg niet uitging, al zijn zij te goedaardig om mij enige dwang aan te doen. Mocht ik van die goedheid misbruik maken, om mij te onttrekken aan de opgelegde verplichting. Maar mij denkt, het was hun naast de verplichting geweest, op uw levensgeluk toe te zien, en dat is, menselijkerwijze gesproken, heel weinig verzekerd in een ongelijkszortig huurlijk. Omdat ik dit gevoelde, heb ik zo zeer geaarzeld en zo lang uitstel gevraagd. En die is ondanks geeft genuut plotseling toe, eer nog de laatste termijn van het uitstel is verlopen. Is dat niet wat onberaden gehandeld, mijn kind, voeg hij, terwijl hij er met zachte ernst in de ogen zag. Er schitterde iets vochtigst in een diep donkerblauw, toen zij antwoorden. Ik vrees maar al te zeer, dat hij gelijk hebt, dat ik mij door een eerder moedige beweging des harten heb laten meeslepen om een onvoorzichtigheid te begaan, die, die, maar je mogelijk levenslang zal berouwen. Ik had onze Anthony nooit zo'n onweerstandelijke overredingskracht toegekend. Hij heeft dan wel de zwakke zijde van uw hart weten te treffen. Hij heeft alleen gebruik gemaakt van een zwakheid die ik hem toonde, een herinnering mijn herjonkheid die zich opeens voor mijn geest verlevendigde. En waraan jij zo groot en offer bracht, voeg hij met zekere nadruk. Te groot naar uw mening, niet waar, en dat het mij niet licht valt, heb ik gevoeld bij de strijd die ik daarna met mijzelf heb moeten strijden. Moet het dan waarlijk gebracht worden? Een weinig vroegig, een weinig later, wat doet dat er toe? Haar nam zij, even de schouders ophalende. Ik ben er toe besloten, nu vooral, waar ik de zekerheid heb, dat het zowel het beste is. Het is goed de ernst der werkelijkheid te stellen tegenover de hersenschimmens in haar eidelen jeugd. Dat is goed, mijn kind. Dan, de wijze waarop jij dit zegt, gerecht het mij tot het vermoeden dat er toch iets wezenlijks onderscheilt. En gij verlangt te weten wat, niet waar, goede jaak op om, voeg zij met een zwaar moedig glimlachje. Het is nauwelijks uw aandacht waard, maar toch, gij zult het horen. Gij herinnert u zeker niet meer dat ik mijn vroege jeugd te doordacht heb doorgebracht. Ja, Bely, nu gij ervan spreekt, herinner ik mij dat heel goed, en ook dat ik het niet kon goedkeuren dat men de jeugd gewezen, zo kort na de doodhaar moedig, onder vrienden zond. Toch waar men mijn raad niet vraagt, onthoud ik mij die op te dringen. Uwe volchten moesten het weten, en ik heb daar verder niet afgehoord. Ik kan met waarheid niet zeggen dat men mij onder vrienden zond, hoewel zij, die mij bij zich wensde, mijn gans onbekend was. Mojcatrín, die te doordacht woonde, was de enige bloedverwandte mijn hermoedig hier te landen, haar eigen zuster, en zij achter zich ten naaste om de laatste hand te leggen aan mijn opvoeding, zoals zij zich uitdrukten. Zij was trots op haar afkomst, uit een edel Frans geslacht, en had zich nooit zo goed als mijn moedig naar de Hollandse burger zeden kunnen schikken. Zij wist dat oom en moeig graswinkel leefde naar de oude tand, stijfjes en simpel, al zat oom in de voedschap, en al had hij in de publieke zaken heel wat te zeggen. Die schild zij zichzelf en meer bevoegd, om mij de toon en de manieren te leren van de stand, waarin zij menen dat ik behoorde. Het bleek ons later dat zij wat laagjes op de graswinkels neer zag, omdat zij zich de Centonien noemde, en een bomen had gehuurd, die haar niet eens gelukkig had gemaakt, naar ik vermoed. Althans het bleek wel dat zij geen droeven weduw was. Ikzelf, nog in het eerste rouwjaar overmoedig, voelde mij in mijn drofgewaad en met dieper drofheid in het harte, gans niet thuis in de wilderige huishouding. Ik mocht wel zeggen, hofhouding, van Moeikadrin, die van haar gezijde al haar best deed, om mij af te leiden en verstrooien te geven. Laat sie, zij slaagde daarin maar al te goed. Op zijn dertiende jaar voegd men zich naar alles, zonderling naar een leven van genot en wilde, waarbij geen zwaardere plichten worden opgelegd, om de zorg, om zich goed voor te doen, en enige gewilligheid in het aannemen van zekere vormen, die als het absoluut nodige werden voorgesteld. Ik kreeg les in muziek en danskunst, zelfe onderwees Moeikadrin, die ik steeds madem of matant moest noemen, mij in de Franse taal, die haar nog altijd meer gemeent aan was, dan ons neerduits, schoonzij al in de 20 jaar, te doordrigt wonen. Matant scheen weinig aan de religie te hechten, als brood ze uit een geslacht van hun genoten, om de schoolloos willen uitgeweken. Wij gingen niet gezet ter kerk. Haar Franse Bijbel kwam slechts des zondags tevoorschijn, en ze miste geheel die derft geernst, die mijn goede moeder zo eerbiedwaardig maakte, en die men zegt dat de Franse ballingen kendschetst. Ik vertel u dat alles niet om haar te beschuldigen, die mij steeds de uiterste theerheid en toegevendheid heeft betoond. Maar om u te doen inzien, hoe zie ik mijn leefwijze bij haar, verschilte van die in het huis mij naar moeder. En dat verschil moest op uw jeugde gemoet grote invloed oefenen, dat begrijp ik. Gij waard juist rijp genoeg om ontvangelijk te zijn voor alle indrukken en nog te onrijp om de schadelijke te weerstaan. Zo is het. Er greep een gantse omkeerplaats in mijn wijze van zien en denken, en ik dank het de goedheid gods, geen sinds de wijsheid deze leidsvrouw, dat ik geen zottelijke eilotijd ben geworden. Ja, niet gantselijk in verderf ben geraakt bij zoveel gevaren en verzoekingen waarin zij mij meeslepte. Meen echt er niet dat Moeikatrien een berispelijk leven leiden naar de wereld. Oh nee, dat bleek wel sinds zij met de deftigste luiden te doordrecht omgang hield. Slechts was het een leven geheel naar de lust der ogen en de begeerlijkheden deze wereld, zoals ik het later heb leren inzien. Het was of ons geen dood en geen eeuwigheid wachten. Daarin ons rekenschap zou worden gevraagd van onze tijd, doorgebracht in zorg voor onze opschik, in drentelen van het ene huis naar het andere om maar de nieuwsmaren te bespreken, en vermaken van allerlei aard, op zulke wijze dat wij het altijd overdruk hadden zonder iets degelijk te doen. En dat alles terwijl mijn tweede rouwjaar pas afliep. Dit werd zelfs bekort, toen Moeikatrien merkte dat ik mijn Frans kende bijkans zo goed als hij zelf een vaardigheid had verkregen in de nobele danskunst. Ik was toch al vijftien. Tante vond dat het tijd werd mij naar Frans zijn wijze in de wereld te brengen en zij verhasen dit ogenblik terwille van een omstandigheid die zij een treffelijke okazie noemde voor mijn optreden. De graaf van Lester in de Nederlander tergekeerd had goed gevonden verblijf de kiezen tot doorrecht en zijn gevolg van edelieden en officieren was zo groot dat men voor die allen geen bekwame herberg kon vinden in zijn logisch nog in de stad. Maar de geestrit voor de graaf was zo levendig dat de meeste luiden van Rang zich aanboden om hun huisvesting te geven. Moeikatrien, die in haar prachtigste huizen van de wijnhaven bewoonde, beleef je niet achter. Wij kregen My Lord North tot gast. Een edelman van zekere leeftijd die vrij bars was en gans niet de fijne manieren had waarop Moeik zo gesteld was. Maar we hadden weinig omgang met hem daarin meestens tijdens op het hof was bij de graaf of zich ophield in het deel van het huis dat hem was afgestaan en waar hij met zijn volk leefde zoals hij zelf goed vond. Zeg zijn enkele maal altijd bij ons aan tafel of bracht een kort bezoek. Maar die korte ogenblikken samenzijns waren genoog om bij Moeik een verlang op te wekken dat hij met de meeste gewilligheid vervulde. De graaf van Lester zou een feest gegeven aan de Dortsen Magistraat en de voornaamste ingezetenen. Als weduwe had Moeik geen recht op een uitnodiging. Maar de vrouwen van Beaumont de gastgauw van Lord North had slecht te spreken om die te verkrijgen. Maar Lord Zelf bood zich aan haar te geleiden en ik moest mee. Ik moest overhaast al was het niet onvoorbereid mijn intrede doen in die kring vreemde en aanzienlijke. En vrouwen de Beaumont verbeelde zich zeker dat zij een verstandige bloedverwante was die het goed met u meende spakgaswinkel hoofdschuddend met een ergenis die hij nauwelijks kon bedwingen. Zij dacht er mij een bewijs van te geven door mij een prachtig gala-kleid te laten maken waarin ik mijn gans niet op mijn gemak gevoelde en dat eigenlijk nog niet aan mijn leeftijd paste. Maar ik vergad spoedigd die lichte kwelling en werd eventueel heengezet over de schroom die mij aangeep bij het binnenreden in die hoogse feestzaal. Hier maakte de kennis van een heer die ons als een vreemdeling van Rang werd voorgesteld en die reeds daar stond zekere indruk op mij maakte waraan ik mij in jeugdige argeloosheid overgaf en die nog versterkt werd door het geen er in de loop van die avond voor viel. Hij beviel aan mooi geen behagen te vinden in mijn onderhoud bewees mij de meeste opmerksamheid en onderscheiden zich naar het mij toen voorkwam van alle aanwezigen door fijne hoffelijkheid en bevallige manieren. Herhaaldelijk leidde hij mij tendants en dit gaf later aanleiding tot een toneel waarbij hij mij verscheen als een rennende engel. Bij het aflopen van het feest raakte ik van moe af die wat gehaast was geweest zich bij dorsen kennis het te voegen terwijl ik meende dat zij door Lord Noord zou worden teruggeleid die echter door zijn ambt bij de graaf gebonden nog het hof niet kon verlaten. Onrustig liep ik her en der haar zoekende in één daar kleine zijvertrekken waar men ruste en zich verwerks en kon. Hier trof ik op mijn schrik samen met enige engelsofficieren die er zeer opgewonden uitzagen en die mij onder een ongepaste scherz op vrij postige wijze omsingelden. Onder hen bemerkte ik twee gentlemen die zich beklaagden dat ik niet met hen had willen dansen terwijl ik de vreemde edelman telkens die gunst had verleend. Nu menen zij zich over die belediging te vreken en ik zag Reeds het ogenblik naderen dat zij van ruwen en onvoegzame woorden tot lage en woest de bejegingen tegen mij zouden overslaan. Ik wilde her ontvlieden door de openstaande deur maar zij versperden mij de weg. Ik slaakte een kreeg van angst die gelukkig gehoord werd door hem die ik Reeds als mijn natuurlijke beschermer beschouwde. De baron de Giselle trot op te midden van die woestarts. Einde van het derde deel van Hoogstuk 11. Vierde deel van Hoogstuk 11 van de Delftse Wonderochter. Deze liep in Vox opname behoond het publieke domein. Opname door Anna Simon. De Delftse Wonderochter door ALG Postbom Tussen. Hoogstuk 11, deel 4. De baron de Giselle viel graswinkel in. Zijn smartelijke verhondering nauwelijks meester. Ja, zo noemde hij zich, schoon het later betwijfeld werd of hij wel recht had op die naam, op die titel. Maar in mij kon die twijfel toen wel niet opkomen. De woestellingen keerden zich ter stond van mij af. Enkele hunnig narredden hem met de deeg in de hand. Maar hij boezende hun ontzag in door zijn houding en sprak hen toe zonder de zijnen te trekken. Op zulke wijze dat zij beschaamt en verootmoedigd hun wapens opstaken en enige verontschuldigingen staamelde tegen mij, waarna ik niet luisterde, daar ik mij haast om voor te komen, in mijn blijdschap over die uitreding zelfs vergetende mijn redder anders dan door een blik te danken. Maar deze liet de Engelsen aan hun beschaming over om mij spoedig te volgen. Mijn arm lag in de zijnen, Erik het zelf bewist. Nog geheel onder de slag van de uitgestane angst smeekte ik hem mij niet te verlaten voordat wij mijn moei gevonden hadden. Hij beloofde het mij met een grimmelach en een handdruk, maar ergerde zich over de onvoorzichtigheid mij naar Leidsvrouw, die mij zo aan mijzelf wat overgelaten. Ik vond schuldig te haar en vertelde hoe wij gescheiden werden. Dan zal vrouwen de Bommel wel niet meer op het hoofd zijn en het raadstaamste is dat ik u naar huis geleiden, besliste hij, en ik voelde mij gerust gesteld door die beslissing. Daar ik mij zelfs de tijd niet grunde naar mijn huik om te zien, wikkelde hij mij in een prachtig fluele manteltje dat hij meer sierde dan dekte, zoals hij eerder moediglijk voorwende. Onder het voortgaan was hij hoffelijk meewaarig, tedig, en, zo hij meer gemeensaan was dan een zo korte kennismaking schien te veroorloven, was dat verklaarbaar uit de wijze waarop hij was aangevangen, in het vertrouwen dat ik hem zo vrijwillig toonde. Ik herinner mij dat ik voortging als in een droom en dat ik opschrikte alsof een sombere werkelijkheid mij aangeep toen mij de wijnhaven optraden en bediende van moei die uitgezonden waren om mij te zoeken ons met hun vak als tegenlichte onder een blijde uitroep. De baron schien wat verrast, zelfs wat teleurgesteld. Hij wilde niet bij Moei Catrine binnen treden om haar dank te ontvangen, maar hij nam mijn hand die hij aan zijn lippen bracht. In dit scheiden en alles wat hij tot mij gezicht had, lag voor mij een belofte van wederzien. En ik wil u bekennen, Jacob Oom, dat ik menigte van luchtkastelen gebouwd heb op deze zwakke grond en dat van toen aan zekere hersenschimmend mijn hoofd bevolkte, die eerst veel later zijn opgetrokken. En hoe werd die kennismaking verder voortgezet? Voeg graswinkel met zekere bekommering. Er is geen verder, hernam zij met naivietijd, en ziet daar vermoedelijk de oorzaak waarom die gestalte zo lang het voorheb is geweest van mijn jeugdige mijmeringen. Ik twijfelde geen ogenblik of de baron zou zich t'z andere dag bij ons aanmelden, en Moei zelf was van oordeel dat de hoffelijkheid dit geboot al zou er ook niets diepers achter schuilen. Maar hij kwam niet. Ook niet t'z andere dag. Er verliep een volle week zonder dat hij iets van zich liet horen. Moei merkte scherzend op dat mijn eerste conquert, zoals zij de baron noemde, zich een vilijn toonde, die zijn wereld niet verstand. Ik kwelde mij suff om de oorzaak te raden van deze handelwijze, die ik mij liest verklaarde uit mijn eigen schuld. Hij moest ingezien hebben dat ik een onnozo kind was, een burgemeisje, dat hij al genoeg eer had bewezen met haar bij te staan in de nood, maar waarmee hij verder niets te doen wilde hebben. Al had hij ook om maar te troosten en te bemoedigen, zoete woordekens gebruikt, die van teren meewaardigheidsschene te spreken. Ik leed onder dat pijzen en gissen meer dan ik voor moe wilde weten, die alles met zekere luchthartigheid opnam, welke mij in deze zeer tegenstond. Toen ze op zekere dag, na een bezoek van Lord North, waarbij ik niet tegenwoordig was geweest, tot mijn zijde, Masheri, die mooie cavallier die uw paladijn is geweest en waar wij nogal goed van dachten, is verdwenen, zoals haar verschenen is. En dat is maar heel gelukkig voor u, want wat had er niet kunnen gebeuren als het een liaison waren geworden. Verbeeld u, het moet een zeer dubbelzinnig personage zijn geweest, die slechts voorgaf een groot heer te zijn, maar die gesuspecteerd wordt, verspreider te zijn, van zekere sinistere geruchten omtrend het Spaanse vrede handel, die het volk in agitatie brengen en de Goeverneur-generaal grote moeilijkheid brouwen. Hij moet dus pion van Parma zijn, voor het minst. De Graaf heeft hij met arrestatie gedreigd, zo hij zegt niet omtrend zekere mysterieuze handeling wist te verklaren. Die verklaring heeft hij niet afgewacht, maar is ontvlucht, eer men hem het kunnen vatten. Deze mededeling deed op mijn jong eidel hoofd dat duizelde van geheimen trots, bij de gedachte hoe Zulk een wichtig personage mij had onderscheiden, de werking van een koud stortpad. Maar zelfs na de ontnuchtering kon ik mij niet weer houden, de luchtspiegeling na te ogen, met stille verwachting in het triomfantelijke wederverscheiding. In Zulk een zwakke ogenblikken kon ik niet geloven dat de man die zich zo hoffelijk jeegd mij had betoond en die zozeerde manieren en het voorkomen had van een edelman, een laaghartig avonturier kon zijn. Ik geloofte wel zeker dat mijn Lord Lester hem lastzade om politieke redenen. Er gingen ook zulke ongunstige geruchten over de graaf zelf. Als men daarnaar luisterde, was deze niets te goed om op zulke wijze iemand onschadelijk te maken die hem in de weg stond. Moj Catrine liet mij echter nog de rust, nog de tijd om mij veel aan zwaarmoedige gepijn zijn over te geven. Mijn eerste conquert, die zo'n schralen afloop had gehad, mocht mijn enige niet blijven, oordeelde zij, en zij sleepte mij meer dan ooit in allerlei vermaken en verstooringen met zich. Ze slaagte echter niet in haar toeleg om mij aan ernstig nadenken en pijnlijke overwegingen te onttrekken. De verrucht van het eerste teleurstelling ging niet geheel voor mij verloren. Ik had waardoor geleerd mijzelf te mistrouwen en omzichtigheid te gebruiken in mijn omgang met jonge liden. Mijn noemde die welhaast stijfheid en preutzheid. Zo schrikte ik door mijn coole houding de zoon uit één der eerste dortse familien af om mijn hand te vragen. En Moj Catrine gaf mij geen ongelijk, maar uit gans een andere oorzaak. Naar haar gevoeden moest ik een edelman huwelijken om mij in de stand te plaatsen waardoor ik na de afkomst mijn haar moeder behoorde. En ze was er zeker van. Eén zulke zou wel voor mij opdagen als ik mij niet onvoorzichtelijk haastte om mijn woord te geven, aan een burger. Op dat laatste had ik geen plan en wat het eerste betreft, verindelingen en edelieden boezemde mij een vreese en wantrouw in dat niet zou worden weggenomen. Tenzij één hunner keerde om zich terechtvaardigen. Dat wel niet meer gebeuren zou, fluistert het gezond verstand mij in, als de jeugdige verbeelding zich soms in zekere fantasie en vermijden. Deze onwill om haar inzichten te volgen zou welhaast tussen Moj Catrine en mij ernstige moeilijkheden hebben doen ontstaan. Toen tot mijn geluk oom gaswinkel vond dat het eindelijk tijd werd zijn rechten als volg te doen gelden. Ik was in de zeventien en nog geen lidmatender gemeente. Moj Baarte had niet gewild dat ik onder het bestier van Moj Catrine en tijdens het wereldse leven dat wij leiden, mijn beleidenis zouden doen. Zij achter tijdtip daartoe, nu gekomen. Omgert kwam hij zelf afharen en haar wat heen breien. Ik werd toevertrout aan de leiding van de waardige Wernerus Helmigius. Dienst ernst en vroomheid maakte een diepe indruk op mij. Mijn dispositie tot nadenken en zelfonderzoek werd door hem aangemoedigd en bestiert. Geen eidelen vermaken en verstrooingen leiden mij meer af en toen ik er welhaast toe kwam, beleidenis van mijn geloof af te leggen was het niet slechts een uiterlijk toetreden, maar het art een keerpunt in mijn leven. Gods, genaden, helpende zag ik nu al het voegere gans anders in en volgde daaruit diepe bescharing voor mij. Ik leerder roemen van hulp en bewaring, bovenbidden en denken. Mijn gehele wijze van zijn en van denken naar mijn ernstige richting dan gewoonlijk meiskins van mijn leeftijd volgen. Ik leerde u kennen, van wie ik altijd met zekere afschik had horen spreken, als van een ongenaakbaar, strenger zondeling. Uw raad en voorlichting deed mij veel goed en was oorzaak dat ik wel verre van mij toe te geven aan sommige gepijnzen en zwaarmoedig naberouw in het werktadig leven, in het trachten naar goede werken en het oefenen van barmhardigheid. Zulke bezigheid vond die hoofd en hart beide goed deed en die mij diep deed betreuren, de verloren, de misbruikte tijd mijn eerste jongheid. Die is niet onnut geweest mijn kind, hernam Jacob Jans, zacht ernstig. De vruchten ervan, geniet jij nu, jij bent rijper geworden in ervaring, al hebt jij die met zekere innelijke strijd moeten kopen. Ja, ik was rijper geworden dan mijn jaren, dit voelde ik zelf toen ik bekend werd gemaakt met de overeenkomst die mijn moeder en voogden had aangegaan met de ouders van Anthony. Het uitstel dat ik vroeg om mij te beraden, Erik mij voor het leven ging verbinden, werd mij door de oudere verwanten volgarne toegestaan, maar Anthony moorde. Zijn eigen liefde was gevlijd door de gedachten dat hij reeds op zijn 18e jaar verloofd zou zijn, om op zijn 19e een gehuwelijk man te wezen. En het krenkte hem toen ik het noodzakelijk achte elk ander eerst te leren kennen. Neef er niet, dat was immers al kennis genoeg, meende hij. Zijn ouders vieden mij bij, ze begrepen zelf dat hun zoon nog te jong en te onervaren was om er iets hoofd van een huisgezin te worden. Hij had daarbij nog nooit zijn geboorte zat verlaten en alle jonge lieden van zijn stand rijsten of hadden gereist op zijn leeftijd. Er bood zich een gelegenheid voor hem aan om met een handelschink van zijn vader een reis naar Frankrijk en Italië te ondernemen die een paar jaar moest duren. Mijn vreesde alleen dat zulke afwezendheid mij te lang zouden vallen. Dag, ik stelde hen gerust. Ik gaf mijn woord dat ik geen besluit zouden nemen voor zijn terugkeer. Ik kon dat mij meer vastheid toezeggen dan een ander jong meisje. Ik was reeds van een begoogeling ontnuchterd en ik had mijzelf beloofd dat ik mijn hart zou bewaren boven alles wat te bewaren is. Ik mag zelfs met waarheid zeggen dat ik het bewaard heb en dat de dubbelzinnige gestalten van de verendeling al meer en meer op de achtergrond geraakte en gans geen hinderpaal zou geweest zijn voor mij om Antony mijn liefde te schenken indien deze zichzelf niet het meest in de weg waren geweest. Ik kon mij meerderen niet in hem zien. Ik kon hem niet achten. Ik hoopte dat het bedorven zondje, want helaas, dat is hij, op de reis onder vrienden tot een man zou rijpen. Maar ongelukkig is die goede verwachting misgeslagen. Gij weet zelf hoe hij gekeerd is. Ja, als een vervijnde en verwekelijke pronker. Die niets had geleerd dan juist datgene waarvan het hem beter waren geweest onkundig te blijven. Meer dan ooit kwam hij mijn laf en vervedend voor. De amorose propoosten die hij meende tegen mij te moeten voeren ergerden mij in die mate dat ik opnieuw uitstel vroeg tot mijn meerdere jarigheid en hem intussen de proeven opleiden van zijn gevoelens te zwijgen totdat ik hem het recht gegeven had die te uiten. In dat tijdperk waren wij nu zo ik meende viel graswinkel in. En ik dacht zelf dat het gesloten zou worden maar de bekenten is mij naar onmacht om de verplichtingen op mij te nemen door de overeenkomst onze verwanten mij opgelegd. Maar, een ontmoeting waarop ik wel niet had konden rekenen heeft mij plotseling van besluit doen veranderen. Ik heb de baron de gissel weer gezien. Had hij de vermetelheid zich bij u aan te melden? Het was een toevallig samentreffen bij de tournoorspel waar ik met Antonie naar ging kijken door zijn gewone traagheid en gebrek aan kordaadheid liet deze mij in de steek toen mij door de volksmeligte moest de hinderingen. Een soldaten bende omzingelde hem wel haast met of zonder opzet en hij bleef achter terwijl de officier van dat volk zich aan mij als geleider opdrong. Toen ik ten laatste in deze de baron menen te herkennen of hem die zich daarvoor uit gaf en een vraag deed om mij daarvan te vergewissen drukte hij de hoed diep in de ogen terwijl hij mompelde. Dien, ga je meent, ben ik niet. Maar ondanks die ontkenning was er iets in zijn houding, in zijn wijze van zijn, in zijn bekendheid met de lieden van rang die wij op de voorstelijke tribune zagen, dat mij versterkte in mijn mening. En heeft hij u herkent? Dat geloof ik niet, en dat is ook niet te verwonderen. Bij het woelig en zwervend leven dat hij zal geleid hebben moet de gestalte van een jong meisje waarmee hij een enkele feestavond heeft doorgebracht wel spoedig als een bleke schim uit zijn geheugen zijn verdwenen. Toch kan het zijn dat hij slechts weinste mij niet te herkennen uit schaamte over de toestand waarin ik hem aantrof. De man die ik eens om zijn smaakvol schitterend gewaad had zien benijden door de edelsten en rijksten zag haar nu uit als een schooier. Dit griefde mij in de ziel. Wat hem dan ook door deze staat mocht hebben gebracht, ongeluk, vervolging van vijanden of eigen schild en overgaven aan woesten harttochten, hij wekte mijn diepe deernis. En toen Anthony die meende een griever tegen hem te hebben, uit zijn ellendig voorkomen het recht wilde nemen om hem als een dief en landloper de injustitie in handen te leveren, toen heb ik door mijn het tussenkomst getracht hem van dat voornemen af te brengen. Het ging niet vlot, hard vochtig en zelfs zuchtig als een die nooit leed nog last heeft gekend bleef Anthony stijfstaan op zijn stuk dat hij zijn recht achte. Ik kon het denkbeeld niet verdragen dat die man wie of wat hij dan ook zijn mocht die mij eens voor belediging had beveiligd, die de held was gebleven mij naar jeugdere fantasieën nu als een lage boef zou bejegend worden. In de ernst van mijn aandrang om Anthony over te halen liet ik mij een woord ontvallen dat deze haastiglijk opvatten en waarvan hij gebruik gemaakt heeft om mij een belofte af te persen die daaraf ga ik u nu wens te ontslaan voeg gaswinkel haar uitvorsend in de ogen zien. Die ik meen te houden wat het mij ook mogen kosten hernam zij met vastheid te eeg daar ik de zwakheid van mijn eigen hart heb leren kennen en een steunzoek voor her en der wankelen in mijn gegeven woord. Een uiterlijke band verandert niet de gezindheid des harten mijn kind. Nee, maar die is een vastigheid waaraan ik nu het hoefte gevoel. Ziet jij wel lieve vriend zo de man die zich vormaal als baronder zichzelf woordeed waar die nu simpelik jullie aan moet genoemd worden tot mij waren gekomen als een eerlijk welgebore man en zich had durven beroepen op onze voegere bekendschap zou ik geen sinds gearzeld hebben hem de hand der vriendschap te rijken al waren hij overigens niet anders dan een doodarme beroeide luitenand en dit zou er mij bij licht toegebracht hebben mijn vrijheid te begieren. Maar nu ik uit zijn eigen gedragingen de zekerheid heb verkregen dat die man niet slechts een ridder is van een drovige en dubbelzinnige verhuur in de ogen van anderen maar ook zo zeer overtuigd is van zijn eigen onwaardigheid dat hij lust nog moet heeft om de ogen naar mij op te heffen. Nu is het mij duidelijk dat ik de weg moet gaan die voor mij is afgebakend. Vind ik daarin niet de vreugde des levens? Ik vind er al tans rust en veiligheid. Indien maar rust en veiligheid arm kind is Antonin niet te zwak een leidsman om u tot steun en beschermer te zijn. Mijn hoop is op hogere krachten en betere steun bij het volbrengen van mijn plicht hij nam zij met vastheid en ernst. Ik zal waken en bidden in de strijd die ik tegen ga en al blijft er dan ook een doorn in het vlees. Ik reken op des heren genade en die zal mij genoeg zijn. Ik heb nu Antonin trouw beloofd en zal die houden. Mogelijk gelukt het mij nog invloed op hem te oefenen ten goede en dan zal immers mijn leven zij het vreugdeloos toch geen verloren leven zijn. Dat zal het zeker niet. Of verwaardigheid maakt elke last licht. Zelfverloging is de zekerste weg tot betere vreugde dan die de voldoening onze dierste wensen kan geven. Maar, mijn lieve, sinds jij zo vast besloten zijt en bij die keuze wilt blijven waartoe kan ik u in deze weg nog nut zijn. Gij behoeft immer nog mijn raad nog mijn troost. Ik behoef u hulp, Jacob-Oom. En daartoe heb ik u mijn gantse vertrouwen geschonken. Maar de vrijheid, het leven van die beklagenswaardige op het spel stond moest ik alleen met mijzelf het erade gaan en de inspraak van mijn hart volgen. Nu, ik heb die dan ook gevolgd en mijzelf geofferd. Maar, ziet gij, dat offer mag niet te vergeef zijn gebracht en toch is er oorzaak het ergste te vrezen voor die ongelukkige. Voor jullie aan? Vroeg gaswinkel, gespannen. Ja, voor hem. In Weerwil wil mijn tussentreden bij Anthony is hij toch in zwaarigheid geraakt. Heeft hij werkelijk kwaadbedreven? Is er enig misdrijf van vroegere tijd tegen hem uitgekomen? Of is het enkel op suspici dat mijn vrijheid vond hem te vatten? Dat is me onbekend. Maar zekerheid is het. Vreeselijke zekerheid. Dat hem juist heeft getroffen wat ik hem had willen sparen. En dat hij deze morgen door de onderschout gevangenis genomen. Gevaar genomen? Her haalde Jacob Jans. Zie daar juist wat ik vreesde. Hoe zijt gij te weten gekomen, Mabelia? Anthony, die toevallig onder het volk stond en getuigen was van het geenervoorviel, is op mij komen vertellen. Hij is in hechtenis genomen omstreken het hof van zijn excelentie op de aanwijzing van een vreemde Edelman die zware beschuldiging tegen hem inbracht. En daar was niemand, niemand die zijn borgen wilde wezen. Ook niet, Anthony, om u het willen? Dat kunt gedenken. Hij kwam het mij met boze triom vertellen, minder uit pleidschap omdat die ramsalige in Leiden was geraakt, dan wel uit voldoening dat hij bleek gelijkt te hebben toen hij hem verdacht van die stal, helaas. Eindigt het zijn met een hoofdschudden dat evenzeer van leed wezen als van afkeuring getuigde. Geeve god, dat hem niets zwaarders wordt terlastig gelegd. Verzucht de graswinkel. Gij hebt dieners met hem. Gij stelt belang in hem. Ja, dat wacht ik wel. Uwe meewaarlijkheid gaat over allen. Maar toch, gij spreekt van hem of gij er meer van weet. Zo is het, mijn kind. Dat alles wat gij mij zegt van deze jullie aan treft mij diep. Och, dat hij niets ondernomen had buiten mij. Och, dat hij naar mijn raad het gehoord. Of, dat ik daarbij het hoofd omtrend hem geweest waren. Ik had mij borgen kunnen stellen voor hem. Gij waardige man, gij, borg voor die zwaar betichten. Gij hebt er dus zekerheid van dat men hem vasselijk beschuldigt. Die zekerheid heb ik niet wat het verledende betreft. Maar, ik heb wel moed op de toekomst. Hij heeft de nacht met mij doorgebracht in mijn kluis. Ik heb een inneke terenbetrekking op hem verkregen en zo zult gij willen doen wat ik niet kan, niet mag. Dus ze beide treden, bij zijn rechters, opzij niet onschuldig veroordeld worden, of gratie voor hem verkrijgen zo hij schuldig mocht zijn. Ik zal alles voor hem doen, wat er door menselijke hulp, de zijnerbate kan gedaan worden, wees er zeker van. Ik was zelfs voornemend naar hem te onderzoeken, toen gij herwaarts kwam. Zo heb ik mogelijk hem reeds schade toegebracht met die op te houden. Dat is geen verloren tijd geweest, liefste Belie, zelfs niet voor hem. Nu ik zekerheid heb dat hij gekerkerd is, hoef ik niet meer te wijvelen, waar hem te zoeken. De onderschout heeft hem weggeleid, dat is alles wat Antony mij wist te zeggen. Met die onderschout is wel een overeenkomst te treffen, ter gunste van de gawane. Dat is meer gebeurd. Maar daartoe is veel geld nodig, heb ik wel horen zeggen, viel zij in, en het uwe behoort te armen. Wiel dus vrijelijk over het mijne beschikken, waar het slechts om zijn lot draagelijk te maken. Mijn geld behoort aan wie het nodig heeft, wat er door dat middel voor Julianis te doen, zal niet verzuimd worden. Oh, doe dat beste jaak op om, ik smeker u om, het zou mij levenslang tot een kwelling zijn, zodat zware offer te vergees had gebracht. Vertrouw op God, mijn kind, die het voor u en voor hem wel zal maken. Alleen zet u niet in het hoofd, dat deze Julian iets anders voor u zou kunnen zijn dan een voorwerp van christelijke liefde. Zijn verleden is geheim zinnig en bevelect. Zijn toekomst is duistig. Gij zelf hebt het rest ingezien, dat hij niet is in de conditie om de ogen te vestigen op een meiske als mijn mopedia. Ik versta u, jaak op om, maar al viel het alles ook anders uit. Anthony heeft immers mijn woord, spakt zij met een pijnlijke griemlag. Wogen deze het zich waardig maken? U, mijn kind, heb ik een dient te vragen. Weelt gij in mijn plaats een bezoek brengen bij de vrouw van Goerd Dierks die weduw is geworden? Gij zult er veel jammer en ellende zien, maar gij zult tranen te drogen, zorg de verlichten hebben en het zal u zelf ook goed doen. De dienst werd zwijgend toegezicht met een handdruk. Mabelia had een verstaan. Haar leven als het zijne moest voortaan een leven zijn van zelfverlogening, dat slechts verrug te putten uit de verzachting van anderen in leed. Einde van Hoogstuk 11 Hoogstuk 12 eerste deel van De Delftse Wonde Rocktuch. Deze Libyfox-opname behoort tot het publieke domijn opname door Anna Simon, De Delftse Wonde Rocktuch door A.L.G.Bospoom Toussain Hoogstuk 12 deel 1 Mijn goede vriend weet jij mij ook te zeggen of meester Gerrit Frans dezijnend is. Voegen ons wel bekend persoon aan een gerechtsdinaag die met geregelde stap van een schildwacht de brede stoep van een deftige huizingen op en neerliep. Daar hij echter geen antwoord kreeg dan een norsche blik en een zwijgend schouder ophaden, wenden hij zich tot de tweede hand langer ter justitie. Die rustig op de ténens toepank zat te kijken naar het ongeduldig heen in weertrappelen van zijn kamaraat. Deze verwaardigde zich tenminste te antwoorden. Op dit uur altijd, Dr. Boot, daar is vast op te rekenen. En te spreken? Dat zou ik niet kon al zeggen. We wachten hier al drie kwartier op de oorders van zijn ene dagbaren. Is het volle uur verstreken, dan eerst mogen we ons laten aanmelden die we vrijheid hebben om heen te gaan. Nu, dan zal ik er daar binnen maar in zelf naar vernemen, hernaam graswinkel en hief met vaste toch bescheide hand de klopper. U heeg is nu thuis, sprak hij met zekere nadruk tot de bediening die open deed. Wil mij aandienen, Hendrik, en vragen of zijn eeuwachtbaren dit mal voor mij te spreken is. Dat zal bezwaardelijk gaan, waardige Jacob Janss, mijn meester is juist in besondjes met onderschout. Ik kan wachten tot die zijn afgelopen, maar dien mij al even al aan en verzuim niet de her schout te zeggen dat ik hier vier maalt te vergees ben geweest. Het zou wel de vijfde maal kunnen worden, mompelde Hendrik, terwijl hij de deur van een spreekamer open ziet. Doch gelief binnen te treden, voor u wil ik het op wagen, want mijn meester is kwalijk gemutst als men hem in zijn samenspreking met de onderschout komt stooren. Gelukkig hebben wij niemand's toestemming te vragen om het geheim closet van de gestrenger hier schout binnen te treden. Wij zien het macht gehoofd van de gerechten werkelijk in samenspreking met zijn adjunkt de onderschout. De laatste, hoewel in het gewaad van een deftig burger, staat voor hem op eerbiedige afstand in de ootmoedigste houding met ontbloot hoofd, terwijl die vieren magistraal persoon zelf de hoed ophoudt, als waren die achtbare kruin reeds niet genoegzaam gedekt door het zijde kapje daaronder. De strengen ernst van zijn zwart gewaad werd alleen afgewisseld door een ongeslagen hemspoort van rachfein linnen, terwijl smallen geplooide poignetten uit de engsluitende mouwen tevoorschijn kwamen, als om door hun mat-wit de malsse vleeskleur te doen spreken van de blanke gevulde handen waarop de achtbare heren zelf somtijd met zoveel welgeval een neerzag dat hij er vast van een weinig je trots op was. De kostbare jiveel die de middelste vinger zijn er blanke handsierde en die hij onder het spreken nu eens genoeg geluk bekeek als om zich in die licht gloed te verlustigen dan weer ongedolde genen weerschoof getuigd ganselijk niet tegen onze onderstelling. Bij het eerste aanzien gaf dat blanke blozende gelaat met die volle wangen die gulle mond die frisse rode lippen en die korte brede neus met bewegelijke neus vleugels u gans niet de indruk dat hij u bevond tegenover één die gevreesde en gestrengen heren die de schrik waren van elke misdaardigig ja voor wie menig onschuldige reden had te zitteren VDH zou met hem houden voor een lustige disgenoot bij een schutters vergentemaal die de grote pokaal van het college herhaaldelijk zou kunnen ledigen zonder dat zijn hoofder van duizelde maar bij nader onderzoek bemerkte men dat er uit die klaren blauwe ogen niet enkel goeilijkheid lichten en levenslust maar dat ze iets kouds en scherps hadden dat niet gerustellend moest zijn voor de deliquent die hij in verhoornam even min viel er veel te rekenen op de olieke grimlach rondom de mond die veeleer sarcastisch was dan joviaal op het brede voorhoofd zetelde vastheid dit was hard nekkigheid kon worden opgevoerd van het kort afgesneden haar nog door de zijde muts bedekt zag men niets en hij doeg baard nog muts tasten zeker was hij overtuigd genoegzaam ontzag in te boezemen zonder een uiterlijk vertoon van kruishaftigheid hoewel hij het zwaar ter gerechtigheid voerde en op zijn tijd en wijze toonde dat hij het wist te gebruiken toeg hij het nu in zijn huisgewaad voor zijn schrijftafel zitend niet op zijde hij wist wel dat enige trek aan van zijn hand een monden in bevel zelfs rits voldoende waren om zich gehoorzaam te zien het was hem de burger magistraat om de werkelijkheid der macht te doen niet om het symbol daarvan gered frans meerman was nu in de volle rijpijd des levens maar jongereeds moest hij tot ereambten in zijn stad zijn bevoorderd want hoe wel hij eerst sinds 1584 tot het schoud ambt was gekomen had hij rits vroeg in de 40 graad gezeten was geepen geweest en had als burgemeester van delft de staf gevoerd dankt hij deze waardigheden aan zijn verwandschap aan zijn voortuin of aan zijn persoonlijke verdiensten dit is moeilijk uit te wijzen vermoedelijk trof het een als het ander samen gesproten uit een dier familien waaruit gewoonlijk de regenten werden gekozen verwand door zijn huwelijk aan de fansantens die men altijd onder de schepenen en 40 graden waarnemt rijk geworden door de korenhandel die hij mogelijk nog dreef had hij zeker bij dat alles genoegsaan bewijzen gegeven van regeringsbeleid die gevoegd bij zijn verkregenen ervaring hem als de geschiktste man aanwezen voor het belangrijke schoutsant dat hij nu reeds volle elf jaren bekleden tot voldoening van alle welgezinden en tot schrik terbozen of wie tot de zulken werden gerekened van zijn fe en gest is niet veel bekend het geen gevoegd bij zijn langdurig bestuur hij trad niet af dan bij zijn dood in 1600 en negen als een gunstig teken mag worden beschoud het geen althans bewijst dat hij niet tot die vrede en vratige schouten heeft behoord die hun ambt gebruikten om haar vuige handel mee te drijven die de onschuld vervolgden en voor het misdrijven de ogen luikten en weer gruwelijke rechtschennis onderscheind van recht maar het bloedige letteren in de geschiedenis de oude magistratuur zaad geboekt schout Gerrit Frans daar aan tegen hecht er aan om de naam van een billijk en strikt rechtwaardig rechter te verdienen maar het bleef altijd een rechtvaardigheid op zijn eigen hand of liever een zulke als door de eigenaardige leemten en gebreken daartoemalige wetgeving de ruimte die zij liet voor willekeur en misbruik van macht en de omstandtijd van het rechtsbegrip aan de orde was geraakt zo menen hij bijvoorbeeld niet tegen de billijkheid te zondigen als hij een arme wevig scherpelijk niet geeselen voor eenzelf te vergrijp dat hij een rijke luissoon met zware geldboete liet afkopen zwaarlijk in de beurze gestraft te worden was immers voor de vermoogende gans geen kleine penitentie en bij de mindere man die niet had om te betalen moest er het huidje daar maar voor bloeden oordeelde hij en Velum waren het met hem eens het was nu helemaal niet anders in de republiek wie je vrijheidszin zo hoogelijk wordt geprezen bestond een zekelijk vrijheden maar ganselijk niet gelijkheid voor allen ganselijk niet gelijkheid voor de wet onze naburen die de leuzen van vrijheid gelijkheid en broederschap hebben uitgedacht en menen dat zij door de oude Hollanders de rest in de eeuw is uitgeroepen en uitgevoerd tijdens hun opstand tegen Philippe II bedrigen zich deerlijk een bewijzen dat zij vreemdelingen zijn zowel in ons volkscharakter als in onze historie wat de heren wijzen dat moeten de gekken prijzen is een volksgezichter dat zeer juist de bestaande toestand afschetsten de heren dat waren de regenten die het gezag in handen hadden en tegen wie men nu helemaal niet op kon de gekken waren het volk de smalle gemeenten die slechts had de buigen voor hen die nu helemaal op het kussen zaten en die bij dat zitting nemen ook geacht werden de wijsheid te erlangen die het op de regering nodig was want het was geen trotsen adel die zijn vazallen verdrukten het waren gegoede burgers handelaren brouwers fabricanten die uit het midden de burgerij als ten zedel werden geheven en die ookandig over en weer kozen steunen handhaften op zulke wijze dat de regeringsfamilie in ontstonden die een wijde maar toch gesloten kring vormen waarin geen intruus kon worden toegelaten nog zich aanmaat gezauw binnen te dringen er bestond geen wetboek voor alle provinciën geldig iedere provincie was meestressen over haar inwendig beheer iedere stad had haar eigen keuren en ordinantie in haar eigen rechtspleging en rechtsoefening en haar schoud had een discretionair gezag om zo het heeten met beleid en de approbatie van mijn heren en schepenen goede politie te oefenen en op de publieke orde te voorzien wat sterk geprikkeld wat overmatig gekneveld moorde wel eens de goed gemeente en stond met kinderlijke moedwil tegen slans vader aan op maar dan volgde snel een duchtige vaderlijke kastijding er werd zowat gehangen gegezenot gebrandmerkt onder de belhamels onverzichtige of verschoonlijke werden de stad uitgezet of buiten de provincie gebannen daarna werd de verzoening getroffen en alles hij nam zijn oude gang de wet de regeerders werden ieder jaar vernieuwd dat wil zeggen moesten opnieuw gekozen worden en er traden ook wel eens andere mannen op maar de staat van zaken bleef dezelfde en altijd bleef erbij dat de gekken slechts hadden ze prijzen wat de wijze luiden hadden beschikt maar we laten de achtbare heer wel wat lang voor ons pooseren zonder hem het woord te geven toch heeft hij onze wenk niet afgewacht om zijn samenspreking met de onderschout voor te zetten en is dat soldatengespuis nu ganselijk aan uw naasporen ontkomen Bartels voeg hij goerlijk terugstredend van een grote grijze poes die hem op de schoot was gesproken een gemeentsemheid die blijkbaar niet voor de eerste malplaats vond schoutbond vreselijke gedachtenis zou zich later per lachelijk maken door zijn vriendschap voor honden die vondel hem zo vinnig heeft ingepeperd schout Gerrit Frans had een voorlicht voor zijn poes waarover wij hem niet hard kunnen vallen een zwak dat een groot staatsman van de zeventiende eeuw met hem zou delen zonder dat het aan zijn activiteit heeft geschaad ja achtbare heer tot mijn spijt een beschaming moet ik het bekennen ze zijn ontsnapt en spoorloos verdwenen ondanks alle vleid die we hebben gedaan dag op dag heb ik mijn volk naar alle kanten uitgezonden zo werd de juristitie van het schout amt schrekt schooiers en landlopers zijn er bij hopen gevat dan die verweerde boever van soldaten waren nergens te vinden alle holen en taveren van de goede stad delft zijn naast de licht doorzocht maar al om soms wist hij die ze als medewestige aanduiden dan hun logies niet op te geven hun logies volgens de getuigenis van die zich noemende bernard hebben ze geen vast logies gehad en waren maar tijdelijk bij gele vij ingetrokken om te zien of ze de jezuid konden plunderen die hun de last had gegeven de prins te vermoorden daar die viel niet verscheen is gezegd de bernard de zaak komen aandienen terwijl de anderen het inmiddels op de vlucht hebben gezet toen wij kwamen vonden wij het nest ledig en een gele stelde zich hoogst verwonderd aan dat wij zulke goede klanten wilden vatten die aan haar getuigenis als eerlijke luiden na hun gelag betaald te hebben op klaarlichte dag haar huis hadden verlaten dan is de dommigheid van uw volk de gele is immers te vertrouwen zo plachtig te zijn ja ze trokruimen pijn en strekten ons tot nutten handlangster en verspiedster maar ik heb oorzaak te geloven dat zij het huis kt en heeft omgegeerd als dat blijkt zal ze ervan lusten wij hebben nog een mooie houten huik staan op het pijnkamer die haar juist passen zou wat zou een oud wij voor ons terap wezen daar heb ik haar nog niet zeker van ben en in de hoop dat de vogels nog in de strikshouder lopen als men de kooi open zetten heb ik de fix nog in haar huis kunnen gelaten maar ze wordt scherpelijk bewaakt al mensen vrij en frank te zijn ze potsteerde wel tegen mijn suspissie toen ik haar in verhoornam maar ik liep me door betuigingen en eetsveren niet blinden ze is verslapt in ijver voor ons dat ze me wel gebleken sinds haar in het tabak zuigen is veroorloofd gij schrijft zulkes toe aan de invloed van dat vreemde kruid voeg schout Gerrit glimlachend terwijl hij poes in de oren knip sinds die tijd ziet men er altijd zielverkoopers die voor de zeevaart komen rondzelen al het geboefde dat bij ons de gulch of de paleiën vreesd wordt door hen voor klokspijs aangenomen de weg wordt hun aangewezen onveiliglijk op een schip te komen ze krijgen de middelen om aan de verratigheid van het gele wijf te voldoen en weg is het gulchenaas als de justitie hiernaar komt vernemen zo is het menigmaal gegaan en zo vrees ik zal het ook ditmaal zijn geschiet zij het dan het zijn vogels die kwalijk de moeite van het schot loonen spaks goud Gerrit rustig gele vij mag met haar hantering voortgaan middsel in accessionele gevallen de justitie ter dienste blijft mijn zo'n dierk stelt belangen de jongste ondernemingen ter zee en ik heb ingezien dat we daarmee van menige vagebond ontlast worden die de kosten van het hangen niet waard is maar als uw achtbaarheid er zo over denkt dan zal mijn verzekere knujerijen van het wijf de ogen moeten sluiten maar met wel nemen van uw achtbaarheid zore accepties gesteld worden dan mogen die soldaten medewustigen van het gepresumeerd komplot daartoewel behoren aan het grootelijkste vrezen dat juist deze door de tussenkomst van de gele al ontkent ze het pertinent tot Delfshaven in veiligheid zijn geraakt op een komverdijschip zo wens ik ze zalige reis viel schout Gerrit lachende in achtbare heer riep de onderschout in de hoogste verbazing zich verstoutend de ogen naar zijn superior op te heffen kan dat menens wezen het is menens Bartels ik wil het niet langer verheerden ik ben blij dat we ze kwijt zijn zo had ik mogelijk beter gedaan mijn ganselijk niet met hun vervolging af te geven nee het is altijd goed dat de juistitie blijken geeft van vigilansie ik heb u zelf voor gisteren daartoe aangezet hier in onze goede stad vrij rondlopen om alles uit te brellen wat ze wisten of gisteren mochten ze voorwaar niet waar als ze erg gescheep zijn gegaan en het bevelen u daarnaar zo vuldiglijk te informeren dan is het zo het beste ik heb van hogerhand een wenk ontvangen om aan die cause de minst mogelijke ruchtbaarheid te geven hen 14 of 15 van zulke getuigen meer in de geheimen proceduren zouden bijgevolg kwalijk te staden komen haar naam Bartels zichtbaar verlicht na alle waarschijnlijkheid zal er gans geen proces plaatsvinden dus een prang van delicatessen zicht gelaten niet aan een krim te geloven die wel geprojecteerd maar niet ten uitvoer gelegd is en daaraf men de schuldigen nog overtuigen nog zelfs overtuigd zijn de straffen kan niet overtuigen achtbare heer maar het levensbewijs van de geprojecteerde misdaten is immers godlof in onze handen en met het persen en peinigen zal die ontwijverlijk tot volledige bekendnis komen het kan zijn dat er niets misgetast is en dat we het instrument ter onzettispositie hebben maar tegen de principale aanleggers van het complot kan nog zal in deze geaggeerd worden uit redenen van goede politiek de heere staten hebben zonder dat al bezwaars genoeg in het buitenland zo mogen dan die verwenste pape en jeze witte voort aan strafeloos comploteren tot ze ons onverhoedst overvallen met de executie van hun formalede voornemens riep meester Bartels uit met een ergenis die hij niet wist te verbergen de de Bartelsje draaf niet zo door tegen de executie van misdadige voornemens van wie ook zullen wij op onze hoeden zijn als altoos niet meer want men kan niet beter dan waken en al om waken zoals wij gewoon zijn te doen maar ook niet minder wees daar gerust op geen moogt u een oud lettende zorg in geen ding verzaken dan wat de verdachten in deze belangt ze mogen voorshands in de meest gerustheid hun weg wandelen ze hebben niet eens nodig gewaarschuw te worden dat wij het oog op en houden we gedenken ze simpelijk te omgeven als met een groot net dat we zullen toetrekken op zulke tijd en wijze als met de meeste vrucht voor ons en de minste ongelegenheid voor de cause van het gemene best geschieden kan nu voor eerst patiëntie een prudentie zijn we eens waar we wezen willen dan reken we af en poes moest gedogen dat er eventjes met haar staart wordt gespeeld bij ditzelf voldoening die dit genoegelijk voor uitzicht haar meesterschonk wat in het vat is verzuurd niet vernaam Bartels de vreden zijn gestrengen heer in goede luim te weten dat zie je klaarlijk in alleen veroorloof mij de vraag hoe er met voorzijde soldenier moet gehandeld worden die meent de patria een wondergrote dienst hebben bewezen en die zich vrijwillig in onze bewaring heeft gegeven op hopen van goede recompens als hij een goede bewaring is mogen hij voorshands daarin blijven totdat men hem zonder schade kan loslaten het zij hem dan wel ernstiglijk ingescherpt dat zijn het toon zijn hals in gevaar kan brengen desnodig kan hij buiten onze juristietie worden gebracht of de scheep gaan naar de schone landstreek waar de peper groeit waag de Bartels te scherzen al zou hij ook klagen dat hij beters had verdiend wat beters ik heb die Bernhard maar eens gezien en maar een paar vragen aan hem gericht en ik had me overtuigd dat hij aan doortrapte field is die al meer voor zijn rekening heeft dan met engsttrop kan geboed worden ja, ik houdt het ervoor dat hij gewillig zou geweest zijn om het boze stuk te perpetreren zo men hem het toegezegde geld en de nodige instructie had gegeven bij mannen van dien is hij verklikker geworden en blufft op zijn verdiensten als hij eenmaal vrij heen trekt mag hij zich troosten met de fabel van ezepus een vos die de kop in de melvende leeuw waagt en haar heelheids afkomt heeft grootelijk reden tot dankbaarheid het is toch al het profijt met een geleerd man te doen te hebben merkt de Bartels aan als op zichzelf versprekende dat is voor meer dan één ocasie te gebruiken waars deze zaak zo staat dan moet ik de vrijheid nemen op duidelijk onderrichting aan te dringen hoe ik handelen moet met de deliquent die wij in handen hebben welke deliquent de persoon die ge-sustineerd wordt het instrument te zijn zoals u haar achtbaarheid het wil noemen die zekere juliaan die grijg geapprendeerd hebt op het aanwezen van de baronder Gizel die bedoel ik achtbare heer wat zal men met een aanvangen hmm al kan er niet openlijk in de uiterste rigeur tegen hem worden geprocedeerd toch zal het nodig zijn te weten wat er van die beschuldiging is hij zal niet licht op kenten is komen schoon om zo te spreken op heterdaad betrapt op heterdaad herhaalde schout Gerrit even grim lachend er gaat wat ver in uw ijven vriend Bartels daarom bak maar aan dat de prins op het Hof aanwezer waren geweest en we zouden op nieuwe teur turneel gehaald hebben dat de gevlukte Paltes argeert in 1584 geeft aangericht dat zou u zwaarlijk staan te bewijzen daarom heb ik zijn er eigen de bekentenis willen uitlokken met lichte torturen als van hong en dors leiden en dreigen met zwaardig maar hoe ik ook nodig en drong de waarheid was er niet uit de persen hij blijft hardnekkig zijn onschuld beweren zonder dat hij zich nader wil verklaren wat hij eigenlijk in zijn schild voerde die verklaring zal hij ten laatste toch al moeten geven jij hebt voorstans niet nodig de peinigen en de persen op uw eigen autoriteit achtbare heer viel Bartels in en werd bloedrood van ergenis ik meen de blijke te hebben gegeven van zeilen die u sinds lang mijn vertrouwen hebben waard gemaakt die zal ik tegoeder houden dat jij ook ditmaal gemeend hebt dus te mogen handelen maar het is een misbruik dat hoe lang ook ingeslopen en door wie ook getolereerd niet min tot ergelijke excessen aanleiding kan geven wil geloof in achtbare heer dat ik daarin nooit de palen te buiten ga maar ik achte het te behoorend op mijn devoier als u oterschoudt om in de lastige omhaal van zijn vruchteloos verhoor uit te sparen het hoort op mijn functie de lidel die ik in hechtenis neem een voorlopig verhoor te doen ondergaan in deze was het mijn toelech om u met zijn volledige bekendnis te verrassen genoeg al had ik geen gelegenheid met de persoon te bemoeien de kauze daarin haar betrokken is was me geen oogblik uit de gedachten ik zal mij nu particuluurlijk met de eerste bezighouden en wil hem zelf mijn verhoornemen maar daarin het heimelijk dienst geschieden moet de aandacht der nieuwsgierigen menigte niet uitgelokt worden door hem heen en weer te leiden langs de straten zo zal ik hem in zijn gevangenkamer gaan opzoeken hij is immers nog niet naar de ordinair gevangenis gebracht nee achtpare heer bij zijn in hechtenis neeming kon dat niet geschieden om de drukte op het marktveld die stelde ik hem in verzekerde bewaring termijnend en ik meen die uw oorders toen moeten afwachten om tot zijn volgond verblijf heel goed want ik wacht nadere inlichtingen omtrend zijn aculpabiliteit die me enig sinds twijfelachtig voorkomt en ik wil niet dat de verdachte als een overtuigd misdadiger zal behandeld worden jij weet ik houdt van streng recht maar het moet goed recht zijn ook de onkruikbare billijkheid van uw edel achtbare is een iegelijk bekend hernam de onderschoud met een zekere wijverling in de toon die van een onrustig bijgedachte getuigde maar zelfs zo de vermeende delinquent ontschuldig hard bevonden is het hem wel wat veel eerst en nu zelf te veel last aangedaan met hem in zijn gewangenis te bezoeken het respect dat de gesuspecteerde voor de justitieboorden gevoelen wint erbij als hij voor zijn rechter wordt geleid en ik kon hem teavond herwaarts heen voeren zonder dat het enige opschudding wekt ik ben niet voornemens tot de avond te wachten zo haast ik de persoon zal gesproken hebben die ik hier ontboden heb zal ik die juliaan in het verhoor nemen zoals uw achtbaarheid verkist hernaam Bartels enig sinds spijtig is hij er eerst toegekomen zijn familie naam te zeggen nee achtbare heer hij beleefd die hart nekkig verzwijgen maar Bernhard heeft bij wel te verstaan gegeven dat zijn lieutenant zoveel onze persoon van goede afkomst moet wezen dat zou heel wel konden zijn men ziet meer zonen van goede huizen hun familie de schande maken door hun gedragingen de zijne mag van geluk spreken dat hij nu van geruimetijd in goede bewaring is en buiten staat ergenis te geven of haar schande aan te doen maak nu de vrijheid uw achtbaarheid opmerkzaam te maken dat hij geen penning in de zak heeft en zo die voorlopige sequestratie termijnend blijft aanhouden en de familie eens niet werd uitgevonden of zich onwillig toonde de kosten van zijn verblijf te dragen wie zal dan het kind van de rekening worden de arme onderschout als te vrezen is meester Bartels en schout Gerrit zag zijn onderhoor geaan met zoek een strengen en tornige blik dat deze herbleekte aan het hoofd afwende als kon hij die niet dragen meester Bartels eisten die zo'n dangste gestrengen schout zie mij aan durft hij volhouden wat hij daar schijnt te susteneren alsof ooit de justitie jegens u in haar verplichtingen waren tekortgeschoten moet hij niet daar contrariën bekennen dat hij bij menige dergelijke ocasie ruimschoots uw rekening had gevonden ja dat wij onderzijds meer dan wij moesten wellicht uw grove afzetterij ten rechter en linkerzijde door de vingeren hebben gezien achtpare heer bacht Bartels uit met een benoude stem heb deernis met de vader van het huis gezien het is zo'n slechte tijd mijn vasttaktement is op het karest berekenend dat weet uw edelen achtpare zelf wel en nu wij moeten leven ja meest van de emulumenten dat is ongelukkig maar altijd waar en om schout Gerrit wat verzagt ik heb een advies ingediend om daarop te verzien en door een onbekrompe jaargeld toe te staan geschamelijke abuizen te vereren de schepenen hebben het afgestemd en die schadelijke en schandelijke staat van zaken die tot zoveel corruptie leid blijft voortduren toch zijn grove misbruiken nog wel te straffen wees daaraf gewaarschoed meester Bartels kon het zich voor gezicht houden zo wat iets te antwoorden had hield hij het wijselijk binnen want daar kwam stoornis nadat er bescheidenlijk aan de deur getikt was werd zij door Hendrik opengedaan die binnenkrat met de vraag of er ook een omgezientje bilet was voor Dr. Graswinkel gezegd boot wat moet die nu hier spaks goudgert op halfluide toon en als op zichzelf terwijl hij met een korsel gebaar poes van de schoot stuurde die eerst versrikt terzijdensprong maar daarna haar meester bleef aanstaren of zij wilde uitforsen waaraan zij die plotselingen ongunst had verdiend dat norsgalmompel hoeveel beteken het ook kon echter door de bediende niet als antwoord worden beschouwd deze bleef dus wachten met stille drang einde van hoogstuk 12 eerste deel tweede deel van hoogstuk 12 van de deltse wonderdokter deze liep voks opname boord tot publieke domijn opname door Anna Simon de deltse wonderdokter door alg posbom toussen hoogstuk 12 tweede deel uit de voorstelling die wij ons nu van het karakter en de handelwijze van schoudgert kunnen maken heeft men er iets begrepen dat deze al achter hij zich nog zo een voorbeeldig magistraat toch niet de man was om onze helt ten volle te waarderen en de weinige sympathie waarmee zijn komst wordt begroed gerecht het zelfs tot de onderstelling dat het herhaaldelijk mislukken van zijn bezoek niet enkel aan toewal moet worden toegeschreven wat had je ook zo plombweg te zeggen dat ik thuis was grond hij terwijl hij de oude getrouwen een blik toeweerp waarbij het klare blauw van zijn heldere ogen zich als tot gepoleist staal verduisterde je weet immers dat ik zo goed als niet thuis ben als ik met meester Bartels in besondje ben het was de dokter al op de stoep door de dinners verraden voerde Hendrik dat zijn verontschuldiging aan en de goeie man is er meer geweest eindigd hij met een lichte intonatie van verwijt de dros halen dat volk meester Bartels stellen wij ze aan om ons te verraden hij mocht ze betere instructies geven of we blijven geen vrienden de onderschout die niet had verwacht dat de hagelbui op zijn hoofd zo neerkomen en die bovendien on aangenaam getroffen werd toen hij de man hoorde aanmelden wiens verschijning niet onder zijn berekening was gevallen boog opnieuw met de moed het hoofd onder het onregmatig verwijt terwijl Hendrik met de vermoedigheid van een huisgenoot die minder door de achtbaarheid van de gestreine schout werd geimposeerd en die tegenover zijn meester een geruste conscientie had zich nu verstouwte te vragen zal ik dan maar zeggen dat het bezoek uw edelen niet gelegen komt wat zou dat paten hij komt toch weer ik wil er eens af zijn prevelde schout Gerrit Binnismonds terwijl hij uit ergenis een goed gemeente schop gaf aan zijn poes die zich verbeelde haar een vroegere plaats veiliglijk te kunnen innemen maar die uiting van zijn vrevel bracht hem tot zekere bezinning en nu zich met zijn gewone goedmoedigheid tot Hendrik wendende spak hij luid Dr. Graswinkel Jans is een waardig en achtbaar man die men ontvangen moet als mijn thuis is Hendrik maar ik heb nog een paar woorden met de onderschout te spreken verzoek de dokter zijn gemak te nemen en te wachten ik zal schennen als hij hem binnen kunt leiden ik voor zie achtbare heer dat dit bezoek uw edelheid meer tijd zal kosten dan ga er vermoedelijk aan zult willen geven begon Bartels toen Hendrik met zijn boodschap vertrokken was met een scherpe serille stem waar het zekere onrust had op te merken dat heeft geen nood vermoedelijk komt hij mijn geld vragen voor het een of ander arm gezin en daar weigeren een moeilijk gaat kunnen we het kort maken zie ik het ge Bartels ik ben niet gieriger dan een ander als er voor een wees of gasthuis een zak zesthalven nodig is ben ik gaar en bereid God zei lof ik geef van mijn overvloed en de magistraat moet met een goed exemplel voorgaan maar ik vraag u waarvoor zijn de godshuizen waarvoor de diakeren en armbestuur zo de particulieren zich nog telkens opnieuw met de arme luiden en in hun noden moeten bemoeien deze heer die nog wel van mijn maagschap is ergerd mijn geduregelijk met dat aal moet ze nieerspelen en dat doctrine bij de smallen gemeenten toen mij laat het onze zilveren bruiloft vierden en ik hem nodig liet schoon het wel te denken was dat hij niet komen zou kwam hij mij op de feestdag in de vochten als toren met zijn bedankje om mijn gasten zijn maar met het verzoek dat we zijn deel van het gastmaal bij zekere arme luiden zouden brengen mijn vrouw gul en groeelijk als ze is voldeed aan zijn verlangen in ruime maten maar ik vraag je wat zotte manieren dat zijn als elke genoden zo deed waar bleef de feestvruchten en als we niet uit onszelfen bij zo'n ocasie mildelijk de wezen en armen zouden bedenken maar haar weet gewaar het hem zit hij meent beter en heiliger te zijn dan één van ons omdat hij al zijn hiren niet leeft en zijn baard laat staan die verwaandheid is mij tegen ik moet het u edelachtbare toestemmen daar loopt vrij wat fariseese werk heiligheid ondig zo niet erger Bartels hernaamde schoud met een veel beteken met hoofdschudden ik vrees hem maar al te zeer dat hij nog papistische gevoelens koesterd en stille toenijging heeft tot de oude kerk het zou heel wel konden zijn zo het uw achterbaarheid maar liefd zal ik er voor dan op toezien en ik maak me sterk binnenkort het bewijs te leveren voor het gevoel van uw achterbaarheid mitse dusdoende niet uit het oog verliesd dat hij aan de eerste familie in deze stadvermaag schapt is die op de schepenbank en in de wethouderschap zitten en dat er bij gevolg niet moet plaatsvinden dat na een schandaal gelijkt het zou mij simpelijk te doen zijn om die Johannes die voor potprofeet speelt in te doen inzien dat hij ook in fouten kan vallen maar tot het hoofd op de schoot op hoeft het niet te komen voelde Bartels aan met een poging tot schert om zijn meester welgevallig te zijn dan die toespelingen op de vrede en wellustige tiran klonk de schoud die een onbesproken man was een eerzaam huisvader een onberestblik magistraat ja zelfs een goed christen in zijn eigen ogen en die in de openbare mening gold voor het geen hij zelf geloofde te zijn wel wat schild in de oren Reeds berouden hem de overeenkomst die hij had aangegaan en die zijn ongeschikte beanten tot zulke gemeendumheid verlokte zoals vanzelf versprekt moest er terugslag van die geheime spijt op deze neerkomen die schert schaat te grof sprak hij verevelig gij vergeet wie gij voor hebt Bartels ik wil een los uitgesproken woord niet als ernst opgevat hebben Sive leert toe voor u zelfen dat gij in al je doen en laten voor mijn oog mocht bestaan als ik te uwend kom voor dat verhoor met oorloof van uw achtbaarheid zal ik mij naar huis begeven om op alles de beste orde te sterren en Reeds wende hij zich naar de deur Halt zo bedoelde ik het niet gij kunt buiten staan en wachten tot het mijn gelegen tijd is om te samen naar uw huis te gaan zoals uw achtbaarheid verkist her nam Bartels maar zijn betrokken gelaten en zijn doffe stem bewezen dat hij gans niet op zijn gemak was bij de toezegging schout her het was de man niet om zulke symptomen achterloos te overzien en de wijze waarmee hij zijn onderhoorgen als met de ogen opnam zoals zijn poes als ze zich bereiden haar prooi te bespringen was gans niet gerustellend als geen de glim lag om de mond iets wat meer sprekend en schalk door geen woord echter verriet de schout welke opmerking hij had gemaakt en dit moedigde de underschout aan nog een poging te wagen om alleen zijn zweegs te gaan ik neem de vrijheid uw achtbaarheid toen opmerken dat ik met het luiden van de noemklok op het raadhuis moet zijn in het Corde Carte om het midden rapport op te maken en dat uw onderhoud met de heer Dokter tegens de intentie van uw achtbaarheid lang kan duren al waren dat ik zie er geen bezwaarin dat één der klerken voor dikmal dat rapport opmaakt ik versta dat geblijft en daarmee uit wederom pog ik de underschout met zwijgende onderwerping maar de getrapte wesp was haar allen nog niet kwijt en de strenger hier kon niet besluiten hem te laten gaan zonder te vragen wat reden hebt hij tot de onderstelling dat gerastwinkel mij langer zou ophouden dan ik verkies weet hij dan waarom hij komt ik heb oorzaak te vermoeden spreek op waarom zwijgt hij zo bedeest zeg vrijuit wat hij meent ik vermoed dat de heer Dokter wel verre van uw geld te komen vragen voor zijn armen ter contrari hierbij u komt om u dat aan te bieden hij mij geld aanbieden ik dacht niet dat hij in het humuur waard op de scherzen ik zou mij dat ook niet onderstaan ik twijfel geen zins of de uitkomst zal mij vermoeden rechtvaardigen wat zou hem daar toe bewegen zijn teerhardigheid voor kwaaddoeners hij zal nu met uw achterbaarheid wagen wat bij mij is mislukt spreek uit zonder omwegen hij heeft mij een aanzienlijke som gelds geboden zul ik de gevangenen juli aan in alle stilligheid wilde loslaten en daar ik dit nog kom nog wil te doen heeft hij mij gedreigd dat hij zich tot de schout zou wennen en dat die hem voorzeker gehoor zou geven dat zal niet meevallen mijn goede jaak op Jans wie we eens gevathebben laten wij zo soetsappig niet los hij wil het ook niet om een deun hebben hij zal u gewis een kostere bot doen om te composeren wat meent hij dat ik één van die lagen en inhalige schouten ben zoals er hier terveel zijn geweest die hun aand in oord in je brengen en die het recht voor goud verkopen dat zal ik hem in de ogen doen druipen dat hij zulke gedachten van mij koestert ik heb godlof met mijn handel winste genoeg gedaan om mijn aand als een rechter te oefenen en niet als een koopman en een drift geruk aan zijn tafelschel gaf aan Hendrik het zijn om eindelijk de wachtende binnen te leiden terwijl onderschout die er nog iets wil te bijvoegen een wijn kreeg om zich te verwijderen die hij nu zijns ondanks moest opvolgen Goedemorgen waardige Jacob Jans ik moet u verschoenen vragen dat ik u zolang heb laat te wachten spaksgoud Gerrit die opgestaan was om de binnengetredende te ontvangen terwijl hij hem de handtoestak met die zekere grull hartigheid die men naar zijn voorgespreken niet zou hebben verwacht of de blik van onze helter gescherpt was om door de faus franchise heen te zien ofwel dat hij uit vogere ervaring geen al te gunst geopvatting had van dit karakter en zich ganselijk niet op de schijn betrouwen zeker is het dat hij zelf zich weinig toeschietelijk betoonden en dat er op zijn anders zo even en blij moedig gelaad iets koels en gespannend lach dat mogelijk het gevolg was van de innerlijke strijd die hem deze stap koste Geen plichtplegingen heerschoudt ga je waard in de bezigheden van uw ambt het zou veel eer aan mij zijn om verontschuldigingen te maken wegen de overlast die ik u moet aandoen mijn aandringen op een onderhoud heeft zeker iets wat van onbescheidenheid ik had in uw eerst afwijzing moeten berusten en ik zou het ook gedaan hebben wetende dat een goed verstaan daar maar een half woord nodig heeft maar ik kom niet in mijn eigen belang zoals je wel dunken kunt die moest ik de ijzen daar wel levendheid de minderen achten en zo ik nu voor de vijfdemaal terugkeer Ik verzeker u dat het buiten mijn wil en wens is geweest zo niet altijd buiten mijn weten dat ga je telkens zo slecht getroffen heb voor gisteren met al de drukte van de publieke feesten had ik niet over mijn tijd te beschikken gisteren was ik naar zagen ontboden bij zijn excelentie had daarin boven te bestonjeren met de advocaat van Holland en keer de eerste naar lateravond huiswaarts Heden treft ga je mij in een ochtend uur dat vrij bezet is ik vraag u geen rekeningschap heerschoud ik wilde u alleen doen verstaan dat ik niet met zulke vol harding zou aanhouden zo het een lichte zaak betrof ik begrijp wel dat ga je u niet om een kleinigheid in beweging zult stellen hernam schoud Gerrit glimlachend maar hij lieve neem plaats Hendrik heeft die spaanse armstoel expresselijk voor u aangeschoven oh ik hecht juist niet zo zeer aan mijn gemak en ga je kunt wel raaden dat ik niet gekomen ben voor een vriendenbezoek in trouwen daarmee verlei ik mijzelf niet op dat punt heb je niemand van de uur verwend mij allerminst ga je zij daarbij zo plechtig begonnen met u heerschoud omdat ik u in uw kwaliteit iets wilde verzoeken nu goed maar dat is geen reden om de houding van een suppliant aan te nemen ga zitten tenzij gepregeerd dat ik zelf opreizen en uw staande zal aanhoren het zij dan om niet tegen te strippelen en ja kopiant zetten zich op de aangewezen plaats de hoog geruchten met corduaans goud leerbekleeden armstoel was zachter zetel dan de houten leunstoel die hem gewoonlijk tot rustbed trekte en toch geloven wij dat de waardige mensenvriend zich in lang niet zo weinig op zijn gemak had gevoeld dan juist nu in het rijk gemöbeld kabinet dat van de pracht liefde dus eigenaars getuigde en tegenover de man die zozeer zijn tegenvoeter was en die voor hem al altijd het oordeel mogelijk nooit inwoordig bracht of tot de gedachte geformuleerd die voor hem het grofzinnelijk zichzelf behagend egoisme verpersonelte het lagere aardse element die zeker een natuurlijke mens waarvan hij het vooruit wist dat hij de hemelse dingen niet zou verstaan nog begeerder te leren kennen schoud Gerrit van zijn zijde dat ook niet op rozen zijns ondanks voelde hij zeker ontzacht voor de man die zo strenge beginzellen had zoals hij dat noemde en die ze zo nauw gezet beleefde al achter hij die gezetheid bekompenheid er lag toch iets groots en edels in een zo volstandige zelfverlogening als door Jacob Jans werd geoefend na voor ons waard kon hij het wel niet vinden en het was belachelijk het was tuitend als men erover nadacht wat er van de maatschappij in al haar vormen en orderningen zou worden als dienstmans leef en denkwijze de algemene zou moeten worden maar nu ja als acceptie was hij merkwaardig en achterzwaardig al was er zekere aanmatiging en overdrijving in al zijn doen een laten die ieder verstandig man afkeuren moest al was er iets in hem dat hem afstoten en ergede toch ja moest hij het zich al was het onwillens bekennen dat hij schoudgert de wijze de billeke de maatige man zich wat klein en wat alledaags en zelf wat onbeholpen gevoelde in zijn eigen kabinet het brandpunt van zijn grootwaardigheidsgevoel al zou hij voor niets in de wereld willen laten blijken dat er iets dergelijks bij hem omging hij zou zijn zijde kalotten het vuur hebben kunnen werpen zo zijde gemoetsbeweging die hij onder ging had kunnen verklappen de grote veeltoed werd alvast afgenomen en wat brusk ter zijde geworpen het scheen schoudgert wat warm en wat drukkend geworden in zijn ruim hoog vertrek om zichzelf echter over dit alles heen te zetten en bovenal om er niets van te laten doorschemeren voor het scherpe oog van zijn tegenpartij nam hij een ongewone losheid en voorkomendheid aan die wel iets van opwinding had zien er dat Jacob Jansz zelfblijkbaar besluitloos was hoe aan te vallen sprak hij op de toon van gul verwijd behoorden wij wel dus als vreemden tegenover de andere zitten Jacob Jansz zijn we niet gelijken van afkomst en voortuin zijn ze onze familien niet aan elkaar vermaagschapt en hebben wij niet als knapen met elkaar school gegaan en gespeeld al waart hij een jaar vijf, zes mijn ouderen dat verblijdt me dat hij hoe jongens tijd nog herdenkt viel Jacob Jansz in met enige levendigheid wel zeker en daarom zeg ik vij van die stijlen en stuggehouding die hij tegen mij aannemt wat zegt dat tussen ons dat ik schoud van delft ben geworden gij gij zelf had immers ook op de schepenbank onderzitten als gij gewild had weliswaar gij zou er kwalijk toegekomen zijn om het schoudamt te bedienen ging hij voort in gulle lach uitbarstende bij zijn eigen kluchtige inval liever deugd wat een lange heilige dag want een gratiejaar zou dat zijn voor de kwaatooners het zou niet in u opkomen doodslagers of brandstichters te straffen gulch en rat zouden aan zij worden gezet en gij maakt u vrolijk over een onderstelling die een valsse grond heeft Gerrit Frans viel graswinkel in met zekere nadruk schoon ik mij niet inbeelden wereldse wijsheid genoeg te bezitten om een goed magistrat te kunnen zijn weet ik toch dit van mijzelfen dat ik eenmaal in zoek een ant gesteld zijn er de grote verantwoordelijkheid wel van zou kunnen beseffen en geen boosdoener zou sparen of beschermen ten koste van rust gebeurgers en eerlijke luiden alleen zou ik zelfs Jegens boosdoeners menselijk willen zijn en de christelijke liefde oefenen zo zou het kunnen geboren dat uw bevoltertuigen aan zij werden gezet maar voorzeker weet ik dit dat ik nou lettend waken zou tegen alle vexatien en onbehoorlijke handelingen die mijn onderhoorgen beanten mochten plegen Jegens onschuldigen al zo doe ik of geloof jij anders van mij viel schout Gerrit in die wel voor uitzag wat nu volgen ging ik weet dat jij bekend staat voor een magistraat die de recht en de billelijkheid lief heeft daarom ben ik enigszins bezwaard met het gen ik u hebt te zeggen laat horen wat het is ik heb een zuivere conscientie en kan de waarheid wel verdragen zo moet ik u waarschuwen dat er op uw rechtsgebied zeker een misbruikend plaatsvinden en wederrechtelijke handelingen worden gepleegd door een man die zich beroemd uw volle vertrouwen te bezitten mijn juristiek zie is zeer uitgebreid ik bezit ongelukkig niet de eigenschap der allom tegenwoordigheid het is dus zeer mogelijk dat daar misbruik wordt gemaakt van het gezag dat ik bij overdrag moet laten oefenen maar zo haast het mij ter oorlog komt ben ik gewoon daar op zulke orde te stellen dat de overtreders niet ligt weer in dezelfde fouten zullen vervallen dat is goed gesproken maar maar ik moet u herinneren dat het geen naar uw wenswijze misbruik en onrecht schijnt dit niet juist behoefte zijn naar de meinen de grieven en klachten tegen de handhavers de justitie ingebracht zijn legio en begrijpt wel dat mijn tijd te zeer bezet is om daarvan notitie te nemen weet je echt er een particulier geval aan te wijzen van zo danig misbruik dan zal ik dat onderzoeken en straffen het valt mij hard een beschuldiging te moeten inbrengen tegen een medemens wie het ook zei maar toch in het belang van het recht en de menselijkheid moet het zijn meester Bartels uw onderschout is het van deze dat hij mij spreken wilt viel nu schout Gerrit in met schijnbare verrassing dat verbaasd mij inderdaad en te meer daar hij zelf een zeer zware beschuldiging bij mij heeft ingebracht tegen u tegen mij wat kon die man tegen mij hebben in te brengen voeg de goede Jacobians in de hoogst verwondering vijns nu maar geen bevreemding hervat de schout Gerrit met zijn eigenaardige gimmelag hij weet zeer goed waar mijn zeggen op past waar ik zelf heb recht tot de uiterste verwondering dat iemand die zich beroemd zo getrouwd Christenwet na te leven schijnt te vergeten dat zij voorschrijft de overigheid te geven wat hij toekomt zo ik te roemen had zou ik het alleen kunnen zijn in de goedheid des heren diens trouw mijn ontrauvergoed her nam Jacobians zachtmoedig toch ik weet niet het verwijt verdiend te hebben dat ik u niet de ere zou hebben gegeven die u toekomt in uw ambt ook niet waar hij mij voorbij gaat om mijn onderschout tot plichtsverzuim om te kopen ik kan mij begrijpen dat hij het dus voorstelt maar ik moet u dan opmerken dat ik mij het eerst tot hem heb gewend om hem de okazie te geven het vergrijp goed te maken dat hij had gepleegd zowel tegen het recht als tegen de menselijkheid door op eigen gezag een onschuldige te vatten en gevangen te houden zo hij toegegeven had aan mijn billijk verlangen zou hij mij de om aangename verplichting hebben gespaard met een aanklacht tegen hem op te treden weet hij zeker dat er oorzak is tot die aanklacht en dat ik zelf niet die last aan mijn onderhoer gegeven uit de bijzonderheden van die gevangeneming die mij bekend zijn is me gebleken het geen Bartos zelf niet ontkent dat hij op eigen gezag en op aanwijzing van een verendeling de bedoelde persoon zekere luiterant Juliaan wederrechtelijk van zijn vrijheid heeft beroofd niet wederrechtelijk al geschieden het op zijn eigen autoriteit en deze boze tijden waarin zoveel ruw en verdacht volk rondloopt in onze goede stad zonderling met de verdubbelde toe loop van vreemdelingen in de feestdagen is aan de onderschout ja zelfs aan de geringste zijn er dinaren de vrijheid verleent tussen zelfs pertinent voorgeschreven al zulke personen te apparenderen die gevaarlijk zijn voor de publieke rust of die hun suspect voorkomen aan een crime of de intentie van dien zie daar een vol macht die veel ruimte laat aan willekeur en aan allerlei misbruik dat ontken ik niet maar hoe zal men zonder dat orderen stellen op al het geboefde dat hierom dolt en waardoor de veiligheid ter eerlijke luiden gestaag wordt bedreigd eerlijke luiden zijn even min beveiligd naar het mij voorkomt tegen zulke beschermers zij hebben maar te menen over de schijn van aan te nemen te geloven dat men suspect is en de eerste de beste onzer wordt gevankelijk weggevoerd ganselijk niet ieder bekend en gezeten burger die zijn borgen kan aanwijzen mag rustig huiswaarts keren tegen de zulken zal mijn onderschout zich niet licht vergrijpen daarom boven zo er in deze benabuisplaatsfond zou het spoedig hersteld zijn van elke arrestatie moet de onderschout binnen 24 uren kennisgeven aan de schout en geen der lagere dinaren maar op eigen gezag een gevangene verder brengen dan in het court de garde waar de onderschout gehouden is en binnen de korte tijd het voorlopig verhoor af te nemen Bartels in een dezen van geen verzuimte beschuldigen hij heeft mij nog in die eigen middag kennisgeven van die inhendige kennisneeming en de gevangenen voorlopig in zijn logies in verzekering gesteld omdat het court de garde evenmin als de ordinair gevangenis te bereiken was met de spelen maar dan moet u toch uit het eerste verhoor het beste zijn gebleken dat deze juliaan geen zins de kware intentien had die met hem toedicht daaraf kan ik nog niet oordelen de onderschout zegt wel dat hij bij de betuiging zijn er onschuld persisteert maar dat doen ze allen zelfs die op hetendaat zijn betrapt ik zelf schort mijn oordeel op tot ik hem verhoord zou hebben en gij begrijpt nu zelf wel dat de onderschout zich eerlijk zou vergrepen en hebben tegen zijn plicht zo hij inmiddels met u tot een verdrag waren gekomen en al op vrije voeten had gesteld gij als een eerlijk en wel geboren man had die armer drummel niet eens in verzoeking moeten leiden door hem zo ook een voorstel te doen ik heb hem geen voorstel gedaan dat met zijn plicht en mijn eer in strijd was heen tegen deel naar mijn inzien kwam met een begane fout niet te schielig herstellen en daardoor heb ik hem aangezocht mijn zelf aanbiedende als borg dat de gevangenen in vrijheid zijn de zich bereid zouden houden om bij de eerste oproeping voor zijn rechters te verschijnen als borgstelling pracht ik hem een niet onaanzienlijke som die hij aannam zegende zich daarover te zullen beraden en die hij u terug gaf toen hij begreep te moeten weigeren voeg schout gerrit met zekere drift die hij behouden heeft om in het onderhoud van de gevangenen te voorzien daar hij van mening was dat het voorlopig verblijft en zijnend nog wel wat zou kunnen aanhouden Barteltje Barteltje dat is er nu weer een maar zal de laatste zijn we gaan nu afreken verengs en auto's riep schout gerrit met een gloed van verontwaardiging op het gelaat en toch met die zekere geheim zinnig gelach als maakte hij een vreet genot bij de sneerpende slag die hij ging toebrengen daarop zich tot graswinkel wendende nu is het aan mij u verschonigd te vragen niet omdat Barteltje uw beschermeling niet in vrijheid heeft gesteld want dat mocht hij niet maar omdat hij u deerlijk heeft afgezet wees er gerust op ik zal u recht doen na haar zulke recht vragen ik niet met Julia nu maar goed behandeld wordt in zijn gevangerschap is dat geld niet kwalijk besteed maar hij zult nu toch begrijpen dat ik geen onmiddellijk herstel kon om de verkrijgend van het begane onrecht mijn haasten tot u te gaan om u dringend aan te bevelen daarin te voorzien ongelukkig werd ik telkend malen teleurgesteld als ik meende u te treffen nu bittig u wil al die vertraging haastelijk goedmaken neem mijn borstelling aan en herstel wat mogelijk is de uiterlijke schade want welke diepe onheelbare woonden herinnerlijk konden geslagen zijn in de menselijke ziel is niet te berekenen op God helpen alleen is in deze mijn hoop die mogen met hem zijn daar heb ik niets tegen waaraan zijn in vrijheids tenning kan niet gedacht worden voordat ik zelf hem zal verhoord hebben en mijn opinie kan vormen om te aan zijn schuld of onschuld op mijn beurt moet ik verbaasd staan dat een magistrat die zich beroemd het recht te oefenen en de billijkheid liefde hebben iemand drie dagen lang in gevangenschap houdt zonder zich van zijn schuld of onschuld te vergewissen ik heb u immers gezegd dat ik in de laatste dagen niet naar welgevallen over mijn tijd heb konden beschikken daarbij al op lijkt zijn onschuld aan de zaken in kwestie is er nog geen haast bij zijn loslating dus een woelwater minder op straat die zich bij de spelen met zijn bende soldiniers onhebbelijk heeft aangesteld en notabele burgers heeft gemolesteerd de jonge Anthony Hoognoek heeft zelfs geklaagd dat hij hem heeft afgezet en een siraat ontfutselt heeft Anthony hem deswege verklaagd bij u voeggaswinkel met een nadruk die van zijn grote belangstelling getuigde en dat juist niet maar toen hij gevat werd is het uitgekomen dat de verdachte een rosette of een gasp op zijn hoed droeg die aan hoognoek daagste voren op het marktveld was ontvreemd is het wonder dat de jonge burger de schooier met zijn eigen dom zien de bronken hem de diefstal verweet nee dat is als hij niet vreemd in Anthony een ander zou zich gewacht hebben een ongelukkige in zulke ogenblik te bezwaren op dat ene bezwaar meer komt het niet aan de vorige dag nog gezien in een slordige officiersplunje toen hij nu een geheel nieuw pak zonder dat hij het willen zeggen hoe hij raan komt dat is een bezwarende omstandigheid ik verzeker het u nu die is weg te nemen goden zij dank van zulke diefstal is hij volkomen te zuiveren ik zelf heb hij wijbrands op marktveld dat nieuwstel kleren voor hem gekocht hij kunt u bij deze naar de prijs en herkomst die goederen informeren en zo waar iets onderloopt dat niet pluis is mag deze het verantwoorden Julian heeft er part nog deel aan en ik ben geen hele van gestolen goed maar Jacob Jans wat is dat voor een uitval ik heb hem eens aan u verzekering genoeg het zou te wensen zijn voor uw beschermeling dat hij op andere punten even lichtvrij te pleiten waren want geloof mij hij is ernstig in een lelijke zaak betrokken en al heb ik hem zelf daarover nog niet gehoord ik heb mij voortdurend met die kouzen moeten bezighouden en dat was oorzaak dat ik zo weinig aan mijn gewone gang kon gaan al mijn volk moest op de been en in de weer gebracht worden om complice uit te vinden en medewustigen te apprehenderen met slecht gevolg ongeluk geluk want als er veel verdachten zijn dan wordt al licht de waarheid verkapt nog komt erbij dat ik de gevangenen niet voor horen wilde dan wel toegerust met zodane gekennis die mij in staat stelt over het al of niet betrouwbare van zijn antwoorden te oordelen een rechter verkleint zich in de ogen van een deliquent als die bemerkt dat men hem met valse munt kan betalen dat zal niet van schout Gerrit Vans gezegd zijn dat is wijs en waarde gehandeld maar zo uw verloopig onderzoek doelgetroffen heeft moet hij toch reeds overtuigd zijn van zijn onschuld hmmmm daar zijn we nog lang niet uit dat verzeker ik u zowel zijn schuld als zijn onschuld zal moeilijk te bewijzen zijn daar er niet eens begin van uitvoering is geweest toch blijft er een zware verdenking op hem rusten en men kan in deze niet lichtvaardig te werk gaan het betreft niets minder dan een complot om de prins te vermoorden dat heeft de onderschoud mij ook reeds gezegd hij nam jaak op Jans koeltjes die babbelaag dat had hij wel konden zwijgen waar toe ik ducht er wel dat hij in iets dergelijks zou betrokken worden maar toch als er niets anders is niets anders maar hij denkt dit ene kan volstaan dan zal zijn onschuld wel aan het licht komen en toch ik bekend het ik zou er veel omgeven zo hij niet in dat proces wordt betrokken de droes dat wil ik wel geloven het is een criminele zaak zijn hals kan er mee gemoed zijn en sinds ik schoud ben en de ousantie en volg zijn de foltertuigen zoals hij ze noemt nog niet aan kant gedaan het is uw lust mij te kwellen maar ik zeg u ik vrees geen sins een rechtsgeding tegen hem omdat hij zich niet zou konden zuiveren maar omdat hij niet bij machten zal zijn zijn onschuld te bewijzen dan door zulke middelen die de christelijke liefde hem verbied aan te grijpen het is die strijd die ik voor hem vrees de verzoeking waarvoor hij kan bezwijken bah als je niets anders te vreesen hebt verzoeking strijd de christelijke liefde mooie argumenten bij een consistorie verzeker maar waar de justitie niet mee bediend mag worden zij vraagt nou niets dan naar waarheid en recht heel goed op het uiterste zal de waarheid belijken omdat de recht geschieden alleen het moet het mag niet zijn door hem hij vergunt mij toch wel hem te bezoeken en een goed woord om hem te spreken dat kan niet zijn hij mag geen communicatie houden met anderen met anderen maar ik kan toch onder die anderen niet begrepen zijn ik geef u mijn mannenwoord en je weet wel dat het voor een eet kan gelden dat ik niets zal doen dan hem troosten en bemoedigen dat ik zal trachten hem tot leidzijmheid te stemmen in zijn verdrukking jij zou er mijn arts voor het lichaam niet weigeren zodat hij krank waren ik weet van u dat jij niet onmenselijk bent wees niet hardig waar het een geneesmeester dat ze gemoed schelt het is waar ook jij fungeert bij wijlen voor ziele dokter als een onschadelijke liefhebberij met zijn het moderatie wordt geoefend en ik zou u voor zieke trooster van die jullie aan kunnen tolereren schoon de dominezer zuur omzien en krijten dat geheun afbruik doet maar die krijt een al licht van schade als men hem niet in alles de neus laat steken en in deze het beste dat men er hen buiten laat wat ik de rechte mening van deze woorden dan is het uw intentie met het verzoek toe te staan Viljaak op Jans in met zijn onverstorenbare zacht moedigheid nu zacht wat ik zal alleen zo verdenken ik moet eerst zijn voornaamste beschuldiger hebben gehoord wie is zijn voornaamste beschuldiger vroeg jaak op Jans zichtbaar teleurgesteld een vreemdeling van Rang de Baron de Giselle iemand die hier belast is met de zaken van de Prins van Oranje zo mijn zicht staat hij op een goede voet met Graaf Moritz en zeker is het dat hij notabele dienst heeft bewezen met zekere aanwijzingen omtrend het complot van een zulke mag men toch niet onderstellen dat hij zo potweg liegen en zonder deugdelijke grond een arme drummel in het verderve zou storten met zulke aanklacht voorzeker na de wijsheid ter wereld is dat niet aan te nemen het is veel lichter te geloven dat een arme verstoteling een gruwelijke misdaad zou willen plegen maar veroorloof mij niet met tien maatstaf te meten gun mij de voorsprakte zijn van die verdachten zeg mij waar ik die Baron de Giselle moet opzoeken mogelijk is hij er toe te brengen zijn aanklacht te wijzigen wel nu ik zal u daartoe de gelegenheid geven ik wacht de Baron de Giselle hier het verwondert mij zelfs dat hij nog niet gekomen is hij schijnt gebruik te maken van zijn kwaliteit als Edelman om een burger magistraalpersoon achterloos te bejegenen maar ik rader hem toch niet al te veel op de botheid van de schoutkorenkoper te rekenen want daar stoof Hendrik binnen zonder zich als gewoonlijk door een bescheiden tikt hebben aangemeld en spak met een gejaagde stem alsof iemand hem op de hielen zat daar is een hergekomen die zich de Baron de Giselle te zijn hij wil niet wachten en stapt maar stout weg ineens door het is gewiss een groot signeur einde van de tweede deel van hoogster twaalf