 Salam də el izləyicilər, 11 IYUL kim 23-ci ildir? Bakivakdə Sad-i 22. Kanal 3 efirindən i zamanda Bakı FM və kanalın üç xəbərs internet platformlarından canlı yayımı başlayırıq. İzləyicilər, bu gün 11 IYUL biz ən önəmli təqvim nasibətlərinə silinə paylaşırıq. Bu gün o olayın üzərindən keçə bilməlik 1995-ci ildə tam 28-ci ildir. Öncə Avrupa'nın mərkəzində insanlıq əlihinə böyük bir cinayə etişləndir. Şöqvət Sribir-i Nista soygrumundan gedir, o soygrum kurbanlarını anırıq. Ömrəyə giriq ki, tarix bir də bu şəkildə, xocavlı soygrumundan təxminən üç ildən artır bir zaman sonra keçirilmişdir, həyata keçirilmişdir. Və o zaman biz ona Avropanoz xocavısı deyə bir ad qoymuşdur. Və tarix ne xocavlı, nəsrə bir, Nistanı bir də insanlıq tarixinə yazmasın. Şəhidlər, anıraq, şəhidlərimizi anıraq, yəni istiqlal şəhidlərimizi deyə, anıraq böyük canlı yayımı başlıdır, deyəl izləyicilər. Və təyəl qonamız Valistanbuqdan, mütevazərbaycan birliyi, reyastiyətmin sədrim, Aqil Səməd bəyrim, halacızda bizim canlı yayımdır. Aqil bəyi xoş gördü, əl vaxtı xeyir olsun. Xoş gördü Yürifət bəyi, əl vaxtınız xeyir, hən vətənlərimizi də salamlı ilan. Biz sizinlə adətən özelliklə, Türkiyə etrafında baş verən məsələrdən bağlı danışır, amma siz Azərbaycanda, ölkədə, vətəndə baş verən o aylara hiç zaman luggage qalmursuz, zaman zaman Türkiyədən Azərbaycandan bağlı mesajlarınıza şaydoğru. Son olaylardan bağlı, sizin də mövqeyinizi gördük və geri gəlmişkən, bugün Azərbaycanda hizmiklasın prejizdenti, bir müşavirə keçirdi və müşavirə əsasında mögən mesajlar verir. Mesajlarda Kalogiyan Azərliyi hədəf alınır, mesajlarda söydüdəki belədiyək, Həminoş Şirkətin yabancı rəhbəliyi hədəf alınır, söydülü cəmaatın bir işsə sədəf alınır, polis təqdir olunur, yəgik siz də izləmisiniz bunu. Mertlə söydülü məsələsindən bağlı, mən istəyərdim prezidentin çox şey yeni olduğuna gör, o məsələyə toxunat, çünkü bugünkü vəlişimizin ana mühsus elin skinin Ankara səfəri, Ankara'dan masq, və sərt mesajlarda o aqda danışacaq, və təbii ki, yenə də Azərbaycandan bağlı dəələndirilməmcə olacaq. İlam əliyəvin söydülü məsələsində münasibətə ilə bağlı fikirinizi eşirdək sonura, Türkiyə ətrafın tüyə yüzerin skinin İstanbul'da görüş haqqında da söybətimizi davam edirək. Buyurun, Agil beyin. Çox sağ olun, bir daha bütün hən vətənlərimizi salamlayıram. Mən də sözümə şəhidlərimizi anarax ruhlarına, ruhlarına saygılar, mifadəliyərək başlaması deyirəm. Yəcədə seribrenizsa şəhidlərinin də anram nuriçində yatsınlar. Bugün Azərbaycan Cumhurbaşkanı nəhayətki üç həftədən sonra söydülü məsələsində münasibətini bildirdi. Birinci, çox gecihmiş münasibətdi. Çünki söydülü məsələsi çox ciddi bir məsələ idi və ölkədə çox ciddi seskiyə, iştimai reaksiyaya səbəb olan bir məsələ idi. Azərbaycan prezidenti bilmirəmindir tətilə yetmişdir hardaydı. Bu qədər geç xəbər tutması və bu qədər geç münasibət bildirməsi açıqçası mənfi haldı. Birincisi, bu. İkincisi, mən təxminən belə özət şəkilində qısa-qısa cümlə-cümlə münasibətini oxuyub öz münasibətini bildirmək istəyirəm. Prezident deyir ki, ekologiya və təbii səvvətlər nazirliyi səhlənkarlıq və nəzarətsizlik edib. Əvvələ bu məsələ bir günün, iki günün, üç günün və ya bir ilin, iki ilin məsələsi deyil ki, ekologiya nazirliyinin uzun illər boyu səhlənkarlıq və nəzarətsizlik etməsi bağışlanılsın. İngər həqi qətən prezident məsələ ilə ciddi şəkildə maraqlanıb və məsələnin kökünü bilirsə, bu məsələnin neçə il əvvəl başladığını və qədəbəy təbiyyətini, xüsusilə söyütlük hənd ətirafındakı təbiyyətə hansı dəşətli zərbələrim vurulduğunu bilirsə, dər hal, ekologiya və təbii səvvətlər nazirini istəyifəyə göndərməlidir. Bu gün ki, açıklamasıyla bərabər, eyni zamanda həmin o ekologiya və təbii səvvətlər nazirliyindənki bir grub yetmişdi. Söyütlük də güya araşdırdılar, güldə həçbir problemi yoxdur, çox yaxşı sudu, ətrafdada həçbir problemi yoxdur. Hər şey güllük, gülüstanlıqdır, açıklamasını verən vicdansız nazirlik numayəndələri hansı cəzalandırılmalıydır və işləm qovulmalıydır. Bunlar həçbiri olmadı. Sadece prezident qınamaqla yetindi. Bu da, açıqçası bu məsələdə prezidentin qeyri səmimi olduğu gənəyətini formalaşdırır. İkincisi, insanlar haxlı olaraq özətirət səslərinə ucaldıplar deyir, amma arxasından da sakinlərin və əzlərinin ədəpsizliyə elədiyini polise taşaqdığını bildirir. Prezident burada da səhvəyol verir. Ona görə ki, əgər bir kəntli haxlı dısa və haxlı olduğu, yüzdə yüz haxlı olduğu, yerdən göyə qədər haxlı olduğu bir məsələdə öz ətras səsini ucaldırsa, bu ətras səsini ucaldar kən onun üzərinə sən xüsusi hazırlanmış polis dəstələr göndərisən sə, düşmənin üzərinə göndərirmiş kimi, o cəmatın nəyən ki, taşaqatmaq elnə hər hansı bir keçən yaba balta olsun, ondan özünü müdafi eləmək haqqı var. Bu məsələdə də prezidentin yanaşması doğru yanaşma deyil. Sakinlərin hərəkətlərinə ədəpsizlik adlandırması və onların polise taşaqatmasını qınaması. Gətiyan qəbul olunan məsələ deyil, gözlənilirdik ki, bu qədər gec açıqlamadan sonra prezident polisin oradaki qeyri adekvat davranışını qınamalı idi və o arxadan gəlip anamızın gözünə biber qazı sıxan polisin işdən qovulmasını, bir dəfəlik sistemdən qovulmasını və cəzalandırılmasının təlumatını verməli idi. Ancaq bunu görmədik, prezident bu gönku çıxşında tam olaraq polisi müdafi eləyir. Məsələ görə, çünki Azərbaycanda polis rejimi idi, sistem polislərin DNA-inin üzərində dayanıb Azərbaycanda qalqını əzərək, döyərək haxsəsini boğaraq və ona görə də ilham eləyivdə onu qorayan polisləri müdafi eləyir. Bu məsələ də qəyət açıq və net ortada alır. Daha sonra dir, daxili qoşunlarımız qara bada şəhid verib indi kimsə gəlip polisi ləkə vurur. Daxili qoşunlar qara bada şəhid veriməlidir. Azərbaycan hamının vətənin idi. Daxili qoşunlarında vətəndi, polisin də MT-inin də sıravi vətəndaşın da vətənin idi. Bu vətənin uğrunda vuruşma hamının borcudu və daxili qoşunların orada şəhid veriməsi çox təbihe aldı. Bu daxili qoşunlara heç bir ayrıcaxlıq getirməməlidir və daxili qoşunlar orada şəhid verib deyə gəlip Azərbaycan qalqının haxlı səsini dubinqə ilə əzməməlidir. Bu da qətiyen yol verilən bilməsələ deyir. Brezident bildirir ki, şirkət təbiyyətimizi məhv edib çox şükür nəhəyət Brezident çatırıb ki, orada təbiyyət məhv olub. Mən təxminən bir 10 il əvvəl qədə bəydə həmin ərazda olmuşam. Orada camaat danışırdı deyir ki, bir dənə quş qalmayıb bu bölgədə. Yəni, məhşələrdən bir dənə quş səsi qalmayır, hamısı məhv olub. O həmin zəhərin hesabına. İndi şirkətin təbiyyətimizi məhv elə deyini bilib, öyrənib, insanların örüş otlaq sayelərinin zəb edildiğini öyrənib, heç kimdən icazə alınmadan ikinci zəhərgölünün açılması haqqında fikirin olduğunu öyrənib və nəhəyət deyir ki, o şirkət orada fəaliyyətini dayandırmalıdır. Nazirlər kabiniyətə Kaloyi və təbii səlvəsləri nazirliyi işim malı alamaqla məşh olur. Və əli bunun sonunda bir daha da vurgulur. İşi malı alamaqla məşhuldu deməli nazirlər kabiniyəti və ekologiyyə və təbii səlvətlər nazirliyi əgər öz işini görə bilmirsə, öhdəsindən gəlmirsə nazirlər kabiniyəti də buraqılmalıdır. Tam tərkibdə Azərbaycan prezidentini əgər aldadılarsa, ona doğru düzgün məyəlumat vermirlərsə və məsələlələrə bucur saxta kârcasına yanaşırlarsa nazirlər kabiniyəti tam tərkibdə göndərilməlidir istefaya. Amma bunların heç birisi olmadı. Gördüğünüz kimi prezident sədəcə iştimayrəyi belə deyimdə manipulyasiya eləmək nə məşhul oldu. Heç kim cəzalandırılmış, sədəcə günahkarların adı çəkilir və sələm bununla da məsələ bitmiş hesab olunur. Yəni bundan sonrasına bakacaq, əgər doğrudan da prezident bu məsələdə səmimi dirsə və o şirqətin prezident ailəsindən heç bir bağlılıqı yoxdursa, o zaman bu dedikləri günahkarlar cəzalandırılmalıdır. Və həmin şirqət əgər orada eqala uyanı təbiyyəti məhvəliyibsa, o şirqətin özü orada vurduqu zərərin dəyərini qarşılamalıdır. Həm o, kənt cəmaatına vurulan zərərin qarşılığını ödəməlidir. Həm də təbiyyətə vurulan zərərin qarşılığını ödəməlidir. Ödəməyəcəksə, deməli bu məsələlər yenə də hər zamanı olduğu kimi sədəcə baş aldatmaq məsələsin. Aqil Vey, bu məqamı da istəyərdim sizdən eşidəyik. Prezidentin çıxşında Söyhdüldə özünü yeganəl əyəqətlə aparan Azərbaycan polisi idi. Mən istəyərdim bu məsəliyə də bir mövqeyinizi eşidək. Əvvələ Söyhütlüdə özünü yeganəl əyəqətlə aparan Azərbaycan polisi idi ifadəsi oldukça gusurlu ifadədi. Çünki Söyhütlüdə haklı olan Söyhütlü kənt cəmatı inan Azərbaycan polisi qarşı qarşı yaydı. Yəni, orada polis özünü yeganəl əyəqətlə aparan polisi olsa, bu o demək ki, Söyhütlü cəmatı özünü yeganəl əyəqətlə aparan polisi olsa. Yəni, mən nasıl bunu? Mən bunu qəti yenrə dəli irəm və polisin orada özünü necə apardırı, bizim analarımıza, bacılarımıza qarşın necə qəddarcasına davrandığı bütün hamının gözünün qarşısında olan məsələdi. Yəni, indi 19. əsir deyil ki, heç kimin cip telefonu olmasının, sosial şəbəkələr olmasının, sədəcə dövlətinəlində bir televiziya olsun və oradan nə desələr, cəmat da ona inansın. İndi 21. əsir deyil, indi hər uşağın cibində də bir telefon var və orada baş verən hadisələr, sosial şəbəkələr də yayınlandı və oradaki polisi oradan göndələnlərin günahıdır. O şəkildə də bilgəyilən, qasknağın, dubinqaynağın sanki qarabağı teröristlərdən təmizdəmək üçün getmişdilər. Yəni, niyə həmin o polisləri səfərbəri eləyip, khan kəndindəki ermən teröristlərinini təmizdəmirlər? Söğütlükdə nə baş vermişdik ki, oradan ocur təh bilgəli zirəhli polislər göndərirdilər. O polislər oraya ocur göndələnlər də cəzalandırılmalıdır, amma prezident bunların heç birisində tohummur. Və dediyim kimi, hər zaman olduğu kimi prezident yenə də polisi müdafiəli, ona görə ki, prezident orada qoruyub saklayan Azərbaycan polis idi. Polis rejim idi. Teşəkkürəyə Agil bəx, İlqar bəx, bizim rejimizin marağlı bir fikiri var deyir. Heç kimi də cəzalanan deyir, sadəcə Rusya çöklükcə bunlar da yumuşalır. Bu çək gir şeydən bir çökür. Yəni, bu sualın cevabını siz də mən də aşağı yıxarı bilirik. Amma nəcə çökür? Məsələn, onun çökməsinin bir nümunəsinin, Türkiye'də biz İstanbul'da, Ukrayna prezidentinin, Türkiye prezidenti ilə görüşündə biz bunun şahidi oldu. Büyük zərbə deydi quremlə, aşağı etrafı deyir. Həm Zelinskinin, Türkiye'də o şəkildə qarşılanması, həm Zelinskinin qarşılanması mərasimində bayraktar şirkətin umayindələrinin olması bu silah baxımından Zelinskin dəstə idi. Diqər tərəfdən Azov, demələ, zabitlərinin Ukrayna qayıtarılması, Türkiye tərəfindən və nəhayət, Türkiye'nin NATO-ya üzülü ilə bağlı, Ukrayna NATO-ya üzülü ilə bağlı, Türkiye'nin qətimi övdə ortaya qoyması. Məsələn, bu məsələlərdən bağlı, sizin fikirinizi eşidək. Ondan sonra gir şeydən bir, bundan sonra Rusya'nın durumuq çox ağrı olacaq. Azıq etrafiyyədə ki, Türkiye bu məsələrdə də balansı qormağa çalışırlanma, deyəsən balans müdafəd dəyişdir, öz də Ukrayna'nın xeyrini. Və bu məsələrdən Azarbaycanın Rusya münasivətəri, Azarbaycanın ümumiyyətlə xarci siyasətində hər hansı bir seçimində, bir necdiyələr dəşilik yaradacaq, ama bunda sizdən ilələyən dəgələri də soruşəzən. Buyurun, Agil Bey. Təbii ki, Rusya'nın Ukrayna-yə təcavizi başlayan günlərdə, ilə ikinci günü muharibənin biz İstanbul-da bu məsələinə bağlı münasivətimizi bildirmişdik. Həm Ukrayna'nın Türkiyədə olan vətəndaşları, həm də biz, və iki günar xarkıya təşkil olunan mitingdə, mən orada da çıxışımda vurgulamışdım. Və açıqanı deyəm, o dönəmlər məhəm çıxışım Türkiyədə çox İroniya ilə qarşılanırdı. Çünki dünyanın nəhək gücü saylan, iki böyük gücdən biri Rusya'nın Ukrayna-yə təcavizunlən sonra ən gec bir həftə içərisində Rusya'nın Ukrayna-yə işqal eləyəcəyini həm Türkiyədə gözlüyürdülər. Yəni, istimairəy beləyik ki, bir həftə içərisində Rusya Ukrayna-yə işqal eləyəcəyik. Həm də açıq Avrupa'nın tamamında bu fikir hakimiydi ki, və həllə Rusya artıq Ukrayna-yə işqal eləyir və bəzi Avrupa-li diplomatlar da bunu sonradan etraf elədilər ki, doğrudan da biz gözlüyürdük ki, üç gündən sonra iki evdə hakimiyyət dəyişəcək və bizdə bir iki bəyanat verif öz işimizi bitmiş hesab eləyəcəyik. Amma Ukrayna-daki o üç günlük müəhtəşəm dirən iş və bütün dünya gördük ki, həqi qətəndə o üç gün içerisində Ukrayna ordusu xalqı bir bütün oldu və Rus işqalına qarşı top yekun bir xalq savaşı başladı. Yalnız bundan sonra Avrupa-da yavaş yavaş cesaretlənməyə başladılar və cesaretli açıqlamalar bir-birinin arxasında gəldi, ən sonunda da qəhramın bir xalqa dəstəh vermək qərarına gəldilər. Və nəticədə üç gün və ya bir həftə içerisində alınmalı olan Ukrayna-a 500 gündükü qəhramanca savaşır, nəyik ki, qəhramanca savaşır. Eyni zamanda bu 500 gün içerisində Rusya'nın o yenilməz məlub edilməz mifini darmadağın eləyib. Bir ikincisi cəpə bölgəsində Rusya'nın 250-liminə yaxın əskərini məhvələyib. Rusya'nın demək olar ki, hər bir texnikasının əksəriyyətini yox eləyib və Rusya məcbur qalıb 54. illərin tanklarını, artıq o metalloma getməli olan tankları cəpəyə göndərir. Rusya'nın öz içerisində də xal qarasında da müharibə münasibət oldukça mənfi istiqamətdə dəyişibdir. Bakmayaraq ki, başlangıçta Putin-i dəstəkliyənlərin sayı xeyl-i dərəcədə yüksəyi idi. Hər keçən gün, bu rəqəm Putin-in əliyyinə dəyişməyə başladı və bu günlərdə Türkiyədən yaxın iki dostum getdəri kəftə Rusya da qaldılar. Qayetlər mən onlardan söhbət elədim. Dedilər ki, abi, birə bir kimdən söhbət elədik sə hamsı Putin-i söhür. Yəni, bu müharibənin həqiqətən boş və mənasız bir müharibə olduğu Rusya'nın bu məsələdə tamamilə haxsız olduğu hər kəs tərəfindən artıq bilinir. Bu çox önəmli məqandı. Yəni, qalq iştimai rəyi də haxsız olduqlarını bilirlər sə və cəpə bölgəsindəki gerçəlihləri artıq bilirlər sə bu Putin-in əliyyinə çox ciddi bir faktırdır. Pirı Qoji məsələsində bu özün açıq şəkildə göstərdik. Gördünüz ki, bir günün içərisində Pirı Qoji-in hardan hara gəldi və maskıvanın yaxınlığına qədər heç bir müqavimət görmədən, qalq tərəfindən də heç bir e-tirazlam demək olar ki, bir nəçən əfər çıxmaq şərtindən qarşılanmadan hətta qalq sevinirdi Pirı Qoji-in müharikətində. Bu da Putin-in Rusya'nın bugün hansı vəziyyətdə olduğunu çox net şəkildə ortaya qoyur. Eyni zamanda Türkiyə və eləcədə dünya ölkələr, Ukrayna da baş verənləri təbii ki, onların da istihbaratları var. İzliyirlər günlük həm istihbarat vasitəsilə, həm diplomatik kanallardan aldıqları məlumatlar. Rusya'nın hansı vəziyyətdə olduğunu çox gözəl şəkildə ortaya qoyur. Yəni, təkcə müharibənin bu qədər uzanması və Rusya'nın az qala öz içerisindən çevirlişindən qarşı qarşıya qalması və bundan da ciddi şəkildə əndişəyə düşmələri, maskıvaya gədən yolların qazılması, körklərin aralanması və çeçənlərin maskıvanı qorumaq üçün dəvət olunması. Bu, artıq həqi qətən Rusya'nın bütün dünyada Rusvayilədir. İndi, bəzləri Rusya'nın müdafiələmək üçün deyirlər ki, ha, yox. Bunu Putin-i özür düzür qoşaq, Putin-i çox uzaq görən adamdır. Nə bilim, 5-7 o tərəfini hesaplayan adamdır. Ama Putin o qədər ahmaxtı mı ki, Rusya'nın bütün dünyanın gözü qarşısında cəzil hala sağ olsun? Yəni, müharibəyəndən cəzil ediyib o başqa. Bir də bu çevirliş senarisi o qədər ahmaxt bir fikir olabilərdik ki, bunu özlər düzüq qoşaqsa, ki, ha, mü gördük ki, həqi qətən 25-minlik normal bir orduyla maskıvaya çox rahatlıqdan getməy olar, maskıvanı çox rahatlıqdan almaq olar. Bunu bütün dünyaya gördü. Və Zelenskinin Türkiyəyə gəlməsi, Türkiyədə ucur qarşılanması və Türkiyənin Rusya inən artıq anlaşmanı pozaraq, savaşın sonuna qədər, həmin o az o batalyonun kaman dirləri belə qərarlaşdırılmışdı ki, müharibə bitənə qədər Türkiyədə qalacaq, Ukrainiyə verilməcək. Ama müharibə hələ bitmədən o kaman dirlərin Zelenskinin təyarəsi inən Ukrainiyə aparılması, yəni Zelenskin hədiyə olaraq verilməsi, bir mənada həm növbəti silah yardımının olunacağı vədi Zelenskinin eni zamanda birlikdə silah istəyi sağlı məsələsinin sürətləndirilməsi, bütün bunlar hamsı artıq Türkiyənin də Rusya nə qədər birabırcı vəziyyətdə olduğunu çox açık göstərir. Yəni Türkiyə bilir bunu. Görür ki, Rusya batır və Rusya'nın bu bataxlıqdan kurtulma şansı yeganə olaraq ondan keçir ki, Putin çıxsın müharibəni dayandırsın, kırımdaxil Ukraina'nın işgal iddikləri bütün ərazilərinən çəkilsin, Ukraina xalqınlan və bütün dünya işlimayətindən üzül istəsin, Ukraina'ya vurulan zərərin ziyanın qarşılana çağına dair Rusya tərəfindən öhtəliyi üzərinə götürsün, anca o şəkildə bəlkə Rusya'nın klasiyyələmə mümkün olabilər. Amma Putinın bu qədər ağırlı olduğunu mənzəniləm rəmi, çünki adətən diktatorlar psixolojik olaraq problemli insanlar olurlar. Yəni, əgər onlar normal məntik sahibi olsalar, normal ağırl sahibi olsalar, onsuzda o cür rejimləri vurmazlar. Çünki 21. əsirdə yaşayırıq, insanlara insanca yaşama imkanı yaradallar, insanca yaşama şəra eti yaradallar və Rusya kimi dünyanın çox zəngin təbih sərvətlərinə malik olan və çox böyük əraziya sahib olan bir ölkənin əhalisi, hansı vəziyyətlə yaşayır? Bizim gözümüzün qabağında, yəni, balaca balaca ölkələr Rusya'dan çox-çox yaxşı vəziyyətlə, hansı ki, heç bir enerji resursları, heç bir təbih sərvətləri olmadığı halda, sadece başlarını işlədərək, çox ciddi rifah səviyasına ulaşıqlar. Bunu da bütün dünyaya görür, artıq müqaisiyyələyə bilir. Və Rusya'nın Ukrayna'da normal sivil cəmiyyət qurulmasını istəməməsinin əsas səbəbı buydu ki, Putin qorhurdur ki, Ukrayna da çox sürətlən sivil normal rifah səviyası yüksək, gözəl bir cəmiyyət qurulacaq və bu Rusya üçün bir müqaisə imkanı yaradacaq. Və Rusya'da ki, xalqlayacaq ki, biz eyni savətlərdə yaşamışıq, eyni kültürün numayəndələriyik. Qonşuyux necə olur ki, onların təbih səvvətləri bizdən qaqqaq az olduğu halda onlar bizdən yaxşı yaşayırlar. Amma biz bu rəzil vəziyyətdəyik. Və Putin buna görə istəmir ki, ətrafında heç kim yaxşı yaşasın istəyir ki, Hamur Bərbat vəziyyətdə olsun, Hamur Rusya'ya müətacı olsun və desinlər kələ, ən yaxşısı Rusya'dır. Ona görə də Rusya'nın battığını təkcə kenardan görmürlər. Eyni zamanda, içerdəkilər də bunu hissəyir. Mən Rusya'nın bir çox şəhərlərin də dostlarım var, qohumlarım var, tanışlarım var. Mütəmadə olaraq əlaqəsaqlı iram və hər keçən gün vəziyyətin daha da pisləşdiyini hər birisi deyirlər. Əvvəllər məsələsi, Sibirdə çox hissi olunmurdu. Ta altay bölgesinə qədər. Amma muharbən təsiri orada da hissi olunmağa başlayıb. O da ola maskivada. Maskivada tamam ilə hər kəs özlərin də bunu hissəyir. Ticaretdə olanlar deyir ki, yarı-yarıya keçən ilinə müqaisədə yarı-yarıya azalma var. Və Rusya'dan qaççış ciddi şəkildə artıq Rusya'da olanlar da Rusya'da gələcək görmirlər. Kimin mümkânı varsa, qaçma mümkânı varsa Rusya'dan qaççırlar, dünyanın harasına qaçma mümkündürsə, kimin harda mümkânı varsa, ora üst tutub gedirlər. Beyin haxını gedib, pul haxını gedib. Yerdə qalanlardan Putinin nəyəsə nail olması imkansızdı mümkündür. Ona görə də Rusya batır, amma çox böyük olduğuna görə o batış sürətli görünmür. Yavaş yavaş batır. Ukrayna Savaşı Rusya'nın sonunu getirəcək demişdik varibə başlayanda. Yanılmadıq elə də oldu və Rusya'nın batırır, Ukrayna Savaşı. Təşəkkülə, Raghid bəy. Həlbət də bu Ukrayna Savaşı Rusya'nın sonunu getirir. Amma illərdir Rusya'nın bizim mənətədə də özəlliklə bizə Azərbaycana təsirləri Qarabakh faktorunda nəzər alsaq, həm də hərbimda ahləsi gözünüz önündədir. Uzun zaman deydir. Üçüldəyir Rusqoşunları yenidən, yəni 27 dil aradan sonra sonuncur səskər Azərbaycana 93. inin mayan 25-in də çıxmışdı. Amma yenidən Rusqoşunları gəldi. Bu zəvrət idi, məzburiyyət idi, bunda deyə bilərsiz. Amma bugün belə bir şəraikdə Azərbaycan hakimiyyəti Rusya'nın çox ağır böhran, yəni kremildən sövbət gedirir, yaşadığı bir şəraikdə idarə etmə böhranı, yəni ölkə də haqilində çox ciddi problemlər ortaya çıxır. Belə bir şəraikdə Rusya'dan, yəni kremildən qaçma meyilləri nə qədər çox alabilər, o cümədən Azərbaycan siyasi kursuna bundan bağlı də yaşayıləriyə bilər misəkcə? Əvvələ Rusya ilə Azərbaycan hakimiyyətinin konkret olaraq, prezident İlham Aliyevin münasibətləri o qədər dərindir ki, bu sadəcə İlham Aliyevin özünlə bağlı olan məsələ deyil, eyni zamanda atasından bağlı olan məsələdi və digər qohumlarından bağlı olan məsələdi. Münasibətləri o qədər əlagələr dərin keçmişə və dərin tariqə izlərə malikdir ki, İlham Aliyev bugün Rusya dən qohmaq istəsə, belki onun içindən keçər Rusya dən qohub normal civil dünyaynə bərabər hərəkət edəsin. Amma bacarmaz. Yəni, mümkün deyil. Rusya dən qohmaq istəsə belə qohbabilməz. Çünki o əlagələr, o bağlar o qədər güclüdü ki, o qədər dərinə gedibdir ki, ondan qaşması qeyri mümkündür. Və Rus ordusunu Qarabağa gətirməsin də mən bir başa bundan əlagələndirirəm. Rus ordusunu Azərbaycan'a gəlməsi üçün heç bir səbəp yoxuydu. Və Azərbaycan prezidenti heç kimdən məsləhətləşmədən, Azərbaycan göstərməlik də olsa formalaşdırdıqları milli məclis adlı qurumla da məsləhətləşmədən, qalga da müraciət eləmədən, gecənin yarısında Rus ordusunu Azərbaycan'a soxması da həmin əlagələrin nəticəsində ortaya çıxır. Yəni, Putinin sözünü yerə salabilmir. Ondan qaçışı kurtuluşu mümkün deyil. Nə qədər ki, Putin orada deyil və nə qədər ki, bugünkü Rusya var. Həbələkə Rusya tamamen dağılar, parçalanar, normal bir masquada sivil rejim formalaşar. O zaman başqa məsələ. Amma nə qədər ki, bugünkü Rusya var. Bu agressiv, bu imperialist ruhlu Rusya nə qədər ki, hələ yaşayır. Azərbaycanın Rusya'nın təhsilindən qaçması, kurtulması bu hakimiyyətlə qeyri mümkündü. Azərbaycana təhsilləri təbii ki, Rusya'nın azərbaycanda ilə ən ciddi fakt olaraq bayrağımızı öz torbaqlarımızda adı sühməramlı olan bir qoşunun nümayəndələrinin azərbaycan, müstəqil azərbaycan dövlətinin bayrağını öz arasında aşırması, bayraq dirəyin aşırı, bayrağımıza təhqiramiz yanaşması qəbul edilən bir davranış deyil. Və buna qarşı çox agressiv münasibət göstərilməli idi. Çox sərt təpki verilməli idi. Və tələbolunmalı idi ki, həmin hərəkəti eləyən əskərlər mütləq və mütləq cəzalandırılsın. Həm də azərbaycan qanunları çərçivəsində cəzalandırılsın. Çünki hadisə bizim torbaqlarımızda baş verir, azərbaycan nərasisində baş verir. Amma bu edildi mi edilmədi? Sədəcə olaraq cəmati yenə aldatmağına gəndərdilər oraya öz elaltılarından birini çəkil çəktirip bayraqımız dalqalanır. Həbii ki, bayrağımız dalqalanmalıdır. Amma bu bayrağımızı yıxanların cəzası verildi mi? Bu sual açıq qalır. Yedi gəlmiş gün, Putinin sərədə bayrağımızı yıxmasına rəsimlər nəyəm münasibət bildirmir. Əkibər səfərli yazıb, siz də bundan bağlı cəzalandırılmaldır, deyə belə bir məsaş öz sosial şəbəki isabınızdan paylaşmışdır. Bu, Rusya qarşısında çəkin qəllikdir, qorqutu, yoxsa siyasətdir. Nizə düşünürsünüz? Əvvələ, bunun siyasət olduğunu deyənlərin ağılından mən şüphəy eləyərə. Yəni Rusya bugünkü rəzil vəziyyətində, yaralı, ağır yaralı olduğu bir vəziyyətdə sənin ərazində, sənin bayrağını, bayraq dövlətin rəmzidir, sənin dövlətini təhqir eliyirsə. Və sən buna susursansa, buna siyasət deyənlərin mən leyaqətindən şüphəy eləyərəm, ağlından şüphəy eləyərəm, şərəfindən şüphəy eləyərəm. Bu belə siyasət olmur. Siyasət bu deyil. Siyasət, sənin Rusya ilə bərabər hüquqlu iki qonşu dövlət səviyyəsində münasibətlərini quruq, o şəkildə davam eləttirməyindir. Nəcə ki, əbulifəz Yelçi beyi prezident olanda xatırılırsınız, Rusiya səfər eləmişdir. Və Rusya da ilk dəfə iki dövlət qarşılı, iki bərabər dövlət kimi çox gözəl müqavilələr imzalanmışdır. Və həmin görüştə Rusiya prezidenti Barisiyesin elçi beynə xayiş eləmişdir ki, sən bir xayişin var, icazə verin İran, Azərbaycan sərhədlərinir Rus askərləri qorusun. Və əbulifəz Yelçi beynədə ona bir cevab olmuştur, demək ki, problemi yoxdur, ola bilər. Amma mənim də bir təklifin var, onun qarşılığında. O zaman Finlandiya Rusya sərhədlərini də Azərbaycan askərləri qorusun, Azərbaycan sərhədçiləri qorusun. Yəni, sən əgər dövlətin başlısı sansa, sən o dövlətin su verenliyini, ərazinin bütövlüyünü, o dövlətin rəmzlərini qorumaqla mükəlləfsən, başqa dövlətlərə qarşı. Rusya Azərbaycanı ən çox zərər vermiş, Azərbaycanın torbaqlarını parça-parça eləmiş, imperialist bir dövlətdir. Və bugünkü durumda gəlip, sənin ərazin də sənin bayrağına təhqiramız yanaşır, sənin bayraq direngi aşırdırsa və sən buna səssiz qalırsansa, buna siyasət deyənlərə valla adını izləyicilərimiz qorusun, mən onlara ad qoya bilmirəm. Nəyə nə asibə? Bayrağın yıxılması 15 üyündə olmuştur. Niyə gec üzər çıxlısıcca? Onsuz da bu hakimiyyət xalga məlumatları vaxtında vermiş ki, həmişə gecikəreq verir, o da nə zaman verir? Bakıllar ki, artıq məsələ istimailəşib və qalq bundan narahattı, etirazsəsləri yüksəlir, sosial şəbəkələr bundan danışır neçə gündü. Bundan sonra ancaq özlərində bir cevap vermə, məsuliyyəti hissəlirlər çox təhəsif ki, necə ki, Söğütlüdə olduğu kimi? Yəni, Söğütlüdə həmin gün müşavirə toplamalıydı, prezident müşavirəni toplamalıydı. Dərhal oraya komisiyanı göndərməliydi, üç gün isərisində hesabat tələb eləməliydi və bundan bağlı yekin qərar verilməliydi. Amma görün üç həftə keçəndən sonra bu məsələyindən bağlı münasibət bildirilir və ədalətli münasibət deyil. Fikir olaraq bir xeyli, qusurlu yanaşmalar var. Dediyim kimi? Oradaki Söğütlüdəki insanlara güya, onlar orda polisi eləyə qəssiz davranıplar kimi vəs. En zamanda əmel olaraq, yəni xalqın vicdanını rahatladacaq adımlar atılmadı. Günakər hesab elədiyi insanları cəzalandırmadı və heç kimin də cəzalandırılmasından bağlı göstəriş vermədiyi işare eləməli. Aqil məy, Rəşad Rüsləmə və adlı izləyicimiz yazır ki, Allah üzumuza baxıb ki, Türkiye kimi kardeş dövlətimiz var? Yeri gəlmiş ki, Erdoğan və Biden görüşü bugün keçirildi. Bu, Türkiye'nin xari siyasət baxımından da elə Amerika üçün də çox iləmdə bir görüş oldu və Türkiye prezidentinin həmin görüşlə bağlı səsləndirdi. Bu fikir dikətmüc cəlbələdi. Dedi ki, Türkiye amir qəbləşmiş dətlərin münasibətlərin də yeni dövür başlayır. Bak, bu yeni dövür başlayırsa, Türkiye öz vəktrını, yəni xari siyasət vəktrını dəyişirse, yəni asıq etrafiləyə, son illərdə Rusiya elə münasibətlərin dünyada bir mənəl qarşılanmıdır. Bu da əvvəllə, Türkiye nössəsimi idi. Amma bugün Türkiye, dəha Rusiya elə münasibətlərinə də bir yenidən baxır Rusiya'nın mahiyyətə gəttikcə ortaya səqdızdır. Belki Rusiya'nın məhubiyyətlə də göz önündədir. Bunu da anlaşlaz, arışlamaq lazımdır. Bak, belə bir şəra etdə, Türkiye gəv siyasi xətlini dəyişirse, Azərbaycan hakimiyyəti bundan hər hansı bir özü üçün faktır kimi istifadə edə bilər mi? Azərbaycan hakimiyyəti, Türkiye nö münasibətlərin göründüyü qədəri ilə yaxşı olması təbii ki, yaxşı hal. Yəni, bizim hamımızın arzu elədiyimiz və cənnət məkan liderimizə Bülfəz Elçi Bəyin hələ çox uzun illər dediyi Türkiye nən bizim birlikdə hərəkət eləməyimiz Azərbaycanın torpaqların nişadan azad olunmasına səbəbəb olabilər. Və nə həyətdə elə de oldu, həgətən hamı gördük, Həbülfəz Elçi Bəyin hə qədər haqlıymış vaxtında. Belə o, qardaşımız çox doğru deyir. Nə yaxşı ki, Türkiye kimi bir qardaş dövlətimiz var, güclü bir dövlət var, dünyada və regionunda söz sahibi ağırlığı olan, ciddiyəti olan bir dövlət var? Türkiye olmasaydı, təbii ki, Azərbaycanın qarabak torpaqlarının işaldan azad olunması məsələsi bu qədər yaxın müddətdə həll olunabilməz və ya ümumiyyətlə həll olunabilərdim, o da hələ nə zaman olabilərdi? Soal altındadır. Türkiye'nin Amerika inan yeni bir dövr siyasətdə yeni bir dövr başlatmasının səbəplərindən biri biraz əvvəldə ediyimiz kimi, təbii ki, Rusya'nın batışıdır. Amma təkcə bu deyiləyiləyini zamanda uzun və ədədə Amerikanın təkcə Rusya yox, həm də Çin kimi Rusya'dan daha ciddi bir problemi var, həm Amerikanın həm dünyanın Çin adlı bir problemi var və bu problemi həll eləmək üçün Amerikanında, Avropanında, Türkiye çox böyük ehtiyacı var. Çünki Rusya dağılsa bir anlığa düşünün, oradan müstəqilliyini eylən eləyən cumhuriyyətlərin əkisəriyyəti Türk və müsəlman kökənli ölkələrdir və bunlar təbii ki, Türkiye inən birgə hərəkət eləməyə üstünlük verələr. Çinə qarşı da ən böyük güc yenə Türk devlətləri təşkilatı çatısı altında olan həmin bu qurum olabilər və o baxımdan Türkiye inən Amerikanın münasibətlərinə biraz da bu kontekstən baxmaq lazımdır. Həm İranın məsələsi gündəmə gələcək, təbii ki, Rusya dan sonra və bu bölgədə Çinin dayaqları olan İran və Rusya həll olunduqdan sonra sıra Çinə gələcək, təbii ki, o vaxtı Amerikanın Türkiye birlikdə hərəkət eləmək məcburiyyətində bilər çünki Çin bu dəyqə Doğud Türkistan'da yaşayan və sayları müxtəlif səslən sədə, Azərbaycanlı ciddi bir araşdırmacı dostumuzun ikil apardıqı araşdırmadan sonra ortaya çıxartdıqı 73 milyon Doğud Türkistanlı soydaşımızın uygur-türkü qardaşımızın olduğu gerçəyi var və bunları Çin yox eləmək siyasətini həyata keçirdir. Açımasız çox qəddərcə bir siyasət həyata keçirdir. Uşaqlıqdan uşaqları alır atasının anasının elindən aparır onları xüsusi kamplarda zombiləşdirirlər, onların beynini tamamen Türk və müsəlman kimi yox, Çinli kimi formalaşdırırlar elə bil, yeni bir səife açıllar, yazıllar orda və onları öz valdeyinlərindən qopardırlar sonra qızları aparırlar, qısırlaşdırırlar, ondan əlavə erkəkləri, kişiləri həbstə olan ailələrə qətirib dost ailə adı altında Çinli kişi yerləşdirirlər yəni bunlar 21. əsirdə gözümüzün önündə baş verir, nə yazıq ki, bütün bunlara son vermək üçün təbii ki Türkiye nin tək başına mücadiləsi yetməz, o baxımdan Amerika inən Türkiye bu məsələdə də birgə hərətikət etmək məcbüriyyətindədirlər Çinində bu imperiyalist siyasəti çox qəddarca və çox acımasızca həyata keçitməyə çalışırlar səssiz Afrikanın demək olar ki, yarısın işqal eləyiblər və bu səssiz işqal siyasəti dövlət səviyyəsində dəstəklənir Çinlə Ona görə bu prizm adam mən baxram Amerika və Türkiye münasibətlərində ki, bu yeni başlanıcı Yeri gəlmiş gən, bu uyğurların məsələsindən bağlı biz son dönəmdə çoxlu proqramlarımız ol vaqil bir mənim üçün qəribı oldu, onların 2009 qətlamı ələ bu günlər idi artıq o qətlamdan 14 keçdir və ondan sonraki dönəmdərdə də qardaş Türkiye də bələ bu məsəliyyə skeptik yanaşanlar doğuldu hətta bu məsələni inkar eləyənlər oldu, siyasətçilər oldu Niyə Türkiye cəmiyyətində Türk dünyasıyla bağlı vahid fikir yoxdur? Elə Azarbaycanda da ucurdu elə Fəcəliçi bəyi vaxtında uyğurların uygunu müdafi eləyəndə ona qarşı təkliləri görmüşdü Amma Türkiye həralı da Türk dünyasının aparıcı ölkəsi kimi, qısa da olsa bu məsələlə ilə bağlı fikirinizi eşirdik Əbəl Fəcəliçi bəyin sağlıqında bir fərq var idi ki, Əbəl Fəcəliçi bəyi tekiçət siyasət və dövlət adam döldü eyni zamanda möhtəşən bir dava adamı idi Əbəl Fəcəliçi bəyi 20. yüzylin sonuna və atatürkdən sonra Türk millətinin ruhunun yenidən dirçəldilməsi istiqamətində Əm böyük adım atmış tarixi şəxsi yətdi, dövlət adamıdır, siyasət adamıdır Əbəl Fəcəliçi bəyi tekiçət Azərbaycanın guzeyində yox, Əm də Azərbaycanın güneyində Türklük şuurunu yenidən qaytaran, millətin beyinlə yenidən yerləşdirən bir liderdi və bu hərəkət tekiçət Azərbaycanla sınırlı qalmadı. Azərbaycandakı həmin o Türkçü hərəkət eyni zamanda Türkədə və dünyanın digər yerlərində yaşayan Türklərin də içerisində bir millətçilik ruhunu yenidən aloğlandırdı və bu gün dünyada yüksələn bir millətçilik hətdi var. Türkənin özündə də bu seşkilərdə görüldü ki, hər qətən %49 millətçi səz patensiyalı var, bu çox önəmli bir şeydir. Səslərin yarısı demək olar ki, millətçi səslərdir. Türkiyədə və Azərbaycanda ümumiyyətlə əblifəz elçi beyin özəlliklə əbədiyyətə qovuşmasından sonra dava adamlığı məsələsi yavaş yavaş arxaplana keçməyə başladı. Həm o oldu pragmatik siyasətçi. Həşkim Çin kimi böyük bir dövlətin xətirinə deymək istəmir. Kə bunu deyərəm Çinə girişim yasaklanar nə bilim, Çin mənim ticaretimə ziyan bural, ya əldə hansısa bir yüksəlmə imkanım olsa Çin ona əngəl olar, kimi düşüncələrlə. Yəni, şəxsi mənafeyi, milli mənafeyinin önünə keçdiyi üçün bir çox insanlar bu milli dava ilə bağlı səsləndirilən fikirlərə bucur laqiyyəyik ögəy minasibət bəsliyirlər. Ancaq bir şey unudurlar ki, həm o şəxsi mənafelər, ümumiyyətlə mənafelər hansı keçici şeylərdir. Amma qalıcı olan milli davadı, millet uğrunda mübarizədir qalıcı olan və millet uğrunda söylənən gerçək sözlərdir, gerçə fikirlərdir. İzləyici suallarından birin sesini sizdən soruşmaq istəyirəm. Yəni, Vəli Şinələ sonunda zamanımız qalır. Məsəl, ilçin bir baura soruşur ki, Agil bəlli ol ki, bu bayrağı düşünmə, məsələsi unudurunda baş vermiştir. Yəni, bu hadisə nə sərbə görə baş verdi? Aqı bayrağımız bir müddət orada dalgalanır, bu suallı məyəməndə cevab veririz. Amma İzləyicinin suallını bir dəgiliyinə cevablandır. Yəni, mənim suallın rəs fəqliydik. Mənim yorumuma görə bayrağımızı niyə orada indirdilər Ruslar? Çünki, Azərbaycan dövlətik qərar verdi ki, İrmənistanla, Azərbaycan arasında bir sərhət keçit məntəqəsi vuracaq və bu sərhət keçit məntəqəsi qurululdu. Bu sərhət keçit məntəqəsinin qurulması əslində Ruslara bir anlamda zərbəydi. Çünki Rusların xoşuna gəlmirdi orada Azərbaycanın nəzarətinin olması. Ruslar istəyir ki, orada ümumiyyətlə onlardan başqa hiç kimi nəzarəti olmasın. Və bu bayrağın düşürülməsi məsələsi həm də Azərbaycan Rus ordusunun nəzarətində İrmənistan'dan Qarabağa silah taşınmasının qarşısını da müəyyən qədər aldığına görə onların qətirinə dəyinmişdi və onlar da öz münasibətini bucur ifadəliyiklər. Burahan bəyin sualı var, deyir ki, Azərbaycan Söğütlü, Azərbaycan Türkünün yoğun yaşadığı bir bölga deyir. Azərbaycanı Türkün kuzu azaltmaqsının soy kurumuyunda hükümət tarafını yapan bir zəhərləmə olayı müdür? Soru, sual soru şurada həralda... Başa düştüm, yox, qətiyən belə deyir. Yəni, sədəcə olaraq qızıl hərisliyindən meydana çıxan bir şeydir. O bölgədə qızıl var və o qızılı çıxartmaq üçün də apardıqları prosedur, təbii prosedur. Yəni, o qızılı çıxartmaq üçün onu etməldilər. Ama onu edər kən hansı zəhərləri verəcək, onu hesaplamırlar təbii ki. Çünki, qızıl gözləri parıldadır, nəfsi qabardır. Diqər məsələlər tamamilə arxa plana keçir və uzun illərdən sonra o arxa planda hansı fələkətlər baş verir, bu ortaya çıxandan sonra nəticə belə olur. Belə işimiz daimilir də elizləyicilər proqramımızın qonalı İstanbul'dan Bitavazərbaycan Birliyi'nin sədri Agil Səməlbəldir. Agil, eşilirsin mənim səsimi? Eşilirəm, eşilirəm. Deməli, gələk belə işimizin ana mövzusuna elə ələmdar beydə maraqlı bir fikir yazıb. Gələk birinci, Türkiyə tam istiqamətlə müəyyən etsin, Azərbaycan da automatik yolunu seçəcək. Deməli, bundan bağlı, təxlimən bir iki gün öncə sizi maraqlı bir yanaşmanız var idi. Söypət nədən gedirdi? Türkiyə artı Rusiyanı ciddiya alınır, Ukrayna Savaşı Rusiyanı sondur. Bu, bunlara biz az öncə işarətdik. Və siz Qarabağda sürmət təmzləmə əməliyyatına hazır olun. Ger şeydən məh, bu perspektiv yaxın gələcəydi Azərbaycan üçün görünür. Nə görə, çünki Rusiyanın yıxılması həralda bir zaman aparan məsələdir. Ama Qarabağda bu əməliyyatı keçirməkdir nə lazımdır və ne etməlik? Təbii ki, Türkiyə artıq Rusiyanı ciddiya alınır, bu məsələdə bir davanı vurguluyum. Ona görə ki, Türkiyə Rusiyanı ciddiya alsaydı, üzərində götürdüyü öhdəliyi Rusiyanın yaptığı anlaşmanı yerinə yetirərdik. Yəni, Azov batalyonun kəmandirlərini Zelenski ilə Ukrayna'ya göndərməzdi bir. İkinçisi, Rusiyanın ən çox qorxtu, Finlandiyanın və İsveçin NATO-ya üyə olmasına razlıq verməzdi. Üçüncüsü, Muharibə əsas Nəvz üzərindən başlamışdı. Rusiya deyirdi ki, Ukrayna NATO-ya üyə olmaq istəyir, mən bunu əngələyəcəm. Və əsas argumentı buyudur Rusiyanın. Türkiyənin prezidenti də bütün dünyaya bəyan elədir ki, Ukrayna NATO-ya üzr olmağı haq edir. Yəni, bu məsələlər arxı-arxıya qısa zamanda bucur Türkiyə tərəfindən eyalan olunması, ortaya qoyulması, onu göstərir ki, Türkiyə hər qətəndə artıq Rusiyanı ciddiya almır. Yəni, Türkiyə Rusiyanın hansı gücə sahib olduğunu tam olaraq bilir. Yəni, bir zamanlar var idi, Türkiyə Rusiyanı dərinlə tanımırdı, eləcə də Avropa dərinlə tanımırdı. Rus mifi formalaşdırılmışdı. Açırı son illərə qədər, xüsusiylə bu Ukrayna Rusya savaşına qədər. Bu mif çox ciddi şəkildə hakim idi beyinlərdə, istimai rəyidə. Mən, konferansılarda çox qarşılaşırdım bu məsələyindən. Geriçək vəziyyətini deyəndə bir çoxları inanmırdılar. Yə, elə bilirdilər, mən bu məsələləri şirdirəm. Amma mən Savit ordusunun içində olmuşam və hələ Savitin ən güclü dönəmi sahilən dönəmlərdə Rus ordusunun hansı vəziyyətdə olduğunu görmüşəm. Eyni zamanda Savit ərazisində olan qaqlar içerisində, əskəriye gələnlərin bütün qaqlar numayəndələr var idi. Onların içerisində en bacarıqsızı, en işəyə yaramazı yəni Ruslar idi. Yəni, bu baxımdan bəlliydi Rusların vəziyyəti hara gələcək. Türkiye də bunu gördü. Eyni zamanda təhcə bu savaşda yox. Türkiye bundan əvvə Suriyada Rusya ilə qarşılaşdı. Livyada Rusya ilə qarşılaşdı. Və orada da Rusların burnunu qırdılar. Və əsas da Qarabağda, Qarabağda ki, qıqdört günlük savaş, təhcə İrmənistan və Azərbaycan savaşı deyildi. Həm də Türkiye və Rusya savaşı idi. Çünki Rusya baştan sona qədər doğrudan və dolaylı İrmənistanı dəstəh verdi. Türkiye də açıq şəkildə Azərbaycana dəstəh verdi. Yəni, burada da çox açıq göründük ki, Rusya məqlub oldu. Əslində, Ukrayna'nın öz torpaqlarını işxaldan azad eləməm məsələsindəki qərarlılığı da qıqdört günlük maharibədən sonra dəqiqləşdi. Ukraynalılar gördü ki, Ruslar o qədərdə qorxulacaq bir şey deyilmiş. Yəni, ondan sonra qərar verdilər ki, bəli biz torpaqlarımızı azad eləyəciyik. Bu baxımdan, Türkiye artıq Rusya, elə ciddi bir dövlət kimi, yəni qorxulacaq çəkinəcək bir dövlət kimi görmür. Sədəcə olaraq diplomatik əlaglər davam eləyəcək, nə vaxta qədər hansı səviyyədə o artıq dövlətlər arasındaki gədən prosesdən aslı olacaq, ona qərar verən mən deyilən. Dədiyim kimi, indi artıq yeni dönəm başlayır. Yəgin ki, mən hesab edirəm ki, baxın fikir verin, baxmut da bu gün artıq şəhərin içinde dövüşlər gedir. Və bu gün bir Rus generalını da öldürdülər. Xüsusi ilə çeçənlərin oraya göndəriyi, Qadrovun göndəriyi o batalyondan bir raket zərbəsinlən 30 çeçən ölüb əllisi yaralanır. Və baxmut üzərində bilirsiniz ki, Rusya bir ildən artıqdığı propagandasını qurub ki, o baxmutu biz almışıq, işxaliləmişiq və baxmut çox önəmli, stratejik bir yerdi. Amma bu gün artıq baxmut şəhərinin içerisində Ukrayna Rusuyla Rusya orsası arasında muharibə gedir. Və mən əminəm ki, baxmut da çox ciddi sayda Rus əskəri öldürüləcək, ciddi sayda da əsir götürüləcək. Çünki Rusların baxmutdan qaçma imkanı olan yol Ukrayna'nın ateşqətli altında. Bu baxımdan Rusya çox bərbat bir vəziyyətlədi. Həm silahları tükanır Rusya çox ciddi silah axtarışındadır Rusya. Mənim Türkiyədə bilirsiniz, Rusya'nın indi ticaretinin böyük əksəriyyəti demək olar ki, başqa ölkələr xüsusilə Türkiyə üzərindən yürüdülməyə çalışır. Amma Türkiyə silah ticaretini tamamen qadaan ilədir Rusuyya. Hər hansı bir dövlət və özəl şirkət Rusuyya silah satabilməz. Təkçə silah deyir. Zırhlı yelək, yəni bronjilət dediyimiz Rusya, onu da satabilməz. Hər bir geyim, sapox, hətta bunlar da satabilməz. Zelenizki gəlişi öncəs oldu da, Sərfi Dönrəmsi. Bəl-bəl. Zelenizki gəlmədən bu qərar vermişdilər. Yəni, bu da, o demək ki, artık Türkiyədə Rusya'dan batan gəlmədən hamı çəkilir. Rusuyya artıq batan gəlmədi, bunu hamı görür və heç kim bu batan gəlməyiləm birlikdə batmaq istəmir. Bir deyicə sualda soruşum sizdən sonra verişin sonunda özümün sualımı olacaq. Təbulüqat ablizləyicimiz yazır ki, rüfətmə, noyabur ayında imzalından qara bağla bağlı, azərbaycana qarşi, pərdar qas, təlükəli nə olabilərdir? Biz bilmirik. Yəni, yəgin kimliyə girminin noyaburun nəzərdə tutur. Yəni, bunun azərbaycana təlükəli tərəflərini soruşur. Buyurun, Adil bəy. Yəni, sual əslində tam aydın deyil. Yəni ki, izləyicimiz demək istəyir ki, bu imzalammasaydı azərbaycana nə təlükə olabilərdir. Yəgin ki, bunu soruşmalar istəyir ki, ilam əliyə bilə imzatmasaydı nə olabilərdir? Mən bir nəçədədə demişəm? Bir daha təkirar eləyirəm. O təblıqatı ki, aparırlar, ilam əliyəv Rus ordusunun qarabağı sürməramlı kimi gəlməsinə imzatmasaydı Rus ordusu azərbaycana işxal eləyəcəydi. Bunu deyənlər siyasətdən başı çıxmayan adamlar. Ona görə ki, azərbaycan tək başına bir dövlət deyil. Azərbaycanında Amerikanın %40, İngiltərinin %20 neft pay var. Və Türkiyə kimi güclü bir qardaşımız, qonuşumuz var. Yəni, Rusya bu üç dövləti ayağının altına alıb belə deyəti, azərbaycana girmək üçün bunlar ayaqlayıp keşməliydi. Azərbaycana gire bilərdi mi? Gire bilməzdi. Çünki Rusya'nın o cesareti yoxuydu ki, bir başa bu dövlətlərin hamsını qarşısına alsın. Rusya'nın istəyi tamamilə fərqliydi. Esseri yenidən qurmaq idi. Esseri yenidən qurmaq üçün əslində Qarabağa ordusunu ilə məli evlən anlaşıb qətirmişdi. Və Ukraynaında əgər işxal eləyə bilsəydi, essirini yenidən qurmuş sayılırdılar. Çünki Gürcistan onsuzda prezident Rusya'nın tərəfindeydi. Və Gürcistan da Rusya yönumlu hakimiyyət işbaşındadı. Azərbaycan hər hansı bir tavır Ukrayna işxalı onsayda ortaya qoyacaq deyildir Rusya qarşı. Zətən muharibə başlamadan iki gün əvvəl Azərbaycan prezidenti masküvəyə getmişti və orada anlaşma inzalanmışdı. O anlaşmada çox ayrıntılı anlaşmadı. Və onda deyim ki, o anlaşma hətta Azərbaycanın savitlərə, mecburi girişində anlaşmaya attığı inzadın daha ağır bir inzadı. O baxımdan Azərbaycana nə təliqə olabilərdir? Hiçbir təliqə olabilməzdir. Və Rusya Azərbaycana psixolojik olaraq təsir eləyirdi. Qalqı razı salmaq çünki, o atılan iskəndərlər vurulan helikopter filan bunlar hamsı teatru idi. Yəni, Ukraynia Rusya'nın girişindən Azərbaycan eyni məsələ deyildi. Agri beyi İlam Aliyev çıxışında vurguladik ki, haos kimin 90-an üçüncirlə qaldı? Hiç kim haos edə bilməz? Bu kimi məsəlci idi? Tərləm əmmədə soruşur. İlam Aliyev bunu demək ki, nara hattı. Ülkədəki vəziyyətin ədalətsizliyin xalqla doğurduğu qəzətdən xəbərdardığı belə çıxır və Azərbaycanda xalq ayaqlanması ehtimalına qarşı bu nara hatçılığını bir özə belibəsində. 90-uncildə Azərbaycanda haos yaradanları Canap İlam Aliyev qəssin öz yaxınlarında axtarsın. O haosu yaradanlardan biri başında duranlardan biri də Şəxsən atası Hedər Elyev idi. 93. ildə Azərbaycanda milli hakimiyyət çox sürətlə dövlət quruculuğunu həyata keçirdirdi və bu gün Azərbaycan dövlətnin təməlləri %99'u 92-93-uncirlərdə atılır. Bütün strukturlar əbilfəz elçibəyin vaxtında qurulub Azərbaycanın siyasi stratejik həttə əbilfəz elçibəyin vaxtında müəyyənləşdirilip və çox uzun vurnuqmalardan sonra nəhəyət İlam Aliyev atasından sonra əbilfəz elçibəyin göstərdiyi yola istiqamətlendiyi üçün əldə olunan uğurlarda oğlunun sayəsində eldə olunur. O baxımdan İlam Aliyevin işarelədiyi xaus məsəlis əlbət də hiç kimi öz ölkəsində xaus arzulamaz. Amma Azərbaycanda ədalətsizliyi o həddə çatabilər ki, Azərbaycan qalqı öz haqqını əldə eləmək üçün ayağa qalqar və bu da qalqın ən təbihaqqıdır. Əgər qalq zülmə məruz qalırsa öz ədalətini bərpə eləmək üçün hər zaman ayağa qalqab bilər və bu onun ən doğal haqqıdır. Teşəkkürlər. Burhan bəyin bir sualında sizdən soruşun. Sağ olsun, hər gün ifrimizə qoşdur və Azərbaycan tanımaqsi, biz də tanıktıraq. Agil beyi deyir, gəlmiş gəlmiş gəlmiş İstanbul'dan qətləri güzəl, üzünlər de oradadır. Azərbaycan tərtər dənin yerdə, türkənin yetişdirdiyi Azərbaycan türk askerlərini işkəncədə öldürən, işkəncələrin siyasi dəstəkçiləri kimlərdir, sorundur rızcaq. Tərtər olayına, tərtər cinayətləri, tərtər faciəsi, Azərbaycanın üç günlük, Qara Bagdaq üç günlük muharibədə əldə elədiyi uğurların Rusiya və Rus ordusuna vurduqu zərbənin acısını çarqmaq üçün Azərbaycan ordusunun, Azərbaycan dövlətinin içində olan Rus agenturasının həyata keçirtdiyi bir isas əməliyatıdır. Azərbaycan ordusundan, Azərbaycan türk ordusundan Rus və erməni iş birlikçiləri Azərbaycanında ki, agenturaları vasitəsindən qisas aldılar, intıqamlarını aldılar. Bu qədər net. Rəşad bəyin də sualınca ablandıraq, sonra və dişinin son bölümündə mənim sualınma olacaq. Bu lükraniya Rusiya Savaşında əsaslı dönüş ilə ola bilər mi? Səntiyabr və oktiyabr əngəcə oktiyabr ay Rusya, Ukrayna Savaşının dönüş nöqtəs olacaq. İzləyicimiz yazır kimi mən belə hesap edirən bizimkiler Ruslardan da çox qara baxın həlinin də maraqlı deyil, ölkə talanır, səsimizi çıxardan kimi də qara bax problemini atırlar ortaya. İzləyicimiz həralda haxsız deyil. Böy ölçüdə izləyicimizdən razıyam, mənim Facebook-da yazdığım yorumların altında da bir həmvətənlimiz yazmışdı ki, indi çöreq davası vaxtı deyil, qalq qara bax məsələmiz var. Qara baxı bəhane eləyip, Azərbaycan qalqını əzmək, Azərbaycan qalqını sömürmək vicdansızlıqdır. Yeri gəlmiş yəni Agil Vəc, siz də bu məsəliyə mövqə qoymuşdur. Bütün, Türkiyənin bütün sərhədlər, quru-sərhədlər açıldırlar demiyorlar, elə deyilmək, Iranla sərhəd açıldırlar. Azərbaycanda sərhədləri bağlısaklı idilər. Və bunu təlüksizliklə bağlı idilər. Yəni, təlüksizlik bu qədə kövirəyik çək edirlər, sərhəd necə açıq alıb? Mən istəyərdim vəli işin sonunda bu məsəl əqqında. Özəliklə, bu naxsman sərhəddir. Yəsi, olmasa bir nəfəsliyi verirdi insanlara. İyulun əvvəlini gözlədi insanlar, indi də atdılar oktiya bura. Görülən, budur ki, ölkədə həkimiyyətin çevrəsində olan turizm şirqətlərindən savayı digər turizm şirqətlər də çökecək, budur davam edə bilməyiz. Yəni, burada məqsəd nədir? Və geri şeydən, xalqla niyə razılaşmalar məsələdə? Qalqla ancaq bu hakimiyyət o vaxtıra razılaşar ki, xalq qayaqa qalqar. Bir yüz mü meydana çıqar, həmin gün yollar açılacaq. Mən də tamam ilə o fikir dəyəm ki, təlüksizliklə bağlı ortaya atılan iddialar tamam ilə bəhanədir. Əgər sən, ne oldu? Çox böyük dövlət, güclü dövlətlidir, dövlət olmağılığından öyünürdün. Nətər olur ki, sən yolları bağlayıq qəfəsin çərisində sağlayırsan, bu cəmatiki təhlüke var. Dəməli, o zaman sən özün özünü təkisi belirsən, deməli, sən Azərbaycan dövlətinin təhlüksizliyini təmin eləyə bilmirsən, çox zəyifsən, çox kövrəksən. Yəni, bu məntiksizlikdir, bucur əsaslandırmaq. Dünyada Azərbayc, bir Şimali Qarya idi, bir Türkmenistan idi, bir Azərbaycan idi. Azərbaycanda Naxçıvanla Türkiye arasında Qarya olup açıqdı, o da çox məhdud səviyyədə. Sadece Naxçıvan qeydiyaqlı olanlar, Türkiyədən gədən də Naxçıvana girebilirlər. Azərbaycan vətəndaşı, mən Türkiyədən autobusundan gədib Naxçıvana girebilmirəm. Təyəri biletlərində qaldırıqlar ceyranın belinə, dünyanın ən bahalı biletlini satırlar. Niyə öz şirkətlərdir? Kul kimin cibinə gedir ki? Başka yeri getmir öz ciblərini öz həznələrini gedir. O baxımdan Qara yollarının bağılılması sərfəliyir. Çünki autobusda şirkətlər işləmir, rəqabət yox, hava yolundan məcburdur. Xəstəsi var, nə bilim, biz nəsi var? Gəlməlidir. İstədiyi qeymətə bileti satırlar, cəmaat da məcbur qalıba alır. Yəni, belə bir ədalətsizlik, belə bir zulüm, dünyanın heç yerində yoxdur. Yəni, min manata tək tərəfli bilet alırsan. İstanbuldan baxıya min manat, bir tərəfə bilet. Elə gün olur ki, hətta min 200 manat olur. Yəni, biznes klasi demirəm, o normalları deyirəm. Bu məsələ çox bir abırcı bir məsələdir və Qara yollarının təhlükəsizdiyi, bəhane eləyəri bağılısaqlanılması, qətien qəbul olunan məsələ deyir. Son iki deyəgəmiz qaldı, amma iki sualımız var. Biri, Hürmətli İlqar Bəyi soruşur ki, nə üçün ölkəbaşçısı tərtər olaylarına öz münasibətini bildirmir? Qısa buna da bir mövqey bildirmir. Qısaca deyimi, tərtər olaylarına münasibətini bildirmək üçün, Rusiya'nın oradaki şəbəkəsini təmizdəməldi. Ona da hələ ilham eləyəvim bugün cesareti çatmır. Putin hakimiyyətlədir və o baxımdan da ilham eləyəv, ilham eləyəv hələlik ciddi bir adım atabilmir. Elçin Baurovun sualı var. Yəni, bugünkü mözumuzdan bağlıldı, əsas mözumuzdan. Aqilbəyi Azovçuları Erdoğan Putinlə razılaşım var. Bənin sonuna qədə Türkiye'də qalacaqlarına təminat vermişdir. Onların qaytarması Putin aqibəti barədə ciddi məlumot olmasına işare olabilər mi? Bunu bu axta danışdıq, amma gəl şeydən, bu da faktorlardan biridir. Buyurun, Aqilbəyi, sizin de mövqeyinizə işirək. Türkiye keşfiyyatı da bilir ki, bugün ən az iki dənə Putin var Rusya'da. Yəni, o baxımdan artıq nə Putin-i ciddi almalar, nə Rusya-i ciddi almalar bir dövlət kimi? Üzerinə götürdüyü öhdəliyi çox rahatlıqdan pozdu və Rusya'nın çox ciddi qəzəbində səbəb olan açıklamalar elədi. Ukrayna NATO-ya üzvələmək lazımdı, isməki NATO-ya üzvələdlər və bunlar Rusya'nın ən həssas olduğu məsələlələrdir. Bir için sonuna çattıq, Burak Han beyim daha bir sualı var. Təbii ki, o sual özü də bir öz özləyində mövzudur. Dəyi ki, siyaslər keqibi arxivlərini asmağa düşünüyor mu? Yəni, elçibəyə hükməti ilə bağlı ən çox iradə atılan iddiyalardan biri də bu olmuştu. Yəni, mənim bildiğim qədər keqibi arxivlərindir. Rusya ətlayı çox üzrisdirəm, sözünü bağlayın kəsim deyim. Birincisi, bu məsələ, Azerbaycan parlamentində əbulfəz elçibəyin vaxtında keqibi arxivinin açılıb, açılmaması məsələsi Azerbaycan parlamentində müzakirə olundu və Azerbaycan parlamenti keqibi arxivlərinin açılmaması haqqında qərar verir. Bu bir. İkincisi, Azerbaycan vətəndaşlarının keqibəyə çalışan 200.000 üzvi olub, 200.000 agent olub Azerbaycandan. Bu 200.000 üzvi, sədəcə 15.000 nün dosyası Azerbaycanda olub. 185.000 nün dosyasının Azerbaycan keqibəsinin sədiri də kim olduğunu bilməyib. Bunu ancaq maskıva bilib. Əgərcəsi 15.000, hətta o 15.000 dosya açılmış olsaydı biz çox ciddi şəkildə yağnılmış və qalqıda yağnıltmış olardıq. Hamelə bilərdik ki, ancaq agentura bunlardı, o geri qalan 185.000 çox rahatlığından öz işini görərdik. Əmə bu bir qerçəhlik ki, 200.000 agentin 185.000 nün dosyası Azerbaycanda olmayıq və o baxımdan arxivlərin açılması məsələsi ümumiyyətli gündəmdən çıxarlılmalıdır. O arxivlərin açılmasının Azerbaycana xeyri yox ziyan olardır. Yəni, o zaman arxivlərin açılması bəsi indirə bilmək. Yəni, o zaman. İndi də həmin qaydada. İndi güya həmin dosyalar maskıvadan Azerbaycana verilməyib ki, Yəni, həmin 185.000-in kim olduğunu Azerbaycana bilmir. Onu maskıva bilir. Və mən həminəm ki, o 185.000-in töramələrini bugün maskıva yenə istifadə eləyir. Şüphəsiz. Amma gəlni etrafı diya ki, pirbaldika ölkələrin də aç oldu. Yəni, maskıvadan algılar mı onlar qalanları? Pirbaldika, bak, pirbaldika ilə Azerbaycan ciddi şəkildə fərqlədi. Yəni, pirbaldika ölkələri, əvvələ, savətlərə çox gecdakil olublar bir. İkincisi, orada çox ciddi millətçilik olub. Onlar bizdən çox-çox sonralar işqala altına düşdükləri üçün. Onlarda olan milli şuur. Çox yüksəy olub. Üçüncüsü onlar Azerbaycan qədər qarışı ölkə olmayıqlar. Azerbaycanda baki ümumiyyətlə Türk şəhəri olmaktan çıxmışdı. Mən tələbəydim, yaxşıya adımdadım, marketi gedirdim. Öz ana dilimdə bir şey istəyirdim. Mənə çuşqa deyip, geri gəlirdi satışlılar. Çünki baki da Rus dili keçərli diliydi. Yəni, sən elə bir vəziyyət yaratmışlar ki, baki Türk şəhəri olmaktan çıxmışdı. Ermənlərin yarın milyona yaxın Erməni yaşayırdı az qala. Rus yaşayırdı, Erməni Rus. Və belə bir vəziyyətdə təbii ki, təsəvvür eliyin ki, sən öz dilində öz şəhərin də danışabilmirsən sək, gerisini deməyə yetiyaşı yoxdur. Çox təşəkürəyirəm, Agil bəyq. Hər halda lustrasiya dilimdir qamın var. Mən düşünürəm ki, nə edər şəhfaflı olsa bir öyledər yaxşı olur. Amma siz demişkən, onun 15-mini başıda küzmini Rusya'da girməlir. Yüz sək sənmiş. Belki de küzmindən də artılırdı, deyə düşünürəm. Həmələ bugünün bu günündə Rusya... Yox, gəlgisi halsindir, Rüfət bəyq. İş adamı var, Azərbaycanlı. Masquada yaşayır, onun hobbisi de o. Pensiyanir, generalları aparyedirdir, içirdir, danışdırır. Çünki Səviyyət dağıldığına görə, sirr olmaktan çıxıb artıq ol, məsələ. Qafqazlardan məsul olan KGB zabiti generalı deyib ki, Azərbaycanından 200-mini agentimiz var idi. Onun 185-mininin dosyası bir başa masquada idi. Azərbaycana dəxli yoxuydu. Günümüzdə 80-mini qalır onun. Yəni, bu vd yeri şəkildə Rusya, Faysbənin agent kimi. Yəni, hər halda 5. Qalon Tamsin isi kimi. Ona görə Azərbaycanın durumu... Əlbət də elə olmasaydı Rus bayraxlarını götürük, bakinın şəhər köşəsində gezərdilər mi? Bu qədər hən qamədən sonra. Agil Bəyi, təşəkür edirəm. Təşəkür edirəm çox sağ olunca olalı. Dəyirli Agil Səməl Bəli İstanbul'dan qatılmışdır. Tövəzərbaycan Birliyi Başkanı. Agil Bəyi, təşəkür edirəm. İzlə iclarımıza, təşəkür edirək. Canlı yəni buradan yoxdə edirəm. Tətəmizi, tanrə bilətimizi qoruşun. Allahumma həm də.