 Zesde hoofdstuk van deel één van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Dertig jaar geleden vond men langs de Sint-Jorgeskerk, in de voorstad Sauswork, naar het zuiden gaande, aan de linkerkant, de Marshallsee gevangenis. Ze stond daar al vele jaren en bleef ook nog vele jaren staan, maar tans is zij verdwenen en de wereld is er niet slechter doorgewoorden. Het was een langwerpige, karserneachtige massa, verdeeld in erg vuilige bouwen, die met de achterzijden tegen elkaar gebouwd waren, alles omringt door een smal bestraad voetpad en van de buitenwereld afgesloten door hoge muren, voorzien van zware ijzere pinnen. Het was een benouder, beperkte gevangenis voor grijslaars, met een nog benouder en beperkte voor smokkelaars. Zij, die de belastingwetten overtraden, hun accénzen of in- en uitgaande rechten of hun boeten niet betaalden, omdat zij er niet toe in staat waren, werden gevangen gezet. Zo onderstelden, ment en minste, achter een met ijzer beslagend deur die een tweede gevangenis afsloot. Bestaande uit een tweetal cellen en een blinde gang, terbrete van anderhalve L, die het geheim zinnig uiteinde vormde van de zeer primitieve kegelbaan, waarop de grijslaars uit de marshalsie hun zorgen wegkegelden. Men onderstelde dat zij daar opgesloten werden, maar de waarheid was dat de cellen en de blinde gang niet met de tijd waren mede gegaan. Men vond ze in de praktijk al te slecht, al waren ze in theorie zo goed als ooit. Het geen in de tegenwoordige tijd met andere cellen en blindes tegen ook nog het geval is. Vandaar dat de smokkelaars. Gewoonlijk vrij omgingen met de grijselaars, die ze met open armen ontvingen. Behalve op sommige officiële ogenblikken, wanneer er één of ander officieel persoon met een gewichte gezicht inspectie kwam houden over dingen waarvan hij nog zijn lastgevers verstand hadden. Bij dergelijke gelegenheden deden de smokkelaars, als er waren, als of zij dag en nacht in de cellen en de blinde gang verblijf hielden, terwijl de officiële persoon zijn officiële inspectie hield en zo spoedig mogelijk maakte dat hij er weer uit kwam. Kort begrip van het behandelen van veel openbare zaken op ons aardig vriendelijk eilandje. Er was in de Marshallsee, lang voor die dag waarop de zon zo onbarmhartig scheen op Marseille en dit verhaal een aanvangnam, een gevangenen, als geiselaar opgesloten, met wie dit verhaal wel iets te maken heeft. Toen hij binnengebracht werd, was hij een zeer vriendelijk, zeer hulpenloos heer van middelbare leeftijd, die onmiddellijk weer ontslagen zou worden. Natuurlijk zou hij onmiddellijk weer ontslagen worden, dat zeiden alle geiselaars wanneer de poort achter hen gesloten werd. Hij had een valies bij zich, maar hij twijfelde of het wel de moeite lonen zou het uit te pakken. Zo zeker was hij ervan, de portier wist dat ook wel, dat hij er onmiddellijk weer zou uitgaan. Hij was een bijzonder kalleman, die weinig sprak, zag er goed uit, maar een beetje verwijfd, had een zachte stem, krullend haar en bewegelijke handen. Zelfs op een dag als deze troeg hij ringen aan de vingers, die in het eerste half uur van zijn kennismaking met de gevangenis wel honderd malen zenuwachtig na zijn bevende lippen verdwaalden. Hij verkeerde in grote angst over zijn vrouw. Zou zij erg ontsteld zijn, als zij morgenochtend aan de poort komt, vroeg hij de sipier. Sommige vrouwen zijn erg ontsteld, andere minder antwoorden de sipier, en het algemeen minder dan men zou denken. Wat is zij voor een vrouw, vroeg hij heel wijsgerig. Daar hangt alles vanaf. Zij is heel teer en heeft weinig ondervinding. Dat zijn minder gunstige voorwaarden, mengde de sipier. Zij is niet gewend alleen uit te gaan, vertelde Gijselaar verder. Zodat ik niet begrijp hoe zij ooit de weg hierheen zal vinden, als zij te voet gaat. Misschien neemt zij wel een rijtuig. Misschien, de bewegerlijke vingers zochten de bevende lippen weer op. Ik hoop dat zij het doen zal. Misschien denkt zij er niet aan. Misschien hernam de sipier, zijn raad ten beste gevende, van een uitgesleten houten bankje, als of hij tot een kind sprak, dat door zijn zwakheid medeleide opwekte. Misschien komt zij met een broer of een zuster. Zij heeft geen broers of zusters. Dan met een nigt of een neef, een knecht of een meid, of met de loopjongen van de kruiden neer. Alle duifels. Iemand zal zij toch wel kunnen vinden. Zij de sipier. Alle tegenspraak bij voorbaat afsnijdende. Ik ben bang. Ik hoop dat het niet tegen het reglement is, dat zij de kinderen zal meeprengen. De kinderen? En het reglement? Welgoede hebel. We hebben hier een speelplaats voor kinderen. Kinderen. Wel, het krieult er hiervan. Hoeveel heb je? Twee antwoorden de gijselaar en bracht de hand weder zo besluitenloos naar de lippen, waarna hij zich omkeerde en de gevangenis binnen ging. Dus sipier keek hem na. En jij erbij? Dat is drie, zei hij in zichzelf. En zijn vrouw? Dat is vier. Daar verwet ik wat om. En dan nog één opkomst. Daar leg ik een halve kroon voor neer. Dat maakt dus vijf. En ik zou nog anderhalve kroon geven om te weten wie hulpelozer is. De ongeboren baby of jij. Hij had goed voorspeld. Zij kwam de volgende morgen met een kleine jongen van drie jaar en een klein meisje van twee. En alle andere bijzonderheden kwamen ook uit. Heb je nu een kamer, vroeg de sipier, een paar weken later? Ja, ik heb een goede kamer gekregen. En nu komt er zeker wel het ene en ander om haar te mobileren. Ik verwacht dat de kruier vanmiddag enige noodzakelijke meubels brengen zal. En komen de juffrouw met de kleine u dan gezelschap houden? Ja, zeker. Wij vinden het beter, maar niet gescheiden te worden. Al is het ook maar voor een paar weken. Natuurlijk, voor een paar weken, zij disipier. En keek de gijselaar weer na, terwijl hij zevenmaal met het hoofd knikte. De zaken van deze gijselaar waren in de war geraakt. Door een compagnieschap waarvan hij niets anders wist dan dat hij er zijn geld in gestoken had. Voorts door gevolgmachterden, liquidaties, overdrachten aan deze, overdrachten aan genen, verdenking van ongeoorlofde voorkeur aan schuldeisers en van geheimzinnige verdwijning van eigendommen. En zo al meer. En aangezien niemand op de gehele wereld minder in staat was om een draad te vinden in de dolhof dan de gijselaar zelf, kon niemand de weg aangeven om er uit te komen als men hem ondervoeg en trachten. De antwoorden in overeenstemming te brengen met de vragen of hem in aanraking bracht met accountens en de knapste praktizijns, bekend met alle sluipwegen op het gebied van onvermogen en faillisementen, bereikten men niets dan dat de gehele zaak op nog samengestelder interest van onbegrijpelijkheid werd gezet. De besluitenloze vingers gleden al vruchtelozer langs de bevende lippen en de scherpzinnigste praktizijns gaven de zaak als hopeloos op. Uit, zei die Sipir, hij komt er nooit meer uit. Tenzij de schuldeisers hem bij de kraag pakken en hem eruit gooien. Ongeveer vijf of zes maanden nadat de poort achter hem gesloten was, kwam hij op een morgen bij de Sipir en vertelde hem met allerlei zenuwachtige gebaren dat zijn vrouw onwel was. Iedereen wist dat zij het woorden zou, antwoorden de Sipir. Wij hadden afgesproken, ging de geiselaar voort, dat zij niet later dan morgen ergens buiten verblijf zou gaan houden. Wat moet ik nu doen? O, lieve hebel, wat moet ik doen? Verspeel uw tijd, nu niet, met uw handen te vringen en op uw nagels te bijten, antwoorden de praktische Sipir hem bij de arm neemende. Maar, ga met mij mee. De Sipir bracht hem, bevend, overal zijn leden en voortdurend roepende, wat moet ik nu doen? Wat moet ik doen? Terwijl de tranen hem over de wangen liepen, langs een van de grote trappen naar een deur op de zolderverdieping, waar de Sipir aanklopte. Binnen de Sipir opende de deur van een ellendig vies klein kamertje, waar twee schorre, puffende personen, met rood gekleurde gezichten aan een waggelend tafeltje zat elkaar te spelen, pijpen te roken en brandewijn te drinken. Doctor, zei de Sipir, de vrouw van deze heer heeft uw hulp nodig. Er is geen tijd te verliezen. De vriend van de dokter verkeerde in de stillende trap van schoorheid. Pufferigheid, roodheid, speelt tabak en brandewijn hardstocht en velheid. De dokter zelf, in de vergelijkende, schorrer, pufferiger, roder, hardstochterlijker op spel, tabak en brandewijn en vuiler. De dokter zag er verbazend havenloos uit, in een gescheurd en getormd zeemandsbuis. Heel geschikt voor uw weer, doch minder voor een kamer in een gevangenis, met de ellenbogen door de mouwen en buitengewoon weinig knopen. Hij was in zijn tijd een erware scheepsdokter geweest, op een passagierschip, de velste witte broek die ooit door een stervelijk mens gedragen is. Pantoffels, van tapijtgoed en ontoonbaar linnen. Mot er een kind gehaald worden, volg hij? Dan ben ik je man. Na deze gerustelende uitroep nam hij een kam en begon zijn haren in de hoogte te kammen. Hij noemde dit toiletmaken. Kreeg een doos of kistje waarin zich vermoedelijk instrumenten bevonden en dat er zeer verdacht uitzag, uit een kasje waarin ook zijn servies en zijn steenkodend geborgen waren. Verborg zijn kin in de boefante die zo scoordig mogelijk om zijn hals zat en was toen het toonbeeld van een afschuwelijke medische vogel verschrikker. Dokter en geiselaar gingen de trap af, het aan de sipier overlatende de deur te sluiten en begraven zich naar de kamer van de geiselaar. Al de dames in de gevangenis hadden het nieuws al gehoord en waren in de tuin. Eén haren had de kinderen tot zich genomen, andere boden van haar schamelen bezitting, allerlei kleinigheden aan die te pas konden komen. Weer anderen betuigden met grote welbespraaktheid haren medeleiden met het geval. De heren gevangenen voelenden dat zij te veel waren, bleven op hun kamers en lieten zich niet zien. Uit enige open vensters klonk de dokter toen hij voorbij ging een aanmoedigend fluiten in de oren, terwijl uit andere allerlei sarcastische opmerkingen over de heersende opgewonenheid aan de boven- en benedenburen werden toegeroepen. Het was een warme zomerse dag. De kamers in de gevangenis lagen te braden tussen de hoge muren. In de benouwde kamer van de geiselaar had je vrouw Benghem, schoonmaakster en boodschap loopster, vroeger zelfgevangenen en tans werkzaam medium tussen de gevangenis en de buitenwereld haar diensten aangeboden als vliegenvangster, bakker en binnenmeisje. De zoldering en de wanden waren zwart van de vliegen. Je vrouw Benghem plotseling tot deskundige geproclameerd waaide met de ene hand de patiënt met een koolblad koelde toe en maakte met de andere likkerpotten van Azzijn met suiker voor de vliegen, terwijl zij allerlei bemoedigende spreekwijzing te best er gaf, die in dergelijke gevallen gebruikelijk zijn. En nu reeds gelukwänsten met de vermeerdering van de familie. Die vliegen zijn zo lastig niet waar spakt zij telkens. Maar misschien geven ze u wel wat afleiding en dat kan nooit kwaad. Er zijn er hier ook zoveel, is het niet? Dat komt van de begraafplaats en de stallen en de kruidenierswinkel en de handelaar in Darmen, die allemaal zo vlak in de buurt zijn. Misschien worden ze ons wel toegezonden om ons te troosten. Maar dat weten wij niet. Hoe voelt u nu, lieve? Niet beter? Nee, lieve mevrouw, dat is ook niet te verwachten. Het moet nog veel erger worden voor het zover is. Dat weet u wel. Nu, dan is het goed. Zeker. En te denken dat zo'n engeltje in de gevangenis zal geboren worden. Is dat nu niet een aardig idee? Kan u dat niet helpen om maar goede moeten houden? Wel wel. Zo iets is hier misschien nog nooit gebeurd. Tenminste, ik heb er nooit van gehoord. Schrijt u nu nog? U, die zo beroemd zult worden, terwijl de vliegen bij 50 tegelijk in de likke pot vallen. En alles zo goed gaat. En kijk, daar komt waarlijk uw beste man aan met Dr. Hagage. Nu kunnen we alles kalm afwachten. Is het niet? De dokter was nu juist geen verschijning om een patiënt gerust te stellen. Maar toen hij al heel spoedig verklaarde dat alles zo goed ging als het kon, en aan je vrouw Begham beloofde dat iedereen zich zo zou rappen als stond het huis in brand. En toen hij en je vrouw Begham het onnozelen paar geheel onder hun oeiden namen, zoals iedereen altijd gedaan had. Toen kon men werkelijk alles kalm afwachten. Een bijzonderheid in de behandeling van Dr. Hagage was de wijze waarop hij je vrouw Begham op de been wist te houden. Bij voorbeeld, je vrouw Begham, ga eens naar beneden en haal een beetje brandewijn, anders houd je het niet uit. Dank u meneer, voor mij niet, antwoorden je vrouw Begham. Je vrouw Begham, ik heb al mijn aandacht nodig voor de patiënt en wens niet tegen gesproken te worden. Ga een beetje brandewijn halen, want ik voorzien dat je flauw zult vallen. Ik moet u wel gehoorzame, zei je vrouw Begham opstaande. Ik denk dat het u zelf ook geen kwaad zal doen, want u ziet er bedroefd slecht uit, meneer. Je vrouw Begham, zorg voor u zelf, dan zal ik het voor mij doen. U hebt niets anders te doen dan het geen u daar zelf zegt en te halen wat ik u verzocht heb. Je vrouw Begham, gehoorzaamde en na haar portie toegediend te hebben nam hij de zijne. Deze behandeling moest bij je vrouw Begham elk uur herhaald worden, tot groot genoegen van de dokter. Drie, vier uur gingen op deze wijze voorbij. De vliegen vielen bij honderden in de likkapot. Aan eindelijk deed een leventje bijna even subtiel als dat van de vliegen zijn intreden in deze harde wereld. Een allerliefst meisje, zei de dokter, klein maar goed geproportioneerd. Hallo, je vrouw Begham, je ziet er weer zo vreemd uit, je bent dood op. Haal gauw nog wat brandewijn of je zult weer vlou vallen. Op dit tijdstip waren de gijzenlaar de ringen van de beweegelijke vinger gevallen, gelijk de bladeren in de herfst. Geen enkele was er aangebleven toen hij die avond iets liet rinkelen in de vettere hand van de dokter. Op hetzelfde tijdstip was je vrouw Begham op een boodschap uit naar een naburige inrichting, verseerd met drie vergulde kogels waar zij heel goed bekend was. Dank u, zei de dokter. Dank u. Uw lieve vrouw is nu heel kalm, alles gaat uitmuntend. Het verheugd mij en ik ben heel dankbaar, maar ik had vorige keer niet gedacht dat u op een plaats als deze nog eens een kind geboren zou worden. Zij de dokter. Wel meneer. Wat beduit dat nu? Een beetje meer ruimte zou zeker heel aangenaam zijn, maar dat is ook alles wat ons hier ontbreekt. Wij hebben het hier rustig. Wij worden hier niet lastig gevallen. Er is hier geen klopper op de deur die telkens weer door schuldeisers in beweging wordt gebracht, zodat men ieder ogenblik op schrikt. Niemand komt hier vragen of meneer thuis is. Nog zeggen dat hij op de mat zal blijven staan tot hij thuis komt. Niemand ontvangt hier dreigenbrieven. Hierheerst volkomenvrijheid. Meneer, volkomenvrijheid. Ik heb mijn dagelijkse praktijk gehad, thuis en buitenshuis, op mars en aan boord. En nu zal ik u eens wat vertellen, ik kan mij niet herinneren ooit zo rustig gewerkt te hebben als deze avond hier. Overal waar men komt zijn de mensen onrustig, afgebuld, gehaast, altijd iets verwachtende. Nu dit, dan dat. Hier niets van dat alles meneer. Wij hebben daarmee afgedaan. Wij hebben er het kwade van leren inzien. Wij zijn tot de kern doorgedrongen. En wat hebben wij gevonden? Rust. Dat is het woord. Rust. Na deze ontboezaming keerde de dokter een ouder gevangenis rot, nog meer stomend dan gewonelijk en met de ongewone prikkel van het geld in zijn zak, terug naar zijn kamer genoot. In de overtreffende trap van heesheid, pufferigheid, roodheid, speelzucht, tabak, velheid en brandwein. Nu was de grijzelaar een geheel ander man dan de dokter, maar toch was hij al op reis naar hetzelfde punt of schoon langs het andere gedeelte van de cirkel. In het eerst geheel verbouwereerd door zijn gevangerschap had hij er langzamer hand in leren berusten. Hij zat achter slot en grendel, maar de grendel en het slot die hem binnen hielden, hielde tevens de zorgen buiten. Waren hij een man geweest met wilfskracht genoeg, om die zorgen onder ogen te zien en naar tegen te strijden, dan zou hij waarschijnlijk het net dat hem gevangen hield, verscheurd hebben of zijn ondergegaan, maar nu hij was die hij was. Gleed hij traag langs de zachte helling naar beneden en dacht er niet over, ooit nog een poging te doen om terug te keren. Toen hij ontslagen was van de verwarde zaken die niemand begrijpend kon en hem alle papieren waarin een dozijn op eenvolgende zaakwaarnemers geen begin, midden of eind hadden kunnen vinden ter hand gesteld waren, genoot hij van de rust. Die tans was ingetreden. Hoe ellender de rustplaats ook was. Lang geleden had hij het valies uitgepakt en zijn andere kinderen speeldend geregeld in de tuin de gevangenis. Iedereen kende de baby en iedereen voelde zich geroepen, zeker beschermschap over haar uit te oefenen. Wel zei de Sipir op zekere dag, ik word trots op u. Eerst daars zult u de oudste bewoner van de Marcellsie zijn. De Marcellsie zou zonder u en uur familie de Marcellsie niet meer zijn. Werkelijk, de Sipir was trots op hem. Kwaam een nieuwe logees, dan prees hij hem, zodra hij hun de rug had toegekeerd. Heb je wel gelet op die gevangenen die daar juist wegging voor hij dan. Nu, die is grotere bracht als een gentleman. En dat is hij, zo goed als er maar één is. Bepaald een kostbare opvoeding gehad. Verleden bij de Goeverneur geroepen om een nieuwe piano te keuren. Speelde er prachtig op, heb ik gehoord. En talen. Hij spreekt alles. We hebben hier een Fransman gehad, maar hij sprak beter Frans dan de Fransman zelf. We hebben hier een Italiaan gehad en in minder dan een half uur had hij hem de mond gestopt. Ik wil niet zeggen dat er ook in andere gevangenissen geen knappe lui te vinden zijn. Maar, zo van de bovenste plank als in de Marcellsie, zul je ze elders te vergeef zoeken. Toen hun jongste kind, acht jaar oud was, ging zijn vrouw die al lang kwijnende geweest was. Zij had een zwak gestel, maar voelde zich overigens in haar gedwommen woonplaats even goed thuis als haar man, naar een oude vriendin die buiten woonde en daar stierf zij. 14 dagen kwam hij niet buiten zijn kamer. En een procureursklerk, die door het Hof van insolventie gezonden was, stelde een condoleansieadres aan hem op, dat veel leek op een huurcontract en door alle bewoners van de Marcellsie ondertekend was. Toen hij weer buiten kwam, was hij veel grijzer geworden. Hij was al vroeg grijs en de portier merkte op dat zijn beweegelijke handen nog veel vaker naar de bevende lippen werden gebracht dan ooit te voeren. Eén maand of twee was hij er echter weer bovenop en intussen speelde zijn kinderen even geregeld als vroeger in de gevangenisduin, maar alle drie in het zwart gekleed. Toen, juffrouw Benghem, zo lang het werkzaam medium tussen de gevangenis en de buitenwereld, al zwakker en zwakker begon te worden en telkens op straat in slaapviel, met de inhoud van haar mand, over de grond gestrooid en er even vaak geld tekort kwam naar het doen van haar boodschappen, begon zijn zoon, juffrouw Benghem te vervangen en gewikst als hij was, de boodschappen op een uitnemende manier te doen. In de gevangenis was hij thuis als de beste en op straat raakte hij ook heel spoedig thuis. Voort ging de tijd en de portier werd oud en ziek, zijn borst is vol op, de benen werden dik en zijn aanemhaling ging hoe langer hoe moeilijker. Het afgesleten bankje werd hem te hard, zei de hij. Hij zat nu in een armstoel met een kussen in de rug en had het nu en dan zo benauwd dat hij de sleutel niet kon omdraaien. In die dagen was de geizelaar zijn trouwenhelper. U en ik, zei de portier op zekere avond, het sneeuwde en in de portierskamer brandde een helder vuur en was een vrij tallrijk gezelschap bijeen. U en ik zijn de oudste bewoners. Ik was hier zo wat zeven jaar voor U, maar het zal nu niet lang meer duren. Als de sleutel achter mij omgedraaid wordt, bent U de vader van de marshalsie. Reeds de volgende dag sloot de portier zijn enrekening met deze wereld af. Men herinnerde zich zijn woorden, herhaalden ze telkens weer en zo werd de overlevering van geslacht op geslacht overgebracht. Een marshalsie geslacht werd op drie maanden berekend dat de oude man met de versletend kleding het witte haar en de zachte stem was, de vader van de marshalsie. En hij werd trots op die titel. Als een bedrieger was opgestaan, om hem die af te nemen, zou hij tranen gestort hebben over de poging om hem van zijn eenmal verworven recht te behoven. Langzamerhand begon men zelfs een neiging in hem te bespuren om het aantal jaren dat hij er reeds had doorgebracht te overdrijven. Iedereen begreep dat men er wat moest afdoen. De vlotende geslachten zeiden dat hij eidel was. Iedere neeweling werd aan hem voorgesteld en deze plechtigheid werd stipt volgehouden. Soms waren er wel een schuiten die deze zaak met overdreven plechtigheid en statie vervulden, maar hij bleef er zo ernstig onder dat zij maar weinig plezier hadden van hun schuitigheid. Hij ontving, hen in zijn armzalig gemöbelde kamer. Een voorstelling in de tuin achter hij niet deft er genoeg. Zo iets kon iedereen overkomen. Met ene soort, nederbuigende welwillendheid, heette hij aan welkom in de marshalsie en vertelde dat hij de vader daarvan was. De wereld was nu eenmaal vriendelijk genoeg hem zo te noemen en een twintigjarige verblijf gaf hem ook recht op die titel. Men kreeg in het begin weliswaar een indruk van bekrompenheid, maar men was er altijd in goed gezelschap, gemengd natuurlijk, dat kon niet anders en frisse lucht was er genoeg. Het begon geen zeldzaamheid te worden, dat er snachts brieven. Onder zijn deur werden gestoken waarin zich bijvoorbeeld één of twee halve kronen bevonden, soms wel eens een halve guinea, aan het adres van de vader van de marshalsie. Met de groeten van een collega die de gevangenis verliet en afscheid nam. Deze giften ontving hij als een soort schatting van bewonderaars voor een publiek persoon. Sontijds ondertekende deze mildegevers zich met grappige namen als een vrolijke snaak, de loeier, de duivel, de slimme, meester Snoeks, dronkendroppie, ga je gang maar, de man van het hondenvlees en dergelijke, maar die aardigheden konden hem niet bevallen. Hij voelde er zich altijd een weinig doorbeledigd. Na verloop van tijd begon deze gewoonte af te nemen. Het scheen dat de vertrekkende geen tijd meer hadden voor zulke correspondentie. En daar op besloten grijslaar zijn vertrekkende collega's uitgeleide te doen tot de poort en daar afscheid van hem te nemen. De al dus behandelde collega bleef dan na elkaar hartelijk de hand geschutte hebben staan en wikkelde iets in een papiertje, waarna hij riep, hee, dan keek de gijslaar verbaasd om en vroeg limlachend, bedoelt hij mij. De collega kwam er naar hem toe en de gijslaar vroeg, wat hebt u vergeten? Kan ik het ook halen? Ik vergat dit achter te laten, zei de collega dan, voor de vader van de marshalsie. Waar de heer? Was het antwoord. De vader van de marshalsie is u zeer verplicht, maar tot het laatst toe bleef de bewegelijke hand in de zak, waarin hij het geld geborgen had en wandelde hij enige malen met een onverschillige zicht de tuin op en neer. Opdat de overige collega's het niet in de neus zouden krijgen als of zij het niet wisten. Op zekere avond had hij de eer van het uitgeleide bewezen aan een heel troepje dat de gelijkte gevangenis verliet. Toen hij terugkerende een arme drummel tegenkwam, die een week geleden was binnengebracht, ter wille van een klein sommetje en nu een akkoord getroffen had en heen ging. Het was een arme stuk door in zijn werkpak. Hij had zijn vrouw bij zich en een klein pakje en was heel vrolijk. God zegen u meneer, zei hij in het voorbijgaan, en u antwoorden de vader van de marshalsie vriendelijk. Zij waren al op vrij grote afstand van elkaar, naar zij een tegenovergestelde richting liepen, toen de stuk had doorriep. Zegens meneer, en terugkwam. Het is maar weinig, zei hij, een hoopje halve stuifers in de hand van de vader duwende, maar van harte gegund. De vader van de marshalsie had tot nu toe nog nooit kopen geld ontvangen. Zijn kinderen dikwels genoeg, en dan was het met zijn volle toestemming in de gemeenschappelijke beurs gestort, om er vlees of iets anders voor te kopen. Maar dat iemand in een werkpak, met kalkspatten, hem halve stuifers stukken durfde geven, dat was nog nooit vertoond. Hoe durf je, zei hij, en barste in tranen uit. Dus dukkadoor draaide hem, met het gezicht naar de muur, op dat andere zijn tranen niet zouden zien. En die handeling was zo kies, de man toonde zoveel berouw en vroeg op zo'n oprechte toonvergiffenis, dat hij zich gedrongen voelde, zijn er kentelijkheid te betuigen en te zeggen, ik weet dat u het vriendelijk bedoelt, laat ons een niet verder over spreken. Zo waar als de heer, u zijn zegen mogen schenken meneer, antwoorden de man. Dat deed ik, ik meende meer voor u te doen dan de anderen. Wat wilde u dan doen? Ik wilde terugkomen om u te bezoeken, als ik je vrij ben. Geef mij het geld terug, zei de andere ernstig, ik zal het bewaren en nimmer uitgeven. Ik dank u voor, ik dank u, en komt u mij nog eens bezoeken. Zo God wil, over een week. Zij schunnen elkaar de hand, en de stukadoor ging heen, de medegevangenen die de avonds. Gezellig bij eenzaten in de kantine van de gevangenis, vroegen elkaar verbaast, wat de vader mocht zijn overkomen, want hij wandelde, zo laat in de donkeruptuin, en scheen, zo neerslachtig te zijn. Einde van hoofdstuk 6. Zevende hoofdstuk van deel 1 van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. De baby, wie er eerst de ademtocht bezwangerd was door de geuren van Dr. Hagages Brandewijn, ging van de ene Marshalls sigreneratie over naar de andere. Als bestond, zij allen in de bloeden. In de eerste jaren werd zij in de letterlijke zin van de één aan de ander gegeven, want het werd ieder nieuw aangekomenen, bijna tot plicht gesteld, zich enige tijten belasten met de zorg voor het kind dat in de gevangenis het levenslicht had aan schout. Volgens recht meende de portier. Toen zij hem voor de eerste maal vertoont werd, ben ik peed. De gijselaar dacht er enige ogen blikken over, en zij toen op zijn gewone besluitenlose toon. Misschien hebt u er niet op tegen werkelijk peed te zijn. Oh, ik heb er niets op tegen, antwoorden de portier, als het u aangenaam is. Zo werd zij, dan op zekere zondag doopt, toen de portier zijn vrije dag had. En ging deze naar het doopvond van de Sint-Jorgeskerk, en beloofde en zwoer en verklaarde, zoals zij zelf zeiden, als een echte peed. Deze plechtigheid gaf de portier een nieuw eigendomsrecht op het kind, boven en behalve zijn officieel aandeel. Toen zij begon te lopen en te praten, werd hij dol op haar. Kocht haar een klein stoeltje, en plaatte dit bij de hoge haartrand in de portierskamer. Moest haar altijd bij zich hebben als hij dienst had, en lokte haar telkens, met goedkoopspeelgoed, bij zich, om met hem te praten. Het kind zelf begon zoveel van de portier te houden, dat zij op alle uren van de dag de trappen naar zijn kamer begon op te kruipen. Wanneer zij in haar stoeltje in slaapviel, sprijde de portier zijn zakdoek over haar hoofdje uit, en als zij bezig was, haar pop aan en uit te kleden, ze leek al heel spoedig meer op je vrouw Begham, dan op een echte pop, kon hij op zijn bankje zittenen met innig welbehagen naar haar kijken. De gevangenen, die dat dik was genoeg opmerkten, waren van oordeel dat de portier die ongetrouwd was, eigenlijk voor huisvader, was in de wiegelegd. De portierechter meende dat het kijken naar andermans kinderen voor hem voldoende was. Op welk tijdstip van haar jonge leven, het kleine schepseltje begon te begrijpen dat niet alle mensen tussen zulke hoge muren woonden, met die nare ijzeren pinnen erop, is moeilijk te zeggen. Maar zij was nog heel klein, toen het reeds haar aandacht trok dat zij, uitgaande, haar vaders hand altijd moest loslaten, zodra de grote poort geopend werd, met die reuzachtige sleutel, en dat terwijl zij zelf mocht gaan, waarheen zij wilde. Zijn voet, de grenslijn, nooit mocht overschrijden. De medeleidende, droevenblik, waarmee zij hem dan aankijk, was vermoederlijk het eerste gevolg van deze ontdekking. Met een medeleidende, droevenblik, waarin, als zij haar vader aankijk, tevens iets beschermends lag, zat het kind van de Marchelsie en van de vader van de Marchelsie, bij haar vriend, de Portier, of in de Kamer van de Familie, of speelde in de gevangenistuin, gedurende de eerste acht jaren van haar leven. Met een medeleidende, droevenblik, op haar eigenzinnige zuster, op haar luiebroeder, op de hoge, kale muren, op de voorlopend troep die deze muren omsloten, op de spelen van de schreeuwende, rennende gevangeniskinderen, die verstoppertje speelden, en daarbij het ijzerenhek van de binnenpoort hondnoemden. Toen het zomer werd, kon zij pijnzend bij de Hoge Haartrand in de Portierskamer door de getralide vensters naar de lucht zitten kijken, en als zij dat omkeek, ons tonden er lichtstrepen tussen haar en haar vriend, en scheen zij hem ook te zien, tussen de tralys door. Je denkt aan het vrije veld, is het niet, vroeg de Portier op zekere dag. Waar is dat? Wel, daar. Daar gins, buiten, antwoorden de Portier, terwijl hij met de sleutel rondzwaaide. Gint ze kant uit. Wordt dat ook open gedaan en weer gesloten. Is het afgesloten? De Portier wist niet goed wat hij op deze vraag zou antwoorden. Nu, zei hij, gewoonlijk niet. Is het daar erg mooi, Bob? Zij noemde hem op zijn verzoek altijd Bob. Heerlijk, vol bloemen, boter bloemen, meizoentjes, en hij was niet heel ver in de namen der bloemen, en paarden bloemen. En men kan daar zo prettig spelen. Is vader daar wel eens geweest, Bob? Jawel, ahem, jawel, nu en dan. Spijt het hem dat hij er nu niet meer is? Niet zo heel erg. En de anderen ook niet, vroeg zij, met een blik op het zorgenloze troepje op de binnenplaats. Ben je daar wel heel zeker van, Bob? Dit moeilijke punt werd niet opgelost. Hij bracht het gesprek op de balletjes trommel, zoals altijd wanneer zij hem in een politieken, socialen of theologisch hoek dreef. Dit gesprek was echter de aanleiding tot een groot aantal uitstapjes op zondag met haar oude vriend. Om de andere zondag voortrokken zij dan met grote deftigheid uit de Portierswoning naar de Wij of een Laan. Waartoe, Bob, de gehele voorafgaande week het plan had gemaakt, en daar plukten zij bloemen en gras en rookte hij zijn pijpje. Later kwamen de teetuinen aan de beurt, met garnalen, bier en andere heerlijkheden, en dan keerden zij hand aan hand terug. Tenzij het kleine ding moe van het spelen op zijn schouders in slaap was gevallen. In deze tijd begon de Portier te pijnzen over een plan dat een grote aanslag op zijn hersenen en bij zijn dood nog niet tot uitvoering gekomen was. Hij had namelijk bij zichzelf het plan geformd, zijn kleine wereldlijke haven, aan zijn pleegkind te vermaken. En nu deed zich de vraag voor hoe hij het moest aanleggen, dat zij en zij alleen de bevordeelde werd. Zijn ondervinding aan de port had hem, ten volle door drongen van de grote moeilijkheid om zijn geld zo vast te zetten dat men erte alle tijden zeker van was en omgekeerd van de merkwaardige gemakkelijkheid waarmee de het los raakte, zo dat hij jaren achtereen elke deskundige, bankroutiers of niet, die de port binnenkwamen of er uit ging, de oplossing aanbood. Gesteld kon hij dan zeggen, met de grote sleutel, de zaak op het vest van de deskundige, verduidelijkende, gesteld, er is een man die zijn eigendom wil nalaten, aan een jong meisje, en het zo wil vastzetten dat niemand anders eraan kan komen. Hoe moet hij het dan vastzetten? Zet het op haar eigen naam, luiden dan het beleefde antwoord van de deskundige. Maar luister niet eens. Gesteld zij heeft een broeder of een vader, misschien een man, die er aan wil komen, zodra er eigendom is wat dan. Als het op haar eigen naam is vastgezet, zouden zij er even min recht op hebben, als u en ik, luiden. Het deskundige antwoord. Wacht eens even. Gesteld zij is bijzonderweek hardig, en liet zich door hen beet nemen. Waar is dan de wet? Die dat verhinderem kan. Zelfs de knapste deskundige, die de portier ondervoeg, was niet in staat hem een middel aan de hand te doen, dat hem zekerheid verschafde. Hij bleef er dus over peinzen, zijn gehele verdere leven, en stierf zonder testament. Dit gebeurde echter veel later, toen zijn pleegkind al 16 jaar oud was. Op haar achtste jaar werd haar vader wedoenaar, en de uitdrukking van bescherming in haar ogen, waarmee ze, zo verwonderd kon rondkijken, werd nu omgezet in daden. Het kind van de marshalsie kwam van dit ogenblik af in een geheel andere verhouding. Tot de vader. In de eerste tijd kon zo'n jong kind niet veel meer doen dan bij hem zitten, en trachten hem te troosten, en dat deed zij trouw, met opoffering, van haar veel, vrolijkere plekje in de portierswoning, en zij maakte zich langzamerhand. Zo, onontbeerlijk voor hem, dat hij haar dadelijk miste wanneer zij eens even weg was. Zo stapte ze eigenlijk in eens uit haar onbezorgde kindzijd, in de met zorgen beladen wereld. Wat haar medeleinende blik in die jaren zag in haar vader, in haar broeder en zuster in de gevangenis. Hoeveel, of hoe weinig, van de treurige waarheid het godbeliefde aan haar te openbare, dit bleef voor een ieder verborgen. Genoeg dat haar ingegeven werd, iets te zijn, dat niet was, wat die andere waren, en dat iets anders en werkzaam te zijn, ter wille van die anderen. Ingeven. Ja, zullen wij wel spreken, van de ingeving, van een dichter of een priester, en niet, van het hart, dat door liefde en toewijding gedreven wordt, tot het nedergste werk, op de meest bescheiden levensweg. Zonder enige aardsevriend, om haar bij te staan, of zelfs maar, naar haar om te zien, dan die ene, die zo weinig bij haar pasten, zonder enige bekendheid, met de levenswijze van gewone mensen buiten de gevangenis. Geboren en opgevoed, onder omstandigheden, val zelfs, met betrekking, tot de meest valse buiten de muren, na van haar vroegste jeugd afgedronken te hebben, uit een bron, waarvan het water, een eigenaardige, ongezonde, onnatuurlijke smaak had. Zo begon het kind van de Marchelsie, haar leven, als vrouw. Hoeveel vergissingen zij maakte, hoeveel ontmoediging zij ondervond, hoe belachelijk, niet onvriendelijk bedoeld, maar toch diep gevoeld, het ook was, zo'n jong dengemmeisje zo ernstig bezig te zien, hoe zij, ook haar eigen kleinheid, en gebrek aan kracht, zelfs om iets op te tillen of te dragen voelden, door hoeveel vermoeidheid. En hopeloosheid heen, en onder hoeveel, heimelijke tranen door, zij altijd maar bleef zoegen. Eer het erkent werd, dat zij zich werkelijk nuttig, ja, onmiswaar maakte. Die tijd brak toch aan. Zij nam de plaats in als oudste van het drital, zonder zich op de voorgrond te plaatsen. Zij was het hoofd van de verarmde familie en droeg al de zorgen en al de schanden in haar eigen hart. Toen zij dertien was, kon zij lezen en boek houden. Dat wil zeggen, in woorden en cijfers optekenen hoeveel de noodzakelijkste levens behoeften, kosten en hoeveel zij beschikbaar hadden om ze te kopen. Zij had te hooi en ter gras gedurende enige tijd de avondschool buiten de gevangenis bijgewond. Maar voor haar broer en zuster wist zij gedaan te krijgen, dat zij, of schoon, niet zo heel geregeld, gedurende drie of vier jaren de dagschool bezochten. Voor geen van drieen was er in huis gelegenheid om iets te leren, maar zij wist beter dan iemand anders, dat een man zo diep ellendig dat hij de vader van de martial see zijn kon, geen goedvader voor zijn eigen kinderen kon wezen. Bij deze bekrompen middelen tot volmaking van de opvoeding wist zij er nog één te voegen van eigenvinding. Op zekere dag werd de heterogene verzameling van bewoners vermeerderd met een dansmeester. Haar zister verlangde vuurig in de danskunst onderwezen te worden en schenen wel aandacht voor te hebben. Zo ging dan de dertienjarige, het kind van de martial see, zich voorstellen aan de dansmeester met een zakje in de hand en droeg haar nedere verzoek voor. Om u te dienen meneer, ik ben hier geboren. O, bent u, die jonge dame, zei de dansmeester, terwijl hij haar jong figuurtje en het na hem opgehevend gezichtje aandachtig bekeek. Ja meneer, en wat kan ik voor u doen? Voor mij niets, meneer, dank u wel, antwoorden zij, terwijl zij de bandjes van het zakje losmaakte. Maar als u, terwijl u hier bent, zo vriendelijk zou het willen zijn, mijn zuster goedkoop les te geven. Kind lief, ik zal haar gratis les geven, zei de dansmeester, en maakte zelf het zakje dicht. Hij was zo'n goedhartige dansmeester, als er ooit één, voor het hof van insolventie gedanst heeft, en hield ook trouw zijn woord. De zuster was zo'n vlugger leerling, en de dansmeester had zoveel ledige tijd. Hij duurde tien weken, eer hij zijn schuld ijzers tevreden gesteld, en zijn lessen buitende poort kon hervatten, dat de verbazende vorderingen werden gemaakt. De dansmeester was zo trots op zijn leerling, en verlangde zo de resultaten van zijn onderwijs aan enige uitverkoren vrienden onder de gevangenen te laten zien, dat er op het mooie morgen, om zes uur op de binnenplaats, een menuwet werd gedanst. De gevangeniskamers waren daarvoor te klein, waarbij een ieder zo zijn best deed, en de passen zo nauwgezet uitgevoerd werden, dat de dansmeester die bovendien op de viool moest begeleiden dood opwas. De goede uitslag van deze eerste lessen, die de dansmeester na zijn ontslag uit de gevangenis voortzette, moedigde het arme kind aan tot een nieuwe onderneming. Maandenlang wachten zij op de komst van een neister, en eindelijk kwam er een modemaakster, de gevangenis binnen, en tot deze wenden zij zich in haar eigen belang. Neem mij niet kwalijk, je vrouw, sprak zij, bescheiden om de deur kijkende van de kamer waar de modemaakster te bed lag, en schrijden, maar ik ben hier geboren. Iedereen die binnen kwam, scheen dadelijk van haar lot gevallen op de hoogte gesteld te worden, want de modemaakster richtte zich in haar bed op, droog de hartraanen af, en zij precies als de dansmeester gezegd had, oh, bent u dat kind. Zo, ja je vrouw, het spijt mij dat ik niets voor u meegebracht heb, zij de modemaakster hoofd schuldend. Dat behoeft ook niet, maar ik zou zo graag met de naald leren omgaan. Waarom wil je dat, antwoorden de modemaakster, terwijl je ziet hoe het mij gegaan is? Het heeft mij geen voordeel gebracht. Niets, wat het ook is, schijnt iemand die hier komt voordeel aangebrachte hebben, antwoorden zij in haar eenvoud. Maar ik zou graag wat leren. Ik vrees dat je ook te zwak voor bent. Oh nee, je vrouw, ik ben niet zwak. En je bent zo erg, erg klein, mengde de modemaakster. Ja, dat ben ik wel, antwoorden het kind van de marshalsie, en begon te snikken over dit ongelukkige gebrek, dat haar zo vaak in de weg stond. De modemaakster volstrekt geen knorhard vochtig mens, alleen maar pas insolvent verklaard, kreeg medeleinen, begon haar met veel goede wil onderricht te geven. Vond haar de geduldigste, ernstigste leerling die zij ooit gehad had, en maakte in de kortst mogelijke tijd een handige naester van haar. Omstreeks dezelfde tijd openbaarde zich bij de vader van de marshalsie een nieuwe karaktertrek. Hoe vaderlijker, hij zich tegenover de marshalsie voelde, hoe afhankelijker hij werd van de giften van zijn telkens verwisselende kinderen. Des de Meer werd hij gesteld op zijn verloren fatsoen. Met dezelfde hand, waarmee de hij een half uur geleden een halve krom van een medegevangene in de zak had gestoken, kon hij de tranen uit zijn ogenvegen die waren opgekomen omdat er toespelingen gemaakt werden op de omstandigheid dat zijn dochters genoodzaakt zouden zijn, haar eigen brood te verdienen. Zo had het kind van de marshalsie bij en boven alle dagelijkse zorgen nog de zorg voor het onderhouden van de fictie dat zij allen niets doeners en bedelers waren. De zuster werd dan zeuze. Er was in de familie een geruineerde oom, geruineerd door zijn broeder, de vader van de marshalsie. Hoe het gekomen was, kon hij even min verklaaren als zijn broeder, maar hij schikte zich erin als in een onvermijdelijk iets. Deze oom viel het voorrechte beurt haar in bescherming te nemen. Hij leefde natuurlijk zeer ingetogen en eenvoudig en had zich van de omstandigheid dat hij al zijn geld kwijt was, niets verder aangetokken dan dat hij zich sinds die tijd niet meer de wilde veroorloofde van zichtewassen. In zijn goede dagen was hij een middelmatig muziekliefhebber geweest. En toen hij met zijn broeder tot de bedelstaf was gebracht en toch eten moest, nam hij met zijn clarinet evenveel als hij zelf plaats in het orkest van een derde rangstheater. In ditzelfde theater vond zijn nichtje een plaats als dansseuze en nu nam hij de functie van geleider en beschermen op zich. Met dezelfde kalme berusting, als waarmede, hij een ziekte, een legaat, een feest, de hungersdood, in één woord alles behalven een stuk zeep zou aangenomen hebben. Ten einde dit meisje in staat te stellen, haar paar chillingszweeks te verdienen moest het kind van de marcheltie, haar vader nog heel voorzichtig meededen, dat Fanny, zo heten haar zister, niet langer in de gevangenis zou blijven wonen. Wel zou zij een groot gedeelte van de dag thuis zijn, maar voor de rest bij haar oom haar intrek nemen, vertelden zij. Hey, dat verbaasd me zeer. Waarom, voor haar vader? Ik denk dat oom gezelschap wil hebben, vader. Oom heeft oppassing en verzorging nodig. En oom is zoveel hier, en jij verzorgt hem en past hem zo goed op, Amy. Veel beter dan je zuster het ooit zal kunnen doen. Oh, wat gaan jullie allemaal toch veel uit? Dit antwoord moest dienen om de schijn te bewaren, als of hij er niets van merkte dat Amy zelf ook uit ging om te werken. Maar wij zijn altijd zo blij als wij weer thuis zijn, vader. Allemaal is het niet. En behalve dat Fanny nu oom gezelschap houdt en verzorgt en oppasst, is het misschien wel beter voor haar dat zij niet altijd hier is. Zij is hier niet geboren, zoals ik, vader. Zeker, Amy. Zeker. Ik begrijp dat Fanny liever buitenshuis is. En jijzelf ook. Jullie en oom ook moeten je eigen weg gaan. Goed. Ik zal er mij niet mee bemoeien. Val er mij, dus ook maar niet lastig mee. Haar moeilijkste taak was haar broeder uit de gevangenis te krijgen. Hem tot een andere werking over te halen dan boodschappenloper in plaats van Njuffra-Benghem. En vooral hem aan het gezelschap van minder beschafde kameraden te onttrekken. Op zijn 18e jaar had hij al van de ene dag en van de ene stuiver op de andere willen leven tot zijn tachtigste toe. Er kwam niemand in de gevangenis van wie hij iets groets of iets nuttigst kon leren. En zijzelf kon geen beschermen voor hem vinden dan haar oude vriend en peet. Beste Bob kon zij nu en dan vragen. Wat moet er toch van die arme tip worden? Zijn naam was Eduard, waarvan eerst Ted en later tip gemaakt was binnen de muren der gevangenis. De portier had zijn eigen denkbeelden over het geen ervan tip. Moest worden en hem al eens de vraag gesteld of het niet het best zou zijn als hij maar soldaat werd. Maar tip had hem vriendelijk voor zijn belangstelling bedankt en gezegd dat hij geen zin had het land als soldaat te dienen. Ja, mijn lieveling, antwoordde de portier op Hemis vraag. Er moet iets voor hem gedaan worden. Als ik eens probeerde, hem bij de rechtelijke macht een plaats te bezorgen. Dat zou erg lief van je zijn Bob. De portier had nu twee onderwerpen om de heren voor te leggen. Wanneer zij in of uit gingen. En dit laatste vatten hij zo krachtig aan dat er na enige weken een kantoorkrukje en 12 schillingsweeks voor tip gevonden was op een procureurskantoor in het Grote Nationale Palladium, Pellescourt, toen er tijd één van het eindeloos aantal bolwerken van de waardigheid en de veiligheid van het Grote Albion, dat dan zelfs de plaats niet meer kent waar het gestaan heeft. Tip vervilder zich zes maanden in Cliffords Inn en kwam toen op zekere avond de gevangenis binnen slenteren met de handen in de zakken om zijn zusje te vertellen dat hij er niet meer heen ging. Niet meer heen gaan, riep het kind van de marshalsie die altijd bezig was plannen te maken. En te rekenen voor tip, het vervild mij zo, dat ik er verder voor bedank. Alles verviel de tip. Nu en dan, afgebroken door een verblijf in de marshalsie en wat boodschappen als opvolger van Juffre Benghem, wist zijn tenger, tweede moedertje, geholpen door haar trouwe peet, hem in een winkel, in een moestuin, in de hophandel, nogens bij de rechterlijke macht, bij de afslager, in een brouwerij, bij een makelaar in effecten, alweer bij de rechterlijke macht, bij een huurkoetsier, bij een vrachtrijder, bij een koopman, in alles en nog wat, in een branderij, weer bij de rechterlijke macht, in een wolkammerij, bij een handelaar, in manufacturen, in een viswinkel, bij een handelaar, in buitenlands fruit en in de docken geplaatst te krijgen. Maar, telkens kwam hij vertellen dat het hem vervielde en hij ervoor bedankte. Waarheen hij ging, hij sching gedoemd de gevangenismuren mede te nemen en ergens op te zetten en dan slenterde en leuterde hij er rond. Sloordig, doeloos en met afgetrapte hakken, totdat de echte muren van de marshalsie, weder hun aantrekkingskracht, begon het oefenen en hem terugriepen. Evenwel, het lieve schepseltje had zich zo vast voorgenomen, haar broer te helpen, dat, terwijl hij die treurige rondgang maakte, zij genoeg bij een scharrelde om hem naar Canada te laten trekken. Toen, ook het niets doen, hem begon te vervelen en hij, ook daarvoor bedankte, was hij wel zo genadigd in de reis naar Canada toe te stemmen. Hoewel het afscheid haar werkelijk aandeed, vervulde de hoop dat zij hem, nu toch eindelijk in het rechte spoor had, haar met grote vreugde. God segen je beste tip, als je daar gins rijk wordt, wees dan niet te trots om ons hier eens te bezoeken. Ik belovert je, zei tip, en vertrok. Hij bracht het echter niet verder dan Liverpool. Toen hij daar aangekomen was, kwam er zo'n onweerstaanbare lust in hem op om terug te keren dat hij de weg van Liverpool naar London te voet aflegde en zich een maand na zijn vertrek weer bij zijn zuster aanmelde, in lompend gehuld zonder schoenen aan zijn voeten en dood op van vermoeidheid. Eindelijk, na nog enige tijd in Newfrobenham's plaats, opgetreden te zijn, vond hij zelf iets. Amy, nu heb ik wat gevonden. Is het huiswaartip? Zeker, nu zal het wel beter gaan. Jo, behoeft me nu niet meer zo angstig aan te kijken meisje lief. En wat is het tip? Ken je Slingo? Bedoel je die man die ze de koopman noemen? Die bedoel ik. Hij komt maandag vrij en zal mij een baantje bezorgen. Waar handelt hij in tip? In paarden. Dat is je waren. Nu zal het lukken, Amy. Zij verloren nu gedurende enige maanden uit het oog en hoorde maar eenmaal iets van hem. Onder de ouderen gevangenen werd er gefluisterd dat men hem gezien had op een schijnverkoping in Moorfields, doemde als of hij verzilverde en vergulde voorwerpen voor echt metaalkocht, terwijl hij vlot met bankpapier betaalde. Maar dit gerucht troen gelukkig niet tot haar door. Op zekere avond, terwijl zij alleen zat te werken, kwam hij onverwacht binnen. Zij kustte hem en heten hem welkom, maar durfde hem niets vragen. Hij zag hoe angstig zij keek en hoe verdrietig zij scheen. Ik vrees, Amy, dat je erg boos op mij zult zijn. Het spijt mij heel erg dat je te horen zeggen tip. Ben je weer teruggekomen? Teruggekomen, ja. Ik had ditmaal zeker niet verwacht dat je het lang zou uithouden tip. En daarom ben ik niet zo verbaasd en treurig als ik wel zijn moest. Oh, maar het ergste, weet je nog niet? Het ergste kijk nu niet zo verschikt. Nee, Amy, het ergste weet je nog niet. Ik ben teruggekomen, zie je, maar kijk nu niet zo verschikt. Ik ben niet teruggekomen op de manier als ik dat gewoon was. Ik ben afgevoerd van de vrijwilligerslijst. Ik ben hier nu vaste inwoner. Oh, je bedoelt toch niet dat je een gevangenen bent, tip. Het is immers niet waar. Oh, zeg toch dat het niet waar is. Wat zou dat helpen? Ik ben een gevangenen. Ik zit hier voor een beroerde veertig pont. Voor de eerste maal in al die jaren boog zij het hoofd onder al haar zorgen. Schrijend, en met de handen boven het hoofdgevallen, riep zij dat haar vader dit niet zo overleven, indien het hem mede gedeeld werd. En in haar wanhoop viel zij aan tips voeten neer. Het viel tip gemakkelijker haar op te richten en tot kalm te brengen, dan haar om tip te overtuigen dat de vader van de marshalsie buiten zichzelf zou zijn van verdriet, indien hij de waarheid vernam. Dit was in tips ogen niets dan overdreven weekhartigheid. Maar ook op aandringen van zijn zuster en zijn oom, liet hij zich toch overhalen de reden van zijn verblijf in de gevangenis, voor zijn vader geheim te houden, die aan zijn komende gaan al gewoon was geraakt en zijn terugkomst dus volstrekt niet vreemd vond. De overige gevangenen, die het Vromenpredrog beter begrepen dan tip, hielpen er trouw aan mee. Zo was het leven en de geschiedenis van het kind van de marshalsie op 22-jarige leeftijd. Hoewel de gehechtheid aan de sombere tuin, de binnenplaats en het blokhuizen waar zij geboren en dat nog altijd haar te huis was, bleef bestaan, voer haar toch bij het in- en uitgaan, wel eens een huivering door de leden, want haar instinct zeiden haar dat men haar met de vinger nawees. Sinds zij werk gevonden had, buiten de hoge muren, achten zij het noodzakelijk, haar woonplaats geheim te houden, en zo heimelijk als zij kon heen en weer te gaan, tussen de stad en het ijzige hek, waar buiten zij nog nooit een nacht had doorgebracht. Haar aangeboren besroomtijd nam met deze geheimzindigheid nog toe, zodat zij zoveel mogelijk alle drukke straten vermeed. Dit was het leven, dit de geschiedenis van kleine Dorrit, die op zekeren, somberen, septemberavond, naar huis gingen, op enige afstand door Arthur Clannum gevolgd. Dit was het leven, dit de geschiedenis van kleine Dorrit die aan het einde van London Bridge omkeerde. De brug nog eens over ging, weer terugkeerde, langs in George's Church Leap, nogmaals terugkeerde, en toen plotseling de openstaande poort van de Marshall Sea binnenwitte en over het voorpleintje naar de kleine binnenpoort snelde. Einde van hoofdstuk 7 van deel 1. Achtste hoofdstuk van deel 1 van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Kunders. Arthur Clannum bleef op straat, wachten op een voorbijganger, om te vragen welk gebouw dat was. Na etterlijke personen, weer uiterlijk een weinig vertrouwen inboezemde. Te laten voorbij gaan, kwam er een oude man aan die het voorpleintje opging. Hij liep erg gebukt en scheen in gedachten verdiept, zodat de drukke Londonse straten geen al te veilige wijkplaats voor hem waren. Zijn kleding was fel en versleten. De eertijdsblauwe jas rijkte tot aan de enkels en was tot de kin toegeknopt, terwijl de schim van een fluwelen kraag de hals bedekte. Een lap rood laken die gediend had om de kraag stijf te maken, was nu bloot gekomen. En kroop tegen de grijzen haren op, zodat de hoed in gevaar kwam. En welke hoed, vetig en kaal, gedeukt en met een rand waarin minstens een dozijn bochten waren? Diep in de ogen, zodat er van achteren een punt van een vuile zakdoek uitkwam. Zijn broekspijpen waren zo lang en wijd en zijn schoenen zo groot en lomp dat zijn gang aan die van een olifant deed denken. Hij had onder zijn ene arm een oud versleten kistje, waarin vermoedelijk een muziekinstrument geborgen was. En in dezelfde hand een grauw zakje snuif, waaruit hij zijn oude blauwe neus onthaalde. Toen Artur Klenem hem op de schouder klopte. De oude man leef staan en keek op met een uitdrukking in zijn flauwe grijzen ogen, als of zijn gedachten ver weg waren, en hij een weinig doof was. Wees zo goed mij te zeggen wat dit voor een gebouw is, vroeg Klenem nog eens. O, dit gebouw antwoorden de oude man met een snuifje tussen de vingers. Dat is de marshalsie, meneer. De gevangenis voor gijselaars? Ja wel, de gevangenis voor gijselaars. Herhaalde de oude man op een toon, als of hij deze nadere beschrijving niet nodig achter. Hij keerde zich daarna om en liep verder. Neem er niet kwalijk, Renan Klenem. Hem nog een staande houdend. Mag ik u nog eens vragen, kan iedereen hier maar zo binnen gaan? Iedereen kan binnen gaan, maar niet iedereen kan er weer uit gaan. Mag ik u nog eens lastig vallen, met een vraag? Bent u hier goed bekend? Ja, meneer, dat ben ik. Antwoorden de oude man zijn snuifje naar de neus brengend en met een blik naar zijn ondervrager, als of hij zich over zulke vragen beledigd voelde. Ik hoop zo dat u mij, mijn gevraag, niet kwalijk neemt. Ik doe het niet uit nieuwsgierigheid, maar met een goede bedoeling. Kent u de naam Dorrit? Ik heet zelf Dorrit, antwoorden de oude man onverwachts. Arthur nam nu zijn hoed voor hem af. Hoor mij dan nog een ogenblik aan? Ik had dit antwoord volstrekt niet van u verwacht. En hoop dat deze verzekering voldoende voor onschuldiging is voor de vrijheid die ik genomen heb, om u aan te spreken. Ik ben naar lange tijd afwezen geweest te zijn, naar Engeland, teruggekeerd. Bij mijn moeder, mevrouw Klenem, heb ik een jong meisje ontmoet, een neistertje, dat ik hoorde aanspreken als kleine Dorrit. Zij heeft in hoge mate mijn belangstelling opgewekt, zodat ik graane wat meer van haar zou weten. Een minuut, voor ik u aansprak, zag ik haar hier binnen gaan. De oude man bekeek Arthur met de grootste aandacht. Bent u een zeeman meneer, volg hij? De ontkennende beweging met het hoofd scheen hem teleur te stellen. Geen zeeman, ik dacht het, omdat u zo'n verbrand gezicht hebt. Meent u het ernstig? Wees daarvan verzekerd, ik verzoek u dringend te geloven, dat ik in volle ernst tot u spreek. Ik ken de wereld heel weinig meneer, antwoorden de anderen, met zijn zachte, bevrige stem. Ik gleid er eenvoudig doorheen, even als de schaduw langs een zonnewijzig. Het zou, voor een man, de moeite niet waard zijn, mij te misleiden. Het zou, al te gemakkelijk, een al te schale voldoening zijn. Het jonge meisje dat u hier hebt zien binnen gaan, is de dochter van mijn broeder. Mijn broeder heet William Dort. Ik vreder ik. U zegt dat u haar bij uw moeder ontmoet hebt. Ik weet dat zij bij uw moeder aan huis komt, dat u belang in haar stelt, en verlangt te weten wat zij hier te doen heeft. Ga dan mee en zie zelf. Aart u volgde de oude man die intussen al dus voor ging. Mijn broeder woont hier al vele, vele jaren meneer, en veel van het geen er buiten deze muren, zelfs met ons voorvald, wordt voor hem geheim gehouden, om redenen, die ik nu niet kan blootleggen. Wees o goed er niets van te laten blijken, dat mijn nichtje geld verdient, met haar naald. Wees o goed, ging onderwerpen aan te roeren, dan die waarover wij zelf spreken. Kom nu mee. Aart u volgde hem door een nauwe ingang, aan het einde waarvan een zware deur voor hem geopend werd. Zij stonden nu in een soort voorhuis, gingen dat door en kwamen eindelijk aan een ijzeren hek. De oude man liep met zijn gewone sloffende pas vooruit, tot zij aan de dienst doen de portier kwamen. Toen keek hij om, als of hij zijn metgezel wilde voorstellen. De portier knikte en de metgezel ging naar binnen, zonder dat hem zelfs, gevraagd werd, wat hij er te doen had. Het was een donkere avond en de lampen op de binnenplaats, de kaarsen achter de vensters van de gevangeniskamers, schenen hem niet lichter te maken. Er waren slechts weinig mensen buiten. De oude man, heel terechter zijde van de binnenplaats, sloeg bij de derde deur een gang in en begon een trap op te gaan. Het is hier erg donker. Meneer, zei hij, maar er ligt nooit iets in de weg. Voor hij de deur op de tweede verdieping opende, bleef hij een oog omdijk staan. Maar hij had de kruk nauwelijks omgedraaid, of de bezoeker zag kleine dort, en begreep ook waarom zij er altijd zo opgesteld was, haar maaltijden alleen te gebruiken. Het vlees, dat voor haar bestemd was geweest, had zij mee naar huis genomen. En nu was zij bezig het op een comfort op te warmen, voor haar vader, die in een oude, jambrukloak, en met een kalotje op bij de tafel zat, wachtende op zijn soepé. Er was een helder tafel laken over de tafel uitgespreid. Mess, vork en nepel, zout en peper, glas en bierkant stonden gereed. Zelfs de kleinegeden om het maal naar zijn smaak te kruiden, als een klein flesje cayennepeper, en voor een stuiver augurken op een schooteltje onbraken niet. Kleine dort kreeg eerst een kleur, en werd toen zo bleek als een doek. De bezoeker echter gaf haar meer met de ogen, dan met een bijna onzichtbare handbeweging te kennen, dat zij heel gerust kon zijn, en op hem vertrouwen moest. William zei de oom, ik vond deze heer, meneer Clennum, de zoon van een vriendin van Amy, aan de buitenpoort, verlangende zijn opwachting te maken, maar niet wetende hoe hij het moest aanleggen. Mijn broer, William, meneer, Arthur had moeite, bij het kiezen van de juiste woorden tot inleiding van zijn bezoek. Ik hoop, zei hij eindelijk, dat de achting, die ik voor uw dochter koestig, de wens om u mijn opwachting te maken, meneer Dort, voldoende zal verklaren en rechtvaardigen. Meneer Clennum, antwoordde de vader van de marshalsie, opstaande, terwijl hij zijn karlotje afnam, en het zo op zijn hand hield, dat hij het onmiddelijk weer kon opzitten. Ik ben zeer vereerd door uw bezoek. U bent hier welkom, meneer. Een lichte buiging. Geef een stoel aan, vreder ik. Ga zitten, meneer Clennum. Hij zette zijn karlotje weer op en ging weer zitten, met een wonderlijke erg, van nederbuigende goedheid en welwillendheid. Met dezelfde plichtplegingen werden de medegevangenen ontvangen. Ik heet u welkom, in de marshalsie meneer. Ik heb almenig een welkom geheten binnen deze muren. U weet waarschijnlijk, mijn dochter Emi zal u dat wel verteld hebben, dat ik de vader van de marshalsie ben. Ja, jawel, daar heb ik van gehoord, zij Arthur, enigszins stotterend. U zult ook wel weten dat mijn dochter Emi hier geboren is. Een goed meisje meneer, een best meisje, mijn steun en troost in vele dingen. Emi lieve, bedien mij maar. Meneer Clennum zal de eenvoud, waardoor wij hier genootzaakt zijn, wel willen verontschuldigen. Mag ik zo vrij zijn, u uit te nodigen, mij de eer aan te doen, meneer, om me dankjewel, antwoordde Arthur. Ik zal niets gebruiken. Clennum was een en al verbazing over de manieren van zijn gastheer. En ook over het feit dat de waarschijnlijkheid nooit in hem opgekomen, was dat de dochter een geheim te bewaren had. Zij schonk hem in, zette alles zo dat hij overal gemakkelijk bij kon, en ging toen naast hem zitten, terwijl hij zich zijn soepé goed liets maken. Zoals hij blijkbaar gewoon was, zette zij voor zichzelf wat brood gereed, en kwam even met de lippen aan zijn glas. Maar Arthur merkte zeer goed op, dat zij verlegen was en niets gebruikte. De blik waarmede, zij haar vader aankijk. Eén en al bewondering en trots, toewijding en liefde. Al was er een weinig schaamte niet in te miskennen, trof hem tot in het diepst zijn er ziel. De vader van de marshalsie behandelde zijn broeder, zoals een hoger geplaatste een eenvoudig man behandeld. Welwillend, doch op een afstand. Vrederik, zei hij, ik weet dat jij en Fanny vanavond op je eigen kamer soeperen. Waar ben je met Fanny heen geweest? Vrederik. Zij wandelt met tip. Tip, moet u begrijpen, is mijn zoon, meneer Klennen. Die jongen is wat moeilijk te plaatsend geweest, maar de wijze waarop hij in de wereld geïntroduceerd is, was dan ook. Hij haalde met een zuchte schouders op en keek de kamerens rond. Was ook niet in zijn voordeel. Is het de eerste maal dat u hier een bezoek brengt, meneer? Ja, de eerste maal. U had hier, ook moeilijk kunnen zijn, zonder kennis met mij te maken. Het gebeurt zelden dat iemand, ik bedoel natuurlijk iemand die een fatsoenlijke opvoedig genoten heeft, hier komt zonder aan mij voorgesteld te worden. Er zijn er, wellens, veertig of vijftig op één dag aan mijn moeder voorgesteld, zei Vrederik, met een zwakke poging om trots te zijn. Ja, ja, stemde de vader van de Marshalls situ. Dat aantal is wellens overgeden. Op mooie zondagen, in de tijd van de zittingen, heeft het er soms veel van, of ik audiëntie verleen. Lieve Amy, ik heb de hele dag zitten pijnzen over de naam van die heer uit Campbell, die in de week voor Christmas aan mij voorgesteld werd. Door die prettige kolenhandelaar die zes maanden gekregen had. Ik herinner mij de naam niet vader. Herinner jij je die naam soms Vrederik? Vrederik wist niet zeker of hij hem ooit gehoord had. Niemand zou er aan getwijfeld hebben of Vrederik niet de laatste persoon op de wereld was aan wie men zulke aan het vragen zou doen. Ik bedoel hernam zijn broer, die gentlemen, die dat zekeren op zo'n kiezenwijze deed. Ha, stil, de naam wil mij maar niet te binnenschieten. Apropos, meneer Klenem, u wilt waarschijnlijk wel eens weten wat die heer op zo'n kiezenwijze deed. Heel graag, antwoorden Arthur, zijn bestdoende niet te kijken naar het lieve kopje dat vooroverboog en het bleke gezichtje dat zo'n grote bezorgdheid verriet. Het was zo grootmoedig en gaf blijk van zoveel fijn gevoeligheid dat het wel waard is ermelding van te maken. Ik vertel het bij elke toepasselijke gelegenheid zonder te letten op persoonlijke gevoeligheid. U moet weten, meneer Klenem, dat er nu en dan personen zijn die wanneer zij hier komen, een kleinigheid wensen te offeren, als een hulde aan de vader van de Marzelsie. Droever was het te moeten zien, hoe haar handje op zijn arm lag, als wilde zij hem smeken, toch niet voor te gaan, hoe haar tengerviguurtje in één kroop, haar hoofd, zich omwende. Soms ging hij langzaam met zachte stem, nu en dan zijn keel schrapende voort. Soms, ahum, is het eens dit, dan weder wat anders. Maar gewoonlijk, ahum, een geld. En, dat moet ik bekennen, het wordt altijd dankbaar aangenomen. De heer, over wie ik zo even sprak, meneer Klenem, werd aan mij voorgesteld. Op een wijze, die bijzonders treelend, was voor mijn eigen liefde. En praten niet, alleen op hoosbeleefde toon, maar ook met bijzondere zaakkenis. Hoewel het soepé afgelopen was, zat hij voortdurend zenuwachtig te dikken met mes en vork op zijn bord, als of er nog wat op is. Het bleek mij, ging hij voort, dat die heer een tuin had, of schoon hij zo kies was, er eerst niet over te spreken. Omdat tuinend voor mij, ahum, eigenlijk niet bestaan. Maar het kwam zo ter sprake, omdat hij een geranium, een pracht exemplaar van een plant, voor mij meegebracht had. Toen ik de prachtige kleuren bewonderde, vestigde hij mijn aandacht om een stukje papier dat er bij lag. En waarop geschreven stond, voor de vader van de marshalsie. En toen bood hij mij de plant aan. Maar ahum, dat was nog niet alles. Toen hij afscheid nam, verzocht hij mij het papiertje ahum over een half uur open te maken. En toen ik dat deed, ahum, vielen dat twee genies uit. Ik verzeker u, meneer Klennem, ik heb op allerlei manieren hul de betuigingen ontvangen, ahum, en van allerlei waarden, en ze waren mij altijd aangenaan, ahum, ongelukkig genoeg. Maar ik ben nooit zo getroffen geweest als door deze kiezenwijze van optreden. Arthur deed zijn best om zo weinig mogelijk te antwoorden, toen er gescheld werd, en er voetstappen weer klonken in de richting van de deur. Een mooi meisje, met een veel beter figuur, en ook veel meer ontwikkeld dan kleine dorrit. Hoewel zij op het eerste gezicht veel jongers ging dan deze, bleef op de drempel staan, toen zij de bezoeker opmerkte, en een jonge man die met haar meegekomen was, deed hetzelfde. Meneer Klennem, Fanny, mijn oudste dochter, en mijn zoon. Het bellen is het signaal dat de bezoekers moeten heen gaan, en daarom komen zij goede nacht zeggen. Maar u hebt nog al de tijd, nog vol op tijd. Meisjes, meneer Klennem zal het niet kwalijk nemen als genoeg enige huiselijke bezigheden te verrichten hebt. Meneer Klennem weet dat ik maar één kamer heb. Ik kom Emi, mijn schone Japonvragenvader, zij Fanny, en ik schoonlinnen goed, voeg de tipper bij. Emi opende een laden van een ouderwets meubel waarvan het boven gedeelte een laadtafel en het beneden gedeelte een bedsteden was, en overhandigde beide een pakje. Versteld en opgemaakt hoorde Klennem de zester vragen, ja, antwoorde Emi. Arthur was opgestaan en keek nu het vertrekkens rond. De naakte muren waren door een ongeoefende hand groengeverft en met enige goedkope printen op armzalig wijze versierd. Er hing een gordijnen voor de vensters, er lag een carpet op de vloer, en in de loop der jaren waren geplanken en kapstokken en meer dergelijke eenvoudige gemakken aangebracht. Het was een doffe donkere kamer en de schoorsteen trok bovendien niet, zodat de zinkend plaat die de schoorsteen afsloot, hoe net en blinkend ook gepoest, overtollig was. Maar onafgebroken zorg en inspanning, hadden aan het geheel toch iets gezelligs gegeven. Intussen werd de bel al maar doorgeluid en de oom verlangde heen te gaan. Kom Fanny, kom kind, zei hij, met zijn schunnige klaarinnetdoos onder de arm. De poort wordt geslotend kind. Fanny zei haar vader goed de nacht en verdween. Tip, was de trap al opgegaan. Nu, meneer Klennem, zijde om, achterom kijkende, terwijl hij ook het vertrek verliet. De poort wordt gesloten, meneer. Klennem had nog twee dingen te doen, eer hij volgend kom. Zijn of het te brengen aan de vader van de marshalsie zonder het kind verdriet te doen en dan het kind met een paar woorden een verklaring te geven van zijn komst. Sta me toe, u de weg te wijzen, naar beneden, zij door het. Kleine door het was achter de anderen de deur uitgeslopen, zodat zij met hun beiden overgebleven waren. Oog in sprake van, zei de bezoeker haastig, sta me toe. Klink, klink, klink. Meneer Klennem, sprak de vader, ik ben u tenzeerste, tenzeerste, maar de bezoeker had zijn hand al op de zijne gelegd, ten einde het gerinkel van het geld te smoren en begaf zich nu zo vlug mogelijk naar de trap. Terwijl hij naar beneden ging, bespeurde hij niets meer van kleine dorrit. Twee of drie achterblijfers liepen haastig naar de portierswoning en hij volgde. Bij de deur van de eerste woning, binnen het hek kreeg hij haar in het oog en liep naar haar toe. Vergeef mij, sprak hij, dat ik u hier aanspreek, dat ik hier binnen gekomen ben. Ik volgde u vanavond, ik deed dat om te zien of ik u en uw familie niet één of andere dienst kon bewijzen. U weet op welke voet ik met mijn moeder sta. En het zal u dus niet verbazen dat ik in haar tegenwoordigheid niet zal laten blijken van onze kennismaking. Ik zou haar nodeloos jaloeers maken, misschien haar toren opwekken of u, hoewel zonder enige reden, in haar schatting doendalen. Het genik in deze weinige ogenblikken hier heb gezien, heeft de hardgrondige wens om hun vriend voor u te zijn slechts versterkt. Het zou menige teleurstelling die ik ondervonden heb goedmaken, indin u mij uw vertrouwen wilde schenken. Zij was even geschikt toen hij haar toesprak, maar nu scheen al haar moed teruggekeerd. U bent al goed meneer, u spreekt heel ernstig, maar ik had liever gewild dat u mij niet had gevolgd. Klenem begreep dat de aandoening die zich van haar meester maakte haar vader gold en erbiedigde die door te zwijgen. Mevrouw Klenem heeft mij een grote dienst bewezen. Ik weet niet wat wij hadden moeten beginnen als zij mij niet in haar dienst genomen had. Ik zou daarom niet garenen haar goedheid belonen door geheimen voor haar te hebben. Meer kan ik vanavond niet zeggen meneer, ik ben overtuigd dat u het goed met ons meent. Ik dank u. Nog één vraag eer ik heen ga. Kent u mijn moeder al lang? Ongeveer twee jaar meneer. De bel luiden niet meer. Hoe had u haar leren kennen? Kreeg u hier een boodschap van haar? Nee, zij weet zelfs niet dat ik hier woon. Wij, vader en ik hebben een vriend, een arme werkman, maar een beste vriend. Ik gaf zijn adres op, in een advertentie, waarin ik mij aanbood als neister. Op deze manier kwam ik met mevrouw Klenem in kennis. De poort wordt gesloten meneer. Zij stond zo te trillen en was zo zenuwachtig en hij had zo'n medeleide met haar, haar geschiedenis. Die hem nu duidelijk begon te worden, wekte zo zeer zijn belangstelling op dat hij moeilijk kon scheiden, maar het ophoudend van de bel, de stilte in de gevangenis. Waarschuwde hem dat de tijd werd, zodat hij met een paar vriendelijke woorden afscheid nam, waarna zij naar haar vader terugkeerde. Hij was echter te lang gebleven. De binnenpoort was dicht, de portierswoning gesloten. Na enige malend vruchteloos met zijn hand op de poort geklopt te hebben, stond hij daar met de hoogst onaan genamen gewaarwoording, dat hij maar te zien had, hoe de nacht door te komen. Toen hij achter zich een stem hoorde. Gefangenen, sprak de stem. U kunt niet naar huis voor morgenochtend. Oh, ment u het, meneer Klenhem. Het was de stem van Tip. Nog stonden zij elkaar aan te kijken, toen het begon te regenen. Ja, u bent opgesloten. Een volgende keer, beter oppassen. Maar u immers ook? Ja, dat geloof ik wel, antwoordde Tip op spotachtige toon. Ik ook. Maar niet op dezelfde manier als u. Ik hoor hier thuis. Maar mijn zuster wil niet hebben dat mijn vader het te weten komt. Het is mij een raadsel, waarom hij dat niet weten mag. Kan ik hier ergens onder dag komen, volg Arthur. Wat is het beste dat ik doen kan? Het beste is Emi op te zoeken en haar te vertellen in welke moeilijkheid u geraakt bent. Niets natuurlijker dan dat. Ik zou liever de hele nacht rondwalen dan haar enige last veroorzaken. U behoeft dat ook niet te doen. Als u jou niet tegen opziet voor een bed te betalen. Voor geld en een goed woord zal men in de kantine wel een bed voor u opmaken. Ga maar mee, dan zal ik u de wegwijzen. Terwijl zij er binnen plaats over liepen, keek Arthur nog eens naar boven, naar het fenster. Van het vertrek dat hij zo even verlaten had. En dat nog verlicht was. Ja meneer, zei Tip, dat is de kamer van de oude heer. Zij zit hem nu minstens nog een uur lang de courant van gisteren voor te lezen of wat anders. En dan komt zij naar buiten, zo bleek en stil als een geestverschijning en verdwijnt onhoorbaar. Ik begrijp niet wat u vertelt. De oude heer slaapt in de kamer waar geweest ben en zij in de portiers wonen. Het eerste huis daar, zei Tip, met de vingerwijzenden, in de richting van de poort. Het eerste huis, het solderkamertje. Zij betaalt er twee mal zo veel voor, als zij voor een kamer in de stad betalen zou, die minstens twee mal zo goed is. Maar zij wil bij de oude heer zijn, dag en nacht het lieve kind. Zo sprekende waren zij bij de cantine aangekomen die juist door de gevangenen verlaten was. Zij hielden daar sociëtijd. De stoel van de voorzitter, de glazen en kannen, de as en de sigarendruk, de muffelucht, alles herinnerde aan de gezellige bijeenkomst die zij daar gehouden hadden. Iemand die er bij toeveld binnen kwam, zag gewoondelijk iedereen. Kastelijn, Kelder, Bufetjevrouw, Keegeljongen, voor gevangenen aan. Of zij dat waren of niet, bleek niet, maar zij zagen er allen erg zoveel uit. De eigenaar van een commenijswinkel in de voorkamer, die er wel, een commensalen op na hield, verleende hulp bij het opmaken van een bed. Hij was vroeger kleermaker geweest en had een veiëton in eigendom gehad, vertelde hij. Verder blufte hij erop dat hij een proces wilde beginnen voor de rechten van de gevangenen. Want volgens hem had de directeur zich een fondstoeg geëigend dat aan hem toe behoorde. Hij was er zo vast van overtuigd dat hij het aan iedere nieuweling, aan elke vreemdeling, vertelde. Maar al helpt men hem het mes op de keel gezet. Hij zou onmogelijk hebben kunnen verklaren welk fonds hij bedoelde. Nog hoe dat denkbeeld in zijn brein zo diep had wortel geschoten. Echter wist hij zeker dat zijn eigen aandeel in het fonds drie chillings en negen en een halve stuiver zweeksbedroeg welke son hem elke maandag door de directeur werd onthouden. Blijkbaar helpt hij bij het opmaken van het bed om de gelegenheid te hebben. Deze kwestie nog eens te berden te brengen, want nadat hij zijn gemoet ontlast en mede gedeeld had. Hij schijnt dit altijd te doen zonder dat er iets van kwam, dat hij een brief aan de courant ging schrijven om de directeur aan de kaak te stellen, bleef hij met enige anderen over kootjes en kalfjes staan praat. Het was duidelijk op te maken uit de gehele toon in de conversatie dat men hier insolvent zijn beschouden als de normale toestand van het mensdom en het betalend van schulden als een ziekte die slechts nu en dan heerste. In deze vreemd zortige omgeving stond Artuc Lennem na de voorbereidingen voor zijn nachtverblijf te kijken alsof hij nu reedsdroomde. Tip die aan dit alles gewend was, wees hem in tussen met in de genot de hulpronde aan waarop de cantine kon bogen, als het algemeen keukend vuur dat bij tourbeurt door de gevangenen werd onderhouden, evenals de waterketel die erbovening en altijd vol moest zijn. En hij deed daarbij zijn best om Artuc aan het verstand te brengen dat als men gezond en rijk en verstandig wilde zijn, men niet beter kon doen dan in de marshalsie zijn tenten op te slaan. Twee tafels in een hoek tegen elkaar geschoven waren eindelijk in een bed herschapen en de vreemdeling werd naar de winstworstoelen, de katheder van de voorzitter en de in de duffelucht van bier en eintje sigaar gebracht, maar het duurde heel, heel lang, eer hij daar de gewenste rust kon vinden, de zonderlinge plaats waar hij zich tegen wil en dank bevond, het besef opgesloten te zijn, de herinnering aan het ging hij op die bovenkamer bijgewond had en bovenal dat schuchtere kindergezichtje en ondervoedliggaampje hielden hem wakker. Gedachten op de vreemd zortigste wijze verbonden aan de gevangenis, maar ook aan niets anders dan aan deze trokken als even zoveel nachtmerries aan zijn geest voorbij. Terwijl hij wakker lag, over altijd doodkistend gereed stonden voor gevangenen die plotseling stierven, waar die gereed stonden en hoe, waar zulke doden begraven werden, hoe ze naar buiten gedragen en welke formaliteit in daarbij een acht werden genomen, of een onverbiddelijke schuldeizer nog recht had op het lijk. Dan weerreesde vraag of het mogelijk was uit de gevangenis te ontsnappen of een gevangenen aan een taal kon komen om over de muur te klimmen en hoe hij er aan de buitenkant kon afkomen of zo'n vluchteling door een van de belenden de huizen naar buiten kon komen en wat hij zelf doen zou als er nu een brand ontstond in de gevangenis. En al deze spongen in het spel zijn verbeelding vormde slechts de lijst van een schilderij waarop drie personen voorkwamen, die hem onafgebroken voor de geest stonden. Zijn vader met de strakke blik waarmee hij hem onmiddellijk voor zijn dood had aangestaard. Zijn hem moeder met de arm in de hoogte om zijn achterdocht af te weren, kleine Dorrit met haar handje op de arm van haar diep gevallen vader en het hoofd van hem afgewend. Hoe, indien, zijn moeder werkelijk reden had om het lot van kleine Dorrit te verzachten. Hoe, indien, de gevangenen die nu, dat gaven de hebel rustig sleep op de dag des oordeels in haar de oorzaak van zijn val ontdekte. Hoe, indien, een daad van haar of van zijn vader oorzaak geweest was dat de haren van die twee boeders zo vroeg vergrijsd waren. Ervloog nog een gedachte door zijn brein. Meen de zijne moeder wellicht, door zichzelf in haar kamergevangen te houden, daar balansgelijk te maken, zou zij menen op deze wijze boete te doen. Toen, alle andere gedachten verbleekt waren, bleef deze ene. Mijn moeder is de oorzaak van het verwoeste leven van dat gezin, hem voortdurend bij. En toen hij eindelijk insleep zat zij voor hem in haar stoel op wielen en met de arm boven het hoofd, als of zij hem nogmaals wilde afweren, wakkerwoordende sprong hij verschrikt op. En meende hij nog haar woorden, die zij hem in zijn droom had ingefluisterd te horen. Hij kwijnt weg in zijn gevangenis. Ik in de mijne. Er is rechtgeschiet, onverbiddelijk. Welke schuld rust er dan nog op mij. Einde van het achtste hoofdstuk van deel één.