 Eleksyon na naman, and maraming tao galit online. Well, more so than usual, mawawalan ka na kibigan, or matatawak ang bobo, kung punihan to mo kanilong hibe ko to. Nasasalita pa lang, you can't say ibobo to, without saying bobo. Tika, pero hindi ba tech channel yung hardware sugar? Bakit eleksyon pinagusapan din? Sa tech kasi, data-driven tayo. We measure the data, and then from there, we try to make the best decision based on that data. Ano yung best na CPU? Ano yung best value for money? Yun yung gusto kong approach na sana makita sa eleksyon, hindi battle of personalities, scholars, throwed armies, drone shots, hackwad crowds, lahat ng mga propaganda na wala naman kinalaman sa mga suliranin ng unsap. Sa makatawid na dito ang apat na concrete na issues na tingin ko, kahit sinong kandidato, kainilang i-address. Ang problema, walang matapang natitingin sa mga issue nato, na mga ngako na ayusin, kasi marami silang mababangga. Pero since di naman automatic boom, and data-driven nga yung approach natin, the best decision for the best number, di natin kailang sumipsip to a particular voting class, kaya natin suri in yung mga issue nato. This isn't a video for or against any candidate, kaya nga nags-tripty sa ko, tinatanggal ko yung makulay, makaputilang ako, para visually and orally, i-inemphasize ko that this is about the issues, not any candidate. Actually, gusto ko talaga makubad to make a point, pero pinagbawal ako ninesis, kasi nakakakahiya douchan ko. Number one, Metro Manila is a mess, and it's a mess because it has so many different voices with their own agendas and rules. Kaya it's simple in traffic rules, hindi mako-coordinate. Yung ibang jurisdictions, may windows para exempt sa color coding, pero sumakati wala. Kung nahulika sa Manila, and then let's say umuika sa Pasay, taos nahulika ulit, either malas ka lang, or mahili ka talaga maglabag sa batas traffic ko, maaari na matikat ka pa ulit for driving without a license. Kasi aayaw, tanggapin nung traffic enforcer sa isang jurisdiction, yung isang ticket na initioan pa sa isang jurisdiction. Sobrang gulo, e ilang kilometro lang ba yung biyahe mo? Anong magagawa natin? Let's make Metro Manila into just one LGU. Isang mayor, isang council, isang bosses, isang pinunulang na magsasabi na, oh, ito pwede, ito hindi. Ease of doing business would also greatly improve in that scenario kasi standardize na yung magiging business permits, applications, lahat nung kailangan mo sa City Hall, standardize na siya para sa boong Metro Manila. Gaganda rin yung zoning, kasi maayos na talaga natin yung residential areas versus commercial areas. Kaya traffic sa EDSA kasi pinalibutan to nung malls. Pero kung isang LGU lang yung Metro Manila, in the future, maayos natin yung further developments, na malinao ito residential, ito commercial. Ma-abolish na rin natin yung MMDA, kasi co-ordinating council lang siya. Wala na siyang ico-coordinate kasi isang LGU na lang yung Metro Manila. May magsasabi na masyado malawak yung Metro Manila, hindi kaya nung isang tao lang. But actually mayor.ert is a good counter argument for that. 620 square kilometers or so yung Metro Manila, pero yung Davao 2444 square kilometers. Ang lawak ng Davao, isa lang yung mayor niya. And love him or hate him, marami naman nagsasabi na naayos talaga ni mayor.ert yung Davao, yung peace and order situation. So may mga examples na galing sa bansa natin, nakaya naman. Isa pang halimbawa si Mayor Hagador ng Puerto Princesa, 2300 or so square kilometers. Namahala siya from 1992 to 2001, tas na hindi naulit siya makatakbo dahil sa term limits. Pero yung sumunod sa kanya, na recall. Tumakbolit siya, nanalo, at pumahaling yung Supreme Court sa kanya. Sinabi nung Supreme Court na yes, pwede ulit tumakbo si Mayor Hagador. Namahala ulit siya for another nine years, 18 years total siya as mayor, at marami nagawa yung administration niya. Maraming humanga sa paraan niya ng pagtakbo ng Puerto Princesa. So it's a question of size and complexity. May mga halimbawa tayo na kaya naman, kaya nung isang mayor, at maayos naman yung pagtakbo nila. Pero ayong sa batas, dapat yung isang territory kapag may X number of citizens na, City na yun, or highly industrialized city, or kahit anong terminology, at dapat may mayor yun. Tutoyon, edi palitan natin yung batas. Palitan natin yung Constitution kung kailangan. Hindi dapat hadlang na, esabi sa batas hindi pwede. Maaring amend yung batas, palitan natin. If it's not working, let's try something new. And definitely Metro Manila is not working. Pero walang kandida ato mong pupush para dito, kasi kakalabani nila yung 16 different mayors nung ibat-ibang LGU that make up Metro Manila. Katakot-takot siguro yung ingay, yung reclamo na maririnig nung kandida ato naman pupush para dito. Syempre lahat na mga mayor nung ibat-ibang LGU ng Metro Manila, kanyi kanyang kaharian yun, kanyi kanyang mga investments, marami na silang nag-astos para maging mayor, ayon nila matanggal yun sa kanila. No candidate probably will sadly ever push for this, but as an ordinary citizen, buong buhay ko nandito o sa Metro Manila, at sa tingin ko, marami talaga yung magbe-benefit dito kung ginawang isang syudad nalang ang Metro Manila. Number two, universal record keeping for government agencies. Simple lang na ilimbawa. Nung beli ko yung sasakian ko years ago, yung unang registro nung dealer sa LTO Marikina, nakatira ako sa Makati and nung kilang ko nang i-reheaster yung kochi, i-renew yung registration, hindi pala pwede sa LTO Makati. Pumunta pa ako sa LTO Marikina at re-nikwes ko yung LTO Marikina ilipat yung records to LTO Makati. Isipin mo, kung let's say galing ako province, bumilila ako ng kochi dito, anong nangyayari kung nasa pampanga ako, nasa Cebu, tapos malalaman ko na, uy, yung record pala nung kochi ko, LTO East Ave. Hindi ko na kaya bumalik sa Metro Manila para lang ayusin yung records ko. Paano ko na i-reheaster ulit yung kochi? Or sa pang halimbawa, minacuento sa akin nagbayad sila sa BIR. Ang problema, maling RDO. So, tamat, nagbayad naman silang nang buis, pero ayaw i-credit, kasi pinapahirapan sila nung RDO, kung san sila nagbayad, na ilipat paalam dun sa tamang RDO, na oh yes, nagbayad na to si Taxpayer na to. Dalawang simple yung halimbawa, both real life examples, na parang nakakainis diba, gusto mo sumunod sa batas, gusto mo magbayad nung buis, gusto mo mong registro nung kochi, pero pinapahirapan ka nung mga agencies. Ilahat naman yung national agencies, diba? 2022 na tayo ngayon, wala bang internet yung LTO, wala bang mobile phones yung BIR, kung physical documents yan, bakit hindi pwede yung career? Sino yung nahihirapan, hindi yung gobierno, yung mga mamamayan, nag-gusto naman sumunod sa batas, gusto naman sumunod sa patakaran, pero hindi maayos yung record keeping nung government agencies. May magsasabi na ay imposible talaga, alam mo gano ka daming Pilipino, ayusin ba yung ahensya na kailangan palipat-lipat pa, but we have daily examples na kaya naman yung record keeping na ganyan, yung mga banko. Kahit sinong banko sa Pilipinas, kahit san ka mag-deposit, lalabas yun sa account mo. Let's say na sa BPI Jensen ka, nag-deposit ka nung 1,000 pesos. Kahit home branch mo, BPI Green Hills, lalabas yung 1,000 pesos na yan sa account mo. Kaya naman, simple lang naman yung records, nag-buyod ka nung buis o credit sa tin mo, pero bakit pa kailangan awayin yung mga RDO? Pero mahirap gawin to in real life, kasi ayun, bureaucracy, red tape, paperwork, mahilig yung gobierdo natin dun, kasi hindi naman sila yun na pepperwisho, tayo yun na pepperwisho. Number 3, tagalin natin yung senior citizens benefits. Oh boy, here we go. Politicians love senior citizens benefits, but it's not because they love the senior citizens. They love it because it makes the senior citizens love them. Sobrang favorite voting class yung mga senior citizens, kasi bumuboto talaga sila, maasahan mo sila. Hindi sila kagay na makabataan, na baka hindi pa registered, or computer lang computer, hindi naman yung lalabas pag election day, yung mga senior citizens, maasahan mo talaga sila. And to be honest, hindi ako galit na sumisipsip yung mga politicians sa mga senior citizens. It's a great move, sobrang strategic nung nakaisip nun. Pero galit ako, kasi yung pera na ginagamit nila pangsipsip, hindi galing sa kanila, galing sa atin, galing sa buis na binayad natin. Kasi hindi libre yung mga senior citizens benefits na yan. Lost income yun sa gobierno. Malaki yung nawawala sa gobierno, kasi double yung benefits nung senior citizens. Di sila nagbabay dung VAT, plus may discount pa sila. Surihin natin na, simple intersection lang, let's say 150 pesos yung isang movie ticket, kasama rin yun sa benefits. So mawawala dung 16 pesos and 7 cents. Pag atapos nun may 20% discount pa. Kaltas tayo nun 26 pesos and 78 cents. Yung total na mawawala sa price of 150 pesos is 42 pesos and 85 cents or almost 1 third of the cost of the movie ticket. Syempre, hindi malalugi yung gobierno. Saan makuwa may yung 42 pesos and 85 cents na yan? Ako magbabayad, ikaw magbabayad, tayo magbabayad. Tataas yung ibang taxes to make up for the shortfall cost by the lost income of the senior citizens benefits. Again, balik tayo sa general rule that the greatest benefit for the greatest number. As of 2019, may around 9.4 million senior citizens as of a total population of around 108 million. So mga less than 10% lang yung population yung Pilipinas yung senior citizens. And yet, laking economic burden yung senior citizens benefits na binabayaran yung mga non-senior citizens. Ang sama ako naman, but bako anti-tanders? Hindi actually ako anti-senior citizens na niniwala naman ako na dapat natin sa tulungan. But the current scheme is not the way. Senior citizens benefits are not the way. Una, the majority of seniors should already have pensions kaya nan doon yung SSS, kaya nan doon yung GSIS. Kung kailangan pano mga senior citizens natin nung dag-dag allowance para sa mga gastos nila, edigeway natin universal basic income. Hindi lang yung mga seniors yung may allowance kundi lahat nung tao above 18, let's say, 5,000 pesos a month may allowance na galing sa pamahalaan. Na tayo nabahala yung citizen mesmo ang bahala kung saan nga gastosin to? Kung iipon ba niya kung gastos niya sa commute sa pagkain, sa paglibang sa movie. And a universal basic income is great because it allows income to circulate. Yun yung gusto nung mga economista that the money generates economic activity. Hindi lang na iiwan sa budget ng gobierno. So, kailan nung dag-dag allowance nung senior? Okay, pero ibigay natin yung allowance sa lahat. Universal basic income is a really interesting experiment na, well, baka hindi gusto nung mga politico kasi, mga wawalan sila nung budget. Imbis na yung pera hawak nung politico, hawak na natin na disburs sa mga mga mga yan. Pangalawa, kung yung habul natin na yung mga senior citizens matulungan sa medical expenses nila, ibad ni nalang natin gawin na lahat matulungan. Itupad natin ang universal health care. Kasi hindi lang naman yung mga senior citizens nakakasakit. Hindi lang naman yung mga senior citizens nakakaroon ng operasyon, nakailangan nung daily maintenance. Kung yan yung habul natin na matulungan yung mga seniors natin sa mga medical expenses nila, ibad hindi na lang lahat tulungan natin. Yung maganda si insurance, the more people who are insured, the less yung babayaran natin. That's the way insurance works. The greater the insurance base, the more people are paying for the expenses of the entire pool. Mas malawak yung pool, mas konte yung babayaran mo. So universal health care would protect not just senior citizens, but everybody from the young to the old alike. Kung ang layunin na tulungan natin ang mga senior citizens, may ibang paraan na baka mas efektivo. Pero siyempre, kasi maganda pakinggan senior citizens benefits para lang dun sa mga senior citizens. Ang galing talaga sumipsip. I mean, kung senior citizen din ako. Siyempre, ibaboto ko yung politico na nga ako na yung mga senior citizens magbabenefit sa akin. And you can see it every election cycle, every politician trips over themselves to add a new benefit. To add something na oh-oh, sagot yung nung gobierno. Pero hindi yung sagot nung gobierno. Sagot natin yan. Sagot nung mga mamamayan na nagbabayad nung buis. Ako at ikaw. Number four, pagbawalan na natin yung political dynasties. Wala pamilya o klasin ng mamamayan o graduate ng elite school o kahit sinuman may monopolio sa makandang pagtakbo sa pamahalaan. Pero, cada election, tingnan mo senior mga tomatakbo, pare-pareho lang yung mga apelido nila. Sinasabi nung mga to, eh, na halal naman ako. Tomakbukaw sa election, ako yung pinili nung mga botante. Tutoyon, pero hindi sinasabi sayo, hindi patas yung laban. Kung yung pamilya mo matagal na sapuesto, siyempre, sanay ka na sa pagtakbonong kampanya. May mga leader ka na sa mga barangay sa ibad-ibang LGU. At marami ka na mga election lawyers on speed dial. Yung bagong kandidato versus yung kandidato nagaling sa political dynasty, parang student driver yan versus race car driver. Kahit sabihin natin na same racetrack, pareho pa yung coach yung nagamit nila, siyempre mananalo yung race car driver. Kasi mas experienced siya. Alam niya panong magpatakbonong kampanya. Alam niya yung kilitina mga voters, kung siniyong mga senior citizens association sa kala na niyang lapitan. Nandun si Tito and si Tita and si Kapatin. Si Pinsan, nanandun din sa puesto na siyempre, makatulung din pagtakbon niya. Newbie versus political dynasty, it's not a fair fight. Parang laundry list talaga kung bakit sobrang nakakasamay yung mga political dynasties, these are just several reasons. Number one, they give a sense of entitlement. Lolo ko mayor, tatay ko congressman, kapatid ko konsehal. E di siyempre, karapadapat lang na ako governor. The more people from the same family rule in the same location, the more they think that they're entitled to the office. Hindi ito election, formality nalang yung election, parang crowning siya of political royalty. Two, they block new blood from offering new ideas. Kasi siyempre, kung naelek ka, naelek yung buong pamilya mo, bakit mo papalitan yung sistema? Kasi kuham mo na yung kilitin yung system ay. Buong pamilya mo, nan dun na. Wala kang incentive to change things because the current system works so well for you. Di na balay if the current system does not work well for its citizens. Kung hindi nakikinabang yung sambalaya ng sa current policies. Sa kanayan, at least kami, yung mga political families nakikinabang. Number three, political dynasties make government into a business. The business of business is making money. Kaya akag ninedegosyo para kumita. Paano ko kumikita kung yung family business mo ay politika? Definitely hindi sa sueldo mo. Malit yung mga sueldo ng mga politico natin. And yet, andaming tao, every election, nga ako na, dey, gusto ko lang talaga manilbe. I just want to serve. Gusto ko naman mag give back. If the family business is getting elected at hindi sila nakikita sa sueldo lamang, paano nga ba sila kumikita? Ayon, apat na suggestions na maaring itupad nung kahit sino mga kandidato, kahit anong kulain nila. Pero malaman, walang gagawa nito kasi, yun nga, marami kang, makakaaway, marami kang mababangga, hindi kang mahalal kung pinush mo yung mga to. Pero again, I'm not running. And if we take a data-driven approach, I think these four suggestions have merit. To be honest, medyo technical yung mga issue na to. Hindi sila sexy issues. Hindi sila yung mga tipong mga pangako na, oh, makabalik, lahat mo OFW sa atin, kasi 100% makakaskuha sila nung trabaho dito sa atin. Or hindi ito yung mga pangako na, yes, siyempre, tatawbe natin yung China, makukuha ulit natin yung aylans na krapat-dapat sa atin. These are not top-of-mind issues. These are administrative, technical, boring issues. Pero yung nga, kung habol natin, the greatest good for the greatest number, sana wag lang tayo puro personality-based. I could be wrong, pero maraming suliranin yung bansa natin, and business as usual is not working. Let's try something new. And so this is my small way of suggesting new ideas because the old ideas are definitely not working. Pag-isipan natin nang ige si na waboto natin sa mayo. And if you have unpopular ideas that you think would really benefit our country, I'd love to read them in the comments. TFW.