 Selam her baktığınız yer olsun değerli kanalın 3 izleyicileri kanalın 3 Efe'nin de 20. fevralı 2022. yıl tarihinde susöz programının canlı bağlantısını sete girelim. Mövzuh değişik bir sürenki Mövzuh yani Rusya ile müttefegli muhavlesinin imzalaması ve onun sonuzları bu hüküverişimizde de bugün müzakriye gelecegiz ezi izleyiciler. Az bu zamansı tehlikeli tamoşaçlarımız bu hüküverişimizde çok önemli bir konuğumuz var. Bu mügaviliye mahsibetin bizde bizim için en yakın kardaş Türkiye tarafından ne derecede değerlendirmesi bizim için çok önemli dedi. Türkiye'den müttefegli muhavlesini gece görünür. Türkiye ile bağlanan şah beyanın altında, beyan namesinden bu muhavilenin gece muhaisiye girebiliriz. Ümumiyetle Türkiye ile bağlanan müttefegli muhavlesinden sonra Rusya ile müttefegli muhavlesi mümkün edelim mi? Azar Bacan'ın aşağı yukarı bütün belalarında imzası olan bir ülkeye müttefegli mümkündür. Bütün bu suallara acil etmekten ödürü eee kardaş Türkiye'de Ankara'da Gafka Stratej Araştırma olan merkezlem Zahip Ali Profesör Doktor Hasan Okta hocamızla tahminen bir saat beraber olacık. Hocamızı sağlam diyelim. Hoş gördük Hasan Bey. Hoş gördük, hayırlı akşamlar, hayırlı yayınlar diliyorum efendim. Çok teşekkür ederim. İzleyicilerden çok hoş yerim, aktif olak soğallarınızı verin, sorularınızı sorun hürmetli hocamızdan, hürmetli profesordan. Ümumiyetle sizin dünen imzalanan Azar Bacan ve Rusya arasında bu ittifakın da öylesi yani aslında müttefegli muhavlesi biraz adının özünde böyle sorunlar oldu hürmetli Hasan Bey. Adının özünde, teklimatında özünde böyle sorunlarla biz üzleştik. Sonra Rusya'nın harcışlar yani Dışişler Bakanlığı'nda aynı günde bilirsiniz ki yeni zamanda bir de Rusya'yla kesmiş Rusya İmperatorluğu'yla Gazar İmperatorluğu arasında bağlamış Türkmenistan mühavlesiyle bağlı riyaz gitti. Rusya bununla harişler nazlının saytında Azar Bacan harişler nazlıyla bir etraf etti. Rusya bununla ne deme istiyir? Yeniden kesmiş İmperatorluğu'un veya savetler birliğinin sererlerine bağlı etmeye istiyor. Yeniden bir beyiyet etmeye istedirir kesmiş resmubikaları, cumhuriyetler özüne. Ben istiyordum bir siyaset uzmanı şimdi siyaset mütehensiz kimi. Ülk önce bunu değerlendirelim sonra Türkiye'den bu mügabile nece görünür? Ben istiyordum bu esas verişimizde bu sualı cevabı alınır. Buyurun Hasan Bey. Bütün Türk dünyasına selamlar, saygılar Ankara'dan. Tabii Putin'in son zamanlardaki çıkışlarını, son zamanlardaki hamle ve hareketlerini çok iyi takip etmek gerekir. Çünkü Putin hem Çarlık Rusyasını, hem Sovyat Rusyasını, hem de federasa Rusyasını birleştirip bunlar üzerinden yeni bir ideal ve ideoloji oluşturmaya çalışıyor. Çünkü Putin sonrası Rusya'nın nasıl bir şekilde devam edeceğiyle ilgili dünyada ve özellikle Rusya'da ciddi anlamda bir endişe söz konusu. Putin bu endişeyi giderebilmek adına da bu üç devleti, yani Çarlık Rusyasını, Sovyat Rusyasını veya federasa Rusyasını hep birlikte değerlendirerek yeni bir rol model oluşturmaya çalışıyor. Bu rol modelin tutabilmesi için de ister istemez, öncelikle çünkü Sovyat Rusyası, Çarlık Rusyasından ve federasa Rusyasından daha büyük alanı kapsadığı için Sovyetlerin yıkılmasını tarihinden hareket olarak ifade eden Putin son birkaç yıl içerisinde hem yaşlanan Rus nüfusunu hem de ciddi anlamda ekonomik krizden, Covid'den ciddi anlamda sıkıntı yaşayan Rus halkına bir ideal ve ideoloji bir hedef vermek istiyordu. Çünkü Rusya'nın toplum yapısı bu krizi çekebilecek pozisyonunda değil ve ciddi anlamda gençler Rusya'dan kaçıyor ve batıllaşma normları Rus halkı üzerinde daha fazla tesletmeye başlıyor. Ve Putin sonrası Rusya'nın geleceği karanlık olarak ifade edildiği ve bunu da Putin'in yakın çevresi çok yüzyördüğü için Putin'in bir ideolojiye ihtiyacı Rus halkına bir hedef göstermek ihtiyacı söz konusu oldu ve özellikle öncelikle eski Sovyat coğrafyasını berpay etmek yeniden canlandırmakla ilgili bir harekata geçtiler. İşte geçtiğimiz Hoca Kayı başında Kazakistan'dan meydana gelen olayları Rusya'nın ilk adım olarak ifade etmek gerekir. İşte Ukraina'yla ilgili Putin'in zaman zaman yapmış olduğu çıkışlar işte dün akşamki o meşhur basın toplantısı neticesinde Don Veswellu Haks'ın Rusya tarafından ilhak edildiği den öte Ukraina'nın Rusya'nın ilerisi gibi, okraini diye Rusya bir kelimeden hareketle ifade ederek Ukraina devleti ve Ukraina milleti diye bir milletin olmadığını ve bunların Rusya olduğunu Rus olduklarını iddia edecek kadar bir ideolojik performansla mesela yaklaşıyor. Dolayısıyla bu ve buna benzer hareketlerden sonra eğer Putin bu ideoloji etrafında Rus halkını birleştiremez işte Don Veswellu Haks'ın ilhak edilmesi bağımsızın tanınması süreci neticesinde Avrupa'nın işte Amerika'nın batı dünyasının Rusya ve Guleci'ye ambargolar ile Rusya uyum sağlayamaz ve Rus halkıyla Putin arasında bir kırgınlık oluşursa ki özellikle Batı Kamoyu bunun üzerinde bir gelecek senaryosu inşa etmeye çalışıyor o zaman Rusya'da ciddi anlamda Putin sonrası bir bunalım dönemi ile karşı karşıya kalmayacak. Putin bunu 2014'de Soçıkış olimpiyatların neticesinde Ukraina'da yapmak zorunda kaldı ki biliyorsunuz meydan hareketleri ile beraber Rusya yalnızı bir Cumhurbaşkanını gönderip Ukraina'yı Rusya boyundurundan kurtarmaya çalışan hareketlere Rusya Soç olimpiyatların neticesinde müdahale ederek özellikle ayrılıkçı gruplar üzerinden müdahale ederek dombas ve lohaks bölgesi artık kırımı da Rusya'ya iltak edecek bir harekata kalkışmıştı bu harekatı Rusya devam ettirebilmek konusunda Putin'in ömrü ile alakalı yani Putin bu sürece ne kadar dirinebilecek bu süreçte Rus halkı ne kadar Putin'in arkasında duracak. Bu ve buraya benzer soruları şu anda Batı dünyayı da tartışıyor ama eğer Rusya'nın dünya bankalarındaki paralarına el konu Rusya'nın elindeki doğal gaz ve petrol silahı devlet dışı bırakılır Rusya'nın kendi iç karışıklarına doğru bir hareketlilik söz konusu olursa Putin'le Rus halk arasında ciddanla bir çatışma olacağını şu anda Batı dünyası göz önünde bulundurarak Rusya'nın bu iki Ukraina bölgesini bağımsızını ilan etmeye süreci neticesinde bir embargo süreciyle karşı karşıya kalacaklar. Biz buna karşılık Putin'in en azından 2014'den bu tarafa Putin'in Batı'nın Rusya'ya karşı olası müdahaleleri veya da olası alacağı tedbirlileri göz önünde bulundurarak Rus halkına hem bu olayı etkisini daha azaltabilmek hem de Rusya'yı geleceğe taşıyabilmek adına bir ideoloji vermek arzusuyla eski sovyet şografiyasını yeniden canlandırmaktır ya rakata geçti. İşte 44 tümlü Karabağ Savaşı ondan sonra Kazakistan olayları bundan sonra yine Belarus Devlet Başkanı'nın Özbekistan'a sıra geleceğin ifade etmesi ve bunlarla beraber dün Moskova'da imzalanan Putin ile Aliye Varası'ndaki Sözleşme Mutabakat adına bunların hep birlikte değerlendirdiğimizde Putin Ukrayna Hareketi'nden sonra Batı'nın kendi üzerine yapacağı olası hareketleri bertaraf edebilmek veya da kendine müttefik bulabilmek adına en yakın aklına İlam Aliyev geldi ve İlam Aliye Moskova'ya çağırarak bu mutabakatı imzalattı tabi bu mutabakatın kendi içinde tutarlı tarafları var tüm anlamda tenakuz var bunun dışında geçen hafta biliyorsunuz Türkiye ile Azerbaycan arasında Şuşa Mutabakat'ı imzalanmaştı bu mutabakatla Moskova mutabakatın arasında benzer taraflar birbiriyle çalışan tarafları göz önünde bulundurduğumuzda Rusya panik halinde müttefik çepeşini arttırabilmek adına dün İlam Aliyev ile bir anlaşma imzalamak mecburiyetinde kaldı ki Kazakistan Devlet Başkanı Tokay evinde o toplantıda olması hatta Putin'e daha yakın bir sandalede oturmuş olması Putin'in eski Çarlık Rusyasını Sovyat Rusyasını ve Federasyon Rusyasını karma halinde yeni bir sürece sokmak için ortaya koymuş olduğu ideolojik tablonun bir anlamda ilk görüntülerini Tokay evinde Aliyev ile vermiş oldu tabi burada özellikle Şuşa Beyarnamesi'de mukayese edildiğinde Hazar'ı daha fazla ön plana çıkartılması Dolayısıyla Hazar'ın kukustat üzerinden Hazar'daki en uzun kıyılarının işte Rusya, Hazar Beycan'la toplandığında bu iki devlette olması neticede Kazakistan'ın da buna dahil edilmesi ki geriye Türkmenistan ve İran kalıyor Bunları devlet dışı bırakılarak bir anlamda Rusya yani Putin Hazar'ı da kontrol altına alarak enerji kaynaklarını karşı yeni bir silaha dönüştürmek istiyor çünkü Almanya'nın Rusya ile doğal gaz Borat'ları konusundaki anlaşmadan çıkması bu Rusya'ya 10 milyar dolara yakın bir zarara sebebiyet verdi ve bunun karşılığında da Avrupa enerji kaynaklarını Rusya'dan değil Hazar'a ve Türkmenistan'a doğru kaydırması beklentisinin önünü alabilmek adına İlam Aliyev Moskova mutabakatında yani Putin ile İlam Aliyev arasında imza mutabakatta Hazar'ı plan plana çıkardı ve bu noktada Azerbaycan'ın elindeki gaz potansiyelini Avrupa'ya transferini bir anlamda Rusya önleyecek önleyemezse bu Azerbaycan'ın potansiyelini bir anlamda el koyup bura üzerinden Avrupa'ya gidecek gaz potansiyelini de ekonomik olarak Putin eline geçirmiş olacak yani Putin her harika da Avrupa ile Ukrayna üzerinde girişmiş olduğu bu rekabette kaybeden taraf olmakla beraber kaybetme sürecini zamanı uzatarak ve uzatabilmek adına müttefiklerini çok rahat bir şekilde sahaya sürebilmek stratejisini uyguladı yani biz Avrupa'dan,Türkiye'den baktığımızda İlam Aliyev'in Alina Celal Moskova'ya çağrılması Tokayev'in o salonda bulunmasını bir anlamda eski sovyet coğrafyasındaki devlet başkanlarının Putin'in bu süreçteki yani Batı ile girişmiş olduğu rekabette yanında görüntüvermeye mecbur edildiğini anlıyoruz ve bu anlamda da Azerbaycan'ın imzalamış olduğu bu mutabakıtı kendi içinde tutarlı tarafları var tutarısı tarafları var Batı'ya karşı Azerbaycan elini kuvvetlendirem ve zayıflatan bölümleri söz konusu ama Putin ciddi anlamla sıkışmış durumda her ne kadar şu anda Ukrayna'nın önemli bir kısmını kontrol edecek iki bölgenin devletleşme sürecini tanıyor olsa da uzun vadede Putin'in iktidarı ve istikrarı için ciddi anlamda olumsuzluklara sebebiyet verecek. Bu böyle Celan ederken Rus halkıyla Putin arasındaki makasın yani birbirlerine karşı olan güvenlin azaldığını ve Rus halkında muazzam bir şekilde Batı'ya karşı bir hevesin doğduğunu söylemek mümkün çünkü 2014'de Putin kış olimpiyatları neticesinde Ukrayna'nın içmeselerine müdahale ettiğinde Rus soyun Rus gençlerinin Putine sahip çıkması veya da askeriyeye gitmekle ilgili yapılan bütün anketlerde %70 %80 Rusya genci bunu olumlu bulup bu süret içerisinde olmak için askeriyeye gitmekle ilgili bir süret yaşamışlardı ama bugün Donmaz Krizi gündeme geldiğinde yine Rus gençler üzerine yaptıkları anketlerde bu güven olayının %40'lara kadar düştüğünü ve Rus gençlerin artık Rusya için Putin'in idealler için savaşçı gözü almayıp Batı'ya geçerek daha rahat bir hayat standartlarında yaşamayı arzu öptüklerini görüyoruz böyle olunca da Avrupa Ukrayna meselesinde Ukrayna'yı yalnız mı bıraktığı bir soruyla karşılamıyoruz çünkü Putin'in bu geç ergenlik psikolojiyle kaba kuvveti çözüm olarak kullanan yöntemi karşısında Batı Ukrayna'nın doğusunu ne için Rusya'ya kaptırmak zorunda kaldı bunu bir yem olarak mı verdi yoksa Batı'yla yani Amerika'yla Rusya arasında bir pazarlık gidiyor kapalı kapıları ardında perdeler arkasında pazarlık gidiyor Batı Rusya'ya bir sus payı olarak Ukrayna'nın bir kısmını mı verdi sorusunda Türkiye'de soruluyor çünkü biliyorsunuz Biden ile Putin geçtiğimiz Haziran ayında 16'sında Bülüksel'de o genişleme konseyi toplantısında bir araya gelmişlerdi ve orada uzun bir görüşme yaptılar. Onlar önce Biden'ın Puti'yle uluslararası diplomasi diline yakışmayacak şekilde katil sıfatını kullanmıştım. Bu şekilde Biden'ın katil olarak ifade etti Putin'in NATO zirvesinde bir araya gelerek uzun bir görüşme yapmasının basına yansımadığı için biz o zamandan bu zamana gelen olaylardan olayların gerişimine bakarak toplantıya baktığımızda şunu görüyoruz Putin'le Biden arasında özellikle biz bunu Çin olarak ifade ediyoruz Çin'e karşı yapılacak bir operasyonun hazarlığı ve altyapısı konuşurduğunu tahmin ediyorum ve bunun üzerinden bir gelecek okuması yapıyoruz çünkü bugünlerde Ukrayna krizi tırmandırılırken aynı zamanda asya pasifikte Çin ile komşular arasında cidden anlamda bir krizin tırmandırı görmemiz mümkün özellikle tayvanı Çin kendi toprağı olarak görüyor ve oraya karşı orayı ele geçirebilmek adına da cidden anlamda faaliyetlerini sürdürüyor. Şimdi Rusya açısından Çin'in eski sovyet mantığı veya eski sosyalist mantığına göre her ne kadar Rusya ile Çin müttefik gibi gözükse de bunların teorik olarak yani maksizm teorisi olarak ölü sırfına dayanan bir devlet modelleri söz konusuydu. Böyle olunca da Çin ile Rusya felsefe olarak sosyalist olmalarına rağmen bunun uygulama mantığı açısından birbirlerine çatışan bir süreçte varlıklarını sürdürdüler ve Putin sovyet rusası dağılıp Putin bunu toparlamaya çalışırken Çin'de Mao'nun kurduğu sistemle düzen dağılmadı ama dünya kapitalist dünyayla hem rekabet halinde uygulayasını olarak kendi içinde sistemi tamir etmeye dönük bir süreç ile karşı karşıya kaldık. Ama Rusya'nın ural dağların doğusunda Japon denizine, Sibriya'ya kadar Türkistan coğrafyasına kadar ki coğrafyada Ruslu Furs'un yaşlandığını azaldığını buna karşılık da Çin Lufus'un yavaş yavaş Rusya topraklarına doğru hızlı bir şekilde yayıldığını gördüğümüzde bu Rusya içinde büyük bir tehlike. Bu bağlamda Rusya ile Amerika Çin'e karşı yapılacak operasyon da karşılıklı birbirlerinin hissesinden düşecek payı artırabilmek adına Ukrayna üzerinde muazzam bir gerginlik yaşıyorlar. Bu gerginliğin tüm Rusya tarafından Ukrayna'nın işgalinden ziyade işte 2 gün bütün dünya gündemini meşgul ettiği gibi 2 bölgenin Rusya tarafından defakto olarak yapısının devletleşmesinin bir süreçle karşılaştık. Büyük ihtimalle Biden bütün görüşmesinde, bu iki yerin buna kırmıda kattığımızda Rusya'nın hissesine kalacağını diğer kalan Ukrayna topraklarının da Avrupa'ya müzahir bir yapıyla devam edeceğiyle gidip bir anlaşma olduğu ihtimali üzerinde duruyoruz. Çünkü Rusya'nın bu işgaline ve bu işgali tanıması üzerine Batı'nın ifade etmiş olduğu söylemler daha çok bir eyleme geçmeden önce diplomasiyi harekete geçirebilmek adına yapılan söylemler. Zaten Rusya buraları işgal ettiği için diplomasiyi de tekrar buraların geri Ukrayna'ya kaytarılmasının söz konusu olmadığını söylemek gerekir. Böyle olunca da Ukrayna resmen ve fiilen Batı'nın da tanımasıyla bölünmüş olacak. Ama Batı Ukrayna bu düşmüş olduğu pozisyonu aslında 1991'de sovyetler dağıldığında Edmenistan ile Karaba Rusya, Edmenistan ile Azerbaycan arasındaki Karaba problemine Batı'nın kayıtsız bilgâne kalmasının bir faturası olarak şu anda Rusya, Don Masler, Luhaks bölgesinde aynen 1991-1992'lerde Dağlı Karaba'da okulamış olduğu separatçı tarzını aynısını Ukrayna uğradığında Batı'nın aklı başına gelmiş oldu. Ama maalesef çok geç oldu. Eğer Batı 1991-1993 sürecinde Rusya'nın Ermenistan üzerinden Dağlı Karaba'da okulamaya çalıştığı yöntemi o zamanlar üzerinde durarak bunun bir fiili işgal olduğunu söyleyip bunun önüne geçebilseydi bugün belki Rusya, Donbasta Kırım'da Abazya'da, Oset ya da bu yöntemi bunu mu uygulamayacaktı? Rusya bu yöntemi Dağlı Karaba'da uygulayıp Batı tarafından da sessiz bir şekilde zımmen kabul edildiğini görünce Rusya bunu bütün yöntem olarak bütün dünyada kendi eski sovyet coğrafyasında uygulama yolunu seçti. Bu da Batı'ya Ukrayna'nın önemli bir kısmını kaybetmesine sebebiyet verdi. Putin'in tarihi konuşmalara ifade edilen konuşmalarında dikkat ederseniz Kıbrıs'a vurgu yapmıştı. Bu da Putin'in diplomatlarının danışmanlarının dünyadaki gelişmeleri okumaktan çok uzak oldukları Kıbrıs'taki süreçle Ukrayna'ki sürecin birbirine hiç alakası olmadığını söylemek gerekir. Bu noktada Kıbrıs 1877-1778 Osmanlı'nu savaşında Osmanlı'ya karşı eli zayıflayan Osmanlı'ya karşı zor durma düşen Rusya'ya karşı zor durma düşen Osmanlı'nın İngiltere'den yardım karşılığı Kıbrıs İngiltere'yi kiralamıştı. Daha sonra İngiltere Osmanlı'nın her geçen gün zayıflamasından sonra bu adayı geri vermesi gereken vermediği gibi buraya Yunanları yerleştirerek burada bir Yunan ağırlıklı bir Kıbrıs cumhuriyeti kurulması süreci yaşandı ki Osmanlı'nın kendi öz mülkü olan adada İngiltere'nin bir Yunan devletine dönüştürmeye çalışması ve oradaki Yunanların Kıbrıs Türküne zulmetmesi Kıbrıs Türklerini adadan sürmeye çalışması, Kıbrıs Türklerini yok çalışmasına karşılık Türkiye Cumhuriyet Devleti 1974'de Kıbrıs Türklerin daveti üzerine bölgeye gitmişlerdi. Aynı şeyi Ukrayna'ya baktığımızda Ukrayna 1991'de Rusya'dan bağımsın ilan etti. Ondan önce de sovyetleri oluşturan bir cumhuriyetti. Sonra Ukrayna bağımsız devlet varlığını sürdürürken Ukrayna'da mevcut hükümete karşı halk hareketi oldu, meydan hareketi oldu ve mevcut cumhurbaşkanını gönderdiler. Bunun üzerine Rusya yerli separatçıları harekete geçirerek organize ederek Ukrayna'nın bir bölümün işgal etti. Yani Türkiye'nin Kıbrıs'a gitme gerekçeleriyle Rusya'nın Ukrayna'ya gittiği gerekçeleri taban tabana zıt yaklaşımlardı. Bu noktada Putin'in bu cümleyi kullanması aslında Putin'in dünyadaki gelişmelerinde bilmediğini, görmediğini, yanlış anladığını ifade etmek açısından oldukça önemli bir örnek. Yine tarihi vurgu vurup işte oraların tarihi Rus toprağı olduğunu ifade etti. Oysa 1774'de kadar Moskova'nın güne ine inemeyen Rusya 1774'lerde Osmanlı Rus savaşı peşinden kırım alınılık ilhak etmesiyle Rusya ancak ve ancak Karadeniz'e inebilmişti. Ondan önce bu topraklar Kıpçak toprağı Türk toprağıydı. Dolayısıyla Putin hem Kıbrıs konusunda hem de Rusya'nın tarihi topraklı olarak ifade etti. Kim buna Ukrayna dahil Karadeniz'in kuzeyindeki Kıpçak Türklerinin yayılmacı orasıydı. Avrupa'nın işlerine kadar akan bir Türk akını söz konusuydu ve Türk varlığı söz konusuydu. Ama Putin tabi bu gerçekleri görmeyerek eski sovyet, eski çağırlık ve yeni Rusya federasiyonunu birleştirerek yeni bir ideolojik kurmanın temel felsefesinin tarihi dayanaklarını da yanlış ayaklar üzerine kurduğu için Putin sonrası bir Rusya'nın ciddi anlamda bir faturalarla çok zor şartlarda bir dönem geçireceğini şimdiden söylemek mümkün eğer Amerika'yla gireşmiş oldukları bir rekabet de Çin konusunda Amerika'yla beraber hareket etmeyi Putin Ukrayna'daki geçirici başarı ile başarıdan hareketle işte İlam Aliyev ile batıya karşı resim vermekle batıya direnmeye devam ederse büyük ihtimalle önümüzdeki dönem Putin sonrası Rusya ve Amerika Çin'i devre dışı bırakmak isterken aynı zamanda Rus sayıda devre dışı bırakmış olacak ki Putin bu riski göze almış durumda çünkü geri dönmesi şu an söz konusu değil gibi gözüküyor ama Putin bu rekabet de ciddi anlamda önce kendi yakınlarına daha sonra da Rus halkına çok büyük bir zulüm etmiş olacak bu da Rus halkıyla Putin arasındaki makas yer girsen çok teşekkürler hocam yani aslında bir neşe sualı cevalandırdınız bölmek istemedim çünkü çok maralı danıştığınızda teşekkür ederim mazilecilerinde bir neşe fikirini sizin fikirinizde seslaşan fikirler var hapanetli edenler de var çok değerli filmler yazır ki İslamet'in bir diyalogisi vardı Kamilis Diyalogiası Rusya Fenerasyas'ın diyalogisi çok da Putin istediği mümkünsüzdür yani aşağı yukarı sizin dediklerinizi de sesleştireyim burada Ruslan Bey yazır hazır olunca araba kadar işgal edecek artıyom yazır ki Ruslan Bey yazır dünyanın tek başına ilerletme fikirler düşer Putin'in kısmına yüz koyulmasa sonra Putin'e Rus var da üvvet marağı oldu Zayidov yazır sonra burada Refile Khan'ın hürmeti izleyicimiz yazır ki Rusya Bey'in annesi olduğu halde onun müddiyalar esasında hareket ettirmeyiden Zegil Edoğan 10 mayabrıda kumuk haldan gizlin Rusya'yla beraber anlaşma ne zorret var edin Rusya kim güzlü bir devlet her müttefi direkyonda sabitli geri alacak bu arada farklı fikirde Ramam Bey yazır Pena Bey bugün Kuraltebide Pena Bey bugün Kuraltebide Bazar Bocan çok ahmetli olduğunu bildi Pena Bey'in can faşanlığı ne haberini yok Pena Bey'in soruşma lazımdır yani yazanlar soktu ben isteyordum ki bu yazanların imunlaştırıp sizden bunu soracağım Azar Bocan'da dünden bağlanan bu müttefi bir beyan ahmetinin bağlı fikirler haçalandı fikirler olsun ki Azar Bocan kaldı Rusya'nın 1990 yılın 20 yan varından ya 20 Ocakya'dan 1992 yılın 26 Şubatı yani Fevralı'ndan sonra Oma Yağmur Sazişi'nden ve bugün Azar Bocan'da 30 April Terör'den sonra Azar Bocan'ın aşağı yukarı bütün belalarının altından Kremli'nin el oğlu Bak bayalarsız sadaladınız niye Kremli bu kadar agresivli şüphesiz Susi'de sonu 20 ile Putin döneminde bu agresiye daha da arttı ama Azar Bocan kaldı tanrı bilir Azar Bocan hakimiyeti tabii ki bu hakimiyet marahlar var Azar Bocan cemiyetinde bu fikirlerin aşalanmasında tabii ki hakimiyetin marahları güdenler yandaş medyanın fikirleri tamamı farklıydı bir de açımasın Karabağıl'ın bağlı Azar Bocan'ın örgünü üstlendi de hocam Halukşu Karabağıl'ın bağlı Brezilya Melevi'ye bir şey Karabağıl meselesi bitir bitirse giden Karabağıl'ın melevi meselesi getirmeyin anlamın neşeksen başa düşebilmirem azıcık diğer taraftan Azar Bocan'a gırtınış gününün savaş döneminde aşağı yukarı göğü bir destek veren Ukrayna'ya bu şey bir taraftan hüzümeyelim diğer taraftan İla Melevi maske bir yere çağırıp imza atları yanında bir duruş yanda durduğunu göstermek istedik bu da bir siyasetin herhalde bütün her şahişimiyet marahlarında çerçevesi var o değerin bizim mayendelerinde görmüşüz zaman zaman Bahbe'ye bir şerefte bizi değerlendirmeniz necedir Rusya'yla gerçeğinde bizim Azar Bocan'ın memleğim bizde Türkçe'de mütefirliği kukavlesi var bir de 2007-2008 yılında Karaksan'la biraz mehtut seviyede bu kukavle bağlamış o zaman Uğur Sultan Azar Bayevli Rusya'nın Azar Bocan'a hükmüne hem insanlığa münasibetinde mevbe aydındır eğer o bu baplarına aydan benden muvayisi eleşeğbile mesela 11. bende bu şefrediray siyaseti Azar Bocan'ın ismi kısmı öz erazilerinde teştaklarım ve şaklarım diğer tarafın devlet sureniğine, müstelgiliğine ve razı tövbeliğine karşılanmış, failletinin karşılığının gerçekiyetli surette Allah çok güzel öyleyse Azar Bocan'ın erasinde biz Lassun kardorunda Ermenistan Ermeni Peres bir Fransız prezidentliğe namiz et Pekreys gelir kez Türk Lassun erasinden demeler Ruslar'ın karşısına almış biz alayreden kelbezlere gidebilir miyiz Karabağisinde, Azar Bocan başıda yüzlerle son biril de Karabağlı dünyasını değişim orada onların mezar salmasına imkan vermiyor. Rusya demeler orada bu şarayeti yaratmıyor. Bu şarayeti 10 Noyabür salçıya da yeni müttefikli mügabilesiyle buna riayet edecek. Mescidinde mügabilenin aylar bendiler yok, mahiyeti özübe de soğal altındadır. Sizin bu bari de fikirinizi eşirdeyseniz o da Türkiye'deki reaksiyaları bilmek çok mara oldu yani tepkiler. Buyurun Evet, sizinle ifade ettiğiniz gibi Rusya eski, yani sovyetler coğrafyasını tekrar elinde altında tutmak istiyor. Bunun için de Batı'yla girişmiş olduğu bu rekabette, Batı'ya daha fazla mesajı verebilmek adına eski coğrafyadaki topraklarının ve oradaki devletleri kendi yanında tutmak arzusunda. Siz ifadettin işte İlam Aliyev'in Ukrayna gecesi ve Ukrayna'nın 44 günlük savaşta İlam Aliyev'i vermiş oldu, Azar Bocan vermiş olduğu destekle ilgili güzel cümler kullandınız. Biz kafkasam olarak şöyle şey yayınladık. İnevi, Risale diyelim. Burada İlam Aliyev'in Moskova Kiev seyahatinin. O zaman bu ne zaman ayakta o geldi? İlam Aliyev Kiev seyahatı işte Kiev seyahatı seyahatı üzerine bunu yayınladık. Küçük bir risale, güzel bir broşur. Burada şunu söyledik, bir İlam Aliyev Ukrayna ile Rusya arasında bu gerginlikte Ukrayna'nın Rus, Azar Beycan'a vermiş olduğu sonsuz desteğe teşekkür olarak mı gitti? Dolayısıyla Batı'ya bir olumlu mesaj vermek adına mı gitti? Yoksa Putin'in bir ara buluşu olarak Putin'in bilgisi dahiline mi gitti? Bunları tarsık bu risalemizde. Dolayısıyla eğer dedik ki İlam Aliyev gerçekten Zelenski'ye 44 günlük savaş boyunca vermiş olduğu desteğe teşekkür anlamında Rusya ile Ukrayna arasında bu gerginlikte tarafını belirletmek adına gitmişse bunun önümüzdeki dönemde Putin tarafından bir tepkisi olacak. Onu takip etmemiz gerekir. Biz Putin'le Aliyev'in dünkü Moskova sağzı işinde bunun ipuçlarını aradık. Eğer yok Putin'in bilgisi dahiline gitmişse ve Putin'in tarafını Putin'den yanat tarafı olmuşsa bu sefer kesinlikle Zelenski'ye karşı ciddi bir Azar Beycan'ın Batı tarafından Azar Beycan'a yansılaması olacak dedik. Şimdi siz de Ukrayna ile ilgili Karabağla ilgili 3 güzel cümleler kullandınız. 44 günlük savaş bittiğinde İlam Aliyev başta olmak üzere Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere. Yani sadece İlam Aliyev eleştirmek anlamında değil Türk kamuoyundaki yanlış bilgileri de söylemek istiyoruz. Karabağ problemi bitti diye ifade edildi. Bunu en üst düzeyde ifade ettiler. Oysa biz o zaman sizin kanaldınızda da hatta savaş bir tane tane anlattık. Dedi ki 44 günlük savaş yalnız başlamıştır. Bu savaşın başlama yere işgal altındaki 7 rağ ön değil. İhtilaflı 1991'deki ihtilaflı Dağlı Karabağı üzerinden yürütülmesi lazım. Ve ilk ateşinde hangi kentinde sözde parlamenta vurularak gerçekleşmesi lazım. Ve eğer orayısız vurur, arayı karatın yündenen o separatçı baş olarak şu anda Azerbaycan'ı ifade ettiği şahıs yok edilir, iman edilir. Başlamaya mecbur edilirse savaş 2-3 gün de biterdi. Ve Ermenistan İster istemez 7 rağındaki işgali bitirir, geri dönerdi. Zaten Paşiyar'ın iktidara geldiği sürecini ve iktidara geldikten sonraki süreci savaş sürecindeki tutumunu ve savaş sonrası kendisine karşı yapılan 3-4 tane isyan ihtilal denemesini teşebbüçleri göz önünde bulundurduğumuzda Paşiyar'ın bu süreçte ciddi anlamda Dağlı Karabağ ve diğer 7 rayonunu işgal altına tutmakla ilgili bir iddiasının olmadığını görürsünüz ve bu savaş çok fazla uzam adamda 1993-2030 Nisan Sandırım Bileşmiş Milletler Güvenlik Konseyinde Pakistan'ın Azerbaycan'ın toprak bütünün içerisinde tarif ettiği Dağlı Karabağ problemi o zaman bitmiş olacaktı. Ama bu yanlışı belki Türkiye Cumhuriyeti Devlet Yetkileri de sebep olmuş olabilir çünkü 24 günlük savaşın biz harekat noktasında Türkiye ile Azerbaycan'ın birlikte olduğunu hem Azerbaycan Kamu hem Türk Kamu ifade etti. Dolayısıyla bu savaşın harekat komuta merkezini yürütenlerin yanlış taktiklerle bugün bu noktaya gelindiğini söylememiz mümkün. Yani 24 günlük savaşta biz işgal altındaki 7 rayonu kurtardık Artuk Şuşan'a dahil oldu. Ama Şuşan'ın şu anda hukuki hüsnatu seniz söz konusu değil her ne kadar tüm Dağlı Karabağ'a dahil problemi bitti diye ifade etmişsek de ama bugün Moskova anlaşmasında örtülü olarak Donbass modelinin Dağlı Karabağ'da uygulandığını ve uygulama devam edeceğini çok açık bir şekilde söylemek mümkün. Bunu en fazla biz dile getiriyoruz. Diyoruz ki Dağlı Karabağ problemi bitmemiştir 91'de hatta 88'de başladığından daha tehlikeli bir sürece gelmiştir. Çünkü şu anda Dağlı Karabağ'da bir Cumhurbaşkan'a var Dağlı Karabağ'da bir hükümet var Dağlı Karabağ'da bir meclis var Dikişleri Bakan Adı altında faaliyet ürüten bir mekanizma söz konusu. Böyle olunca da Moskova anlaşmasında yani son anlaşmada açık bir şekilde Dağlı Karabağ problemi tamamen Azerbaycan Lehine çözüldü ifade edilmeliydi. Yani Azerbaycan toprak bütünlüğü tanınıyoruz sözü Dağlı Karabağ'a kapsıyor mu kapsamıyorum bu bilinmiyor. 10 Kasım anlaşmasında da bir çok bilinmeyen noktalar vardı. Mesela 3. maddesi Zengezür koridoru olarak bize tercüme edildiği yansıtıldı. Özellikle Azerbaycan kamu üzerinden ama 10 Kasım anlaşmasından bugüne neredeyse 1.5 yıl geçmiş olmasına rağmen Zengezür koridoru açılmadığı gibi Laç'ın koridoru da varlığını sizinle ifade ettiğiniz gibi Elmenistan'ı ve Rusya'nın kontrolüne devam ediyor. Azerbaycan'ın orada herhangi bir söz hakkı söz konusu değil. Böyle olunca da Rusya adı konmamış bir şekilde Moskova anlaşmasıyla dünkü saz işle sizin ifadenizle mutabakatla Dağlı Karabağ'ın Moskova'nın kontrolünde yeni bir model olarak Don Mosk modeli şeklinde varlığını sürdüreceği endişesi bizde ve Türk kamuoyunda mevcut çünkü biz 10 Kasım anlaşmasında bize anlatıldığı gibi olmadığını öğrendiğimizde devlet yetkililer için söylüyorum onu. Biz sivil bir vatandaş olarak da bu şekilde bakıyoruz. Bizim Azerbaycan'ın anlaşma metinlerine tereddütle yaklaşmamızı sebebiyet verdi. Bu da bu Moskova mutabakatı içinde aynı şey geçerli. Yani biz Şuşöbeyen namasıyla Moskova Beyen namesini karşılaştırdığımızda birbirine benzeyen ama birbirlerine çalışan da bir sürü maddenin olduğunu görüyoruz. Biz Şuşöbeyen namesinde Azerbaycan herhâlde yanında olduğumuzi ifade ederken Moskova anlaşmasının Moskova'daki anlaşmada Türkiye'nin burada nasıl bir zor alacağıyla ilgili net bir açıktık söz konusu değil. Ama her şeye rağmen şunu açık bir şekilde ifade edebiliriz. Azerbaycan bir NATO ülkesiyle anlaşma yapabildiği gibi Türkiye ile Şuşö anlaşması bir eski sovyet bile o başkenti Moskova'yla da bir anlaşma metini ortaya koyabilecek bir başarı ortaya koymuştur. Bunu bu şekilde değerlendirmek gerekir. Çünkü bu aslında Baku açısından da bir başarı şeklinde değerlendirebilir. Ama dünya stratejisi açısından baktığımızda Ukrayna'daki gelişmeler açısından baktığımızda da Putin, İlam Aliyevil Tokayevle beraber Moskova'da bulunmasını kesinlikle Batı'ya karşı bir ittifak görüntüsü olarak yansıttı. Bu da Azerbaycan önümüzdeki günlerde Moskova'ya uğrulanacak ambargolardan etkilenme, riski ve sürecini de gündeme getirdi. Yani Batı bile o dese ki biz Rusya ve Rusya ile yapan bütün devletlere bu ambargoyu yayacağız, sarı kılacağız dediklerinde Azerbaycan'da ciddi anlamda bundan olumsuz olarak etkilenir. Çünkü Moskova ile İlam Aliyevil vermiş olduğu fotoğraf Batı tarafından oldukça olumsuz algalandı. Bizim açımızdan, yani Türkiye açısından dediğim gibi, Azerbaycan iki blokla anlaşma imzalayabilen bir yetkinlik ortaya koydu. Bizim açımızdan değerli. Ama tabii Azerbaycan devlet yetkilileri Moskova'ya gitmeden önce bu maddelerle ilgili Türkli işleri yetkiliden bilgilendirdiğimi bunu bilmiyoruz. Bunu devlet yetkilileri bilir. Ama bilgilendirmemişse ve bu Moskova anlaşmasında 43 maddelik anlaşmanın maddeler arasında birbirine çelişen, şuşa beğenmemesiyle çelişen maddeleri Biyocan'da bulunduğumuzda, bu ister istemez yarın Türkiye ile Azerbaycan arasında yeniden bir mutamakaz sürecini başlatacağını beklemek gerekir. Ki biliyorsunuz son kasım anlaşması yapıldıktan sonra Türkiye ile Azerbaycan tekrar bir araya gelerek Türkiye'nin askeri anlaşma imzaladılar ve bakıyor asker göndermesiyle ilgili bir süreç başlamıştı. Dolayısıyla önümüzdek günlerde ciddi sıkıttalılarla karşı karşıya hem Azerbaycan kalacak hem Rusya kalacak. Bu süreci Azerbaycan'ın iyi yönetmesi lazım. Çünkü Azerbaycan her ne kadar eski sovyet biloğu ülkesi ise de. Ama gönlünü Türkiye üzerinden batıya çevirmiş ve bağımsız bir devlet olma yolunda önemli adımlar atması gerekir. Her ne kadar Azerbaycan basınında iktidar yalaları buğunu çok övmüşse, muhalefet de ciddi anlamda eleştirmişse de gene olarak baktığımızda önümüzdek günlerde Azerbaycan'da ciddi hükümetle ilgili sıkıttanın yaşlayabileceğini söylemek gerekir. Aslan bey siz Azerbaycan'daki siyasi durumu aşağıdaki bilen birisiniz Açılamalarınızda Azerbaycan'da bilirsiniz. Siyasi menusurlar siyasi tokerkürler son girmillere bir hala sanmamak ki bugün sözünü değerlendiren bir inşa siyasi partisi olmalı. Kalan siyasi partisi dövgüye aşağı yukarı hakimiyetin bütün bölgenin desteklemeydi. Az önce yazdım işte bir izleyiciler çünkü niye Ramam bey'e de sert edin brems'a. Bu mukabilen destekliyiz. Ben çok mararlıdır. Azerbaycan'da bu siyasi teşkilatlar ki var. 50-80 değiller. Rusya'nın Azerbaycan'ın bütün faciyelerinde imzası olduğunu değiller. Rusya'nın Azerbaycan'ın Azerbaycan'a ve bir yer ölçelere etraf ölçelerimizin çeçenlere Türk halklarına karşı belediyek kaninçen olduğunu kıya milleden köpet gelir. Biz bu halkını burada eleştirilmiyor. Köpet bir ülkenin siyasetinden gelir. Ama eğinin mügabile de değiller. Hemin doğatıyla mugabile de Azerbaycan diplomatiyasının uğrudur. Bu kadar yani mesela Azerbaycan'da yaşandı değil. Ben bir de izleyicimizin fikirlerini ben istiyordum. Aksi ettireyim burada. Ondan sonra size Ramon Bey'in de özümü de sualın var. Firmal Bey yazır ki birinci madde de tereflerine razı bir tövbeyi tanır. Sonra son aşamadelerde ziddiyetler var. Katılırım. Hasan Bey Putin'in bu teklifine irham eliyip ne deyip gitmeyebilirdi. Gısa olarak bunu ne cevap verebilirsiniz. İram eliyip gitmesiyle başvur. Ne olabilir? Yani şöyle biz eee dediğim gibi Zelenski'ye giden ilham haliye Putin'e de gitmek zorundaydı. Bu ulusalası, diploması, teammül ve şahalları çerçevesinde olmuştur. Yani put Aliyev'in ben Moskova'ya gitmiyorum. Deme şansı yoktu. Ama daha iyi bir metinle Moskova'ya gidip veya Moskova'nın dikte etmiş olduğu metini eee Azerbaycan dışarı yetkilileri çalışarak daha iyi bir metine dönüştürebilir miydi? Bu tartışılabilir. Ama İlam Aliyev'in veya da eski sovyet coğrafyasındaki işte Kazakistan, Kyrillistan, Özbekistan'ın, Türkmenistan'ın, Tajikistan'ın, İlam Aliyev çağırıp da yanına gitmeme şanslı söz konusu değil. Yani bunu siz daha iyi biliyorsunuz. Azerbaycan'dan bakıldığında bu zamanki etiketler var tabii. Razıyamısız. Bir mesela var, bu günlerde siyasi, siyasi bilimçiler ya uzmanlar ya mütakaistler, palitologların aşağı yukarı arasımalar var. Ve bir de gözümüzün karşında bir avantüraya anban istekleri diyaları genişlerden Putin var. Öyle maldam ki müttefi resubukarak, suçlular, ortasıyla resubularlarından Azerbaycan'a ve aynı zamanda İlmenistan'a, biz gızaftan meselelerinde, ilmenlerin de direnşi göstermediğini şahidi oldu. Bakmıra ki İlmenistan'da makaratik yoluna şeşeli iddia edilen baş nazrı var. Ama böyle bir hediye de var ki sabah istediği vakit eğer o devletleri, mesela Tukay evden bunu gördüğü dün en gitti, imzaladı. Sabah bu cümhuriyetler, müstehile cümhuriyetlerin durumu, mesela cümhuriyetlerin prezidentlerinin durumu, Ramazan'ın Kadro'nun durumuna düşebilir. İreliyen zamanlarda Putin'in hediyesi bu kadar ilerleyilebilir misin? Yani oraya doğru bir gidiş var. Yani şimdi Kadro ben şahsen tanıdığım için söylüyorum. Çeşenistan'a zaman zaman gittiğimizde değişik ortamlarda denk geldiğimizde Kadro şu anda yapısı Putin'in bir anlamda silah şöyle gibi davranıyor. Hatta geçenlerde hatırlarsınız, Türkiye'de bir rayonda Cehver Duday'ın Park'ı ismini verildiğinde Putin direk olarak bunu söyleyemedik ki, Türkiye'de çok fazla Cehver Duday'ın ismi verilmiş yer var. Camisi var, Park'ı var, işte değişik alanlarda. Ama Kadro çıkıp bununla girip cümle gülüyor ki, ayrıca Kadro tehdit değerlendik ki biz de işte Kadro'un ruh dünyasında Türkiye'ye karşı bir cümle kullanmayı gerektirecek bir şey söz konusu değil. Ama Putin'le girmiş olduğu ilişkilerin neticesinde, yani elini veren komunu kurtaramaz anlamında Putin bunu söyledi. Türkiye Cumhuriyet Devleti yetkilleri de biliyor. Kadro da biliyor. Putin de biliyor. Ama girmiş olduğu ilişki biçimi de bunu söylemek zorunda kalıyor. Aynı şekilde şu anda sovyetlerden bağımsın ilan etmiş ki Çeçenistan şu anda bir Rusya federasyonu bir vilayeti gibi. Çünkü onların devlet yapıları kaldırıldı biliyorsunuz. Geçen de Tataristan'ın kaldırıldı. Dolayısıyla Bunların Tataristan'a kaldırdılar o Cumhurbaşkanı. Evet Dolayısıyla Tataristan'ın ve Çeçenistan'ın devletleri kaldırıldığında Türk devletlerini de Tataristan'ın ve Çeçenistan'ın eski haline döndürmek. Yani içlerinde bağımsız dışlarını tamamen Putin'le hareket edecek bir sürece aslında Kazakistan'daki hareketlerle başlatmış oldular. Buna Özbekistan'ı dahil edecekler de Özbekistan Devlet Başkanı sert tepki verince biliyorsunuz Belarusçe Devlet Başkanı açıklama yapmıştı Sadat Özbekistan var diye. Biz genelde Türkmenistan ve Azerbaycan üzerinde durduk. Yani Azerbaycan'da bunun daha aktimali söz konusuydu. Fakat Kazakistan'daki gibi bir kargaşadan ziyade işte sağz işler adı altında Putin eski Türk yani eski Sovyet Cumhuriyetleri Türk Cumhuriyetlerini bu şekilde kendi yanına doğru zoraki olarak çekmek stratejisi uyguluyor. Yani bunu dünkü Moskova toplantısı bunu gösterdi. Yani Tokayev'in orada olması bunun en güzel örneği ve işaretiydi. İlam Aliye buna gitmeyebilir miydi? Yani gidip gitmemenin kendi içimde avantajlara dezavantajları vardı ve gitmeyi tercih etti. Yani İlam Aliye evet ben geçen ay Ukrayna'ya gittim Zelensky'e destek verdim. Bu süreçte Putin'in yanında değilim diyebilir miydi? Diyebilirdi çünkü bağımsız bir devlet. Diyemezdi çünkü Rusya'yla eski yani bağımsızı ilan etmiş devletler iç içe geçmiş durumdalar. Yani eski yönetimler devam ediyor. Her ne kadar İlam Aliye üçüncü kuşak olsa da yani Ayaz Mutaliba Kuru Cumhurbaşkanı Elçibey, işte babası Ayda, kendisi dördüncü Cumhurbaşkanı olmasına rağmen mantık olarak Elçibey aradan çıkardığınızda eski sohbet sistemin devamı. İşte Nusultan Nazarbayev Tokayev eski sistemin devamı. Ama Tokayev Nazarbayev ciddi anlamında devirebiliyor. Biz yine bununla ilgili kafkasam olarak şöyle bir kitap yayınladık Kazakistan'dan neler oldu işte efendim isyan mı diye. Bu da bir kitap olarak yayınlandı. Dolayısıyla Kazakistan'daki gelişmeleri anmayan bizim analistlerimiz çalıştılar yazdık ve orada şunu gördük Kazakistan ciddi anlamda artık Rusya'nın Çeçenistan örneğinde olduğu gibi bir adı bağımsız olan ama fiyliği ve resmi olarak da Rusya'yla parayla bir yapıya dönüştüler. Bu Azerbaycan için de böyle mi oldu bu Moskova Mutabakatı'nın yansımalarını önümüzdeki günlerde hep beraber göreceğiz ve tartışacağız. Ama dediğim gibi Azerbaycan'ın şu avantajı var, diğer ülkelere göre Türkiye'yle ciddi anlamda bir yakınlaşması söz konusu. Bu yakınlaşmanı vermiş olduğu avantajları Azerbaycan iktidarı kendi ayakları üzerine durabilecek bir sisteme çevirebilir mi dönüştürebilir mi buna bakmak lazım. Ama eğer bu olmaz da mevcut hükümet iktidarını ettirebilmek adına batı mı Putin mi tercih noktasında Putin'i seçtim derse Putin kazanırsa eski Türk cümuniyetleri kazanacak, Putin kaybederse hepsi kaybetme noktasında olacak ama Türkiye'nin desteğiyle tekrar kazanma noktasına gelecekler. Çünkü Putin'in geç ergenlik psikolojisiyle kabak kuvvetle ön plana çıkarmasını en büyük zararını Türk cümuniyetleri çekecek. Çünkü 200 yıldır Bakü başta olmak üzere yani tipse Bakü Rus hâkimiyetine girmişti daha sonra diğer Türkistan coğrafyasındaki devletler Rus ekomonyası altına girmişti. Dolayısıyla Rus'un kabak kuvvetinin en acı şekilde bilen yaşayan bu coğrafyadaki insanlar böyle olunca da Putin'le ilk etapta karşı karşıya gelmek istemedikleri için geçici olarak tekrar yani sovyet boyunduruğu demeyelim ama Rus boyunduruğu altına girmekle ilgili bir süreç başlamış oldu. Buna da buna postmodern sovyet hizm diyebiliriz yani yeni bir sovyet mantığı diyebiliriz bunu da zaten konuşmamızın başında ifade ettik Putin çağlı kursasıyla sovyet kursasını birleştirip Putin Rus'asıyla daha da şekillendirip yeni bir ideoloji oluşturmaya çalışıyor yeni bir ittifak oluşturmaya çalışıyor yeni bir hareket tarzı oluşturmaya çalışıyor bunda başarılı olunursa bütün Türk devletleri Putin'i yanında yer alacak yani bunun kaçılılmaz yani Özbekistan'ın, Kazakistan'ın, Kyrgyzistan'ın Türkmenistan'ın bağımsız bir politikaya yürütme şansları söz konusu değil bunun tarihi ve coğrafyanı vermiş olduğu zorluklardan söylemek mümkün ama Putin'in ömrüyle alakalı bu hareket Putin yarın bir iktidar çevreşiyle devlet içi bırakıldığında veya öldüğünde Rusya Federasyonu ciddi anlamda bir değişim dönüşüm yaşayacak o zaman bırakın Türk Cumhuriyetlerinin Moskove müzahir olmasını şu anda Rusya Federasyonu'da yaşayan 20 milyon Türk'ün biz devletleşme sürecini Çachenistan başta olmak üzere sürecini konuşuyor olacağız yani önümüzdeki günler çok daha zor ama üzerinde dikkatle durulması gereken bir süreç yaşayacak tabii Azerbaycan'ın potansiyeli Türkiye'ye yakın olması Remembe'nin eminize süzade gibi bir Cumhuriyet modelini geçmişte yaşamış olmaları Azerbaycan'ı biraz daha bu konuda şanslı hale getirir ama tabii tarihle barışık olmak lazım Azerbaycan, Türk dünyasıyla hareket edebilecek bir bakış açısıyla hareket etmesi lazım ama şu anda sinne dediğiniz gibi Moskova'ya çağrıldığında gitmeme şansı mümkün değildi, gitmesi gerekir hatta bunu Türkiye'de sorsa Türkiye'de İlam Aliyeve git derdi bana sorsa ben de git derdim çünkü şu anda Rusya ile yeni bir cep açman anlamı yok ama şunu da altını çizmek istiyorum sonra size sözü bırakacağım eğer Ukrayna konusunda Rusya ile baş edemeyeceğini anladığı an bugünkü eski soya coğrafyası'nın dışında bugünkü federasör Rusyası'nda Putin'i zora sokacak ciddi anlamda ayaklanmalar çıkartabilecek potansiyele sahip ekonomik ambargo'lar 3 gün sonra ki Nisan ayına kadar Moskova hatta Mayıs ayına kadar Rusya soğuk bir atmosfer de yaşıyor ve insanlar bu ekonomik kriz ve ambargo'larla beraber ölümler başladığında ki siz daha iyi biliyorsunuz Moskova'da karlar eridiğinde bir sürü efsin insanın karlar altında öldüğünü onların cesetleri ile karşılaştığımızı biliyoruz dolayısıyla bu süreçte Moskova'nın dışında birçok yerde batı Rusya'ya karşı ciddi ayaklanmalar çıkartma potansiyeli söz konusu bunlar arakete geçirebilir eski soya coğrafyası'ndaki devletlerde Rusya'ya karşı çeşitli isyanlar ve halk hareketleri tutturulabilir. Bunlar tabi bizim arca etmediğimiz şeyler çünkü demokrasiler de en önemli tepki seçimle ortaya koyan tepki ama maalesef sovyet coğrafyasında henüz demokrasi inşahası tamamlanmadığı için böyle müzik günlerde değişik variatlarla karşı karşıya kalacağız. Çok teşekkür ederim. Son 10 dk dağda oluruz. Efiri paylaşım beğenin esninde esas suala indi keçilik. Hocamdan karşılayacağım ki 10 dk o esas suala coğraflandırsın. İzleyicilerimizden maalesef sovyet coğrafyası Türkiye bizim garantımızdır. Sonra Hüseyin hanım yazılır. Türkiye geri çekilse ne olacak o zaman Söyvet, Azerbaycan, Türkiye nasipetlerinden gelir. Raman bey değil Hesem bey Rusya'yla Azerbaycan arasında mütevhidîm kabilesinde Türk halkının nasipetinin biz bilirik. Azerbaycan hardadır. Türkiye halkı da oradadır. Ama devletin münansibeti Türkiye'nin kamuoyunun işte mahi fikirinin münansibeti bir de Türkiye'de siyasi çevreler münansibeti bizim için önemlidir. Ne başverir? Bu mütevhidîm kabilesinden haftalar önce öten iyun ayında 7-8 ay önce bağlamış ve beyan namesiyle bağlı Azerbaycan parlamenti de en zamanda Türkiye parlamenti de bir artikasiyelerdi, testikelerdi onun sonra onlar başka bir mütevhidîm kabilesini Rusya'yla bağlandı. Genelde İrem ve altını ciziremiş Azerbaycan'ın da bugün Türkiye'nin yerini alabilecek ikinci devlet yok. Rusya'da Azerbaycan'ın işte mahi fikirinde 5.Kaloğun evlimi hakimiyete bağlı çevreler yanında belediyek onun süresinden ne yemeğinde giden alanlar isteme almakla Azerbaycan cemiyeti Rusya'nın silip 90.ilerinden sonra Söyvet Rusya'nın siyasetinden gelir. Putinlerden gelir. Yani Rusya'nın Şoviniz, Azerbaycan Erazıb Tövbe'nin herhalde falan erbaniperen siyasetinden gelir. Minsk grupunda da Rusya'nın yüzünü gör. Ama bugün bizim için önemli olan bu. Türkiye'de nece karşılandı bu mütevhidîm kabilesi ve bundan sonra Türkiye'nin bu meseleyi'nin nasip etmisi olabilecek. Nezere alsak ki biz defeden analoji durumu biz 10 maya burada 10 gasımda yaşamıştır ve Türkiye'nin 10'daki münasip etmisi de bilirik. Buyurun Hasan Bey sonunda bu suala aydınlık getireyim. Buyurun. Evet biz şunu her halk yerde açık bir şekilde söylüyoruz. Yani Azerbaycan'ın kaderi bizim kaderimiz Azerbaycan'ın çilesi bizim çilemiz Azerbaycan bizim gözbebeğimiz Türkiye Cumhuriyeti devletinin Türk halkının Türk milletinin yaklaşımı bu şekilde. Böyle olunca da yani Azerbaycan Moskova'da şöyle bir imzalamış. Bu olumlu olumsuz bakmayız. Genel olarak Türkiye'nin Azerbaycan'a bakış açısı oldukça olumlu. Ama buna rağmen Azerbaycan'da Türkiye'nin bu yaklaşımını göz ardı ederek Moskova ile imzalamış olan bu senette Türkiye'nin zencil edecek maddeleri söz konusu mu olabilir. Biz hiç buna bakmıyoruz ve Azerbaycan'ı kendi ayaklar üzerinde durabilmesiyle ilgili Türkiye'linden gelenin fazlasıyla yaptı ve yapmaya da devam edecek. Türkiye'de hükümet, hâkimiyet değişsin, başkaları gelsin Türkiye'nin Azerbaycan politikası değişmez. Çünkü bu bir milli politikadır. Bu milli politikayı Türkiye'de hangi hükümet gelirse gelsin devam ettirmek zorundadır. Böyle olunca da Azerbaycan'ın 10 kasım anlaşması. İşte efendim Soçudaki mutabakat Şuşa mutabakatı. İşte Moskova mutabakatı biz bunların çok muhtevasında şöyle olmuş böyle olmuş şu noktada Türkiye'ye şu kadar zarar veriyor bu noktada Türkiye'yi bu şekilde devirdeşi bırakıyor diye bir özel noktasına bir günde bakmayız. Genelleme yaparız. Genelleme de Türkiye her halk yarıda Azerbaycan'ı yanındadır. Biz 44 günlük savaşı şunun için eleştiriyoruz. Keşke bizim dediğimiz gibi hangi kente vurursaydı da bugün dağılık araba problem olmasaydı ama dağılık araba problemi hem Azerbaycan yetkilileri hem de Türkiye yetkilileri tarafından artık Rusya'nın işgal bölgesi olduğu kabul ediliyor. Bunu Moskova mutabakatında açık bir şekilde söylüyoruz. Yani orada şu denebilirdi. Evet artık Ermenistan'la Azerbaycan asılın problem yoktur. Bunun garantisi Rusya'dır. Biz dağılık araba'dan çekiliyoruz. Dağılık araba diye bir cumhuriyeti yoktur. İşte Aray Karı-Tünyün savaş suçlusudur. Buyurun bunu Azerbaycan'a teslim ediyoruz. Rusya bunu diyebilirdi demedir. Demediği için de dağılık araba ile ilgili bizim endişelerimiz söz konusu. Biz bunu şimdi niye dillendiriyoruz? Şimdi dillendirelim ki gündeme gelsin ki yarın Rusya bu iddiasını devam ettiremesin. Çünkü Rusya siz söylemezseniz biz söylemezsek başkaları söylemezse kafasında kurmuş olduğu kurguyu sonuna kadar devam ettirmek arzusunda. Ama biz evet senin kafamdaki kurgu buluşlar arasında uymuyor. Uymadığı için de bu bölgede ciddi sıkıntı çıkacak bunun faturasını sonra Rusya mislimisti öder diyen biriler olması lazım ki Rusya kendi keyfine göre bu bölgedeki politikalarını sürdürmesin. Çünkü dağılık araba Pakistan'ın Bileşmiş Milletleri Güvenlik Konseyi'nde 1993'te 30 Nisan'da bütün Rusya yeni dağılmıştı. Onu tehditlerine rağmen dağılık arabanın Azerbaycan toprağı olduğunu Bileşmiş Milletleri kabul ettirmişti. Şimdi bu Moskova mutabakatında buna açık ve net vurgu yok. Azerbaycan toprak bütünlüğü diyor. Ama nereden başlıyor bu toprak bütünlüğün sınırları? Bu belli değil. Aynen 10 Kasım Moskova mutabakatında Barışkes anlaşmasında olduğu gibi biz Zengezi Kurdur açılacağını beklerken bunu iletim hatları yani eski sovyetin iletim hatları şeklinde olduğunu daha sonra bize bildirdiler. Böyle olunca da Türkiye Azerbaycan'ın yanında ama Rusya bölgede yine bir bizim belki de çok şüpheci yaklaşımlığımızdan kaynaklanıyor. Bölgede kendi yeni kolonel yapısını kurmak ve bölgede kendi menfaatlerin devam ettirebilmek adına maddelerin ne anlamı geldiğini kendi bilen bir anlaşma metniyle bölgede varlığını sürdürmek istiyor. Evet Rusya Barış kücağı da altında bölgede kalabilir ama bunun zamanı belli 5 yılden de 1,5 yıllı geçti 3,5 gün kaldı. Bunun sonunda Rusya çekileceğini Moskova mutabakatında açık bir şekilde söylemiyoruz. Söylemediği için de biz Dağlı Karabağ'a da DOMMAS modelinin değişik bir formatın uylandığıyla karşı karşı yayısı. Tabi bunları Türkiye Cumhuriyet Devleti Yetkileri çalışıyorlar. Bununla ilgili hatta bugün Sayın Tayyip Erdoğan'la Putin bir telefon görüşmesi gerçek konu Ukrayna oldu ifade ediliyorsa da ama biz her şeyden önce bizim önceliğimiz Azerbaycan, bizim önceliğimiz Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan hatta Tajikistan bizim önceliğimiz. Dolayısıyla bu bağlamda Azerbaycan, Moskova'da mecburen imzalamış olduğu metinlerin biz hangi psikolojide imzalandığını bildiğimiz için bundan dolayı Azerbaycan yetkililerini suçlamadan süreci soğuk anlıkta ürüterek mezbur var, icbar var yani kesinlikle kesinlikle biz böyle görüyoruz böyle gördüğümüz için de atılan imzanın olumsuzluklarını bir şekilde toler etmek durumundayız hatta hatırlarsınız Moskova'da, Türkiye, Ermenistan özel yetkileri görüştü yarın da Bülüksel'de görüşecekler ama Ukrayna krizi gölgesinde kaldığı için bugünleme gelmedi yani Türkiye ile Ermenistan'ın yakın zamanda yetkilide barış görüşmelerini bir zemine oturtmalar lazım çünkü bu Rusya'na güney kafkasadaki hareket alanını kısıtlayacak çünkü Rusya'nın dağlık araba da kalmasını gerektiren sebep Ermenistan'la Azerbaycan'ın ateşkes ihlallerini önleyebilmek adına yani ateşkesi uygulayabilmek adına bölgede bulunacak eğer Türkiye ile Ermenistan barışır buna Azerbaycan'ı da eklemlersek o zaman ateşkesi gerektirecek bir süreç olmadığı için Rusya'nın dağlık araba'dan çekilmesi ve dağlık arabağın Pakistan'ın Bileşmiş Milletler'de almış olduğu kararla Azerbaycan'ın toprak bütünlüğü içinde değerlendirilmesi ve Moskova mutabakatında da İlam Aliyev ile Putın Arslanı imzan mutabakatta da toprak bütünlüğü kelimesi kullanıldığı için bu kelime içerisinde dağlık arabağa katıp Azerbaycan'ın 30 yıllık kanayan yarasını bir anlamda tedavi etmenin önüne açmak lazım bunun da yolu Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin kısa zamanda iyileşmesine bağlı çünkü orada ateş edecek bir ermeni toplumunu Türkiye bu şekilde izol edecek, kontrol edecek ve onların normalleşmesini sağlayacak. 200 yıldır çağrılık döneminde başlayan ve Stalin bunu çok üst noktaya taşıdığı Ermenistan'ı Rusya ve Ruslar ileri karakol olarak Türk dünyası arasında yerleştirdiği için bunun normalleşmesini sağlamamız lazım yani Ermeniler ileri karakol, jandarması olma psikolojisinden vazgeçip bölgede normal insan olarak yaşama sürecine dönüştürülmesi lazım bunun da yolu bölgede ermeniyi çatışacak psikolojiden ötereştirme, kenarlaştırmak lazım bunu yaptığımız zaman Rusya'nın Güney Kafkasya'da dağlık araba da bulunmasının gereksisi ortadan kalkacak ve o zaman yeni bir dombas modeli uygulaması ihtiyacı asıl olmayacak. Zaten Rusya arasındaki bu gerginlikte bu rekabette Putin'in ne kadar dayanabileceği ile ilgili aynı zamanda Güney Kafkasya'daki bu gelişmeler ama gördüğümüz kadarıyla Putin batı rekabetinde Amerika, Putin'i Çin'e yapılacak operasyona razı ettiği zaman Ukrayna'nın önemli kısmı Rusya'nın terkibinde kalacak ama Rusya şunu derse ki ben dağlık araba da istiyorum burası da benim elimde kalacak dediği dakika Amerika dağlık araba'nın Rusya'nın durumda dombas modeli gibi modelle sürece dahil olmasının önünü açabilir. Onun için yarın Türkiye-Ermenistan görüşmeleri oldukça önemli. Burada Rusya'nın Güney Kafkasya'da kalmasını gerektirecek. Ateş kes ateşi ilan edecek pozisyonun devlet işi bırakılması gerekir. Bu Rusya'da İlam Ali'ye açık veya gizli ne anlaşma imzalarsa imzalamış olsun. Türkiye'nin Azerbecan halkına Azerbecan devletine bakış açısında bir tartışma konusu olmayacak ama Azerbecan dönümüze günlerde bir iktidar değişimi olur mu? Bu ayrı bir tartışma konusu. Bu olursa da yeni gelen iktidar Türkiye'yle ortaya koyacağı yaklaşımda şimdiden çalışmak lazım, göz önünde bulundurmak lazım. Beğendim. Degizli eclilerini eceleme çattıracağım ki bizim bir saattik efirimizden kardeş Türkiye'den kolağımı gafka strategi araştırmalar merkezinin rehberi profesör doktor Hasan Oktay'da Hasan bey çok teşekkürler eclilerden çok özür dilerim ki sonunda efiri beğenip terkenin. Bu mevzunu biz devam ettirecek. Feldi feldi siyasi düşüncelerin burada bu meseleyiyle bağlı Asıl ben bugün bu müttefiklik sağzı işini müdafil yiyen bir nefere de müraciv ettim ki buyurun debata gelin sabah için ve imtine ilerdiler. Görünür öz fikirlerinde ııı getiyetli değiller. Yani niye müdafih etmelisiniz? Ben başa düşebilirim. Herkes bilir ki Hasan Bey söylediği kimi bu mügavile icbar şeklinde olabilir. Iıı ama herhalde Azerbaycan hakimiyetinin mövgeyi dolma aldır. Yani mövge koyma asıl ortalığı. Azerbaycan ııı bu müttefiklik veya namesini müdafihleyenler der ki Azerbaycanı Ukrayna, Donbass veyahut da ki ııı Gürsistan'ın talihine düşar olmadan koruyor bu şeyler. Ama Azerbaycan'da iki insanların hayat terzi Gürsistan'dan aşağıdırsa neyi koruyurlar? Anlamak bir şetmdi. Bugüne gel Azerbaycan insanın, Azerbaycan devlet yetkililer, ülke başlısı veya Azerbaycan kurumlar. Yokdursa ııı ııı koca bende yoksa, kocalı da yokdursa, ahdere de yokdursa, lasın baştan başa bizim lezzetimizde değilse, kelbezere rahat yedip gelebilir miyiz? Yani herhalde bizde de hemen herhalde gara bak problemi devam etmekte kalır. Halbuki ülke prezinti demişti ki bu problem çözüldü. Staps lag oldu. Demen lag olunmayayım. Hele görülecek işlerimiz öndedir. Düşünür hem ki bizim için bir millet olarak, devlet olarak böyüğü imtihan karşıladır. Çok teşekkürler hocam. Çok teşekkürler ezilekçiler. Canlı bağlantımız burada sonuç yattırdık. Sağ olun, sağ ol hakalın. Tanrı vetenimizi, Tanrı milletimizi koruruz. Sağ olun. Bakuya tüt dünyasına selamlar. Sağ olun, var olun.