 Welkom allemaal bij dit mini-college. De scholen en universiteiten zijn alweer vijf weken dicht en voor het voortgezet onderwijs en de hoge onderwijs zal dat ook nog wel een tijd gaan duren. En intussen heeft het online lesgeven en enorme vlucht genomen. Docenten ontdekken allerlei creatieve mogelijkheden van de online tools en doen hun best om het onderwijs zo goed mogelijk door te laten gaan. En het is heel mooi om te zien wat er allemaal gebeurt. Er zijn intussen ook grote problemen. Hoe gaan we om met leerlingen die niet goed bereikt kunnen worden? De verschillen tussen leerlingen nemen toe, waarbij leerlingen die toch al moeilijk hadden in het onderwijs op dit moment ook verder op achterstand komen. In mijn eigen werk als docent in het hoge onderwijs merk ik dat veel studenten moeite hebben met onderwijs op afstand. En ik heb ze gevraagd, ja, wat mis jullie nou op meest? En dan noemen ze dingen als humor, het echte aanwezigheid met elkaar, contact met elkaar, concentratie, de sfeer in de klas. Scholen sturen inmiddels sterk op meepare leerresultaten. Ze maken zich druk over de vraag als we nu de leerdoelen maar halen. En als de hoofdvakker nu in elk geval maar door kunnen gaan, als we de einddoelen nu maar afdekken. En onder deze reflex zit een sterk instrumentele visie op onderwijs en deze onderwijs visie houdt in dat onderwijs het zo efficiënt mogelijk behalen van de leerdoelen is. En deze hele crisis roepen mij daarom de vraag op, wat is nu eigenlijk de ziel van het onderwijs? En in dit mini-college bespreek ik een aantal kernpunten voor goed onderwijs vanuit de katholieke pedagogiek. Het eerste punt is het belang van de schoolgemeenschap. De katholieke pedagogiek legt sterk de nadruk dat het op de school als gemeenschap en dat gaat in die schoolgemeenschap om ontmoeting met elkaar, om het samenvieren van feesten, om de dialoog tussen leerlingen van verschillende achtergronden. Groeien en leren is niet iets wat je alleen doet, maar wat je samen doet met anderen in de gemeenschap. En onder deze visie op onderwijs ligt een christelijk mensbeeld. De mens is niet in de eerste plaats iemand die helemaal uit zichzelf zijn eigen leven bepaalt, maar de mens is ook onderdeel van de gemeenschap, een temdiepste verbonden met God en met zijn medemensen. Het tweede kernpunt is, onderwijs is de vorming van de hele persoon. De hele persoon dat wil zeggen hoofd, hart en handen. Elke leerling elke student is iemand met een lichaam, het verstand en emoties en ook met een ziel. En dit onderwijsdoel is theologisch gebaseerd op de doorgodgegeven waardigheid van elke persoon. Goed onderwijs is dus niet alleen het optoen van kennis, ook al is het natuurlijk wel heel belangrijk. Maar bijvoorbeeld ook goede inwijsheid doorbij godsdienstlevensbeschouwen na te denken over allerlei levensvragen. Of verantwoordelijkheid leren dragen door een maatschappelijke stage te lopen. Of de moed vinden om op te komen voor een klasgenoot die wordt gepest in de klasseapp. Persoonsvorming is dus van groot belang voor goed onderwijs. Dit is een proces en dit kan niet worden afgedekt door middel van meebare leerdoelen. Het derde kernpunt is het belang van het onderscheidingsvermogen van de docent. Onderwijskundig onderzoek benadrukt hoe groot de rol van de docent is in het leerproces. Denk zelf maar eens terug aan je eigen schooltijd of studietijd. Welke docenten hebben nu echt bijgedragen aan jouw ontwikkeling? En waar kwam dat door? Bert Roeben, hoogleraar godsdienstpedagogiek in Bon, noemt de leraar een evenwegskunstenaar, die balanceert tussen persoon en gemeenschap, tussen vasthouden en loslaten, tussen traditie en toekomst. Met andere woorden het onderscheidingsvermogen van de docent is wel groot belang voor goed onderwijs. Het observeren van de klas bijvoorbeeld, het goed luisteren naar leerlingen en studenten, de sfeer aanvoelen, op het goede moment de juiste beslissingen nemen, ook bij conflicten in de klas, zoeken naar diepgang en uitdaging, maar ook bijvoorbeeld weten wanneer je stil moet zijn of stil moet staan. Tot slot. We hebben drie kernpunten besproken uit de katholieke pedagogiek, die de basis leggen voor goed onderwijs. Interessant is natuurlijk de vraag in deze tijd in hoeverre in online onderwijs deze punten al dan niet kunnen worden waar gemaakt. Ik denk zelf wel dat dit gedeeltelijk mogelijk is, maar dan wel in aanvulling op fysiek onderwijs. Ik ben heel benieuwd wat toekomstig onderzoek hierover zal zeggen. Bedankt voor jullie aandacht vanuit het stilste plekje in mijn huis, namelijk de Zolderkamer en hopelijk tot ziens.