 Ang binigay po sa aking paksa ay patakaran sa edukasyon sa panahon ng batas militar hanggang kasalapuyan. Well sa tutulang po, napakasaklao ng papik na ito, pinag-usapan po natin ay patakaran sa edukasyon na sumasaklao sa kalahating siglohalos. No, mula panahon ng dictador ang Marcos hanggang kasalapuyan kaya ipagpawmanin yung po kung magiging pahapyao ang aking pagtalakay at hindi po talaga makakapagpalalim sa maraming mga pag-guy. So mas overview lang talaga at pag-highlight sa tingin natin mga naging mayor na landmarks, policy landmarks kung baga sa education policy na humubog sa sistema ng edukasyon na meron tayong ngayon. Okay, so unfortunately hindi po ako nakapaghanda talaga ng full blown power point presentation so meron lang tayong siguro isa share ko na share screen na outline ng aking magiging discussion ngayon. So ito po, so ang patakaran sa edukasyon, sa panahon ng bataspilitar hanggang kasalapuyan. So unang bahagi ay konteksto susunod yung pagkalakay sa patakaran at pangunahin ay sa pamamagitan ito ng paghanay ng mga batas na humubog sa ating sistema ng edukasyon. So of course yung una muna pagsimula tayo sa historical context. So simula sa panahon ng dictatorship ang Marcos mula 1972 hanggang 1986. At yung context na tinutukuy natin dito, context paangunahin yung ekonomic, pang ekonomiyang context yung mga, mainly mga developments sa larangan ng ekonomiya dahil sa ating pagsusuri, mahipit na nakaugnai ang sistema ng edukasyon sa modelo ng pangpansang pag-unlad or national development na itinatakda ng estado. So para sa discuss yung ito, patalakay natin una muna yung Victoria Marcos yung yung 1972-1986 period in terms of economic development, pwede natin tukuyin yung panahon from 1972 hanggang simula ng dikada 80 bilang panahon na, itong kiniclaim din ng mga macamarcos na historical revisionist, na meron talagang panahon ng economic growth. So ito yung mula sa pagdiklaran ng Marshall o, hanggang sa dulo ng dikada 70. So ang description natin sa period na yan, more or less, siyempre nagiging very general tayo, panahon ng debt driven growth. So naging globally, naging maluwag, access to foreign debt nung panahon ng Marshall o in the early 1970s at kung baga si Sinong Gaban ito ng Rahimeng Marcos o umutang ng malake, dahil yan lumobo ang foreign debt. At ginamit ang utang na ito upang ponduhan ang public infrastructure. So merong kung baga, ngayon ang tinatawag, parang ikebalit nyan something like build, build, build. So may public infrastructure program. Tapos pagsubsidize sa mga domestic industries, agriculture and so on. So nagkaron ng malaking role ang estado sa pagsubsidize at pagpabor sa domestic production in industry and agriculture. Pero alam din natin na sa panong yan ay namayod pag at namayan yung tatawaging crony capitalism. So of course ang mga halimbawa nyan sa pagdiklarap lang ng Marshall o ay ginamit na ni Marcos ang kanyang puder para huelagawa ng mga negocio, ang tinatawang oligarchs sa lumanglipunan, habang itinatatag niya ang kanyang bagonglipunan. So ang pinaka notable example nyan of course yung pag-agaw sa mga negocio ng ABSCBN, ng ABSCBN ng mga lopes, ang ABSCBN, Meralco and so on. At pagbigay sa kanyang mga crony. So the notable crony is being Roberto Benedicto, yung fraternity brother at classmate sa law school ni Marcos na naging isa sa mga pinaka malapit na crony na nag-facilitate sa pagbukas ng mga Swiss Bank accounts ng Marcos Koppel. At tight before the declaration palang ng Marshall o ay nagpatago na sila ng kanilang ninaakaw na yaman sa mga Swiss Bank accounts. So yan si Benedicto, example ng malinoan example ng crony, tinaikover niya yung ABSCBN, Meralco and some others. Tapos eventually, in-establish yung monopolyo sa pangangalakal ng azukal, both the domestic market and importation of sugar. At merong buwiz o levy na ipinataw din sa pangangalakal ng azukal. So kaya napakalaking yaman ang nakoncentra sa kamay ng croning si Benedicto at si Marcos. Ganon din yung isa pang famous example ng crony capitalism yung sa kaso didan din Kohanko at pag-establish ni Marcos ng coconut ng monopolyo sa importation, well sa trade and exportation ng cobra. So alam natin yung famous Coco Levy fund. Isang basically buwiz na pinapataw sa pangangalakal ng cobra. Na sa control ito ni Dodding Kohanko, ginamit niya para eventually may take over ang item coconut planters bank, San Miguel and many others. At hanggang ngayon, practically hindi pa talaga natatapos ang guento nito. Okay, so yung merong pag-unlad nung dikada 70, tapos nakadipendi ito sa utang, foreign debt in particular murang utang, ngunit hindi naging sustainable, it is ang malaking factor yung cronyismo. Corruption cronyism. Tapos 1983 pumutok yung debt crisis at hindi na nakabayad o nag moratorium sa debt payment in other words nag default ang Pilipina sa pagbabayad ng kanyang mga utang, nagkaroon ang matinding economic crisis, up to that po ay pinaka matinde since the post-war period. So ang nangyari nga ay pumaso kang IMF at nagimpose ng mga structural adjustment na tinatawag na condition sa pagpapautang. So kasama dito ang yung mga patawagin natin ay mga panimulang free market or neoliberal reforms. So kabilang dito yung privatization and deregulation. Tapos noon, nagkaroon of course, isa sa mga factors din yung matinding economic crisis kasabay nito yung matinding political crisis buonganang pagpastlang kay Nino Iaquino. So yung kombinasyon yan eventually ay nag-resulta sa up-pricing ng EDSA na nagpabagsak sa Dictadoriang Marcos. Tapos noon, yung post-EDSA republic. So nakabatay sa 1987 Constitution. In terms of economic policy, matutukoy natin yung panahon ni Corazon Aquino. Bila actually pagpapatuloy nung structural adjustment, pangunahing priority pa rin ng Aquino Administration ay makabayad ng utang. So parang austerity ang isa sa mga tanda ng patakaran ng gobierno sa pagbabadgyet at tiba pa pag-implementasyon ng privatization at deregulasyon. Yung maraming mga crony corporations na tinik-over ng gobierno sa ilalim ni Marcos, yung mga naluge na may mga state-back or sovereign guarantees, kaya dumami ang mga government corporations na essentially mga non-performing assets, sinimulang iprivitize sa panahon ni Cori. Tapos mula panahon ni Ramos hanggang duterte ay panahon na ito ng tatawagin natin ng globalization di neoliberal. So yung pagpapatupad ng mga patakaran ng pagakit sa foreign investment, pag-depend di sa foreign investment para sa economic growth at para mangyari ito kailangan ng full-blown pre-market reforms. So yan na yung privatization, deregulation, and liberalization. So sa panahon ni Ramos, yan yung panahon ng pagpaloob ng Pilipina sa GATT, WTO. Nag-tuluy-tuluy ito, so more or less may continuity in terms of economic policy. Actually mula panahon ni Ramos hanggang panahon ni Duterte. Pwede yung sengpre malawak na masakalaw na panahon yan, pwede yung pang i-subdivide ang mga panahon yan. For example, yung effecto ng 1998 Asian financial crisis, yung fiscal crisis na deniglaran ni Arroyo na maagang bahagi ng kanyang term. Tapos yung implementation ng mga sa mata ng IMF, World Bank, at syaka ng global finance ay mga positibong reforma sa ekonomia, including imposition ng WATT at expansion ng tax base and so on. Pag-exit ng Pilipina sa IMF, supervision by around I think 2007 ba yun? Tapos ay na, tuluy-tuluy na implementation ng privatization, deregulation, and liberalization mula panahon ni Gloria hanggang panahon ni Duterte. Pwede pa natin sabihin na ang kakaiba sa panahon ni Duterte ay yung panonong balik ng isang forma o isang anyo ng crony capitalism. Ibig sabihin yung lantarang paggamit ni Duterte ng poder ng estado para paburan ang kanyang mga crony. Klaro yun sa kaso halimbawa, well paburan ang kanyang mga crony or literally pasara ang negotiation ng mga kaaway katulad ng ginawa sa ABS-CBN. At yung pagpabur naman sa crony malinao sa kaso ni Dennis Uy, yung pag-award ng third telecommunications franchise kay Dennis Uy, at siguro most important para sa kanila yung pagtiak na mapasakamay ni Dennis Uy ang control sa malampaya, sa malampaya pipeline in particular. Talagang para sa kanila, nakikita nila ang halaga nito sa future development ng energy resources sa West Philippine Sea, Susi, literally ang Susi dito ay kung sino ang may control sa malampaya pipeline. Okay, so may mga, in other words sa panahon ni Duterte, nakikita natin yung paning umbalik ng crony capitalism. Okay, so ganyan yung broad economic context mula panoho ng dictaduri ang Marcos hanggang post Marcos or post EDSA administrations. So essentially post EDSA administration yun yung full blown implementation ng neoliberalism pagbubukas ng ekonomia sa foreign capital, foreign trade, foreign capital, foreign investment. Ganyan ang general context, so may major na transformation sa ekonomia, ano ang pano mailalapat, pano lumalapat dito ang patakaran sa edukasyon. Very generally maari nating simulan ang pagtalaka sa patakaran sa edukasyon sa mga mahalagang mga, naging policy recommendations, parang mga landmarks in economic policy recommendations at parang ang starting point ng discussion dito ay yung mga naging either mga comite or mga bodies that were formed by the executive or by Congress. So ang unang babangiti natin ay yung presidential commission to survey Philippine education na binuuni Marcos nung 1969. So ito inatasan magreview sa buong educational system at sa layunin na matiak na nakapagaang bag sa national development ang sistema ng edukasyon. So malinao na ang mandato ay tiyakin ang mas mahingpit na pag-upnay o pagkakatali ng educational system, ang system ng edukasyon sa national development goals. So ganan yung naging mandate ng Philippine commission to survey Philippine education. Actually, nga kong available. Well, mukhang mahirapanapin. Ang main, siguro ang main point, maraming mga recommendation ang Philippine commission to survey Philippine education including dito palang yung pagpapahaban ng basic education cycle ang dito na yan. Actually, yung mga paggamit ng mother tongue sa medium of instruction na rin yan. So actually, maraming mga recommendation na iniimplement ngayon ay binabangit na dito sa 1969, Philippine commission to survey Philippine education. Pero ang pinaka priority na maaring hi-light dito ay yung sabi niya pang nga ilangan daw na ang educational system ay makapag-develop ng mga middle level skills na kinakailangan para sa national development. So meaning to say na ilangan daw palakasin sa ating educational system yung technical and vocational education. So yun yung isang diniin niya. Sabe parang ang masyado adaw ang emphasis at to that point ng educational system sa pagproduce ng mga college graduates in liberal arts, commerce and so on. Pero kula sa technical and vocational skills na kailangan ng workforce for national development. So that's 1969. Tapos ang sunod na pwede nating banggitin yung post ed sa nato post 1987 constitution yung binoon naman nito ng Congressional Commission on Education or EDCOM. So ito again another comprehensive study and review of the educational system. Ang mga recommendation ay nakatuon sa, well among others, marami rin masaklao, pero among others ang isa sa mga mayor na tulak nito ay trifocalization. So di ko nabanggit presidential commission to survey Philippine education, sabi niya kailangan daw ng isang integrated educational system, isang buok. Kaya ang isang naging resultanon ay pinailalim ang buong system ng edukasyon sa Department of Education, Culture and Sports or Ministry of Education, Culture and Sports. Ngayon sa isa sa mga mayor na recommendation ng Congressional Commission on Education yung tinataw na trifocalization na mas mainam daw kung makaron ang malinao na division ng focus ang gobierno sa basic education, higher education, technical and vocational education. Tapos sa 1991 EDCOM, tapos ang next major policy making body na binuo, ito naman sa panahon na ito ni Estrada, President Joseph Estrada, 1998 yung presidential commission on education reform. So ito sabi niya almost a decade after the EDCOM, i-review natin mule. Ano ba yung mga napatupad at ano yung mga kailangan pang ipatupad? So dito, actually binalikan pa rin na sa EDCOM din naman ito actually yung pagpagdagdag ng mga taon, pagpapahaban ng basic education cycle. So binalikan mule ito sa presidential commission on education reform. Tapos isang diindin ng presidential commission on education reform ay yung rationalization daw and modernization ng higher education. So parang ang isa sa mga diniti nila yung in terms of financing of education, ang estado ay kailangan daw magfocus sa patna pagpondo sa basic education. Samantalang yung higher education kailangan irasionalize. Ibig sabihin, pigilan yung pagsulput na parang kabute ng mga state universities and colleges. Tapos mag-implement ng cost recovery model for higher education. So yung privatization and commercialization ng higher education. So yan ang ilan sa mga diin sa presidential commission on education reform. Ngayon, yan ang mga recommendation, paano na translate ang mga recommendation na ito sa realidad in terms of implementation? Nagkaroon ng series of legislation ang babangiti natin ang mga pinakamayor. So batay sa, ang isa sa mga malino na binunga ng PCSPE recommendations ng panahon ng Dictadorian Marcos ay ang Batas Pampansatus Ritu or Education Act of 1982. So dito yung batas na naglinaw na sinasaklao ng DEX or MEX, Ministry of Education and Culture in Sports ang saklao niya sa buong public education system. Naglatag din ng mga patakaran para sa private educational system, essentially one of deregulation. May sariling karapatan ang private educational system, especially in terms of tuition fee and financing and so on, as well as yung curriculum, et cetera. Pero isa ring malino na priority dito yung pag-develop sa technical and vocational education. So ito yung Education Act of 1982. Tapos, of course, nangyari yung EDSA Revolution and with that, the 1987 Constitution. Sa 1987 Constitution, kung titigda natin ang Education Policy, malinaw doon ang, well, may malinaw na ilinlatag doon, first of all, the important thing to highlight among others, yung patakaran ng free public education up to high school. So isang ilatag yung ng malinaw na malinaw na mandato ng 1987 Constitution. Isapang nandundin yung education bilang priority, na tinatakda bilang priority, kilangangang highest budgetary allocation to education. So naka, ano rin yan, nakatakda, tinatakda ng 1987 Constitution. So nangmahalagang declaration ng patakaran ang 1987 Constitution. Tapos, after that, ito na yung mga ilista natin ang mga mahalagang legislation na hinayelangan para mapatupad ang mandato ng 1987 Constitution. So ang hinayelangan natin dito, Republic Act 6655, the Free Public Secondary Education Act of 1988, dahil nga may mandato sa Constitution for the first time, na kailangan maging libre ang education up to high school. Yung nang nakasaad sa Constitution, libre hanggang high school, tapos mandatory ang elementary education. So RA6655, ito yung batas na nagnasionalize sa lahat ng mga government high schools. So whether it's national government, local government, technical and vocational schools, mga high schools at state universities and colleges, ay pinainalim lahat sa Department of Education, Culture and Sports na nationalize. Date, wala talagang systeman ang public high school sa pangbansang sa klao. Meron mga technical vocational schools, meron mga schools na pinutap ng barangay o ng local government, city, municipality, province. Pero ang pondo galing sa local government. Atiba pa. Dito pinainalim lahat sa Department of Education at nagkaroon ng legal mandate para magtatag ng mga karagdagang public high schools. So mahalaga ang legislation na ito. Republic Act 6728, Government Assistance to Students and Teachers in Private Education Act of 1989, at yung amendment dito, RA8545 Expanded Gaspe Act, 1998. Again, in fulfillment of the mandate of the 1987 Constitution na kailangan maging free or at least accessible ang high school education. At may, dahil may pagtilala na pulang pa ang bilang ng mga public high schools para mabigyan talaga ng full access or easy access ang malaking bilang ng populasyon. So nagpatag ng sistema ng public subsidy sa mga private high schools. Ito yung batas na nag-establish ng sistema ng education service contracting at saka mga vouchers para sa private high schools. So mag-supplement sa tuition na binabayad yung budget mula sa gobierno. Okay, Republic Act, banggitin din. Ah, sige, mamay ako na ba banggitin pala. Tapos, banggitin din natin ngayon yung Republic Act 7722, the Higher Education Act of 1994. Ito yung batas na nag-establish CHED, Commission on Higher Education. Implementation na ito ng EDCOM recommendation na trifocalization. So kailangan may hiwalay na ahensyan ng gobierno na nangangasiva sa higher education para mapahusay dahil ito. So ito yung CHED Law Higher Education Act of 1994. Tapos, soon after, halos magkasunod Republic Act No. 7796 yung batas na nag-establish sa TESDA. And then Republic Act 9155 Governance of Basic Education Act. So pagpapalakas naman ito sa Basic Education. So ito yung nag-establish sa DEPED, so kaya naging Department of Education na lang siya para mag-focus na. Tinanggal yung culture para mag-focus daw talaga sa Basic Education ng Department of Education. Tapos isa sa mga key features ito ay yung tinatawag na Principal Empowerment. Nili now actually yung mga roles ng Principal, School Level, District, Division, Region and so forth. At may pagdidiin sa tinatawag na Principal Empowerment. And then after that, ito na yung mga pagpapatupad sa recommendations na actually as early as 1969 or nearly four decades earlier ay nirerecomend na yung pagpapahaba ng Basic Education cycle. So sa panahong ito na lang, iniimplement ang mga recommendation na unang binanggit ng mga nakalangtikada na yun, in fact, before Marshal Lopa. So ito yung Kindergarten Act of 2012, R810157, dinawang libre at universal ang access to Kindergarten Education. And then, soon followed by the Enhanced Basic Education Act of 2013, actually ito yung Republic Act 10533 K-12 Law. So yun nag-establish ng K-12, so dinagdagan ng dalawag taon ang high school. So ngayon mayro na tayong junior high school, senior high school, six years pa rin ng elementary tapos mayro ng Kindergarten, K-12 Law. And then finally, yung isang inakahuling landmark na batas ang Republic Act 10931 Universal Access to Quality Tertiary Education Act of 2017. So ito landmark in the sense na ginawang libre ang tertiary level education sa State universities and colleges tapos may provision din para sa subsidy sa mga nagaaral sa Private Education. Okay, so yun po ang mga mayor na patakaran at siguro isang magandang idein dito ay bahagi ng layunin ng mga batas na ito ay iangkop ang sistema ng edukasyon sa mga pangangailangan ng ekonomia. So sa particular, mula 1987 ang naging diin ng pangbansang gobierno ay ang pagbubukas ng ekonomia yung tinatawag na globalization mga batas na ito ay naglayong iangkop ang educational system, both the level ng curriculum, kahit sa usapin ng funding, financing, management ay iangkop din ayun sa mga principio ng privatization, deregulation, and liberalization. So yung pagbabawas ng State subsidy lalo na sa higher education, yung pag-encourage ng, kung panggusapan natin financing, yung pag-encourage ng cost recovery, yung generation ng sariling mga income, I think alam nyo ito lalo na sa UP, familiar tayo, kung paano, actually sa mga parang pinayo nil dito yung UP, with the, nangtawag natin dyan, yung socialized tuition fee scheme, that was in the late 80s pa. So as against yung free or almost free datin higher education, yung napakababang tuition, pero nga nabaligtad yun through this universal access to quality tertiary education act of 2017. Huling bahagi ay naisko lang pagdihinan na bagaman generally ang trend ng education policy ay iangkop sa direction ng national development ng gobierno, na ibukas ang ekonomia, makapangakit ng foreign investment, pagdihin sa, pag-attract ng investment particularly in export-oriented manufacturing, at syaka sa service sector, so malinao na yung direction ng mga patakaran ito ay para makapag-produce ng graduates para sa ganung tipo ng ekonomia. Ay kailangan hindi-indi natin na habang may ganyang mga patakaran ay narundin ang paglaban at mga tagumpay ng mamamiyan para sa pabansasi ng tipi ko at pangmasang education. Ano ang ibig natin sabihin dito? Well, first, especially mula sa context ng batasmilitar kung saan sinupil ang legal at democraticong pamamahayag, pagkilos ng mamamayan, so pinagbawa lang mga union, ang mga student organizations, and so on. Pero actually, malaki ang naging papel ng pagsasabatas ng Batas Pambansa 232 or Education Act of 1982 sa muling pagsigla ng kilosang kabataan at estudyante at ng kilosang guru, kilosang mga guru at kawanin. In fact, ang sarili kong organization, Alliance of Concerned Teachers na itatagyan ng 1982, isa sa mga unang mayor na kampanya nito ay ang kampanya kontra sa sabatas ng Education Act of 1982. Ganundin ang maraming mga student-activist organizations ngayon. So yung paglitaw ng student-activist movement and teacher-activist movement, bunga ng pagtutol sa pagpatupad ng mga nabanglit natin so-called reforms sa educational system. Tapos, isa pang pinaglaban at pinaglalaban ng mga kilosang ito ay yung sa pinang Libre Education. At masasabi natin na kung babalika natin ng mga patakarang ito, makikita natin ang effecto ng pagkilos at paglaban para sa Libre Education. At makikita na natin sa 1987 Constitution, pagpapaloob ng mandato ng Libre Education hanggang High School, so isang mayor na tagumpayan na tulak na rin yan ng demand for free education, punay na pangmasang education. Yung High School hindi lang dapat para sa mga pagbayad sa Private High Schools, it should be provided by the state. Ganundin sa, kait sa, for example, sa Gaspe lo, nakapaloob sa mga provision ng Gaspe o yung pagsubsidize ng gobierno sa Private Schools, yung isang requisito doon ay kailangan para makatanggap ng Gaspe, kailangan yung mga Private Schools yung tuition finila, 70% ay kailangan iallocate sa sueldo at beneficion ng mga guru, 20% para sa improvement ng facilities, and then the rest, yun pwede nilang tubo. So again yun, masasabi natin concession sa mga demand at paglaban ng kilosang guru. And then finally, itong Universal Access to Quality Tertiary Education, actually ito, kubabay-bay natin ang mga rekomendasyon sa pinakamataas na level dito. Balikan natin yung, mula PCSPE, COSED, hanggang PCER, talagang ang General Direction of Policy Recommendations at mga batas ay bawasan ang state subsidy sa higher education. So mas-commercialization ang Direction, gunit ito kabalik taran. So malaking tagumpay ito, dahil dito full subsidy of government to tertiary education in the state universities and colleges at malaking subsidy sa private higher education. And of course, hindi natin masyadong dinetallyo dito, yung mga laban kaugnay sa wika at kasaisayan, yung kaugnay sa paggamit ng wikang pambansa at mga wikang local o regional. At yung ongoing struggle pa rin para sa pagtuturo ng kasaisayan, whether yung kasaisayang may makabayang bespektivo o yung kahit yung pagtuturo ng history mismo ng martial law. So hanggad do na lang po muna ang aking pagtalaka. Maraming salamat po.