 Najaar stormen deel twee. Zes novellen van Marcellus Emans. Deze die bevolkt opname is vrij van auteursrechten. Opname door Anna Simon. Zes novellen van Marcellus Emans. Opname vijf. Najaar stormen deel twee. Toen Upergen de volgende morgen ontwaakte, liet het geelachtig Catoene Gordijn voor zijn venster, zegt zijn vaal schijnsel door, als zag zijn kamer in een nauwe straat uit, waar hoge huizen de stad Dampen gevangen hielden, en de zonnestraanen het binnendringen beletten. In de gang was het nog volkomen stil. Buiten verstoerde alleen het getield ter vogels de landelijke rust. Haastig en gedruisdoos kleden hij zich aan, sloopt toen op de tenen, de bovengang door en de trap af. Op de gesloten voordeur stak geen sleutel, met het tuin door als slechts van een grendel voorzien. Hij opende ze voorzichtig en was buiten. Frisse herftlucht streeelde hem het gelaat, een doorschijnende nevel voorspeelde een heldere najaarsdag. Een blik achter zich werpend trof hem de saaieheid van het gepleisterd huis achter de zware beukenboom verscholen. Hij begreep waarom hij gisteren avond gehuiverd had, en verwonderde zich niet meer dat wandel heen zulke een blik en gelaatskleur had. Het leven moest duf en zwaar zijn in die beneden kamer. Met haar zwart groene luiken staarde ze hem tans niet minder somber aan dan de vorige avond met haar donkere ruiten in dofgroene kozijnen gevat. Hij wilde weg, naar buiten, alleen zijn met de natuur, ontwaken uit een zware slaap vol bangerdroomen. Zodra hij uit de lage, vochtige tuin, door het hek naar het zandge paddels opgeklommen, dat met een weide boog op de straatweg uitmondde, lichte hij de breed gerande hoed af, opdat de ochtend wind hem door het dikke haar zou spelen. Toen haalde hij diep adem, dat het bloed hem de adren zwellen en de wangen gloeiendeed, richtte het vieren hoofd uitdagend omhoog en weer per blik in het rond. Hem was de morgen en al het genot dat hij beloofde. Hem was de natuur in haar rijke najaarsdos. O, herfst, tijd van kleuren, boven alle jagentijden had hij uw lief. De lente had hem rijke beloften gedaan en de zomer had ze vreed geschonden. Gij beloofde het niet, maar gij kust hem op het voorhoofd en zijn krachten herleven. Gij lacht hem in de ogen en zijn levenslust ontwaakt weer. Gij ontvoudt hem uw schoonheid en hij vindt een doel in zijn leven terug, een wezen om lief te hebben, een godin om te aanbidden. Nee, hij was nog te jong om nu reeds alle hoopvaar wel te zeggen, te krachtig om te verdwijfelen, te gezond om de drang van het leven te weerstaan. Daarom wilde hij zijn als gij, frisse, verkwikkende herfst, voor wie de gloed ter jeugd uitgedoofd, de baarensween zijn vergeten, en die in zijn levenskleurenspel een kalm genieten vindt. Rijn als uw sterkende adem, geen hartstocht in de boezem, zo wilde hij leven voor de kunst, voor de enige liefde die ons nooit begeeft. Toen hij zich alleen zag op de lange weg, dacht hij bijna hart op. Dwaars die ik was, verkwijnend in een duffe kameratmosfeer, huizen knockend tot enig uitzicht, soms over pijzingen tot enig gezelschap, schenkt een eindeloze wanhoop haar één seconde aan mij weer. Waarom die genoten, wat zij zelfde, de aangebedenen, mij niet weigeren zou? Met immervlugge, veerkrachtige herschreden, liep hij voort. Het dorp lag al ver achter hem. Na alle zijden bood de natuur milde haar schatten aan. Eerst waren het kleine tuinen, toen grotere hofsteden, die aan beide kanten de straatweg begrensten. Het eenzame landhuis met zijn gesloten luiken slijmerde nog in zijn laatste dos van donkerrode wingert en helgroene begronia met vlammende kelken. De kronkelende paden rond de kleine vijvers verbijden onder de verdorde bladeren de werkzame hand die hen reinigen zou, totdat zij een blank tapijt geleken dat het krokkettenlandschap voor de voetendermeesters had uitgespreid. De bruinrode kolius vulde het bed waarin de bonte geraniums hadden gebloeid en de bescheide maandroos bloosde voor het laatst. Weldra maakte de sierlijk aangelegde parken voor de vierkante akkersplaats, waar de grouwe aarde in diepe voren omgeploegd van de lange arbeid rustte, of het winterkoren haar met een dondsbedekte, fijn en zacht als het ontluikend vlas om een jongelingskin. De blauwachtige rode en dofgroene boerenkolen stonden er in lange rijen aan ingeschaard en tussen de geschoren heggen legde de kroten lange rode strepen als van donkergeronnen bloed. Hier was het vooral dat de herfst zich gelden deed. Als een parelgrijs vloers sprijdende nevelen zich uit over velden en wijden, tot diep in de horizon, waar zij in een blinkend waas het hemelgewel verbonden aan de aarde. Lang streden zij met laage zonnestraden die zijn het oosten tot een goudbruine glans ineen smolten en in het dichtgebomte tot bleke bundels samenpakten, die roze gekringentekenden op de perpere grond. Maar zegenvierend reest de zon omhoog en als de dampen bleke schimmen gelijk volgden om haar te bestrijden, juig zij ze aan de blauwe hemel uiteen of braks in een regen van diamanten die wonkelend neervielen op de aarde en met duizenden kleuren blonken aan elke halm van het gras en elk blad van het kreupelhout. Dan trokken zij in de bossen terug, klemden zich in kille omhelzing aan de staat gekruinen van beuken en eiken vast en zonken als donkerblauwe sluyers in de diepe schaduwen van het somber dennerloof en van het dichtst struikgewas neer. De hoek daar smotten zij weg voor de zonnengloed en als de toppen, donkergeel en rossig bruin van ouderdom, onder de kussen van de scheidende zomer huiverden, schudden zij de koude tranen af als een regen van schitterende edelgesteenten. Tanz straalde de natuur in volle pracht van verven. Met de laatste stuiptrekking van haar machtig leven verenigde zij nog eenmaal de tinten van allerjaargetijden zo'n onbeschrijflijk schoongeheel. Aan de hemel paarden zich het roosig waasdaar lente aan het lichtend zomerblau. Twaimelt de plataanen nog het vrolijke groen daar jeugd lag en de lange warmte het frisse speurietarpijt met een dons van witte bloesems had bedekt, was de pijnboom reeds in zijn somber wintergewaad gehuild en gloeide zijn kronkelige stam als in het roosig schijnsel van de vroege winteravond. Root bruin mijmerde de kastanjeboom naast de zilveren gielgevlekte berk. Donkergroen goudstraanend uit de verdorrende bladspitzen, de beuk bij de karmozijne Amerikaanse eik. In het fletsgroene gas lag het afgevallen blad in bonte kleurschakkering te sterven en bij het zwartgemarmerd blad van de getande estdoorn gloeiden de vuurige bessen van de hulst op het glimmend gebladerte. Lang had haar natuur hem afgewezen, de machtgeheersig die het eerst aanzoek had gedaan om haar hart, maar nooit als zij van haar zijde geweken. Ze had hem vergeten toen ze zich in de armen startte van haar eerste warme liefde. Ze was hem blijven vergeten toen haar liefde dood en haar schoot in vruchtbaarheid zwillende was. Ontwaakt uit het levensdroom had zij hem tans herkend aan haar zijde. Zij riep hem toe dat haar hartstocht gestorven was en zij geen liefde meer begeerden, maar hij achte haar woorden niet. Zij wees hem haar gerimpelt gelaad en haar vervallen lichaam, toch hij lette er niet op. Streng en ernstig hield hij aan. Hij had gezwoorend te zullen bereiken en voor die wil boog ze eindelijk het vieren hoofd. De laatste bruidigom zou komen en nog eenmaal wilde zij zich tonen met al de schatten die zij bezat. De sluier van blank en nevelen op het hoofd met zilvere herfstraalen vastgehecht, viel golvend nedig op het statige kleed van zonnestralen geweven met blauwe weerschijnen in de diepe plooien. Onderaan hechten zij een rand van diamanten, de eerste stenen die zij had met mint, toen haar jongvrouwelijk oog nog slechte tranen kende van wilde en genot. Op de borst gloeide een roze grammatist uit lauter bloesumtint geboren. Zij had er slechts één meer, al de anderen waren geborsten, verstoven, wijd en zijt. Van de helderes smarachten, die haar als jonge moeder sierden, hadden zij er meerdere bewaard en die reeg zij nu samen tot een snoer dat driemaal haar hals omslingerde. In haar oren hing zij een turquoise en een sappier, de één melkblauw als de hemel van haar lentemorgen, dieper getint de ander, aan het ernstig azuur van haar middag gloedgelijk. Twee donkere stenen bleven over voor het grijnsend haag, de robijn en de topaas, de bluurige traan waarmee zij de korte lenteleus had geboed in het pijnlijk vrucht te dragen en de hete stempel, die tans de najaarsdag op haar voorhoofd had gedrukt, terwijl zijn stervende gloed haar had afscheid op de kaken kusten. Nu wirp zij met vrouwelijke eidelheid een laatste blik op het beeld, dat zij in de effe waterspiegel ontwaarde en wachten haar meester af. Zij vreesde hem niet meer. Zij had des levens lust gekend, des levens smart geleden. Haar lachte geen hoop meer toe, geen angst beklemde meer haar hart. De sombere bruidigom had gezegervierd. En als de laatste najaarsson aan de horizon onder zal zijn gegaan, snelt hij aan op de vleugelen van de storm, vooraf gegaan door heel zijn machtig air. Huilend zullen zijn trawanten over de aarde heenjagen en zich legeren om de bruit. Dan zal elk, die in het voorbij gierend zijn koude lippen op haar voorhoofdrukt haar een klein noot van het lijfrucken totdat zij naakt staat, bevend van koude, beschaand en machteloos. En als hij eindelijk zelf verscheint om de stervende met zijn armen te ontklemmen, zal hij in de lange huwelijksnacht zijn bruidsgeschenk haar op het marmre voorhoofdrucken, een diadem van pleke op palen. Nog doorzij het kleurrijk bruidsgewaad en vonkelden zij van eidelgesteenten, toen onze wandelaar haar aanschouden. Die kleurenpracht streelde zijn kunstenaars oog en verhelde de sombere duisternis die er in zijn hoofd had gelegenet. Hij genoot het heerde tafereel. In het vorige morgenuur was er niets dat zij genot verstoorde. Rust laapt de velden en op de bossen. Van de hemel daalde lauter vrede neer. Een zacht gechilpt trilde nauwhoorbaar door de lucht en het verre gedruis van een ontwakende wereld verhoogde slechts de kampte van de ochtendstond. Zodra hij een zijpad ontdekte, verlieed hij de rechte straatweg en dronk met zoet verlangen, als of een aangebede vrouw haar armen hem opende, dieper door in het heiligwilm der natuur. Hier vond zijn schildersblik schat op schat. Nu eens was het een rood gedakt huisje, verschoonende zijn het hout met een moestaantje ervoor, waarin de hoge boon aan de staken verdoorde, terwijl de zwellende kolen als reuzachtige bloemknoppen uit de bodem tevoorschijn kwamen. Het blauwe verschied dat met fijne tinten door het gebombte heenspeelde, legte zoek een zachte, vrede lievende stemming over het geheel, dat het hem speed geen palet en penseel te hebben om zich aanstond aan het werk te kunnen zetten en die indruk van rust en tevredenheid in lijnen en kleuren terug te geven. Danweer kreeg hij op een heuvelrug eensklaaps arnhem in het gezicht. Op de bruine hei voorgrond dit zielijk bosje van sombere dennen, afgewisseld door een enkele deeste berg. Daarachter een blinkend stukje rijn dat de groene betuwen met haar gaas- en nevelsluier begrensten, en tegen de gloeiende morgenhemel de rookende stad in fijn grijze dampen gehuild. Het meestechter trok het ernstig bijna eentonig hijgezicht hem aan, onmetelijke ruimte uit te drukken door middel van die wolige bruine bodem, die gelijk een golvende zee zich naar de horizon uitstrekte, immer blauwerwoordend tot hij zich oplost in zilvere nevel en in de hemel scheen te verdwijnen. Een enkele blaugroene pijnboom met hoog uitgespannen kroon zou bij het stroomend beekje onder hoge biezen verborgen de nodige kracht aanbrengen om het doek te verdiepen. Er was iets groots in die eenzaamheid dat hij machtig aantrok. Op een kleine hoogte zette hij zich nedig om in gedachten het tafereel dat hem voor de geest zweefde te ontwerpen. Hij schetste, hij werkte het uit en kon er niet meer van scheiden. Hij bleef er zo lang zitten tot hij in gepijzen verzonken een ander beeldweer zag waarvan hij eveneens niet had kunnen scheiden toen hij het geschetst had. Een vrouwenkopje met blanke rozen op het marmerkoud voorhoofd, een wit kussen onder het doodsbleek gelaten. Het was voor de eerste maal dat hij er zonder bitterheid aan kon denken. In de aanvang had hij gemoord de vuistgebald tegen de onzichtbare rover van zijn geluk en heel het mensdom vervloekt onder het hij waande dat er niemand leed zoals hij. Nu was er vrede in zijn ziel neergedaald. De dageraad van een nieuw leven doortintelde de sombere nacht. Aan het verloren geluk dacht hij met de stille weemoed waarmee de herfst de vervlogend mijmaand betreurt. Het was hem of dit aanmiddig beeld van vlekkeloze liefde zijn gehele toekomst heiligen zou. Of de reine ziel die van het leven slechtste lentegeuren had ingeademd en met kinderlijke schaamte was heen gegaan toen het lichaam krachtige voedselvoeg tans als een engel boven hem zweefde en op zijn arbeid zegenend zou neerder zien. Dan was het immers niet waar dat hij haar verloren had. Dan kon hij haar aanbidden als vroeg en zou zij komen op de geluid van zijn stem en in zijn ziel te vredenheid wekken. Zo pijnste hij lang totdat de frisse lucht hem overeind deed springen en hij verder dwaalde door velden en bossen, over heide en wij. Toen hij hongerig werd, ad hij een hartstuk tarwebrood in een kleine hut, spakken met de vrouw en lachten er met de kinderen tot het zij allen de vrolijke manier een welgemeen tot weerzins toeriepen. Twee uur had de kerklokker eens geslagen voordat hij luchtig van hart en het hoofd vol plannen in het dorp terugkeerde en weinige minuten later de openstaande voordeur van Wandelheims woning binnen het gat. In de gang viel zijn eerste blik of fokken die in een luchtig zomergewaad dat de gehele kleurgammer van grijs tot geel vertegenwoordigde de linneproek vol ver vlekken voor een geopende kast op de knieën lag. Tegelijkertijd hoorde hij een vrouwenstem uit de achterkamer roepen. Brei mij alles wat het onderste plank ligt. Zodra vokken hem bemerkte, sprong hij op. Waar helemaal, Tony, waar ben je toch de hele morgen geweest? Ik heb je eerst gewacht, toen gezocht, eindelijk in het dorp naar je gevraagd, waar nergens was een spoor van je te ontdekken. Uppergen begon nu een geestriftige beschrijving van de heerlijke morgen die hij had doorleefd. Met een in moest hij ophouden omdat zijn vriend hem de hand op de arm legde. Vokken had de stem van mijn vrouw Wandelheim weer vernomen, die voeg waar hij bleef en antwoordde. Ik kom te stond, mevrouw. Tony is te gevonden. Hij beschrijft mij zijn zwerftocht. Toen verschelen kleine wipneusjes het vokken zo bekoorde aan de deur van de achterkamer. De heldeblauwe ogen richten zich forsend op Tony, en Berthe voeg vergunning om te mogen toeluisteren. Met genoegen zeiden te schildig, en menen dat van harte, want hij voelde zich te gelukkig om niet iedereen garen in zijn stemming te laten delen. Daar stond ging hij met zijn verhaal voort, beschreefde weg die hij genomen had, vertelde waar hij had gerust, schilderde de vergezichten en de boomgroepen, de kleine boerenwoningen en de grote buitenplaatsen waaraan hij voorbij was gegaan. Wanneer Berthe niet dadelijk raden welk park of welk uitzicht hij bedoelde, riep hij zijn vriend te hulp en voeg hem of hij die heerlijke landstreek niet reeds tik was had doorkruist en alles beter bij name kon aanduiden. Vokken had er echt er ongeveer niets van gezien en keek dus iets wat verlegen, terwijl hij mompelde. Ja, ja, ik weet wel wat je bedoelt. Ach, er is een heerlijk land hier. Tonis pleide stemming was nog lang niet bedaard toen hij zijn reis verhaald ten einde had gebracht. In plaats van moeheid schenend dat de lange wandeling hem in tegendeel verhoogde levenskracht had geschonken. Waren de dag niet reeds zover gevoordelijk geweest, hij zou ongetwijfeld naar palet en penseel hebben gegepen om een naar landschappen die hem voor ogen zweefden en waarvoor hij in gedachten de terasienne en ocher tinten ritgetempert had met weinige penseelstreken op zijn schetspapier te vestigen. Hij had behoefte aan werkzaamheid, inspanning, vermoeienis als het mogelijk waren. Daarom nodigd hij zijn vriend uit op het billiard hun er krachten te gaan meten in de tijd die hem voor het etensuur overschoot. Weer kwam dezelfde verlegen uitdrukking op vokkes gelaten voorschijn, terwijl zijn goede zwarte ogen van Tony naar Berthaat wilden. In die neid vooruit geweten had, dan zou hij natuurlijk heel gaarne, maar hij had gisteren met vrouw Wandelhem overgehaald tot een grote wandeling en haar beloofd op zijn beurt vandaag in enige huizelijke zaken behulpzaam te zijn. Tony zou dus inzien, niet waar, dat... —Grijg u rust met uw vriend mede, vokken, viel per taam in de reden. Mijn zaken kunnen wel tot morgen wachten. —O, nee, lieve mevrouw, wat ik beloofd heb moeten doen. Zelfs al deed ik het minder gaarne dan nu het geval is. —Natuurlijk, hernaam Tony op coole toon, als waar hij eentklaaps ontnuchtigt uit zijn roes van natuurgenot. —Ik zou zulk een verzuim niet op mijn geweten willen hebben. —Berkommer je dus niet op mij, ik heb boeken. —Dot straks. —Bet een zwijgende buiging voor mevrouw Wandelhem liep Tony de trap op, maar vokken volgde en hield hem bovenstaande. —Ik ben toch niet boos, Tony? —Wel nee, Keel. Ik ben niet bang voor de eenzaamheid en kan desnoods ook alleen eten wanneer je misschien beloofd hebt met een servet over de arm achter de mooie mevrouw Wandelhem aan tafel te bedienen. —Bees in dat geval zo goed mij te zeggen waar ik hier het best eten kan. —Tony, die plaag rijst uit je lelijk. Ik maak zal je tonen dat ik tegenover iedereen even nauwkeurig ben in het nakomen mij naar beloften. —Klokslag half vijf vinden welkandig in de vergoelde ploeg. —Aafgesproken, vermaak je ondertussen goed. En vergeet niet dat je haar alles van de onderste plank moet aangeven. —Vokken was al verdwenen. De verliefde gedienstigheid van zijn vriend was ditmaal niet in staat ubergen lang te ontstemmen. Hij haalde even met een medeleidende glimlach de schouders op en dacht toen weer aan zijn landschappen. Schilderde in zijn verbeelding een kolossale herfst en am eindelijk moe van al de kleuren die hem voor de ogen dansten een boek op om zijn aandacht een andere richting uit te leiden. Het was Lewis werk, ons leven. Van romance hield hij niet. Nu eerst viel de donkere beukenboom hem weer in de ogen, die eens grijschoenen schadoen terug door het vanzindelijkheid straagend kamertjes weefden, van het schijdend zonlicht slechts een matschijnsel doorlatend. Hij moest dichtbij het open venster gaan zitten om nog gemakkelijk te kunnen lezen, en daar was het kil. Noudig zal hij het boek opengeslagen of in de tuin klonken stemmen. Hij meen de eerst focusgeluid te herkennen, maar bemerkte weldre dat het wandel heen was die met zijn vrouw sprak. Hij luisterde niet, maar onwelkeurig ving zijn oor een paar zinsneden op. Zij behoorden tot een brommige uitval van de luitenant. Op zijn gewone langzame toon, zeiden hij, wil die schilder jou bedienen, mij is het wel. Als hij wist dat je vrouwelijke liefthalligheid een ijskoude natuur verbergt, zou hij misschien wat bekoulen in zijn ijver. Maar dat is zijn zaak. Hij behoeft echter niet te denken, dat hij nu een recht verkregen heeft om op zijn beurt bediend te worden. Maar daar aan denkt hij goede vokker niet. Ik verhuur geen kamers met bediening door mijn vrouw. Een knoopje aan het halsboord, zie daar al wat hij vroeg. Voor een dubbeltje kan hij dat in een winkel gedaan krijgen. Hij vraagt het alleen om een gelegenheid te hebben op je zogenaamd mooie handen te zitten kijken. Niet dat mij dat hinderen zou, want wat kan het mij schelen, maar ik verkies niet te wachten totdat je galanten bediend zijn. Je hebt in maar geen minuut gewacht, zodra ik je stem hoorde, ben ik opgevlogen en... Doet er niet toe, een halve minuut is ook al te lang. Maak mij niet zenuwachtig, ik wil gehoorzaamd worden, en daar is het mee uit. Weer volgde een antwoord van Berthe, maar Tony wilde niet langer toehoren. Hij verweet zich reeds de weinige woorden die hij had opgevangen en sloot het fenster. Na die morgen van licht en lucht was het hem echter onmogelijk, langer in de sombere kamer te verdoeven, die het goedig egoisme van zijn vriend hem al toebedeeld. Hij weer op zijn boek terzijde en ging de trap af, met het land voor het etensuur nog wat door het dorp te dwalen en misschien het een of ander schilderachtig interieur te vinden. Beneden ontmoeten hij de luitenand, die juist op zijn stok geleund, zijn stijf been met grote, langzame stappen achter zich aantrekend, de gang binnen trat. De norsche uitdrukking van zijn bleek strak gelaten ontging Tony niet, maar verdweend bijna geheel toen hij vroeg, ga je Raleen op uit, meneer Uppbergen? He, ik moet wel, meneer Wandelheim, aangezien ik nog niemand hier ken en mijn vriend andere bezigheden heeft. En zo, laat hij je nu al in de steek. Als je met mij mede wilt gaan, zal ik je op de sociëteit introduceren en je in kennis brengen met enige heren. Garnen! Toen ik middagmaal in de vergoelde ploeg was afgelopen, bleven de beide vrienden nog een oogomblikje te praten. Onder het opsteken energiegaar vertelde Tony dat Wandelheim hem in de sociëteit de harmonie had gebracht en aan verschillende leden voorgesteld. Het lokaal was hem tegengevallen, maar de mensen waren allervoorkomst geweest. De burgemeester, die aan een partij billiard bezig was, had hem uit de verte met de hand gegoed en de rivier die er stond naast hem plaatsgenomen had, was van een spraakzaamheid geweest, welke hij gisteravond niet zou hebben vermoed. Behalve de velen die hem de hand hadden gedrukt en weernamen hij voor het merendeel weer vergeten was, had hij zich in het bijzonder onderhouden met de gepensioneerde kolonels sutig en de wethouder van Santen. Vokke kende beiden, want in de eerste daren van zijn verblijf op het dorp had hij even eens een paar maanden de harmonie bezocht. Zelfs wist hij dat Wandelheim de kolonell een onverzoenlijke haat gezworen had, omdat deze hem luidenand noemde, terwijl hij alle herinneringen aan zijn militaire loop aan steeds al poggen uit de doven. Wandelheim durfde echter de kolonell niet aan, die door zijn spreken in korte schaarse sententies een reputatie van gevatheid en scherp had verkregen, welke alle leden vrees inboezemde. Van vasanten en rijk geworden hotelhouder, voormalig eigenaar van de vergoelde ploeg, was het hem bekend dat hij jarenlang de inwoners geergerd had door het opschrift boven zijn deur, logement, stal en wethouder. En dat hij tans zowel op publiek als op privaterrein de verklaarde vijand was van de burgemeester. —En wat zullen we vanavond doen? riep dan niet uit, toen die jongen die hem bediend had de tafel begon af te nemen. —Ja, ik weet niet wat jij doet, maar aangezien mevrouw Wandelheim voer het eten de verschikking er niet geheel klaar heeft gekregen, die... Zo, ga jij weer naar mevrouw Wandelheim. —Vrijheid, blijheid, mijn waarde. Het spijt me dat je onder zulk een invloed bent gekomen, en ik raad je aan, voorzichtig te wezen. Meer kan ik niet doen. Je weet hoe ik over die zaak denk. —Je overdrijft, Tony. Geloof me, er is geen gevaar bij. Morgen gaan we schilderen op mijn woord, maar ik wil weten dat je goed bezorgd bent voor deze avond. Zeg me dus welke je plannen zijn. —O, ik zal mijn weg vinden. De sociëteit is twee stappen weg. Als er niemand is, kan ik tenminste rustig een courant lezen. —Tony keerde dus naar de sociëteit terug, en vond werkelijk het lokaal ledig. De dikke rook, die een drie tal uur geleden de twee kamers had gevuld, was opgetrokken, maar de sterke jeneverlucht hing er nog in me. Bij het schemer ligt van twee petroleumlampen, de overgen werden eerst opgestoken wanneer een genoegzaam aantal leden tegenwoordig was, of het billiard werd gebruikt, nam hij de twee ineenlopende kamers nader in oogenschouw. De achterste, de grootste, waarin geen kleed lag en de naakte witte muren, behalve met een kuningrek en opschrijfbord, alleen met de portretten van de koning en zich een malin waren versierd, heette de speelkamer, omdat zij het grote bouillard en enige vrackere speeltafeltjes bevatten, die bijna uitsluitend op zaterdagavonden werden gebruikt. De voorste, die van een afgesloten kleed was voorzien, diende tot leeskamer, hetgeende lange groene tafel met nieuwe en halfverscheurede couranten bewezen. Het bruin witgebloemd behang, waarop de sierlijk geschreven naamlijsten van leden en oudleden naast zijn exemplaar van het reglement achter glas vergrouden, gaf er een tint van gezelligheid aan, die nog verhoogd werd door het driekante bevet in de hoek, waarop in grote karaffen de drank met alle kleurscharkeringen, van het zwartachtig bruin van de portwijn tot het hooggeel van het citroenbitter en van het bloedrood van de bessenje never tot het doorschijnend wit van de klaren prijkte. Bij de aangestoken lamp, die boven de leestafel hing, nam Tony plaats, bestelde een glas bier aan de jongen die half slapend tegen het bevet hing en nam een handelsblad op met het plan af te wachten of er iemand komen zou met wie hij praten of brouillard spelen kon. Het duurde niet lang, eerder deur open ging en de exloos je menthouder, een gezette veertigig, wiens bollen, bleken, wangen, de patar goedleven verieden, met een, naavond, de leeskamer binnenstapte. Ha! Zo is het u, meneer Bergen, ik erkende u zo gewoon niet. Goed gegeten in de vergolde ploeg? Niet kwaad, meneer Van Santen. Het zal gesmaakt hebben naar zo'n lange wandeling. Hoe staan de papieren? Oosterrijkse bank alweer achteruit? Met deze vragende woorden vouwde hij een courant open, ondersteund zijn hoofd met beide handen, drukte de elbow op de tafel en begon met zulke aandacht de prijslijster effecten te bestuderen, dat Tony zijn neergelegd handelsblad evenings weer opvatten. Nadat zijn enige ogenblikken zwijgend hadden doorgelezen, ging de deur nogmaals piepend open en trad een kleine gedaande binnen in een lange manteljas gehuild. Tony herkende konneel sütig aan zijn rood geaderde hangwangen door een zwarte stropdas gestut. Na het afzetten van zijn hoge cylinder kwam ook het bruikje voor de dag dat rossig tegen de grijze nekhaar een afstak. De colonel maakte zwijgend een beweging, welke het midden hield tussen een burgelijke buiging en een militaire groet. Daarop nam hij aan het tegenovergestelde uiteinde van de tafel in een grote manderstoelplaats en begon badaard dikke rookwok te ontwikkelen uit een lange pijp die die jongen hem aanbracht. Voorvaderlijk gebruik, waaron alleen de colonel nog vast hield. Ook hij nam een courant en begon te lezen. Opeens lichten van Santon een dikke hoofd op en zijde. Vrouw wandel hij hem nog fris? Ik meen van ja, antwoordde Tony. Ik heb haar vandaag zelfs even gezien. Nochmal stlas ieder een ogenblik door, toen van Santon wederom opkeek met de woorden. Hoe maakt het toch uw vriend Focke? Hij is hem maar zijn vriend van u. Twee maanden hebben wij hem hier gehad. Nou, wat algemeen is hij goed bevallen, maar zeer dat hij tijd keeg wij hem niet weer te zien. Merkt hij zo druk. Spek, bronden de colonel. In de keuken werkt hij bij mevrouw wandel hem. De wethouder lachte dat hij aan het hoes te raakten en een half glas bijers bestellen moest, om tot bedaren te kunnen komen. Tony deed een poging om zijn vriend te redden door hem van luidheid te beschuldigen. En beweerde dat hij wel aan het werken zou komen nu zij te samen konden uitgaan. Maar daarvan wilde van Santon niet horen. Met alle eerbied voor de invloed van meneer Upergen op zijn vriend, hield hij toch nog meer op de mooie ogen van mevrouw wandel hem. Ja, hij verstouwte zichzelfs Tony de Ra te geven op zijn hoede te zijn, dat hij ook niet werd ingepakt. Nu vielen dergelijke aardigheden niet in Tony's smaak. Hij tachte dus het gesprek een andere richting uit te leiden door de vraag of de burgemeestersavons niet op de sociëteit verscheen. Vanweilig zijn drie, dat is er ook alleen, die zijn vrouw niet met zijn gezelschap vermoeid. Heeft hij al opgemerkt dat hij verzot is op m'n vrouw wandel hem? Ik ben nog te kort hierom zelf opmerkingen te kunnen maken, maar het praatje is mij al ter oren gekomen. Het is meer dan een praatje, maar wandel hem kan gerust zijn. Zij wil niets van hem weten, en dat is niet te verwonderen. Weer lagte van Santon dat hij schudde, en toen wandel hem juist op dit ogenblik de kamer binnenkwam, ontving hij hem met de woorden. Ja, meneer, je mocht wel horen wat ik zeg. Ik beweer dat er geen groter geluksvogel op de wereld is dan jij. Je zondert toch je eigen persoon uit, meneer van Santon? Wel, nee, de mijne was een goed wijf, toch verre van mooi? Jij, echter, hebt de mooiste vrouw van meilen ver in het rond, en toch durf je drie weken lang een jonge schilder in huis nemen. Zo is zeker ben je ervan, dat zei je aan Bid. Spek, grommende de coronel en de overzijde, hard genoeg onder de luitenand te worden verstaan. Deze ergere zich eventueel meer aan de ex-hotel houdig dan aan de oude zutig. De enfant terrieble aardigheden van de eerste, waar aan de leden van haar harmonie zij dat lang gewend waren, gingen hem deze keer wat al te ver. Op de toon van iemand die kalm een standje wil uitlekken, antwoorden hij, je zegt dat, alsof het je verwondert, dat mijn vrouw begrijpt wat zij doen en laten moet. De hemel bewaren mij, trek, een halfje voor de schrik! Bovendien ging Wanderhem voort, is Fokker niet zomaar een schilder. Ik verhuur geen kamers aan de eerste de beste, het is een gunst die ik aan een oud vriend bewijs. De zaak was dat Wanderhem het aanzien, dat hij aan zijn naam en zijn rente- neerschap te danken had, enige maat had Sindalen, toen hij de societijdsleden bekend had gemaakt, met zijn voornemen om de ledige kamers in zijn huis te verhuren, in die naar een fatsoenlijk goedbetalende huur ervoor kon vinden. Hij had daarom bij haar haling de verzekering gegeven, dat hij Fokker alleen uit vriendschap opnam. En, om aan dit verhaal klembij te zetten, had hij er bij de schilders als goede kennis in het societijd geïntroduceerd, maar zij dienten gevolgen, met groter voorkomtheid werden ontvangen. Ondertussen waren er meerdere leden binnengekomen, waaronder de burgemeester en de givier. De lampen werden opgestoken. De biljakballen tikt een eentonig door het gegondster stemmen heen, en Dirk, uit zijn dommeling ontwaakt, slofde heen en weer door de blauwe walm, die een lange strepen halverwege tussen tafel en zolderings weefde. Kampig, die reed voor het eten, zo vriendelijk tegen Tony was geweest, dat deze hij met verfsmeerdig van de vorige avond van ganser, harte vergeven had, kwam nu tegenover hem zitten en mengde zich in het gesprek. Van Zanten vereerde hij zonder hem aan te zien met een genadige hoofdknik, maar de corneel, geen dupe van deze beleefdheid, bestelde een halfje konjak gok met een strilletje en kwam naast Tony zitten, wie hij in het oor bronden. Ik ruik kruiddamp. De burgemeester had een nieuwtje. Starkenberg, die juist een jaar geleden getrouwd was, had onverwacht zijn vrouw verloren, mens sprak van een miskraam. Hij zal het zich niet aantrekken, riep van Zanten uit. Alleen moed het duiden heeft haar hergenomen, terwijl hij zijn hoofd maakte, aan een gezelschopje van vrouw van zijn tante. Ervgenaam, ben het jaar weer bruiloft, potverderen, verkondigde een stem, die als een oracle uit de dikke wol kwam, welke naast Tony omhoogsteeg. Zo gaat het, hij nam van Zanten. De ene wordt om haar geld gezoend, de andere om haar mooie ogen. Wat zeg jij, burgemeester? Kampig werd gereis van neidigheid, wikkelde zijn rossig, blond, een bokkerstikje om zijn magere wijsvingig en zon op een winnig antwoord. Haag, buurman! Tot grote ergenis van de burgemeester, die beweerde tot een oud geslacht te behoren, was de ex herbargier door aankoop van een stuk land zijn buurman geworden. Wat zal ik u zeggen? Ieder heeft zo zijn manier om geld te maken. Deze toespeling op de smokkelhandel, waardoor van Zanten, volgens publieke opinie, rijk geworden was, ontging niemand. Het bloed steegte getroffenen naar het gelaat, maar hij beheerste zich en zei de kalm. Akkoord! De burgemeester, nog niet voldaan, ging voort. Ik heb vernomen dat uw arbeiders strikken hangen in mijn bomen. Als ik er eens snapper kan, zal ik het niet nalaten. Nu pleef van Zanten hem het antwoord niet schuldig. Hij haterde burgervader Ritz, seden te zomer, toen de commissaris des Konings op campers aanraden zijn vrouw in de zon haar intrek aan te nemen, in plaats van in de vergoelde ploeg, die destijds aan hem toe behoorde. Bijna lachend van jovialiteit vroeg hij kamper toe. Ik wist niet dat je een enkel strikje op Andermans grond voor zoek een strafbaar feit hield, burgemeester. Kom, laat de jongens begaan. De een vangt lijsters, de ander snip. Thierry, er is vuur, promdere Colonel Tannier in het uur, terwijl kamper, die voelde dat wandel hem, hem met welgevallen gadesloeg, het omaangenaan besef had, dat iedereen de gezochte hatelijkheid begreep, zonder dat hij er iets op kon antwoorden. Van Zanten bestelde nog een halfje. Het werd Tony omaangenaam te moeden bij deze loop van het gesprek. Hij deed nogmaals een poging om een nieuw onderwerp aan te geven, en vroeg wandel hem, die weer in een courant keek, of hij nieuws gevonden had. Nieuws niet, maar het staat erin van die Deventerse ritmeester. Nu wist Tony niets van een Deventerse ritmeester af, maar de leden van de harmonie waren gelukkig beter op de hoogte, zodat hij van vier kanten tegelijk de verklaring kreeg, zodat een ritmeester uit Deventer gevlucht was met de vrouw van een raadslid, dat de man het Paar ter Brussel had achterhaald, dat er een duwel was gevolgd, en dat de officier de echtgenoot dood had geschoten. Dat zit erop, hij nam wandel hem, een duwel is onzin, wanneer bij mij een dief inbrekt, schiet ik hem neer als hij ongewapend is, heeft hij wapens, dan zie ik geen reden mijn huid er aan te wagen, maar roept de veldwachtig. De colonel gromde iets onverstaanbaars waarin militaire eer en spek voorkwam. De rivier, die een kleine hatelijkheid wilde plaatsen, zeiden, ik wist niet dat u zo gevaarlijk was. Meneer Upergen mag zijn vriend wel waarschuwen. Op deze hoogte begrijpende dat hij veel te ver was gegaan, voegde hij er enigszins gejaagd bij. Wanneer hij eens te laatst thuis kwam, zou u hem misschien voor een ongewapende inbreker kunnen houden. Wanneer hem, die de givier aandurfde, snouden hem bijna driftig toe. Leut dat er al niet over die fokken, is dat een man? De colonel had er tans genoeg van en stond op met de vragen de uitroep. Partijtje? Van zanten en twee andere leden volgde hem naar de andere kamer. De burgemeester en de givier begraven zich na het billiard. Toen Tony met Wanneer hem alleen was gebleven, noordigde deze hem uit een fles wijn te drinken. Wanneer hem was één naar Wijnigen, die alle zaterdagavond een wijn roek, tot grote ergenis van de colonel, die beweerde dat Bertha die middag zeker geen vlees te eten kreeg. Onder het genot van een glasborddo, overviel de luitenand een vleug van vertrouwelijkheid, die waarschijnlijk de terugwerking was van Bertha's vriendschappelijke omgang met fokken. Hij beklaagde zichzelfs. Langzaam, toch met een grote omhaal van woorden, vertelde hij aan Tony hoe onangenaam het was zich te moeten bekrimpen, vooral wanneer men van rijk doorging, omdat men renten neerde. Hij was bedrogen, en daarvan doeg hij nu de gevolgen. Bertha's moedig had niet alleen de schijn aangenomen van zeer rijk te zijn, maar hem zelfs verzekerd, dat haar dochter eenmaal een aardig inkomen zou hebben. Bij haar sterven had hij bemerkt dat het niet de helftbedroeg van het geëend hij zich had voorgesteld. Daarom was hij genoodzaakt geweest, in zulk een gat te gaan wonen, waar men zich behelpen moest met het gezelschap van rijk geworden smokkelaars, half zuffen oud militairen en gepromoveerde domkoppen met wie m'n familie geen raad wist. Het zou hem een genot wezen zijn vrouw in de wereld te kunnen brengen. In plaats daarvan moest hij keukenwerk van haar vergen, en nog tachtig te vergeten dat zij eigenlijk de oorzaak van zijn ellende was. Tony gevoelde het onaangename van die toestand. Wel kwam hem de vragen op de lippen of er dan geen baantje te vinden waren geweest, waardoor hij zijn vrouw het keukenwerk althans had kunnen verlichten, maar zijn vooroordeel tegen Berthe fluisterde hem tot antwoord in dat de man immers zijn pensioen had verdiend en stellegreeds- en ritmeester strakt de mens zou hebben in die hij geen stijfbeen had behouden. Wandelheim deelde hem nog een menig te bijzonderheden uit zijn leven mede en verdiepte zich vervolgens in de biografieën van de aanwezig geleden, een reeksfantaforeden waarin haar het bruin niet spaardde. Nadat hij ten slotte op de kastelijn, de jongen, het bier, de wijn en de rook had gesmaald, was het middennacht geworden voordat zij opstonden en bij een helderen manesgeen naar Rozerom, zo heten zijn vielen, terugkeerde. Op de bovengang rijkte Wandelheim de hand, terwijl hij op bijzonder vertrouwelijke toon goede nacht wensde. Minderde nog gedruis te horen in vokker slaapkamig draaide Tony er behoedzaam de deurkruk van om en ging binnen. Hij had zich vergist, zijn vriend schliep. Boven de grouwe beddeken kwam zijn donker hoofd als een holofernestronie op het witte kustesloop uit. Even openzicht de zwarte ogen tegen het kaarslicht en goediger dan ooit, keken zij Tony aan. Het is een lief vrouwtje, fluisterde hij, en schliep weer in, de slaap is gerechten. Einde van opname vijf. Nayaar Stormen, deel drie, uit zes novellen van Marcelus Emans. Deze liepenvoks opname is vrij van uteersrechten, opname door Anna Simon. Zes novellen van Marcelus Emans, opname zes. Nayaar Stormen, deel drie. Vokker hield woord. De volgende morgen was hij het eerst op de been, en trokken er beide vrienden behoorlijk uitgerust met vauwstoelen en schilderkisten eerst de rechte straatweg op, toen een muil zijpad in dat er een spoedig naar een uitgestekte heide voorde. Het weder was niet minder gunster dan de vorige dagen. Wel was de hemel niet effe blauw meer, en juchte noordweste wind zware grijze wolken die de zon met blinken, silvere randen omzoomde over hun hoofden heen, maar voor het schildersoog zetten deze dreigende voorboden destegotere bekoorlijkheid aan het landschap bij. Lange schadeoen gleden over de aarde heen, nu eens een krachtige voorgrond aanbrengend van sombar blauwachtig dennegroen en bruine tijm met grauw zand gemarmerd, dan weer bij de strakke lijn van een duister pijnbos in de horizon verdubbelde glans schenkend aan het melkachtig blauw van de lichtende hemel. Eivrig werkte onze schilders door, met weinige juiste trekken vestigden zij de snel wisselende effecten op het papier, terwijl hun oog onwillekeurig het karakter van het landschap en de stemming van de dag zodanig in zich opnaam dat het hun naderhand mogelijk zou zijn, ter huis, de studieën, dat schilderijen te voltooien. Toen het middag werd, vergenoegden zij zich met een stuk brood en een glas melk in een nabijgelegen hut genuttigd. Daarna hielden zij zich met kleinere schetsen bezig, waardoor zijn rijke voorraatdetijs als struiken, schuurtjes, geiten, arbeidende boeren en boerinnen verzamelden, die eenmaal tot stoffering konden dienen. Tegen twee uur werd vokken onrustig. Hij begon uit te rekenen in hoeveel tijd zij terugkonden lopen, klaagde over vermoeidheid van de ogen en bekende eindelijk ronduit dat hij het niet over zich verkrijgen kon, met vrouw Wandelheim de gehele dag alleen te laten, nadat hij zoveel weken lang haar en alles had bijgestaan. Tony lachte hem uit, maar gaf toe, fregezelde hem naar Roosroom en begaf zich vandaar naar de harmonie. Etelijke dagen gingen op deze wijze voorbij. Wel begonnen de dagelijkse sociëntijdspraatjes Tony te vervelen en ergde hij zich aan een dubbelzinnige belangstelling, welke de leden in de kleinste bijzonderheden van Alkanne's leven en huishouding stelden, maar welke andere toevlucht bleef hem over wanneer de beukenboom de eenzaamheid op zijn kamer ondraagelijk maakte, terwijl vokken hem zijn gezelschap onthield. Dankzij een aanhoudende noordwesten wind werden de regenwok voorbij gejaagd voordat zij haar inhoud op de aarde konden uitstarten en genoten onze schilders nog van menige wolkschaduw die hun penseel met vluggestreek wist te volgen en vast te houden. Te huis komend wijde vokken zich meestal aan mevrouw Wandelheim en z'avonds verdeelde hij zijn uren zo nauw gezet mogelijk tussen zijn oude vriend en zijn bekoorlijke vriendin. Op zekere dag kwam hij van een wandeling met Bertha zo laat te huis dat Tony reeds alleen gegeten had en naar de sociëntijd was gedrokken. Toen vokken hem al daar opzocht werd hij met de vraag begroet of mevrouw Wandelheim haar kamerheer vrouw af had gegeven. Vokken die de spotternijen van zijn vriend geduldig verdoeg, antwoorden. In tegendeel zij zit juist die mij hierheen gezonden heeft. Morgen gaan wij naar Nijmegen waar Wandelheim een dokter wil raadplegen omdat hij zich verbeeldt dat zijn gehoor achteruit gaat. Er heeft nog een plaats in het rijtuig over die ik gemacht heb ben je aan te bieden. Dankend weest Tony deze uitnodiging van de hand. Als reden voor zijn weigering gaf hij de noodzakelijke voldooing op van een aangevangend schets. Inderdaad zag hij in deze vriendelijkheid seks het gevolg in een gewetenskneep die mevrouw Wandelheim begrijpt deed dat haar vertrouwelijkheid met Vokken zonder ik moest afsteken tegen haar in het ooglopende koele verhouding tot de andere commensaal. Hij werd eens genodigd wel de omstandigheden deze beleefdheid geboten. Een dergelijke eer gevoelde hij zich niet genoopt aan te nemen. Vokken hield niet lang aan. De volgende avond bij zijn terugkeer deelde hij Tony mede dat de dokter geen spoor van ongesteldheid in Wandelheim's gehoor organ had kunnen ontdekken en hij repte verder geen woord over de tocht. Van zijn kant ontheel Tony zich even eens van uitweidingen, hoewel hij als schilderende die morgen het voornemen had opgevat zijn vriend bij gelegenheid eens kort en behoondigd te vertellen hoe hij dacht over de vriendelijkheden van de lieve mevrouw Wandelheim en de hoffelijkheden van meneer Vokken haar aanbedig. De dag daarop deed die gelegenheid zich aanvangelijk niet voor. Het licht was zo gunstig dat onze schilders bijna zwijgend hard doorwerkten. Aan die gespanne aandacht was er toetschrijven dat zij de donkere wolkenmassa niet bemerkten die langzaam boven de horizon achter hen omhoog reis. Was reeds de ochtendstond minder fris geweest dan die daarvoor gedagen, tegen de middag met de atmosfeer drukkend. Elk koeltje slijmerde in het hoge gras en in de gebruiende bossen. Nu ging ook de zon schuil achter de zwellende, grouwe wolken. Nog strekte zich een lange streep blauwe lucht achter de beide schaapskoeien uit, waar Van Tonnie een schets nam, en het tans effen grouwe landschap met zijn stille, sommere boomgroepen schonk hem de grote partij van Rijk Bruin, die in zijn lucht het speelend licht tevoorschijn brengen moest. Daar rolde eensklaps een lange donderslag over hun hoofden heen. De eerste toon van het machtig requiem, waarmee de natuur afscheid nam, van de zomer, en tot dood zich voorbereiden. Aanstond pakten de schilders hun gereedschappen bijeen en namen zij de terugtocht aan. Ze waren minstens twintig minuten van huis verwijderd, dun gekleed en niet van regenschermen voorzien. Stever zette zij door, eerst de hobbelige heige onderover, toen door het dikke zand van het reislag heen dat in de straatweg mondde. Weldra stakte wind op en vlogen hun enkele grote droppels in het aangezicht. Toen was in een oogwenk de ganze hemel met jagende wolken bezet en trok onder het fluiten van de storm de laatste donderbui met geweldige slagen over Gelderland heen. De bomen zwiepten en kraakten. Met het verdoorde loof gaven zij duizenden hun frisse bladermprijs in een wilde cirkeldans ten himmel vlogen, om dwarrend op de aarde terug te zinken en dan weer met duizenden langgestorven broeders door de wervelwind te worden opgezweept en voortgejaagd. Hier verenigd in een kuiol neergeschmeten, gins ver uit ookandige blazen, machteloze proeien van de gier en de storm. Het zand stoof op in dichte wolken die aan het schuim van een golfende zee gelijk over de heuvelensweerden of als draai in de zuiden omhoog stegen, terwijl de scherper cristallen de wandelaar door het gezicht sneden en de ogen verblinden. Het was een woest baganaal waarin de natuur haar laatste wellustraanen zich met geweld uit de ogen persten, de laatste bloesems van haar stervende leden rukte en in een krankzinnige opvlikkering van hartstocht zich het laatste hulsel van het lichaam scheurde en naakt de dood in de armenzonk. Toen de razenij bedaard en de strijd gestreden was, trok de hemel zijn effe rauwkleed aan en storten zijn tranenbeken op de wereld neer. Een lange rilling trok door het gebomb te heen, de ontbladerte twijgen en de kwijnende grashalmen schudden een regen van grouwe droppels af en het leven van een jaar lag op de kille bodem te rotten. Nat en verkleund worstelden de schilders zwijgend door het dikke zandvoort. Zodra zij de straatweg onder de voeten hadden, konden zij een vluggeretred aannemen, die hun spoedig de kerktoeren van het dorp boven het gebombte in het oog deed krijgen. Bij de laatste kromming ontwaardend zij de lichtrode huizenreeks met haar donkergrijze daken trurig uitkomend tegen de grouwe hemel. Nog weinig gestappen en zag je in het hek door dat het kleine voortaantje met de nooit gebruikte oprit van de straatweg scheiden. Noudig waren zij de gang binnengetreden of Bertha stem klonken in de oren. Dat komt ervan als men ondedenkend is en geen parapluën meeneemt. Met deze woorden kwam zij de achterkamer uit, een koekket, bruin-fluële hoetje met een grote strijsfeer versierd op het hoofd. Fokke vond het haar uitzag om te stelen. Kom nu maar binnen en neem een glaasje melk met brandewijn tegen de vochtigheid. Dat is een kostelijk denkbeeld met vrouw, riep Fokke opgewonden uit, terwijl hij Tony Force geuiddoede, die meer lust toonde regelrecht naar zijn kamer te gaan. U wilt goed wel even binnenkomen, meneer Upergen? Indien ik u niet lastig valen, mevrouw. Mij, in tegendeel, Wandelhem is uit, maar in de achterkamer zouden de burgemeester vinden, die hier schoudt voor de regen. Hij heeft een glaasje brandewijn maar niet gewijgerd. Maar gaat op binnen. Fokkes geestrift was meerbaar bekoeld bij het vernemen van die tijding. Hij wist wat men op de sociëteit van de burgemeester en van zijn toevallige bezoekend bij Bertha, als Wandelhem uit was, vertelde. Dit was echter de eerste keer dat hij hen tezamen aantroffen. Mijn hemel, wat is u nat? rieperte uit, toen zij Tony zijn glas overrijkte. Wij zullen de jassen bij het vuur moeten drogen. Willen de goedheid hebben, straks uw jas buiten te houden, meneer Upergen? U is waarlijk al te goed, mevrouw. U moet weten, burgemeester, dat ik me haast als een oudere zuster van de heren beschouw, die voor hen zorgen moet. Mene Upergen ken ik nog zo weinig, maar Fokke heeft heus wel een zorgende vrouw nodig. U weet niet hoe slordig hij is. Oh, die schilders, het is ongelooflijk. En altijd heeft hij wat te verstellen. Dan is het een knoopje aan een handschoen. Hij trekt nooit handschoenen aan. Dan is het een strikje in een das. Elk ogenblik, iets anders. Hem, mevrouw, riep Fokke, bijna toeverguit. Ik geloof het garenen, zij kamper. U verwent uw commensalen. Die weet of ze niet met opzet de knoopjes van hun handschoenen trekken. Burgemeester, u is ondeugend. Maar doe ik ben ik toch nieuwsgierig of Mene Upergen dezelfde smaak heeft als ik? Een schilders oog is zeker al heel moeilijk te bevredigen. U wil mij immers uw oordeel wel zeggen over mijn hoedjes, Mene Upergen? Met genoegen, mevrouw, hoewel het in modeartikelen bitter weinig waarde voor u kan hebben. In tegendeel, ik heb de burgemeester ook al om zijn mening gevraagd, en daar wij niet overeenstemmen, kan uw keuze misschien de doorslag geven. Met deze woorden haalten zij uit een grote, ronde doos een sierlijk zwartvleuele hoedje voor de dag met een diadeem van veren opgemaakt, de bol verscholen onder een tuil van donkere Franse rozen. Nadat zij het met een allerliefste hoofdbuiging voor de spiegel had opgepast en heen en weder geschoven, tot het eindelijk naar haar zin stond op het golfend haag, nam zij de lange zwarte linten onder de kin met haar fijne vingers bijeen, dat zij al naar een lijst het ovale kopje omsloten, wenden zich lachend naar Upergen en zijden, vroeg, vroeg, coquet, nest, dacht Tony, maar er was toch iets dat hem aantrok in die coquaterie. De ingratieu heeft u gezien, ging zij voor het, nu klaar de loen. De fluvele hoed werd voorzichtig ter zijde gelegd en een zalmkleurige vulten ervoor in plaats genomen, die van voren met een glimmende kever was versierd, waarachter een groene papagaafleugel schuin omhoog gerees. De spiegel scheed eensklapps onnodig te zijn. Rue was een kind van tien jaren, drukte zij zich de vuilte bol op het hoofd, glimlachte niet meer, draaide even voor Tony heen en weer en verzocht hem een keuze te doen. Eigenlijk had Tony nog aan Vruvhu, nog aan de grassieu, nog aan Claire de loen enige aandacht geschonken, maar er was iets dat hem zijde welk oordeel werd verlangt, en hij raadde dan ook zo juist dat Bertha van Bleidschap in de handen klapte toen hij aan Vruvhu de vorkers tronk. – O, u is een kenner, riep hij schalkes uit. – Wie weet of ik u niet nog eens weer om raad kon vragen. – Het was of die mogelijkheid, Tony schrikken deed. Eensklapps sprong hij op, dankte me vrouw Wandel heen met weinig worden voor haar vriendelijkheid en verliet het vertrek. Vorken, anders zo spraakzaam, tans volhardend in zijn stilzwijgen, volgde hem niet, en toen kamperdippen merkte, zette deze de hoed weder neer die hij opgenomen had om te vertrekken. Hij gevoelde zich tegenover de doornate schilder in een voordelige positie, waarvan hij niet nalaten mocht, een goed gebruik te maken. Nog een ogenblik hielp Bertha zich bezig met het bewonderen van haar hoeden. Op Tonnys oordeel schien zij veel prijst te stemmen, met geen kamper ergerde, zodat hij de pijtende vraag niet weer houden kon of de keuze van haar man zo merkwaardig met het oordeel van de schilder overeenstemde dat zij meende met het gevoelen van de laatste te kunnen volstaan. Tot enig antwoord, herhaalde zij Wandel heems, wat kan het mij schelen? En boodste daarbij zijn eigenaardige, luie, min achter de toon, zo treffend na, dat er beide heren zich van lachen niet konden onthouden. Van harte stemden zij in, en Fokke vond haar bekoorlijker dan ooit. Daar ze echter bemerkte, dat nog de schilder, nog de burgemeester, aanstelde tot trekkermaakten, volg zij vergunning haar huiselijke werkzaamheden te mogen hervatten. De heren konden blijven, zolang zij wilden, waarin haar klein huishouden was veel te doen. Zij had slechts één dienstboden, en moest dus de geheerde dag de handen uit de mouwen steken. Op die wijze bleef dus tillekamp tussen Fokke en Kampen onopgelost. De laatste vertrok met een vloed van verontschuldigingen, en Fokke nam keel en huiverend naar boven de wijk. Nu kon hij eventueel zijn ergenis niet langer in de borst opgesloten houden. Een jas en vest over de arm liep hij naar Tony overg, die hij op een heftige aanval van gasten tegen de onbeschaamde indringerij van de burgemeester, die net zolang het lieve vrouwtje met zijn bezoeken, zijn complimenten en zijn aardigheden zou lastig vallen, dat Wandelheim haar verdenker kon van de ongepaste vriendstrapsbetuigingen van die man de woord of daad te hebben uitgelokt. Heen jij dan, was al wat Tony antwoorden. Ik? Je denkt nog niet dat ik mevrouw Wandelheim in oppraak wil brengen. Dat je het wilt, bewer ik niet, maar dat je doet, en dat zij het wederkerig jou doet, is zeker. Oh, wat! Je zedige voormelijkheid ziet weer spoken. Ik heb medelijden met het armen lieve schepsel, dat door haar man verwaardoosd wordt. Als je wist hoe inigdankbaar ze is voor een enkel vriendelijk woordje, dan zal je misschien berouw hebben over de stuggewijze waarop je haar bejegen hebt van de dag af dat je hier aangekomen bent. Ik? Stug? Tony had zich juist verweten dat het waas genoeg was geweest, haar in die hoede kwestie naar de mond te praten. Als jij mijn waarde, zo ging hij voor het, haar en jezelfen wat minder door je romantische kunstenaar spreeuw bekeek, zou je inzien dat ik niet te stug en jij daarin tegen veel te lieftallig bent. Overal waar ik kom wordt over je gesproken en altijd op dezelfde toon van medelijdende ironie. Zelfs Wandelheim heeft je hoofdmakerij opgelet en lacht ermee. Dit op de gehele wereld wil als een onschuldig vluchtje beschouwt, dat wel om een kaars vladdert, maar er moet mist zich in de vlammen te wagen. Begrijp je niet dat het mij hindert je dus tot een speelbal verlaag te zien van een krokkettenvrouw die zich tot tijd verdrijf met je vermaakt en je tenslotte niet minder uitlacht dan de leden van de sociëteit met haar echtgenoot aan het hoofd? Kom, laat ons van hier gaan. De mooie dagen zijn toch gedaan en, in die je fatsoenlijk man blijven wilt, kan je verhoudend op mevrouw Wandelheim wel de bron van een menigte omaangenaamheden, maar van geen enkel rijn gelukkig oogomelijk voor je zijn. Wees verstandig en laten we morgen, overmorgen of uiterlijk zondag vertrekken. Is dit afgesproken? Vokken antwoorde eerst niet, maar staarde Tony met zijn goede geogen verwondend aan. Hij begrepte gevaren niet waarvoor hij gewaarschuwd werd. Hij dacht dat de hele wereld als hij zelf was, overvloeiende van goedhartigheid, dweepende met een vlekkeloze, platonische liefde, en in dit soet vertrouwen gaf hij zich met een onbegrenst egoisme aan de opwillingen zijn er natuurlijk over. En zij waren rijn die opwillingen, ontzette krachtmisten, datgene te begeren wat aan een ander toe behoorde, en dus bezweken voordat er nog sprake was van strijd. Tony kende dat na het denken stilswijgen van zijn vriend en toefde een oogomblik met de herhaling zijn ervraag. Toen hij eventueel nogmaals zeiden, is het afgesproken, vond hij het een slecht teken dat Fokke antwoordde. Ik zal erover denken, en voeg er daarom bij. In alle gevallen vertrek ik. Fokke was gewend beneden bij mevrouw Wandelheim te ontbijten. De luidtenand vertonne zich eerst veel later. De weinige keren dat Tony te huis gebleven was, had hij op zijn kamer al werkende een klein ontbijt genuttigd. De effe grouwe regenmorgen, welke op de donderbui volgde, hield hem wederom in het kamertje achter de beukenboom gevangen. Het was er nu lichtig en vrolijker geworden, want de wind had duchtig in het geblader te huisgehouden. Zodra Fokke beneden kwam, stelde mevrouw Wandelheim van pret in de handen klappend op hem toe. Denk eens welke plezier mij wacht. Vanavond wordt in Arnhem de foust gegeven, en Wandelheim heeft gezegd dat wij erheen zouden gaan. Oh, ik houd dol van foust. Eigenlijk heb ik nog heel weinig opa's gezien, niet meer dan drie, maar muziek is iets heerlijks voor mij. Lachend en zingend danst het vrouwtje door de kamer tot grote verrukking van Fokke, die tranen in de ogen kreeg en de wijze lessen van zijn vriend geheel vergad. En weet je wat hij erbij heeft gevoegd, vervochten zij. Als de heren er ook heen gaan, kunnen wij twee plaatsen in het rijtuig aanbieden. Mochten zij iets vroeger willen afrijden, dan zal ik hun het prachtige goed betuwzicht laten kijken. Wij hebben een permissie om op de plaats te wandelen. Zal je mee willen gaan? Als je mij mede hebben wil, niets liever aan dat, mevrouw. Waarom niet? Hij nam zij tamelijk cool, maar hij weest dan zo goed aan uw vriend te vragen of hij ook met ons gaat. Mevrouw, ik hoop dat u bij mij niet kwalijk neemt zal, wanneer ik dit niet toe. Mij zal het aangenaam zijn in die tony van de partij is, maar toen ik hem de vorige maal uw uitnodiging overbracht, heeft hij op zoek een vreemde manier zich van de zaak afgemaakt, dat ik niet garene voor de tweede keer een dergelijk antwoord van hem ontvangen zou. Op deze weiging was mevrouw Wandelheim klaar blijkelijk niet voorbereid. Zij kreeg vrocken aan, alsof zij opeens een gehele verwikkeling vermoeden die ontward moest worden. Niets dan een lang gerekt. Zo, ontgripte aan haar mond. De glimlach stierf om haar lippen weg, met een nadenkende plooi trokken de fijn getekende wenkbrouwen boven het wipneusjes samen, en pijnzend ging zij aan het venster staan, om de schilder zich aan het minst niet meer bekommerend. Vokken begreep niets van die potselinger verslagenheid. Hij meende haar beledigd te hebben, en voeg vergiffenis voor haar stellige weiging, welke hij in haar eigen belang als noodzakelijk beschouden. Haar verzekering, dat zij aan het minst niet twijfelde aan zijn goede bedoelingen, bracht hem echter nog verder van de wijs. Eindelijk nam zij weer aan de tafelplaats, schonk zich een kopje thee in en begon een gesprek over het donkere najaarsweer. Dit gaf vokken moed, en hij begon haar de schilderachtige schoonheid van zulke grijze dagen duidelijk te maken. Zijn hem niet eens de schijn aan, vanna hem te luisteren. Midden, in zijn verheerlijking van een zilveren kleurengamma, viel zij hem in de reden met de woorden. Daar heb ik vergeten wol te kopen. Mag ik voor u gaan, luider ter stond zijn gedienstig aanbod. Als het niet te veel gevecht is, garne, maar zonder een oog omlijk van je werkheid af te nemen. Die opoffering zou ik niet durven vergen. Voor u iets te doen, mevrouw, is nooit een opoffering. Voor verdien kan er oog omblikkelijk gaan. U weet, voor tien uur werk ik nooit. Dit was juist wat Bertha verlangde. Zij gaf hem nu haar instructies voor het allerlaatste huis van het dorp, en nodigde hem uit zich vooral niet te overhaasten. Zij kon wachten. Nauwelijks had vokken de voordeur achter zich toegetrokken of Bertha ging de trap op. Een diepe plos, die ter stond voor een gemarmenen, zenuwachtig bleke tintplaatsmaakte, vloog over haar gelaad. Het ging zij wilde doen, was toch zoiets verschrikkelijkst niet. Aan focuskamer had zij zo vaak aangeklopt. Meer dan eens was zij zelfs binnengetreden om zijn schetsen te bezin. Waarom was het haar dan nu of zij op het punt stond een misdaad te begaan? Een dief gelijk sloopt zij in haar eigen huis de trap op, en wanneer een trede kraakte, bleef zij staan, angstig rondkijkend over geen mens haar bespieden. Toch was ze overtuigd dat niemand haar zien kon. Het loopmeisje kwam eerst over een uur, vokken was uit en haar man nog een diepe rust. Bij tonnyskamer aangekomen bleef zij wederom aarzellend staan. Als een hamer sloeg haar hart. Eindelijk vermannen zij zich en klopten aan. Binnen klonkt het, en zij voelde berouw, maar het was te laat. Stappen drunnen door het vertrek. Haastig rukten ze de deuren open, en voor haar stond ubergen met palet, penseel en schilderstok in de hand. Zijn verwonderd, mevrouw, berokkende haar een laatste ogenblik van zwakte. Op de stoel die hij met een snelle beweging van de muurnam zong zij neer. Is u ongesteld, mevrouw? Ach, het heeft niets te betekenen, een kleine hartklopping door het snelle trap klimmen. Tony zag haar oplettend aan. Het zilvere licht van de grouwe morgen door het verdorrend groen nog getemperd tot een bijna ziekelijk tederig glans speelde over het blanken voorhoofd en de stroomplonde lokken. Tegen de donkere achtergrond kwam het bleke kopje met de schelblauwe ogen eigenaardig krachtig en toch zo fijn van toon uit. Berthe, bemerkend dat zij indruk op de schilder had gemaakt, vond het verloren aplon terug. Maar de grimlachje, dat twee verleidelijke kijltjes en haar welgevulde wangen tevoorschijnjeep, spakt zij hem aan. Meneer Upergen, hedenavond, wordt in Arnhem de vuist opgevoerd. Als mijn man in Nurehen zou willen gaan, heeft mijn man mij opgedragen een plaats in ons rijtuig aan te bieden. Hij zou u ook graan een prachtig buitengewoot laten zien, dat aan één zijn hervrienden behoort, die in deze tijd van het jaar restaanisch vertrokken is. Mij zou het zeer aangenaam zijn en nu deze uitnodiging wilde aannemen. Misschien gelooft u mij niet, indien ik beweeg prijs te stellen op uw aangenaam gezelschap. Ik wil daarom liever als reden opgeven dat mijn man, betuusicht alleen in geval u meegaat, bezoeken wil. Tony was reeds tot het inzicht gekomen dat hij mevrouw Wandelhem onbeleefd beëgend had. De gelegenheid om zijn fout te herstellen, die zij hem zelf aanboot, mocht hij dus niet van de handwijzen. Wat hij zich niet bekende was, dat zijn eidelheid gestreeld werd door het bezoek dat zij hem bracht. Veel eer verweet hij zich nu haar van kocketterie beschuldig te hebben. Ze was immers evenvriendelijk tegenover iedereen. Niet dat hij zijn vriend een onderscheiding beschunde, maar hij kon zich niet voorstaan dat een vrouw van enig karakter in focus zoet sapige bewondering behagend schepen kon. Een laatste zweem van wantrouwen hit hem vragen of hij geen andere rechten in de weg kwam, maar toen zij naïef verwonderd antwoorden. Andere rechten? Van wie? Onbak hem de moed, de naam van Kemper te noemen. Hij nam dus de uitnodiging aan en wilde haar daarna enige schetse tonen. Zij verontschuldigde zich echter omdat haar man wachtte. Toen zij beneden aankwam, versching vokken juist aan de deur. Tegen half 1 uur hield het rijtuig voor Wandelheem's woning stil. Een koude noordewind had de regen doen ophouden, en grote blauwe openingen in het gelde gordijn geblazen dat boven de Gelderse dreven hing uitgespaan. Door de wind opgejaagd, verlogen de wolken naar het zuiden heen. Nu eens zich verbindend tot lange, effe grijze lappen, dan wederuit eenstijvend en vervloeiend aan de neergeslagen rook van een voorteilende locomotiefgelijk. Bertha stapt het eerst de tentwagen in. Zij wilde het doordringend koud. Vokken die volgte nam aan de overkantplaats en Wandelheem naast haar omdat hij niet tegen achteruit rijden kon. Een klein uur duurde het alvorend zij Petu zich bereikten. Er werd weinig gesproken. Vokken deed nu en dan een vraag om er te goederen waar zij voorbij reden, maar na het Wandelheem verklaard had dat het spreken in een rijtuig hem zenuwachtig maakte, vergenocht hij zich met de bewondering van Bertha's linkerhandje, dat ongehand schoent op haar schootrusten. Een grote diamant flikkende aan haar ringvinger. Ook Tony let de onberispelijke gevormde vingers het ronde polsje met de lichtblauwe aderen, de verlekkelozen door schijnende nagels en vooral de zachte blanke huid op, die zich bij het openen der hand tot vier kuiltjes verdiepte, bij het sluiten glad om de fijne knokkelsboog. Intussen dwelde Bertha's blik meer maanden met een vorstende uitdrukking naar Upergen heen en gaf zij verwarde antwoorden wanneer Vokken het woord tot haar richtte. Zodra het rijtuig stiel hield, sprong zij er luchtig uit, zonder op de gedienstige teletten die haar zijn steun aanboot. Upergen volgde. Wandelheem met zijn stijfbeen, maar door de beleefde tuinman geholpen die hem terstond herkende, al was meneer in lange tijd niet op de plaats komen kijken. Ze praat graag geouwen, begon met het gezelschap een uitgewerkt relast te geven van de leidende toestand van Slansheers vrouw, maar na Wandelheem zich verplicht voelde onderzoek te noemen. En nodigde daarna het viertal uit maar eens overal rond te zien. De luitenant verontschuldigde zich echter. Hij kende de plaats en zijn been hindered hem te veel in het lopen. Met hulp van de tuinbuis maakte hij voor Bertha een uitgewerkt landenkappanje op, waarin de hoge koppel, de vijver, de beek en het starrenbos in geleidelijke voegorde waren opgenomen. Daarop liete zich een kamer in het woonhuis openen, waar hij een terugkeer zou afwachten. Een glans van vergenoegen overtoog Bertha's gelaat, toen zij naar midden tussen de twee schilders de weg door de tuin naar het bos insloeg. Zij voelde zich vrij, de frisse lucht wekt haar op, een uitgelaten vrolijkheid maakte zich van haar meester. Met een zekere haast waren zij het park binnen gesneld, verlangend naar een verwarmende beweging, want of schoon de zon, de slapende natuur, vervrolijkte, blist de noordenwind met ijskoude adem over de velden. In steden van hun de ondoorzichte groen kleed vertonen de bossen lange reeksen van naakte stammen, grijze, diep gegroefte eiken met zilvergroen mosbedekt, glimmend witte berken met afschilvrende schors en zware bruingroene beuken, gelijk kerkzuilen opstijgende uit de grond. Terwijl zij hun naakte armen spookachtig ten himmelhiven, als smekten zij genaden voor de neipende winterkou, die hun tot in het merk doordringend zou, waren de grijze paden en het groene grastapijd gemarmerd met de duizenden bladeren die de storm hun had ontdrukt en op de bodem uitgespreid, waar de regens ze had doorweekt en donkerbruin getint. Perta overstelpte de beide schilders met vragen. Van de boom, wiens naam zij vergeten was, sprong zij naar een opvatting in kunst waarover zij hun samen had horen twisten, van Tonnie's overleden moedig, die Focke haar als een zeer talentvolle vrouw beschreven had, kam zij zonder overgang op de oorzaken van regen en wind. Tonnie beijverde zich haar te woord te staan. Wanneer zijn vriend voorkwam of een vraag beantwoorden kon waarop de ander geen bescheid kwist, lachte Berta luid en dreef zij zelfs uit tergende overmoed de spot met Focke's goedigheid. Eerst kwamen zij aan het starbos, doch van de hoge pijnbomen met hun machtige rode stammen, hun eeuwen groene kruinen, waardoor de wind met grootse eentonigheid zijn ernst geliederen zingt, had Berta een afkeer. Het leven, zeiden zij, is al teurig genoeg, ook zonder pijnbomen. Nu ontwaarde zij in de verte op een heuvel de koepel, daar had het haar altijd beter bevallen. Plotseling zette zij het op een lopen en de verbaasde schilders volgden. Eerst Focke, toen Ubergen. Op zijn mageren, zwijende benen, kon Focke het onmogelijk tegen de vlugge, krachtige Tony uithouden. Hij was al vergrachtig toen de laatste Berta inhaalde en op zijde bleef. Aan de voet van de heuvel hield zij even stil en keek Tony aan. Het was hem over een bliksemstraal uit haar oogenschoot. Een schelle kreeg ontsnapte haar lippen. Met verdubbelde snelheid rende zij hem vooruit, het slingerend pad op en kwam het eerst bovenaan. Vuur rood, met zoegende boezem, het hoofd en nek geworpen, zag zij Tony haar volgen, en toen hij onder het opklemmen omhoog keek, trof hem een zegenvierende blik. Nog sprakeloos van de ontstuimen gedrift waarmee de zijde stelte was opgesneld, lachte zij hem toe, zodra hij naast haar stond, en wees met een trek van medeleidende minachting om de mond op Focke, die blazend en keugend achter zijn vriend aanstrompolde. Eindelijk had ook deze de koepel bereikt, waar hij daar stond op een bank neerviel, goedig lachend, een grootvader gelijk, die wegeefse pogingen heeft gedaan om zijn dattel klein kind in haar sprongen te volgen. Langzamerhand kreeg Bertha haar spraak terug, en noemde zij de namen op van alle belveders en toerens die zij in het uitgestekt ver gezicht kon ontdekken, zoals uit Muntel te hoogte. Maar dat kleine vinger volgde zij de Rijn, de straatwegen, zelf de smalle sloten, noemde de woningen op, waarachter zij verdwenen, de plaatsen die zij doorsneden, tekende in het verdorrend gebomte de grenzen van Betu zich af. Wees diep in de gezicht eindig, waar de bruine heide de kale akkers begrensten, de plekken aan door de schilders in hun schets opgenomen, en keer de telkens met wil gevallen naar de Arnhemse toerens terug. De stad was de wereld die haar aantrok. Een paar minuten bleef zij er zwijgend heen staren. Toen wenden zij zich plotseling om en riep uit. Nu moeten we krijgen te spelen. Ik loop vooruit tot aan die eerste denneboom beneden. Volgt mij, zodra ik daar ben, en dan zullen we zien wie mij krijgt. Opgebast. Zonder een antwoord af te wachten, snelde zij met een zenuwachtige geel het pad af, vlug als een hinde, met moeite haar vaart intomend om niet verhover te tuimelen en beneden de bomen te kunnen ontwijken, daardoorop laderen, twarren achter haar op. Zodra zij de denneboom bereikt had, liepen de schilders haar na, met niet mindere spoed. Recht over het gras heen sprong Tony de henning af, en ogenblikkelijk bleef Focke zoverachtig dat eraan geen inhaling met haar denken viel. Als de wind stormde u bergen voort, de vluchtende vrouwen gestalte achterna. In een oogwenk was de afstand die hen scheiden tot een armslengte ingekrompen. Nog één sprong en hij sloeg de arm om het fluwele jakje heen en lichte haar in dol of vaart van de grond, terwijl zij gielde van schrik en in de angst zich hem met beide armen vast hield aan zijn hals. Maar hij klepende haar tegen zijn schoudig, gierde rond en liet de slanke gestalte zacht neerzinken op het zand, maar hij haar staande hield totdat zij de ogen weer opende die zij duizelend in de wilde omwiswaaien gesloten had. Beiden heigten van inspanning en drift. Toen zij bij kwam, lachten ze hem weer naartoe. De ogen schitterend van dörtelheid, overmoedig als het rentpaard had trappelt van ongeduld om zijn krachten te meten. Nog eens riep zij uit en snelde weer terug, de berg op, in de linkerhand de belemmerende rocken, met de rechter tartend boven het kokketten zwartflüvelen hoedjewijvend, waarop de grijze struisvedig golfde in de wind. Fokken was nog niet aangekomen en reeds snelde zij hem weer voorbij, naar de koepel terug. Boven wachten zij echter, de ogen gesloten, de lippen half geopend. Toen Fokken haar aankam, leunde zij met de ene hand op tonisch schoudig. De ander hield zij tegen het wild, kroppend hard aangedrukt. Terwijl de ongelukkige wetrenner, bleek van inspanning neer op zijn bank neerzonk, kom ze spoedig bij en mompelde. Armes, sukkel, laat hem de volgende keer voorgaan, voegt zij er tegen Uperge bij. Tony liet Fokken voorgaan. Het was of hij Berters medelijnend minachtende glimlach had overgenomen, nu hij zijn vriend met korte sprongen naar beneden ze galloperen, de grouw linnen hoed in de hand, het dunnend haag vladderend in de wind, de panden van zijn donkergrijze jas in de maat achter hem aangolvend, en de maagere benen spatterend van machteloze ijver. Bijna tot aan de voet liet hij hem komen, voordat hij, als een peil uit de boog, in vier spongen de helling af, hem opzijde en vooruit vloog. Maar nu scheen maar het voor zijn ogen, de bomen die hij voorbij snelde verdwenen in een nevel. Nog even zag hij het zwarte jakje vlak voor zich, strakte de arm uit, omvatte de lichte last en voelde dat de grond onze der voeten wegzonk. Als een enkele grouwe vlek draaide de naak te stammen om hem heen. Weer gielde Bertha uit, Weer riep zij, nog eens, en eilde zij terug de hoogte op. Voor de derde, voor de vierde en voor de vijfde maal galopeerde Fokker de heuvel op, en telkens gunde Tony hem een grotere voorsprong. Eindelijk liet hij hem tot dichtbij Bertha naderen, voordat hij zijn hoed in de hoogte weerp, bewust van zijn kracht en vlugheid. Dan sprong hij als een tijger naar beneden, voelde niet meer dat zijn voet de grond beroerde, stoof Fokkerp voorbij met een dolzinnige vaart, waarover hij het bedwang voorkomen verloren had, en hief Bertha in zijn arm op, de prijs van zijn overwinning, de buit van zijn jonge overmoed. En als hij haar tegen zijn borst aanklemde, gielde zij niet meer, maar weerp het hoofd, dat al lang de hoed had verloren, met een half gesmoorde zucht van overweldigend genot achterover. Lange zijde haren streeelden hem de lippen, en machteloos hing zij in zijn arm, dronken van de woeste zwaar door de lucht en van het jagend bloed dat haar brein benevelde. Ze waren nu wel genootzaakt enige ogenblikken te gaan zitten om alle weer op aarde te komen. De koude noordenwind had Bertha donkere rozen op de kaken gekust. Haar hoed, ze zetten er even wel nog niet op. Het golfend haar bleef los langs de wilgevormde schouders hangen. Met haar flickerende ogen en haar frisse, rode wangen, meende Tony dat zij er tans werkelijk bekoorlijk uitzag, en ook zij merkte op hoe zijn ogen glansten, en hoe zijn bloed snel door de opgezette aarderen liep. Vokken was nog immer bleek. Hij kwam bij, toch langzaam. Ondertussen schepte hij een goedig behagen in Bertha's onschuldige vrolijkheid. Hij vond dat zij wel wat verdiende in haar twierig bestaan, en zijn verbeelding schetste hij met idyllisch tafereel in haar jonge moedig in met haar kindjesstoet. Onder schift, nog eenmaal jong. Van haar plondkopje naar de poeselen handjes dwanend vond zijn schildersblik dat op het hoedje enige najersbloemen en groene takjes bijzonder goed zouden staan. De vergunning gevraagd en verkregenhebberde deze versiering te mogen aanbrengen, verwijderde hij zich al zoekende, terwijl hij het luchtig hoofdheksel op de uitgestoken vingers van zijn linkerhand in evenwicht hield. Intussen had Bertha met de punt van haar anka diepe lijnen in het schelpuntpad getrokken. Zodra Vokken ver genoeg afwas om haar woorden niet meer te kunnen verstaan, zei ze tot Tony. Weet u wel dat uw weigering om mede naar Nijmegen te gaan mij diep gegriefd heeft? Tony wist niet wat hierop te antwoorden. De waren reden van zijn weigering kon hij moeilijk zeggen, en toch gevoelde hij lust haar die troen raden. Niet zonder aarzeling spak hij. Ik vrees het is toren. En begreep er stond dat hij een dwaasheid gezicht had, toen zij er nam. Mij denkt die vrees had u voor mij naar rekening kunnen laten, in die een dergelijk gevaar bestond zou ik u geen uitnodiging hebben gedaan. U begrijpt mij verkeerd, antwoordde Tony snel, de meen in de zijn voud te herstellen, maar te laat bemerkend dat hij slechts een tweede dwaasheid bij de eerste voegde. Ik vrees de fokken te storen. O, riepert uit, met een kort en snel schouder ophalen, dat er een mengsel van minachting en verbazing door haar toon uitgedrukt hun eigenaardige kracht bijzetten. Na een blik op de bloemen zoekende schilder te hebben geworpen die langzaam naderde, voegd zij erbij. Ik ben mij niet bewust om de grond voor dergelijke gedachten gegeven te hebben, maar het is te koud om lang te blijven zitten, rieperfokken, die nu recht op en aankwam. Zo spoedig mogelijk, volleinde zij fluisterend. Ik verzeker u dat ik vandaag niet meer zou gegaan zijn, in die ik deze wandeling met hem alleen had moeten doen. Ben antwoord, zweefde Tony op de lippen, maar het was te laat. Fokker stond voor hen. Hij had nog slechts een paar groene takjes gevonden. Bloemen schinden er daar in de buurt niet meer te zijn. Even onverwacht als Bertha naar de koepel was gesneld, reest zij nu op en sloeg zonder om te zien in in van de lane in die op de heuvel uit liepen. De schilders volgden en waren haar weldra weder op zijde. Aan het tegenovergestelde einde van de rechte weg vertoonden zich op de achtergrond van grauw, kreupelhout, de witte vlek van een stuk muur of een klein huis. Daarop liepen ze aan. Halverwege werd het pad door een even rechte laan gesneden, die tussen struikgewas besloten aan weerzijden een onafzienbare reeks geraniums vertoonden, afgewisseld door slanke stamrozen. Aan de stamrozen was knop nog bloes in meer te ontdekken, maar op het vrolijke grond der geraniums gloeide hier en daar in de verte nog een ver miljoen rode bloem. Dat is juist wat ik heb omhoed, riep Vokke uit, terwijl hij met haast gesreden de laan binnen ging. Zodra het Bertha hem zag wegsnennen scheer je naar iets in te vallen. Zij fluisterde Tony een kom mee in het oog en liep haastig door. Tony volgde. Van tijd tot tijd weerp ze een blik achter zich. Naarmate zij het eind van de laan naderden ging zij sneller en sneller voort. De witte vlek werd tot een tuinhuisje dat op een eiland in een uitgestrakte vijver lag. Rechts vertoonden zich een kleine waterval welke de brede kom van stroomend water voorzag. Voor hen lag als op een tapijt van afgeval op laderen een groen en wit gefervd bootje door middel van een ketting en ijzere pen aan de oever bevestigd. Zonder zich te bedenken, schonk Bertha het bootje binnen. Naarlijks was zij gezeten of fucken naderden op een draf. Gauw, gielde zij Tony toe. Die, haar bedoeling begrijpend, de pen uit groentrok. De ketting viel rammelend op de voorplegd neer. Een kracht geduwd dreef het rankenvaartuig van de oever af en juist op het oogomlik dat fucken de waterkant bereikten, wiegelde de boot onder de druk van Tony's voet die erin was gesprongen, langzaam naar het midden toe. Vergeefs de schilders smekend de handen naar Bertha uit en zond hij haar zijn teerste klaagtonen na. Zij bleef onverikbaar en lachte hem zo hartelijk uit dat hij het niet éénmaal over zich verkrijgen kon, haar deze grap kwark te nemen. Hij trooste zich met de gedachte Contourment secondem en verzuimde erbij te denken. Connempoutoujour secondement. In de eerste weken van haar huwelijks geluk had het Teringachtige eigenares van Betu zicht de romantische inval gekregen van het eindantje in de Vijver een boetwaar te maken, wil je naar haar liefde naar hartelust zou kunnen toegeven aan die hang naar eenzaamheid welke zwakke, teergevoelige naturen eigen is. Haar man had aanstond aan die wens gehoord gegeven en er een kleine tempel gebouwd, aan Cupido gewijd, die in een achttiende eeuwse tuin niet besplaatst waren geweest. Menig gelukkig oogomlik had hij er samen doorleefd. In de aanvang zegt de warme uren van de middag, later voorkeurig de zoelenzomeravond, dan slotten we eens de gantse dag. De zwakke reeds om ver te kunnen gaan wilden ze het geliefkost plekje niet verlaten, daardoor een brede watervlakte gescheiden was van de wereld, waarin haar jaloesie van leidende vrouw, de beminne man, vrees te verliezen. Twee malen had Bertha reeds op Betu zicht gewandeld, door geen van beide keren had zij het eilandje bezocht. Wandel hem, wie niet ontgaan was, dat zij er met grote belangstelling over sprak, had een bezoek heiligdom als zeer ongepast van de hand gewezen. Nu kon zij eindelijk haar nieuwsgierigheid bevredigen. Terwijl Tony de ijzere pen in de grond bevestigde, had zij de deur reeds geopend en was het achterkant de huisje binnen gegaan. Focke mocht het aantien dat zijn vriend haar volgde en beiden uit het gezicht verdwenen. Bertha was niet de persoon om bedraf de man van een vrouweboedwaag midden in de vrije natuur naar waarde te schatten. Toch nam zij met belangstelling van alles in oogenschouw. De lichtgeelen houten vloerig met zielijke donkerbruine figuren ingelicht, harmonieer voorkomen met porcelijn witte verf, der kozijnen en deurpanelen die met fijne gouden biezjes waren afgezet. Benieuwd welke kleur van gordijnen en stoelbekleedselmen daarbij gekozen had, lichten zij de hozen op waaronder de zijde was verborgen. Een warm, amarant, rood, gloeide haar tegen. De kleine bergplaatsen in de muur waren echt gesloten. Waarschijnlijk bevatten zij ene glaswerk, beneevendst de onombeerlijke snuisterij in ene vrouw. Wat haar bijzondere goedkeuring wegdrog, was het koppeldak, dat zich boven hun hoofden op een blauw hemel welfde, waarin een kring van mollige engeltjes bloemend strooiend rondzweefden, terwijl in het midden als door gerubijnen gedragen, een krontje van saxies porcelijn naar beneden hing, dat met een wolk van fijn gaas was omgeven. Toen Tony binnen had, strilde de geur van Iris poeder hem als de aanraking van een zachte vrouwenhand langs het gelaat. Berthe, die op een sofa was neergezonken, wenkte hem naast haar plaats te nemen. Weer trok ze met haar ankas, lijnen over de grond. Dit mal vochten zij de figuren van de ingelegde vloer. Een zondeningen verlegenheid overviel Tony, zodra hij naast haar zat. Hij wilde van haar weg schuiven, maar durfde niet. Zonder op te zien, sprak ze hem toe. U heeft in het voorjaag een zwaar verlies geleden. Geen onderwerp had Tony op dit ogenblik onaangenaar maar kunnen zijn. Van nature in zichzelf gekeerd bespak hij ook met zijn beste vrienden nooit wat hem na aan het hart lag. In Berthe's mond was het of zijn liefde werd ontheiligd, en toch gevoelde hij dat niets zulke strengen opvattingen richtwaardigde. Zich met een kot antwoord van de zaak afmaken zou misschien het verstandigd zijn. Daarom zei hij. Ja, mevrouw, een zwaar verlies. Focke heeft u daar waarschijnlijk al meer dan genoeg van verteld. Berthe bleek niet van planten zijn, zo spoede haar onderwerp te laten varen. Als had zij zijn stugge toon niet begrepen, ging zij voort. Met levendige kleuren heeft hij ons uw wanhoop geschilderd. Hij had zulke een diep medeleide. U moet wel ontslagelijk veel van haar gehouden hebben, en voegde zij er zacht erbij. Zij moet wel bijzonder lieftallig zijn geweest. Tony voelde dat een onweerstaanbare lust zich van een meester maakte om Berthe iets onmedogend vreest te zeggen. Waarom spreekt zij ook juist daarover? klonk het in zijn binnenste. Maar tegelijkertijd begreep hij dat dit niet de ware oorzaak van zijn hard vochtigheid kon zijn. Zonder recht te beseffen wat hij wilde, antwoordde hij. Ja, mevrouw, ze was lieftallig. Besonder lieftallig zelfs. En ik heb zoveel van haar gehouden dat er in mijn ziel wel geen lieftemier is achtergebleven. Al, waarbij een hart bezat, heeft het aan haar geschonken. Doch zij was niet lieftallig voor iedereen. Er waren er die haar haten omdat zij haar niet kenden. En misschien ben ik wel de enige geweest die ooit een blik weerp in het binnenste heiligdom van haar hart. Wij begrepen alkandig en dat was ontsvoldoende. Het oordeel van een andere man had voor haar even weinig waarde als voor mij het van een andere vrouw. Dag, welk belang kan dit alles voor u hebben die haar nooit heeft gezien? Laat haar doden rusten en spreken wij over iets anders. Dat die woorden een zijdelingsbeschuldiging tegen haar moesten bevatten kon Bertha niet ontgaan. Zij sneerend haar door de ziel heen. Maar er zijn oogomblikken in het leven dat men de hand zou willen kussen die de pijnlijkste woonden slaat. De beweging van de angkas werden immer snelig en onzekerig. Alstof hij zich tot taak had gesteld de onzichtbare, grillige figuren te onthouden die op de vloer werden getrokken, volgde Tonys blik zijn na. Eensklaps hielden zij stil en legde Bertha het speeltuig naast op de sofa neer. Daarna sprong zij op en ging vlak voor Tonys staan, de armen naar beneden gestrekt, de vingers krampachtig gekruist. Een oogblik zag zij hem al dus zwijgend aan. Ook hij spak geen woord, men hoorde alleen het kraken van haar kleine vingers. Toen zeiden zij met een stem die van aandoening trilde, veroordeelt mij dus ook als een krokette vrouw die haar man ongelukkig maakt en anderen het hoofd op hol brengt. Waarom is nu Fokke niet hier, was Tonys eerst te gedachten, want hij brand ervan verlangen om in het bijzijn van zijn vriend die vrouw te vernederen, door haar zo brutal mogelijk een waarheid in het gezicht te werpen welke hij op dit oogblik meer voor onweder legbaar hield. Liep echter nog immer langs de vijfelpeneer als een hond die niet zwemmen kan en zijn meester ter water heeft zien gaan. Daarom bedacht hij een ander antwoord, zeker niet minder hard bedoeld, al was het in de vorm gekuistig. Mijn vrouw, zei hij, ik beweren het geheel niet u te kennen. O, maar uw oordeel toch? Ik ben overtuigd dat op de sociëteit iedereen het heeft toegegeven dat ik een wispeltuurige vrouw ben, zonder hard, die slechts behoefte heeft aan afwisseling en heden door de een, morgen door de ander aangebeden worden wil. Maar mevrouw! Ach, rondkent het niet. Meemt u misschien dat ik niet weet wat ze achter mijn rug vertellen, al die buigende vleiers die zo streng zijn in de beoordeling in haar vrouw en zo toegevend wanneer het een man geldt. Zij kennen natuurlijk precies de behoeften en de plichten van een vrouwenhard en elk dier praven heeft door zijn vlekkeloze deugd een vrouwen de eerste steen op mij te werpen. Bedroogend is hun vriend wandel hem, bedroogend door mijn moedig, bedroogend door mij. Dat hebben zij allen, dat heeft hij zelf u moeten zeggen. Toch nooit is het bij een hunnig de vraag opgekomen of ik misschien de bedroogende zijn kon. Een vrouw heeft geen recht zich te beklagen. Ik verlang ook hun medeleider niet. Ik verg niet eens dat ze rechtvaardig in een oordeel zullen zijn. Zeg eens een vraag, heb ik ze doen. Heeft u aan hun woorden geloofgeslagen of niet? Geen van beiden, antwoordde Tony. En die woorden waren nauwelijks zijn mond ontsnapt of hij had haar perouw van ze te hebben gesproken. Met een blik waar het verbittering en wanhoop spraken, wende Bertha zich naar het venster om. Een ziddering liep over haar gansige stalten heen. Hij zag hoe zij de kleine vuisten balden om de zelfbeheersing te behouden die op het punt was haar te verlaten. Zugden rezen schokkend op uit haar beklemde borst. Tony kon de blik die om vergivnis smeekte niet meer van haar afwenden. Zijn lust om haar te kwetsen was in een pijnigend medeleide veranderd. Het ogenblik naarerde dat hij op de knieën neersinken haar hand met kussen bedekken en bidden zou Bertha, vergeef mij. Zij liet het echt er zover niet komen. Even plotseling als zij zich van hem afgegeerd had, wenden zij zich nogmaals om. Nam haar een kaas opende de deur en ging in het bootje zitten. Tony volgde en roeide haar naar wal. Niet ten onrecht had Focke die met pleidschap het bootje weer van het eilandsdag afsteken bij zichzelf de berekening gemaakt dat Tony het eerst aan land zou komen en er dus weinig kans voor zijn behulpzame handpstond om Bertha in het uitspringen te kunnen steunen. Evenwel, waar het een vrouw geld valend dik was de zekerste relanderingen. Toen Bertha bemerkte dat Tony in een schuine richting naar de oever duurde, welke de achtersteven ten zote zeer dicht bij de kant brengen moest wachten zij het ogenblik af dat hij opstond om even eens op de reizen, op het zitpankje te stappen en haar sprong te nemen naar de wal. Een kreeg van schrik kon Focke niet bedwingen. Met een weide stap van zijn lange benen stond hij op de kant, strakte juist bij tijds de armen uit, greep haar aan en verlengde met een ruk de tekorte sprong tot op het gras dat de vijven omzoomde. Waar hij een srede verder af geweest, Bertha zou met een aangenaam voetpad haar giel hebben betaald. Tans was hij het zelf wins linker voet van het gras gleed en een ogenblik diep in het slijk verzonk. Van die opofferende daad had de arme schilder al bitter weinig voldoening. In steden van hem haar dankbaarheid te betuigen, was het of Bertha de bewezen dienst nog kwalijk nam. Het bewustzijn van een dwaas figuur te hebben gemaakt verstikte elk gevoel van erkendelijkheid in haar gemoet. Dat het juist Focke geweest was die haar voor grote gevoeligheden had bewaard deed haar tegenover Tony dubbel onaangenaam aan. Met een neide geruk ontnam zij hem haar hoed die hij in de hand had gehouden. Natuurlijk niet zonder nadelige gevolgen voor de grijze struisvedig. Tocht de bloemen er driftig af en sloeg de kortste weg in naar huis. Een laatste, donkere hoede dahlia strooide haar een kas als een regen van bloedtruppels op de grond neer. Van haar plan om de beek nog te bezoeken, voorheen haar geliefkoostenplek stond haar de slabs af. Zwijgend ging het trital met snelle schreden voort. Bertha, enig boos op haar boven liepijtend. Tony nu en dan steelsgewijzen een verlegen blik op haar werpend overweldigd door de tegenstrijdigste aandoeningen. Focke teniergeslagen door de zonnelingen uitwerking van zijn tijdig hulpbetoon waarvoor een doorweek te laars en een vertoord gebaar zijn enige beloning waren geweest. Toch helderde deze drukkende stemming nog onverwachts op. Alwoos het woonhuis te bereiken moesten zij de keurig onderhoude bloementuin doorgaan, waar nog een laate maandroos in haar haast haar superaandeel zonnewarmte genoot. Terwijl de dahlia erids de naderende winter uit de bruine randen van haar pasontloken bloemen profiteerde. Zodra zij het bos achter de rug hadden, verving een glimlach de vrevelige trek om Bertha slippen. Bij een hoog gele dahlia hield zij stil, plukte de bloem af en hechte haar vast op Focke het spors. Zeer teken voor belangrijke krijgsverrichtingen zeiden hij dankbaar. Je zou een uitstekende boerenbruig om zijn, riep zij lachend uit. Schiet ervoor uw roeier ook niet een kleine beloning over, voegt Ronny, die behoefte gevoelden met Bertha vrede te sluiten. Wel zeker, plonkt het antwoord, terwijl zij bij een maandroos een bed neerherkte waraan maar één frisse bloem nog overig was. De dornen zullen u steken, zie hier een mes, riep Focke versrekt uit, het was al te laat. De roos, welke zij aangevat had, schudde al haar blaadjes af, zij zijn kale steel hield zij in de hand. Een paar seconden, bleef Bertha nadenkelijk dit kleurloos geraam te staren. Toen ontviel het aan haar vingers. Langzaam rees hij overeind, zonder Tony aan te zien. Sprak geen woord meer tot één dag schilders, en ging verder, recht op het huis aan. Einde van opname 6