 Welcome to Kalusugan Ay Karapatan. One of the main concerns in public health today is the problem on intestinal ailments or worms. According to the Department of Health, four out of every 10 children in the Philippines are at risk of poor physical and cognitive development because of the challenge posed by intestinal worms. This is in spite of the tremendous increase in the budgetary support for the warming in children in the country. There is a need to wage a successful war on worms because losing this war on worms may lead to malnutrition and other states of poor health, particularly among children. It is important to know how worms in the body continue to persist despite different measures done to eliminate them. What are the more effective ways in treating and controlling this problem? The various studies done by the University of the Philippines, Manila, commissioned by the Department of Health, have shown that 7 out of 10 preschool and school-aged children ages 1 to 4 years were infected with worms. Latest follow-up studies have shown that 4 out of 10 children in the same age groups were still wormy. Infection rates can reach up to 9 out of 10 children with worms for instance, among indigenous peoples and among the children. Among worms, although worms thrive in tropical climates and are endemic in many developing countries like the Philippines, infection can easily be dealt with. A single dose of albendazole or maybendazole once or twice a year can keep the children worm-free while they are in crucial, in the crucial growing up years. So, good day to our viewers of Kalusugan Ay Karapatan. I am Dr. Menchit Padilya and my co-host today is attorney Abdel. Thank you, Dr. Menchit. Our topic for today is familiar not only to me but to all of us having grown up in the province or common intestinal helmet or worm infections according to reports were and still are major public health challenge in the country particularly among children. And as what Dr. Menchit has said earlier it's really indeed sad that even though with this war on worms we still have a lot to accomplish. There are various sources of worm infections through ingestion or skin penetration or both and children are the usual victims. Their school performance is affected since it can cause stunted growth, decreased physical activity and poor physical and cognitive development. That is why if there are symptoms of the disease the families should seek immediate medical attention. Well, the most common signs and symptoms of worm infection are on and off abdominal pain, loss of appetite, poor nutritional status and decreased physical activity. Salami to introduce our resource persons today. We have Dr. Vicente June Bilisayo, a former Undersecretary of the Department of Health and Professor of Public Health who's an expert in tropical parasitic diseases. Welcome to the show. Welcome, sir. Dr. June, I know that you are the worm doctor and we're happy to have you here. And our other resource person is our Dean of the College of Public Health. He is an expert on environmental health, Professor Rami Kisan. Welcome to the show, Dean Kisan. So we're here to actually talk about this war on worms. Okay, so let's start. First of all, the question is what is this war on worms, doc? Actually, itong war on worms ay isang kampanya na sinimulan ng University of the Philippines, Manila, Katulong and Department of Health. Ito isuporta sa kampanya laban sa mga worms sa Tagalog Mga Bulatipang Karaniwan, sa Bisaya, letter B then, BTOC, kilala sa Bisayas at Mindanao na BTOC. Ito ay matagal na-matagal na natin concern sa ating mga bekabataan na nagiging dahilan ng malnutrition at poor school performance as well as other states of poor health. And therefore, technology para makontrol at masug po ang mga ito, pabalik-balik nga lang sa dahilang maraming challenges sa environmental health. Napag-usapan di Dean Rami mamaya. May technology to control if na to eliminate, kailangan tulungan natin ang Department of Health, kasama na natin ang Department of Education sa war na ito. Ang war ay hindi simpleng napapanalunan sa simpleng gamutan. Ito ay kasama ng advokasia sa ating mga local government units, ating mga local government unit champions na nungunguna sa pagbibigay ng serviceong pangkalusugan. Kasama rin natin ng health sector, education sector rather, ating Department of Education, kasama mga magulang at mga komunidad. Lahat tulong-tulong para masug po at yung glaban against the worms that are plaguing our children. Dr. June, bakit siya tinawag na war on worms? Siya na pa nag-coin ito? Department of Health pao talagang UP Manila from the very beginning? Actually University of the Philippines Manila. UP Manila ang may may gawa o may introduction sa namitong classing pagtawag. War sa dahilang kinakailangan matunog. War kinakailangan matay o matepok ang lahat ng kalaban. War dahil hindi lang siya gamutan kasama din ang reach out sa mga communities sa ating mga magulang, sa ating mga numumuno sa komunidad. An integrated effort against worm control and prevention. Matunog kung pwede nga bomba against the worms. This is supposed to be a good war kasi gusto natin masug po ang nakaligtaan na tinatawag na neglected tropical disease worm infections among our children. At kinakailangan matunog ating message are loud and clear. Messages are loud and clear hanggang sa mga schools, hanggang sa mga komunidad. Nakasaman natin sa pagsumpo sa mga bulating. Parang sinasabi mo ang mga bulatis sa isang side ng guerra at sa kabilang side natin mga health workers and policy makers. Tapit upapasok ang environment sa ating guerra. Ang environmental health ay isa sa mahalagang factor na naghanap ng bulating ito. Mahalaga-mahalaga sa transmission dahil ang itlob ng bulating nang gagaling sa mga infected na tao, infected children especially at ang itlob na ito na sa lupa na nanatili sila doon hanggang isa dalawang taon. Napagnalang hap o nakain, nalunog ng iba pang tao. Bata o matanda, sila ipwede magkaroon ng bulating. Meron ding hookworm sa lupa at ang larvae o ang maliliit na bulating pangapasok sa nakayapak na paa pangapasok through skin penetration at tumutubo ang bulating ito sa ating mga bituka lalong-lalong na mga bata na high risk sa mga ito. So environmental health mahalaking factor to sa transmission kaya nakuhuha ang bulating magdumiyang kapaligiran. Bakit na dumihahan dahil sa open defecation? Kapalikuran, kakulungan ng water and sanitation facilities at mahalaga din environmental health sa pagbalik-balik ng bulating sa katawan na mga bata dahil walang immunity sa warm infections. Pwede magkaroon, hanggang kalululuhan, pwede magkaroon ng bulating dahil pabalik-balik ang mga bulating habang meron tayong challenge sa water sanitation at hygiene. Din Romy, ganung bakalaki water sanitation nabanggit mo yung open defecation yung bilagana pa rin sa Pilipinas? Gusto ko rin ang kasagutan ng Dr. Belly. Unang-unang po may tinatawag tayong akronin ito yung wash. Ang ibigpun sabihin ito water, sanitation, and hygiene. Ito po yung tatlung component na mahalaga. Unang-unang po yung wash, yung water, yung W-A, which is water. Ang kailangan po natin talaga ito ay malinis na tubig para po maggamit natin sa panglinis sa ating katawan. Lalu-lalu na po sinabi ng Dr. Belly kanina na ang vulnerable na mga taod ito ay mga bata. Ito po ay naglalaro sa lupa. So sila po ay na exposed dito sa mga larva o kaya egg o mga parasites ito. Kailangan po nila ng tubig para malinis. Lupa po ay yung sanitation. Ito po yung sinasabi ni Dr. John Belly na kailangan po natin ng palikuran. Para po maprotectahan ang ating katubigan, maprotectahan ang ating lupa at the same time po maprotectahan din ang ating hindi magkaroon ng pagkaton ang mga vectors, yung mga langaw, mga mosquitos na makapag-make contact dun sa ito po yung mga pending mga vectors na makakalat ng mga parasites sa ating pagkain, sa ating tubig. At ang hygiene ito po ay mahalaga para malinis po natin ang ating kataban. Gusto ko rin po sa anong ipakitasin yung datos na nagmumula dun sa Field Health Service Information System ng DOH ng 2015. Nakasaad po dito sa datos na ito sa percentage ang national percentage wherein we have the access to improve water supply is 90% national figure 90% to improve water supply and out of 19 million households, so that's 90% so 10% do not have access to improve water supply and if you are going to convert that into numbers that is almost 1.9 times, but fine that's almost 1.5 million Filipinos do not have access to water supply and the access to sanitary facilities, the national figure is about 85%. So 15% do not have access to sanitary facilities. So where will these people defecate? So yung pang nagiging problema, when it rains, karamiyan po itong dominay ito, ay kasama ng tubig gulan, papunta sa ilog, na pinagukohanan natin ng tubig, naman ang tubig pumupunta sa ilalim ng lupa na kung saan din po tayo kumukuhan ng ating tubig inumin so yung po ang nagiging problema natin. So din Romy, ibig sabihin ba noon? Di tayo na nanalo sa war on warms kasi ang laki po ang staggering ng figures eh. Sa tutulag po ng Pung 2008, may ginawa po kami ng pag-aural, ito po yung burden of disease ng wash ng water sanitation and hygiene at panahon na yung percentage ng mga Filipinos that have access to improve water supply is about 90 plus percent. And for the access to safe sanitary toilets is about 85 percent. Almost the same, parang wala improvement. Since 2008 hanggang 2017. So wala po yung masyadong improvement sa access ng mga Filipinos sa sanitary facilities. Pero parang disconnected zilano, kasi dito na rinig ko yung kanina nga in-dewarming yung mga skulahan nandito ang mga pamilya maski pa nag-dewarm ka pagbalik sa bahay wala naman pala nisa tubig at wala siya nung wash. So pareho din pala so hindi siya pwede ng tinitinan mo lang ang mga student nga total ang situation. So ang hindi nico tomahas na ang budget. So ang sinasabi nyo sa aking hindi pa rin sapat ang budget na ilalagay natin jen. Para jyan lahat na magaroon ng palikuran maging malinisan tubig, kulang pa rin ng budget. Mambasipo sa datos, talaga kulang pa rin yung yung pag-address dito sa concern nito. Lalo na talaga dito. Dito ncr. Makikita nyo po talaga na ang ang ating sewerage system. Ito po yung sistema na kung saan pag-filinas natin yung ating dumi pumupunta po sa isang tubo, ito yung sewer. Tapos po itong maruming tubig ay papunta sana sa isang wastewater treatment facility bago po itapon ito sa ilo ng bawa sa Pasig River o sa Manila Bay. Kaya nga lang po hindi po karamihan ng mga bahay, even po yung mga institutions ay nat-treat yung maruming tubig bago itin atapon sa ilo. Case in point po dun sa ating sa Manila, ang ating pung UP Manila, tayo po ay konectado sa sewer. Tapos po yung sewer na yan, dumadalo yung maruming tubig, kinokulecta lahat yung tubig na nang gagali sa ating. At supposedly ay dadaan ito sa isang wastewater treatment bago po itapon sa Manila Bay o kaya sa Pasig River. Pero ang makikita nyo po dun sa ating wala po ang wastewater treatment na nag-treat ng ating maruming tubig. Although may mandatus po ang Supreme Court inatusan po ang mga stakeholders na mag ayusin po yung ating tubig, klinisin yung ating maruming tubig. Ang budget ng Department of Health, of course, covers ang mga purga. Sa lahat ng bata ages 1 to 18 sa buong Pilipinas. Wala hantay ang problema dyan. Ang kakulangan natin sa larangan ng panggagamot, tinatawag na preventive chemotherapy, gamutang pangkalahatan sa lahat ng bata sa buong Pilipinas, kulang sa kaalaman, kulang sa pabunawa. So it's the health promotion side na nagpukulang mataasang refusal rate. Okay? So ang budget sa gamot wala po problema, pero yung health promotion nagpukulang, yung information dissemination para maunawa na magulang na pumayang sila ang bata ang magamot sa public school na ang teacher mag-assist sa health worker para maibigay ang gamot sa buong Pilipinas. So hindi pa tayo na nanalo dyan sa larangan na yan. So balit, naabot na natin ang 80% coverage nationwide. In other words, meron pa tayong kong ting kailangan abutin para we can say this total war actually shows us rewards na na-re-reach na natin ang target, winning the war against the worms. Ang budget ng palikuran ng toilets and water and sanitation na maaring nagpukulang sa pagkat nag-relidein tayo sa contribution ng ating mga local government units. Kinokwento kong kaya Torny Edel when you look at the health system na Pilipinas decentralized, parang malaking-malaking Christmas tree yan, pero pagwinoksan mo yung main switch andaming ilaw hindi umiilaw, andaming bulb ng Christmas tree hindi umiilaw kasi na iiba ang performance ng bawat local government including of course local policy, local budgeting, local planning for disease control including water, sanitation, hygiene. Dok, June kung pwede, sug-sugang ko lang sana yung mga sagut ni Dokter June kasi mo kami may mga projects po ako ginagawa na kung saan nag-gather ng mga lugar na ito. At ang nakikita po namin karamihan dun sa mga wala ng Kubeta, sa Riling Kubeta una-una po ay kakulangan sa pera. Ito po ang isa sa mga pinakabataas na dahilan kung bakit wala po silang Kubeta. At ang pangalawa po hindi sa kanila yung lupa. So hindi po sa kanila yung lupa at pa yung pangatlupo wala ng espacio para gumawa sila ng Kubeta. At ito po ay tuto ito sa mga lalo na po sa mga informal settlements. So yung nga po yung gusto ko hong itanong kasi mukhang meron ngang ginagawa kasi ito sa National Campaign yung tanongin ko saan ako yung ginagawa ng local government. Tapos i-connect ko lang siya sa Christmas tree bagamot meron naman po nagoon na okay mas marami po of o kaya sirap po tama po ba doon kasi ang question ko po meron naman meron din po ang good practices na ginagawa naman ang LGU or talagang this is a totally national driven campaign. Definitely attorney Abdel meron mga local governments na champions sa larangan na ito among them sa ibang lugar kung saan na go operate yung ating neglected tropical disease study group ng UP Manila one of them is the province of Gimaras. Islayan ang local government doktor nog graduate natin sa master of public health si doctor Sam at matas ang prioritization niya sa health ang infection rates siya napakababa na except that there are packets of high endemicity katulod na siya na sabi ni Dean Romy na may mga lugar na wala kang panglalagi ng toilet ito yung mga nasa tabi ng dagat mga bahay na sa ibabaw ng dagat dyan umaabot ng 90% ang infection rate siya napakataas at ang pinakamagandang level na nakukuka namin dyan in spite of high coverage at ang pre-warming wong ababa lang siya ng 50% 50% or 60% it never goes down to less than 10 or less than 20% as targeted by WHO or World Health Organization meron ding champions like Davao del Norte where there is a concerted effort ng local government lang dyanan DOH lang dyanan DEPED lang dyanan parent teacher association lang dyanan rotary club lat sila nagutulung-tulung kaya ang infection rates ng warm infections dyan sa Davao del Norte napakababa as in less than 10% talang dyan Chancellor Menchie the national rate the national rate is roughly about 40% we have to bring it down to less than 20% so that we can claim victory there's partial victory from 70% to 40% is a great deal already but we have to bring it down to a low level like less than 20% so that we can say warm infections are no longer a major issue among our children yun ang ating objective ang bagay na kuhako dito definitely we cannot win the war on our own dapat talaga nandyan ang public health sector ang schools ang policy makers dapat talaga sama-sama tayo pati mga NGOs marami na nungluod sa ating ngayon baka ang tanongay ito pa'y pamprovincia lang o problema ang dito dito sa ngayon mamah talaga ang problema rin po sa urban centers kagay po dito sa Metro Manila problema rin po lalo na po dito sa ating mga maraming informal settlements ang isap po dito unang-unang kaganyan although may ginagawa na po ang ibat-ibang ahensya kagay po ng MWSS na supposedly na mumuno dun sa protection ng ating katubigan marami na rin po sila pinapatayo sa ibat-ibang city-student dito sa Metro Manila na kung saan pwede ng itreat ang ating wastewater dito po sa FHSIS lumalabas po dun ang NCR ay mataas po yung access sa sanitary toilets more than 110 po 110 percent so ang ibig po sa binon yung po nila na project na number of households at let's say 100 nung po kinuha nila yung tamang datos ay lumampas po sa 100 mga 110 households parang ganun po yung kaya ang lumalabas po 110 percent malakaya problema natin pero ato niya Abdel may meron kung gusto nung tanong yung ayun anabang bulatin pinag-usapan natin kasi marami na nunud sa ating ngayong isang bulatin ang ba pinag-usapan natin o maraming klase actually po documentation na isip kong the same din po ba yung bulatin sa Metro Manila may kita natin o kaya kung saan kaman matag po sa Pilipinas actually meron tinatawag na top 2 as Chris roundworms yun at syaka tricurys silang number 1 and number 2 found nationwide yun found nationwide yun Luzon vizayas minda nao yung pumapangatlo itong hookworm na napasuk sa apaan na na hindi na kachinalas o hindi na kasapatos na not uncommon among soldiers and farmers ito yung tinatawag na hookworm ito ay common sa mga lugar kung saan marami pang lupa o soil kung saan maraming openedification na marami na gaya pak na hindi cementado nang soil moist na uulanan may inet warm humid ito ang perfect para sa mga hookworm ito hindi nationwide pero hot sa mga lugar kung saan agriculture is still a common practice or common occupation common among occupations like soldiers and then meron din tayong pinaprioritize na nakakamatay ito yung schistosoma ito yung oriental blood fluke na usung uso sa mga lugar katulad ng summer, late provinces at halos buung including sorgsugon mindoro oriental negros occidental at kagayan province lahat ng mga bulating ito related sa poverty madaling tandaano people parasites poverty they go together kung saan may poverty uso ang worms bakit kahulangan sa water sanitation hygiene kahulangan sa kaalaman hindi na ririch ng ating health services Doctor June bedi mo ang ibigay mo lang sa amen yung symptomas nang bawat isa yung top 4 na nabanggit mo Okay So kandalasan ang mga pangkaraniwang bulate ay naging dahila na sakit nanshan So yung mga sakit nanshan hindi dapat minamalit hindi na rin yung hintay naman sakit nanshan bago nagpapagamot kasi ngayon ang gamutan pang kalahata na ages 1 to 18 binibigay ng Department of Health ng lahat ng gamut para hindi sumakit nanshan pero abdominal pain isa sa pinaka-common manifestation ng worm infection o binubulate Number 2 sa mga batang lumalake kulang sa appetite malang gana kumain o kumakain pero hindi tumatang kad hindi tumataba hindi nagigay ng weight Very quiet itong palatandaan na mahina ang performance sa school panghihina umagap pa lang antoquina sleepiness mahina ang performance sa school mahina sa physical education isang magandang palatandaan yan na ang bata ay binubulate Of course in the late stage malnutrition talagang payat pandak kulang sa sukat ang timbang at aas ito yung tinatawag na three piece payat pandak at siya kapur performance sa school yan ang mga pangkaran atong sansan symptoms doc sa children sabi nyo po kasi it affects even adults po di ba ano naman po kaya yung signs and symptoms ng mga adults kasi maloy po ba natin na meron na pala tayong worm o bulate sa katawan pangkaran iwan pa rin ang abdominal pain maaring on and off malambutan dume o nagtutubid ang dume o minsan may dugo ang dume akala nila amibiasis yan overdiagnos ang amibiasis sa Pilipinas kadala san hindi amibiasis yan it is something else like whipworm or trichuris infection usung-uso sa Visayas and Mindanao itong shisto sa Maesis na may dugo din ang dume Pag ganun po ano po ba ang mabuting gawin kapag may ganun symptoms po Of course magpachek-up tayo sa ating pinakamalapit na health center mag-chick-up yan sa pamamagitan ng pagawaan ng stool exam maganda ang training program ng Department of Health kasama ang UP sa pagtitrain ng medtec sa ating public health facilities hospitalman or health centers and of course kung kinakailangan ng gamot libre po ang gamot sa lahat ng mga bulating binanggit natin para sa mga pangkaran kasama na po yung nakakamatay na shisto sa Maesis sa ating health centers nationwide Saruhin ko lang doc sabi nyo po kasi libre alam mo naman na ating mga pag mga tao pag nai-excite pag nalilig ng libre so libre po punta lang po tayo sa health center kapas mamimigay sila lang pang treatment Pero ang challenge kanila yung para ang paciente o ang pamilya magbigay ng sample na stool kasi hanggating din na i-examay ng tay hindi malalaman kung anong kailangan gamot na ibigay Diba Doctor Julian ang pinakachalensyo getting the sample from the families Magpagpachekap at magbigay ng sample Mahalaga-mahalaga na maintindihan na isang weakness natin mga Pilipino hinihintay natin until late bago magpachekap when in fact in the early stages of warm infections no wala ng symptoms no minsam na isang sabi ang magulang at mo sa school elibre ang gamot ang doon every January and July kasi hindi naman lumalaki enchan pag lumalaki enchan late na yun napakadami ng bulating alaga noon nangyari yun pag matagal na matagal hindi nagagamot at napakaraming bulati sa loob na enchan Doctor Julian di ba minsan naman masyal ang bulati sa loob kung saan sa ang parte ng katawan pag napakadami na yung pangkaran yung mong bulati sa Pilipinas yung number one si Ascaris o Giant Roundworm malikot yan katulad ng whipworm at hookworm umaapket yan taliwa kanan pasok labas sa mga butas doon sa loob na bituka misa lumalabas sa bibeg hindi naman nakakagulat yun pero ikinagugulat yun kahit na mga doktora doc mainsheets sa Mindanao na nagsasyaka mga doktora at mga nurses doon napad niy mga gulang tatatakot lumalabas sa ilong misan lang nakokuwento siya lumalabas doon sa teinga sabi ko Chancellor Mainsheets sabi ko ibang klasing anapto miyon baka paan lumalabas di sa teinga kasi komplikado para makalambas sa teinga but nandales mahalaga mahalaga ang mga informasyon na ito na makarating sa ating mga health workers kasi katulang katuang natin ng ating mga health workers sa pabibigay kaalaman sa mga magulang at sa mga bata sa ating mga community at schools So malakimprogram kasama natin ng DepEd ito sa programang ito Kasama na ang DepEd mga ibabalita natin na last year meron ng joint memocircular ang DOH at DepEd hindi nila binabangit ang war on worms sa joint memocircular pero ano nakalagi sa joint memocircular yung sinimulan at ginawa ng war on worms ng UP hindi bali nang di tayo mabangit doan Basta mahalaga nationwide na ang war on worms approach ito ay ay inaatake natin ang mga worms na mungipinsala sa ating mga bata sa lahat ng public school sa loson desayas minda now nationwide We're targeting 30 million children kait high school sa ating mga pagaarol sa UP kasama DOH napakatas din sa adolescent females mga adolescent females they experience menstruation loss of blood tapos meron pa attorney abdel na sumisipsip nandugo nakakadagdag sa animya ng ating mga growing girls and then later on sila yung teenage pregnancy so may connection nyan and therefore ang isang pinopromot na programan ng World Health Organization ating paigtingin ang ating campanya laban sa mga bullates sa ating mga adolescents kaya Department of Health na yung covered na ang lahat ng ating mga bata hanggang age 18 when they graduate from grade 12 graduate din sila sa deworming So na-linging natin attorney abdel ang laki pala naging role na ng Department of Health lalo na nung naging undersecretari si dr. June I'm sure pero gusto kong tadongin si Dean Romin na yun panan na nang role ng akadim ang ayon po sa mandato ng University ang pagdating sa pagtuturo pananalek sik at pagbibigan ng public service ang kuleo po na na ng pampublicong kalusugan ay tumutulong sa mga programan ng Department of Health sa pagtuturo lahat po ng Undergraduate sa graduate programs ay nakapasok po dun ang mga courses nakungsaan kasama po dung mga prevention of different diseases lalo na lalo na po ang Department of Parasitology kanilapong mga courses dito ay nakatutok po dun sa mga prevention of parasitic infections. At pagdating naman sa pananalek sik ganun ulit po ang Department of Parasitology ay maraming researches na ginawa tungkol po dito lalo na sila Dr. June Bell Sario si Dr. Ligel Leonardo saka si Dr. Pilar Rivera marami po mga research projects na nagawa at ito po ay nakatulong sa mga ginagawa ng Department of Health lalo na po ito po ang war on works nito po ay nagubisas at ito po ay dahilat mga ginawa nila Dr. June Bell at anyapong mga kasamaan at dun naman po sa Public Service ganun din po ang kuleyo ay sumosupporta nagbibigay ng technical assistance sa mga programan ng Department of Health ganun din po sila Dr. June Bell sila Dr. Leonardo at mga iba po mga gurup ng Public Health ay tumutulong po at kami rin po ang nagkakandak na mga training courses para sa mga sanitary inspectors ito po yung mga food soldiers sila po yung pumupunta sa bahaybay at ininspect po yung mga palikura yung mga patubigan yung pumang food establishment kung tama at sang ay input dun sa batas at ang ginagawa po namin dito ay nagakanda kami sanitary inspectors at ang isa po ang sabi na rin po ni Dr. June Bell nina yung training din po nila yung medical technologies para maturan kung paano mag-diagnose ng mga parasitic infections na ito at kami naman po ngayon kasama namin ang Department of Health at sa kanang Suleg Family Foundation ay kami po ang my training na tinatag ng health leadership and governance program ito po ay my training namin dito ay mga municipal mayors at mga municipal health office so kasama po dito yung disease prevention isa po component dito kasi ang alam po natin ang karami na mga municipal mayors ay hindi po binibigyan ng focus ang pag-dating sa kalusugan so dito po sa HLGP na ito kasama po ito at isa po sa mga major components at pandemic partner na Region 4A parang ang dami-dami na gawa ng College of Public Health at Department of Health pero from the kasi ang iniisip ko para sa ating mga tagapanod isipin kasi nila parang yung hindi nila masyadong pinaprioritize yung prevention di ba po dino Romy document it siguro ano po kaya them to be active partners po in this war on modern drugs kasi na ikita ko the government the College of Public Health are doing their role and their part kasi I think this involves every every everybody kung kaya po di ba do ang suggestion ko dyan attorney abdel is to look for champions in every sector that has a role to play in this war on worms simula na natin sa mga sabilahan pasukin ng curriculum gawing champion ng mga teachers mga principals health workers in the schools gawing champions ang local government units ako sa HLGP sana ma-feature itong ganito mga models na din Romy na may mga LGUs who are winning the battle against the worms and how are they doing it maybe we should take a look at these models champions LGUs champion health advocates health promotions making use of more sophisticated more recently developed technology ICT social media has not been has not been tapped to the fullest ang maganda kasi dito ang tong kampanya na ito laban sa mga salot na bulatin na yan na pohipinsala pohipinsala sa atin mga bata kailangan kahit sang katumingin kahit sangka makini kahit sangka kahit sangka magpunta it's the same message over and over again and of course more than the messages actually doing it and having models demonstrating them and picking up from those who are championing it so hindi simple pero tingko hindi rin impusible kailangan lang magkasama sama partnership and collaboration needed more than ever so po siya nabi mo doc about sa social media lalo na po talaga sa panahon ngayon na everybody has access to social media gawin lang sana po mga memes atong war or honor kasi ngayon parang anything could be a topic of memes eto po yung mga funny po na ginagawang nakakatawa very less than 10 seconds tingin ko kung meron lang ganyto sa na social media and it will be picked up mainam talaga na ma-explore to ng CPH ng koleyanin at chahan ng death department of health through the health promotion communication service po para po talaga ma- ma- mainstream po itong war on worms Sana wa matulisana yung samahan namin college of mass communication dito sa UPD demon at ang college of public health with the support of the department of health na magkaroon kami ng isang proyekto na kung saan may advocate namin lahat ng mga issues ng problema natin sa pangkalusugan through social media of course with the help of the college of mass communication So parang nananawagan tayo sa college of mass communications na kailangan natin talaga isang strong partner to win this war and tama ka technology baka meron tayong nakikinig na NGO or group na gusong pick-upin ito as a project na baka simple lang we have seen what technology has done So manawagan tayo na sana may makipag-partner maliban sa college of mass communication sana meron ting sumunod sa atin na magpipikap itong programang ito So hindi naman pala imposible siya Dr. June hindi ba at napakaganda nang sinabi mo na mangyengyari lang ito pag lahat tayo ay sama-sama kasi nga may jong malakasang kalaban ng mga bolatin napakadami nila kala ko isang bolatilang sabi mo nga ilang bolating pinagusapan natin siguro top 4 hindi pero yung lahat na bolating ay napakadami na bolating sabihin mo lang ay nako baka mahigit tatlumpo apat na po So meron tatlumpo apat na po ang bolating ating kila kalaban dito meron lang tayong top 4 binangkit dito ni Dr. June pero mas kaya yung top 4 lang matumban natin ang sabi mo nga we have partially won the war So so meron ba tayong last a few words from our guest? Last words siguro akronim din W, A, S, H, D washed water, sanitation, hygiene and deworming siguro bigin ko ng pansin kong tingpansin pang deworming libra yung gamot sa lahat ng health center sa lahat ng public schools nationwide Lason, Visayas, Mindanao for 30 million children preschool age children galing sa health center ang gamot safe, effective drugs ang gamot ngayon Chancellor Menchit Atornie Abdel ano na chuwable can be flavored deworming tablets hindi katulod ng panahon natin Chancellor Menchit mapapait na liquid preparation ang hirap ino min ngayon apaka-attractive na yung mapait at chocolate ka na so bata ka binibigay ito sa mga public schools nationwide every January and July every January and July itong tinatawag na national school deworming months Doktor John bitanggit mo lang ang public school what about ang private school? Private school kasama sa budget pero kina kailangan pangunahan ng D.O. debt ed ang pag-reach out sa ating mga school physicians in the private sector may dalawang samahan yan na in na yan nung ako na sa D.O.H. kasama na namin sila sa mga meeting na kukulang lang sa follow through dalawang samahan na mga private schools health officers na dapat kasama natin kasama din natin department of education who oversees also the health service of the private schools kasama sila sa budget at least once a year sa ating mga private school children kasi sa aming pagaaral din walang private school na aming napagaralan ang zero prevalence ibig sabihin lahat ng private school na napagawaan ng research ng UP meron binubulate roughly about 8% na mga private school children meron private school sumaabot ng 30% infection rate mas padale gamutin na lang once a year ang ating mga gamut ay very safe at effective poorly absorbed side effects happen sa mga binubulate ng napakadami pag maraming side effect ibig sabihin napakadamin bulating pinapatay ang gamut ando naman ang side effect doc jones side effects pananakit nanyan nakakapagsuka misa nakakahilo pero ito yung usually mild and transient panandaliyan parang sinasabi ang model sa dami ng bulate paginmila ng gamut nabubulabok siya sa loob ng siyan kya sumasakit ang siya nila pero di ba doc jones na mamatay sila nilalabas din po natin that's right sumasama siya dun sa movement ng ating intestine din na taong na peristalsis ang ginagawa ng gamut pinaparalisa ang gamut para di na sila makagalaw kung sila yung nakakagat sabituka kasi kailangan nilang sumisip nandugo bumibitao sila dun sa pagkapit dun sabituka at daladala sila ng peristalsis on normal bowel movement palabas to the environment may isapakon tanong kay dr. june hindi na kailangan ng stool exam basta mag-dewarming nalang kapag zero to eighteen years old twice a year one to eighteen tapos sa twice a year sa public school one to one sa private school anong percentage lang sa public school kasi sinabi mo eight to thirty percent sa private school what about sa public school anong rate ng infestation overall from seventy percent bumagsak na siya sa forty percent pero meron pang mga public school na grave na umabot pa na sila ng ninety percent meron tayong isang sector na hindi na anong province siya manawagan tayo sa kanilang mga meron mga barangay for instance at hindi ang infection rates hindi pa namin na pag-aralan ng gusto ang ARMF pero ang sabi sa akin nung kong kaibigan natin na document sheet na si dr. Faratpan umar ang suspect siya 100 percent dun sa sulu pero wala pang mga salixic na na ginagawa dun sa sulu masbate medyo mataas samar in late mataas dyan ang infection rates pero ay mga lugar na less than ten percent so na nanawagan tayo sa local health workers in local officials health officials ang kailangan ko ngayon mayor and governor naman we need champions in samar masbate late kailangan natin pababaen saka yung region ko po document sheet ang ARMM kailangan ARMM special kaya din romi last few words from din romi ang calories of public health ay maraming mga ginawang pananan lixic tungkol dito sa problema ng bulatin ito ang sana po sa pag-ugnan namin sa department of health saka sa ibang mga agensyan ng gobierno ay may isa katuparan o may translate itong mga resultan ng mga pananan lixic na ito at sa aming pasasalamat din sa administration ng UP Manila through Chancellor Padilla na yun ay nagbuo siyan ng policy hub na kung saan ang mga importating researches na ito ay may mayigawa sa isang polisiya at ito po sa anang ay ang napakimportante na lahat na mga researches na ito ay may convert into a policy yung pang aing salaman Ladies and gentlemen I hope this episode is given all of us information on how we can control intestinal worms that greatly affect the health of our children I hope so too Doctor Manchit but we have to end this episode sayanga go on and on because our director is already giving a signal Let us thank our guests for sharing their knowledge today Doctor Jumda Lesario and Doctor Dean Romy he's on Thank you to everyone who's listening to us We hope you will watch for future episodes of Kalusugan Ay Karapatan Thank you and good day Maraming salamat po Maraming salamat po