 Had ik maar niet zo hard gewerkt en had ik maar meer tijd met mijn familie en vrienden doorgebracht. De verpleegster Brony Ware, Australische verpleegster, werkte in een hospice, een plek waar zieke mensen naartoe gaan om te sterven, heeft een boek geschreven over de vijf dingen waar stervende mensen spijt van hebben. En deze twee zijn de dingen waar mensen van zeggen spijt te hebben. Had ik maar niet zo hard gewerkt. En dat is interessant, want als je kijkt tegenwoordig als mensen doodgaan blijft er vaak een hoop geld over. Mensen gaan dood en er blijft een hoop geld over. Dat is fijn voor de nabestaande. Maar je zou kunnen zeggen dat je dan te veel gewerkt hebt. Waarom werken we zo hard om geld te verdienen en gaan we niet lekker op het strand liggen. Je zou kunnen zeggen, je doet het goed als je op de moment dat je doodgaat al je geld op is. De vraag is, wat is genoeg, wat hebben wij nodig voor een goed leven? Dat is een vraag waar niet alleen wij ons nu mee bezighouden, maar waar ook de econom Keens zich mee bezighouden heeft. En hij ging ervan uit dat er twee belangrijke motivaties zijn bij mensen. De eerste is, ze houden ervan om rijkdom te vergaren. En de andere is, ze hebben een hekel aan werk. Dus wat je moet doen is die twee dingen tegen elkaar balanceren. Wij verspelden dan ook, als werk efficiënter wordt, als werk productieverwoord, als wij meer gaan verdienen per uur, dan hoeven we minder te gaan werken. En dat leidt er toe, uiteindelijk volgens in de verspellingen van Keens, dat we in 2030 de good life kunnen leiden. Dat is de nummer 15 uur per week hoeven werken en niet meer. Dat we genoeg verdienen in 15 uur per week. Het is nu 2016, over 40 jaar zijn we daar. Maar zoals je ziet, houdt de werkelijkheid, de verspelling van Keens niet bij. We werken nog steeds veel te veel. Waarom werken we nou zoveel? Wat is genoeg? En waarom werken we meer voor meer geld dan dat we nodig hebben? Nou, er zijn natuurlijk een aantal verklaringen voor te bedenken. Je kan je werk leuk vinden. Ik vind mijn werk leuk. Als ik 15 uur zou mogen werken, dan is dat goed. Maar dan zou ik misschien toch nog wel wat extra doen. Dus dat zou een reden kunnen zijn. Zoals ik zei, je doet het goed als je doodgaat op het moment dat je geld op is. Maar wat nou als je geld eerder op is dan dat je doodgaat. Dus misschien is het goed om een buffertje te hebben, om wat extra geld te hebben. Dus daarom zou je ook meer kunnen verdienen door onzekerheid. Of misschien heb je kinderen en vind je het leuk om ook je kinderen goed achter te laten. En wil je voor die erfenis wat extra verdienen. Het zal allemaal redenen om meer te werken dan die 15 uur per week. Om meer geld te verdienen dan dat je zelf nodig hebt. Maar ik denk, en daar wil ik als vandaag we jullie over hebben, dat er een andere verklaring is waarom wij meer geld verdienen dan dat we nodig hebben. Ik denk dat sommigen van ons misschien wel snel ontevreden zijn met te weinig. Dat ze misschien eigenlijk een beetje hebsuchtig zijn, dat ze altijd meer willen hebben. Ik ben economisch psycholoog. Ik onderzoek hoe mensen keuzes maken. Hebsuchtig is een fantastisch construct. Echt superinteressant. En je ziet het overal om je heen. Wat is dat hebsucht? Nou, misschien kun je denken aan geld. Mensen die veel geld willen hebben zijn hebsuchtig. Of je kan denken aan de dolotwaarse dagen bij de bijekorfroeger of de opheffende uitverkoop van de V&D. Waar de mensen naar binnen stroomen om te graaien in bakken en spullen te kopen, die ze eigenlijk niet nodig hebben. Dat is hebsucht. Je ziet het ook in de dierenwereld. Hebsucht. Ja, hij is prachtig. Wat denk je bij hebsucht? Denken wij vaak aan materiale zaken. Bijvoorbeeld aan schoenen. Ik hou zelf enorm van schoenen. Dit is niet mijn versameling, maar had mijn versameling kunnen zijn. Misschien denken we bij hebsucht ook aan... Ik heb herenschoenen. Misschien denken we bij hebsucht ook aan die verjaardag van dat kleine kind die met speelgetinsenarmen door de kamer rent en huilend en alle andere kinderen er achteraan. Maar hebsucht heeft ook te maken met immateriale dingen. Facebook-vrienden, contacten op LinkedIn of de welbekende bucketlist. Waarbij sommige mensen die bucketlist afwinken. En waarbij ik denk, dan heb je wel genoten van wat je gedaan hebt. Dan laat het alleen maar op het afwinken en het compleet maken van die lijst van je. Hebsucht is altijd meer willen en nooit voldoende hebben. Hebsucht is de onbevredigbare behoefte aan meer. En dat klinkt een beetje negatief. Mensen vinden het ook negatief. Als je zegt, je bent best wel hebsuchtig, vinden mensen dat niet fijn om te horen. En als je kijkt naar alle religies in de wereld, alle grote religies, Jodendom, Christendom, Islam, Hinduisme, allemaal verketteren ze hebsucht. Economen daarin tegen. Economen praten over hebsucht als de motor van de economie. Als constructief, als zorgend voor surplus, als het fundament van het kapitalisme. Dus hebsucht is zowel positief als negatief en er zit misschien ook wel iets goed bij. En dan komen we nu bij het mooie van hebsucht. Het verschilt per persoon. En dat kan je meten. Dat weten we uit ons eigen onderzoek. In ons onderzoek hebben wij een schaal ontwikkeld. We hebben een vragenlijst met 7 vragen om te meten hoe hebsuchtig mensen zijn. Ik heb 2 van die vragen voor jullie hier meegenomen. Bijvoorbeeld de eerste is, geld heb je nooit genoeg. Maar wie is daarmee eens? Wat zijn jullie bescheiden? Ik zie een aantal handen, heel erg goed. Wie is daarmee oneens? Een beetje een mooie verdeling, een paar bescheiden mensen, een paar misschien hebsuchtige mensen. Een ander, mijn favorieten. Mijn levens motto is, meer is beter. Daar kan je bijna niet mee oneens zijn. We hebben 7 van dit soort vragen aan mensen voorgelegd. We zijn gevraagd hoe ze ermee eens zijn. En dan krijg je een score. En dat hebben we aan duizenden mensen voorgelegd. En dan zie je een aantal interessante patronen. Wat je dan ziet, is dat oudere mensen minder hebsuchtig zijn dan jongere mensen. Jongere mensen scoren daar een stuk hoog op. Wij weten niet of dat komt omdat die oudere mensen alles al hebben. Of dat ze misschien opgegroeid zijn in de tijd waar er niet zoveel te wensen viel. Maar die verschillen vinden we steeds. Ook dat gemiddeld genomen mannen iets hebsuchtiger zijn dan vrouwen. En vrouwen, we hout je horses. Onder de 35 is dat patron omgekeerd en zijn de vrouwen veel hebsuchtiger dan de mannen. Of dat komt omdat rond die leeftijd vrouwen er achter komen dat ze tegen een glazen plafond aanstoten of dat ze belicht kinderen krijgen en andere prioriteiten krijgen. Dat weten we niet, maar dat patron vinden we ook steeds. Wat we ook vinden, is dat hebsuchtige mensen minder tevreden zijn met hun leven, minder blij met hun leven hebben vaker spijt van dingen die ze doen en zijn afgunstiger. Dus er zijn allemaal dingen die hebsuchtige mensen doen. Ik had het over verdienden dat er te veel verdienen in het leven en de vraag is, hoe kan je dat nou onderzoeken of mensen wel genoeg verdienen? Neemt u chocola? Misschien kunt u het even doorgeven hier in de zaal. Heerlijk chocola. Bijna iedereen haalt van chocola. Hebsuchtige mensen haalden van chocola en niet hebsuchtige mensen haalden ook van chocola. Dat hebben wij namelijk onderzocht. Dat is op zich niet zo interessant. Maar wat we gedaan hebben, is het volgende. We hebben gekeken, kan je nou hebsucht op een of andere manier combineren aan hoeveel mensen verdienen. En we hebben daarvoor een paradigma, een taakgebruik die ontwikkeld werd door Christi aan de Universiteit van Chicago en dat is een heel simpel taakje. Mensen komen naar het laboratorium en die weten dat het onderzoek uit twee fases bestaat. Er is fase 1 en in fase 1 moet je een beslissing maken of ga ik werken of ga ik genieten van de vrije tijd. Genieten van de vrije tijd is met je koptelefoon op zitten luisteren naar mooie muziek. Werken is een knop indrukken en dan wordt die muziek onderbroken door witte ruis. Dat klinkt zo iets als en geloof me dat is heel vervelend. Als je 10 keer op dat knopje gedrukt hebt dan verdien je ook wat en dan krijg je namelijk een chocolaatje. Dat is in fase 1. Die fase doet 5 minuten. Daarna hebben we fase 2 en dat doet ook weer 5 minuten. In fase 2 kan de chocolaatjes opeten. Die mensen weten van tevoren fase 1 kan de chocolaatjes verdienen of luisteren naar mijn muziek. Phase 2 kan ik chocolaatjes eten maar ze weten ook dat alle chocolaatjes die aan het einde over zijn moeten ze aan ons teruggeven. Wat vind je dan? Wat vonden onze collega's in Chicago? Mensen verdienen meer chocolaatjes dan dat ze opeten en in een andere studie konden ze moppen verdienen waar ze naar konden luisteren. Mensen verdienen meer moppen dan ze naar luisteren. Super interessant. We verklaren dat in term van mindless accumulation mensen die werken tot ze moest zijn en daarna gaan ze rusten en dan gaan ze consumeren. Maar wij dachten nee, dit heeft wat te maken met hapsucht. Dit is gewoon pure hapsucht die aan de gang is. Dus het hebben wij gedaan we hebben dat onderzoek overgedaan en we hebben die mensen onze hapsucht-vragenlijst ingevuld. Wat we dan vonden is dat hoe hapsuchtiger mensen scoren dus hoe hoger ze scoren op onze vragenlijst hoe meer chocolaatjes ze verdienen hoe meer chocolaatjes ze eten maar ook hoe meer chocolaatjes ze uiteindelijk overblijven die ze dan weer terug moeten geven. Dus dat is onhandig. Heb je voor niks gewerkt terwijl je ook op het strand dat kunnen liggen of in dit geval naar lekkere muziek had kunnen luisteren. Vonden wij super interessant. Hapsucht leidt tot meer verdienen maar je zou ook kunnen zeggen ja, misschien weten de mensen niet precies wat ze moeten doen en die hapsuchtige mensen zijn altijd gewend om haar hart te werken en ze leren wel als ze eenmaal die chocolaatjes moeten teruggeven dan leren ze ervan. We hebben dat onderzoek nog een keer overgedaan we hebben zo'n bijna 200 mensen uitgenodigd in ons laboratorium weer hebben diezelfde taak weer gedaan ook een hapsucht weer gemeten hebben ze ook weer te veel verdiend en hebben ze 4 weken later opnieuw uitgenodigd en dachten we gaan eens kijken of die mensen geleerd hebben. Wat vonden wij inderdaad mensen leren de eerste keer bleven er meer chocolaatjes over dan in de tweede keer maar ook in de tweede keer was het zo dat die mensen weer terugkwamen in de laboratorium dat die hapsuchtige mensen weer te veel chocolaatjes verdienden en niet opeten. Dat is niet zo productief het was zelfs zo erg dat op een gegeven moment terrisseuntjes de promafenda die dit onderzoek heeft uitgevoerd die kwam op een gegeven moment bij één student die had meer dan 20 chocolaatjes verdiend moet je nadenken 20 keer 10 keer op die knop drukken naar die witte ruis luisteren en toen kwam ze de chocolaatjes halen die over waren en toen zat die jongen alles in zijn mond te proppen en ik zat te klagen dat zijn kaken zo pijn deden en ze zijn nog tegen maar je hoeft niet alles op te eten en hij zei ik heb ervoor gewerkt ik eet het ook nou weten wij niet hoe hij gescoord heeft op die hapsucht schaal maar wij denken dat hij van de mensen is die hoogschoorden hapsucht is dus gerelateerd aan over verdienen in ieder geval in dit simpele taakje we hebben ook ander onderzoek gedaan met middelbare scholieren en daar vonden we ook dat mensen die hoogschooren op onze schaal dat die meer verdienen met bijbaantjes en dat die meer zakgeld van hun ouders weten af te trochelen dus hapsucht lijkt wel degelijk samen te werken met hoeveel wij verdienen maar het belang van hapsucht is groter dan dat en je zou kunnen denken daar is dit nou het enige nou een aantal maanden geleden is het Nationaal Salaris onderzoek gepubliceerd een groot onderzoek van Nijroden samen met Elsevier waarin ze bijna 125.000 mensen hebben onder vragen over hoeveel ze verdiend hebben wat hun motivaties waren waar ze werkte enzovoort enzovoort en 125.000 mensen hebben onze vragenlijst ingevuld nou wat ze daar vonden is dat mensen in sommige beroepen zijn meer hapsuchtige dan andere beroepen in de bank- en verzekeringswereld zijn mensen hapsuchtiger in de makkelaardij zijn ze hapsuchtiger en in de delfstofwinning zijn ze hapsuchtiger in andere beroepen zoals de zorg, onderwijs, wetenschap zie je dat mensen gemiddeld genomen minder hapsuchtig waren en dit is interessant ook voor de mensen die het boek van Joris Luindijk dit kan niet waar zijn gelezen hebben die beweert dat bankiers helemaal geen hapsuchtige grijers van natuur zijn maar dat het systeem dat bij ze opdrinkt ik weet het niet we kunnen er op basis van dit onderzoek dat niet uitsluiten maar wat mij logischer lijkt is dat ja, werken in die omgeving kan je hapsuchtig maken maar die omgeving selecteert ook mensen op hapsuchtigheid als jij erg hapsuchtig bent dan doe je gedijen misschien wel heel goed in die omgeving als je heel erg hapsuchtig bent gedijen misschien niet zo goed op een lagere school of in een verpleegde huis want daar kan je zo weinig met je hapsucht dus we denken dat hapsuchtig... ja, systeemen kunnen mensen hapsuchtig maken maar die selecteren ook hapsuchtige mensen we hebben nog andere onderzoek dat laat zien en hapsuchtige mensen ook een wat losere moraal hebben dat is misschien wat voor een ander college maar ik kan me ook afvragen dat jullie denken die individuele verschillen in hapsucht sommige mensen zijn hapsuchtig en andere mensen zijn misschien wat minder hapsuchtig waar komen die nou vandaan? waar komt dat vandaan? nou, daar weten we ook een beetje wat van dit onderzoek remmen vrij nieuw er staan nog in de kinderschoenen maar we weten van een studie in België en een studie in Rusland daar is gekeken naar waarom mensen wellicht hapsuchtig zijn en dan zie je dat als je opgroeit in armoede dat dat mensen hapsuchtig maakt dat hapsucht meer te maken heeft met of je opgroeit in armoede dan of je op dit moment arm oprijk bent dus de jeugd lijkt bepalend hier te zijn en we hebben een eigen studie in ons eigen lab in Tilburg gedaan met kinderen en daar vinden we dat kinderen die wat angstige onzekere moeders hebben ook wat hapsuchtiger lijken te zijn dan kinderen die dat niet hebben dus we zien hier dat hapsucht gerelateerd is in ieder geval in dingen die gebeuren in je jeugd of daar nog een erfelijke component bij zit lijkt me waarschijnlijk dat hebben we nog niet kunnen onderzoeken maar het zaadje wordt erg volgezaaid Nou, hapsucht is de onbevredigbare behoefte aan meer er zijn duidelijke individuele verschillen in hoe hapsuchtig wij zijn dat kan je meten met onze schaal je scoren op die vragenlijst die wij ontwikkeld hebben die hangt samen met het hapsuchtige gedrag dat mensen vertonen en als ik dan terug ga naar de vragen waar we dit college mee begonnen zijn hoeveel is genoeg dan weten jullie dat dat afhankt van hoe hapsuchtig je bent Epicurus zei het 300 jaar voor Christus al wanneer genoeg te weinig is is niets genoeg dank jullie wel