 Deel 17 van het schetsen uit Amerika door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Kunders. Hoofdstuk 9 naar Richmond en Harrisburg, deel 1. Een nachtstoomboot op de Potomac, een rijwig in Virginia en een zwarte kutsier. Richmond, Baltimore, de mail naar Harrisburg en een kijkje in de stad, een kanaalboot. Allereerst zouden wij per stoomboot reizen en daar de gewoonte mee brengt aan boord te slapen. Om reden, mensmorgens om vier uur van wal stikt, gingen we naar de lichtplaats, opdat aller ongeschikse tijdstip voor zulke tochten, dat pantoffels de meest geliefkoosde voorwerpen zijn. En het voor uitzicht om over een paar uur in een lekker bette zullen ze stappen, vooral de reiziger, het best aan zou staan. Het is tussen 10 uur en half 11 in de avond. De maan schijnt. Het is nogal warm, zelfs drukkend. De stoomboot, die met de machinerie op dek, uiterlijk wel iets weg heeft van ene arcanoogs van onze lieve jeugd, ligt langzaam op en neer te wichelen en bonst lomp tegen de houten stijger aan. Terwijl het gekabelderivier om zo te zeggen met de loggeklomp aan het dolm is. De kaai ligt op enige afstand van de stad. Niemand is nog hier en is ons rijtuig eenmaal weg, dan zijn een paar matbrandende lampen op dek de enige tekenen van leven. Zodra onze voetstappen op de planken gehoord worden, komt een vette neger in die door moeder natuur tot een echte albedrill is gevormd uit een donkere trap voor de dag. En brengt mijn vrouw naar de dameskajuit, die er dan ook naar toe gaat, gevolgd door een berg mantels en jassen. Ik voor mij trek mijn stoute schoenen aan en besluit om in het geheel niet naar bed te gaan, maar tot aan de morgen op de stijger op en neer te lopen. Zo begin ik dan mijn wandeling, denkende om allerlei verwijderde dingen en personen en om geen één ding of persoon in mijn nabijheid. En stap op die manier zowat een half uurtje op en neer. Dan ga ik weer aan boord, plaats me in het licht van eender lampen, kijk op mijn horloge en denk dat het stil is moeten blijven staan. En vraag mezelf verwonderd af wat er toch wel geworden is van de getrouwen secretaris die ik van Boston af heb meegebracht. Ter ere van ons vertrek soepeert hij zeker met weilen onze kastelijn, ongetwijfeld op zijn minst een veldmaarschalk. En kan nog wel een paar uur uitblijven. Alweer ga ik wandelen, maar ik krijg hoe langer hoe meer het land. De maan gaat onder, de eerst komende juni schijnt verder weg te zijn in de donker. En de echos, mijn voetstappen, maken me zenuwachtig. Daarbij is het weer omgeslagen. Het is nu koud geworden. En om nu in zo'n eenzaamheid moederziel alleen te kuieren, dat is ook niet alles. Plezierig is het in geen geval. Ik kom daarom op mijn vastbesluit terug en begin te begrijpen dat het misschien niet kwaad zou zijn om onder de dekens te kruipen. En zo stap ik weer aan boord. Doe de deur van de herenkajuit open en treed binnen. Hoe het komt, dat weet ik gerust niet. Maar ik veronderstel omdat het er zo doodstil is. Ik heb het in mijn hoofd gezet dat er niemand is tot mijn schrik. En verbazing is de kajuit vol slapers in iedere hoek, op iedere plaats en in iedere houding. In de kooien, op de stoelen, op de vloer, op de tafels en vooral om de kachel. Mijn gezware vijand. Ik zet nog een stap vooruit en trap op het glimmende gezicht van een zwarte hoofdmeester die gerold in een deken op de vloer ligt. Hij springt op, grijnsd half van pijn en half van gastvrijheid. Vluistert me mijn eigen naam in het oor en brengt me, al tastende door de slapers heen, naar mijn kooi. Eenmaal naast mijn kooi tel ik deze slapende passagiers en kom bovende 40. Daar er niets anders op zit, zo begin ik me maar uit te kleden. Maar waar zal ik mijn kleren opleggen? Dus stoelen zijn immers allen bezet. Ik leg ze dus maar op de grond. Hé doch, niet zonder mijn handen te bevuilen, want het is hier één potnat. Ja, waarachtig, één potnat, als met de vloerkleden in het kapitol en uit dezelfde oorzaak. Ik kleed me maar gedeeltelijk uit, klout er mijn kooi in en laat mijn gordijn een minuut of wat open om al mijn medereizigers op te nemen. Dat gedaanhebbende laat ik het vallen voor hem en voor de gehele wereld. Draai me om en ga slapen. Natuurlijk word ik wakker als we afvaren, want dan wordt er nog al levend gemaakt. De dag breekt dan juist aan. Alle reizigers worden tegelijk wakker. Sommigen zijn dadelijk op hun verhaal, maar anderen zijn zo beteuterd en kunnen er maar geen mouw aan passen waar ze eigenlijk beland zijn. Totdat ze zich de ogen hebben uitgevreven en op één elleboog leunenden om zich heen keken. Sommigen geven, sommigen stenen, bijna allen spugen en weinigen staan op. Onder de opstaanders ben ik, want men voelt gemakkelijk, zonder daarom nog in de frisse lucht te gaan, dat de dampkringderkij uit in den heversten graad bedorven is. Ik schiet mijn kleren aan, ga naar de voorkij uit, laat me barbieren en was me. De gehele was en kaptoestel voor alle passagiers bestaat uit twee handdoeken. Drie kleine houten waskommen, een vaartje water en een lepel om het ermee uit te scheppen. Zes vierkante duimen spiegel, twee ditto-ditto gele zeep, een kan en haar borstel, en niets voor de tanden. Eder bediend zich van de kan en de borstel, behalve de ondergetekende. Eder gaapt me aan, nu men merkt dat ik mijn eigen spulletjes gebruik. En een stuk of drie heren scheen een erg van zins te zijn, mij daarover in de maling te nemen. Maar doen het niet. Zodra ik mijn toilet gemaakt heb, ga ik naar het groot dek en loop daar een paar uur op en neer. De zon gaat prachtig op. We stomen Mount Vermont voorbij waar Washington begraven ligt. Wijt is de rivier en snel flietend en schoon zijn haar oevers. De dag stelt zich in met al zijn luister en pracht en iedere minuut wordt het lichter. Om acht uur ontbijten we in de kayuit, waar ik de nacht doorbracht. Maar de ramen en deuren zijn allen open gegooid en nu is het te fris genoeg. Wel, verre dat men zich zou haasten of guldzagheid aan de dag legt, duurt dit ontbijt langer dan een ontbijt op een reis onder ons. En gaat het er ordentelijker en fatsoenlijker toe. Even naar negenen komen we aan de Potomacrake, waar we aan wal moeten gaan. En dan komt het zaaiste gedeelte van de reis. Zeven dilijanses worden klaargemaakt om ons verder te brengen. Sommigen daarvan zijn al klaar, sommigen niet. Sommigen van de koetsiers zijn zwarten, sommigen blanken. Er zijn vier paarden voor iedere rijtuig. En al de paarden getuigd of ongetuigd zijn er. De passagier stappen de boot uit en de wagens in. De bagage wordt met ratelende kruiwagens getransporteerd. De paarden schrikken van al die herrie en trappelen van ongeduild. De zwarte koetsiers kakelen ermee als zoveel apen. En de blanken gaan er op aan als zoveel osendrijvers. Want het schijnt wel dat al wat hier op de stalhouderij betrekking heeft van het idee uitgaat dat men nergens beter de hemel mee verdienen kan dan om zoveel mogelijk lawaai te maken. De rijtuigen hebben wel iets weg van Franse koetsen, maar zijn niet zo goed. In plaats van springveren hangen ze op de banden van het sterkste leer. Men vindt er weinig keus of verschil onder en men kan ze nog het best vergelijken bij de wagens van zo'n schommel op een Engelse kermis. Met een hemel of dak opassen en wielen en met geschilderd zeildoek er omheen. Van boven tot beneden zitten ze vol modder. Geen wonder, want sinds ze de wagenmakerij verlaten hebben zijn ze nog nooit schoongemaakt. De kaartjes die wij op de boot gekregen hebben zijn gemerkt. Nr. 1, bij gevolg behoren wij bij Rijteg Nr. 1. Ik gooi mijn jas op de bok en schoor mijn vrouw en haar meid naar binnen. Het heeft maar één tre, en daar die, zowat een L van de grond af is, bedient men zich gewoonlijk van een stoel om erbij te komen. Is er geen stoel, dan zien de dames zich maar in vredesnaam op de een of andere wijze te behelpen. In het Rijteg is er plaats voor negen personen, met een dwarsbankje van het ene portier naar het andere, waar wij in Engeland onze benen plegen uit te steken, zodat er maar één ding moeilijker valt te bolwerken dan het instappen. En dat is het uitstappen. Er is maar één buitenpassagier en die zit op de bok. Daar ik die ene ben, klim ik naar boven. En terwijl ze de bagage boven shorren en ze achter in een soort van bak opstapelen, heb ik meteen een goede gelegenheid om naar de koetsie te kijken. Hij is een neger en zwart, pik zwart, dat verzeker ik u. Hij heeft een peper- en zoutpak aan, dat vooral aan de knieën daar nog opgelapt en gestopt is. Behalve dat draagt hij grijze kousen, verbazend grote, ongepoedste hoge schoenen en een zeer korte broek. Hij heeft twee ongelijke handschoenen aan. De ene is van Bonsajet, de andere van Leer. Dan heeft hij nog een zwarte hoed op, met een lage bol en brederrand. Een evenvlober als Mallenaaping van een Engelskoetsier. Maar terwijl ik deze waarnemingen doe, schreeuwt iemand, die hier zeker een mannetje van gewicht is. Vooruit, vooruit, vooraan rijdt de brievenpost in een wagen met vierspann, waarop al de wagens, met nummer 1 aan het hoofd, in staatige optocht volgen. In het voorbijgaan wil ik nog aanstippen dat waar een Engelsman zou roepen, alright, een Amerikaan, go ahead roept, wat het verschillende nationale karakter der twee landen ene gematen uitdoet komen. De eerste halve mijl van de weg gaat over bruggen van losse planken gemaakt, die dwars over twee paralelstaande palen liggen, welke opwippen als de wielen erover rollen. En in de rivier, de rivier heeft namelijk een kleiachtige bodem en zit vol gaten, zodat men de helft van het paard telkens onverwachts ziet verdwijnen en eerst na verloop van enige tijd voor de dag ziet komen. Maar we komen deze zwaregheden te boven. En op de weg zelf, die uit een reeks, afwisselende moerasen en zandkuilen bestaat, daar, recht voor ons uit, lichtend verschrikkelijke plek. De ogen van de zwarte koetsier rollen in zijn hoofd, rond als een bal, trekken zich zijn lippen te samen en strak kijkt hij tussen de oren van zijn voorspand door. Als zij hij tot zichzelf vroeger hebben we dit meer gedaan. Maar nu denk ik, zullen we een zware dobber hebben. In iedere hand neemt hij een leidsel, rukt en trekt aan beide en evenals veilende betreurde. De kroop op twee zijn er vieren paarden danst hij met zijn beide voeten op het spatbord. Natuurlijk zijn zitplaats niet verlatend. Wij komen aan de noodlottige plek, zakken bijna tot aan de raampjes in het slik, kantelen aan eenzij over dat het rijktuig een hoek van 45 graden beschrijft en blijven dan steken. Die erin zitten, gillen erbarmelijk, het rijktuig stopt, de paarden spartelen al de andere zeswagen stoppen en hun vier en twintig paarden spartelen insgelijks, maar lauter om ons gezelschap te houden en uit sympathie met de onze. Hierop vindt het volgende toneelplaats. De zwarte koetsier tegen de paarden, hii, er gebeurt niets, alweer gechill in de wagens. De zwarte koetsier tegen de paarden, ho! De paarden slaan en bespatten de zwarte koetsier. Een heer daar binnen, uitkijkende, lieve hemel, wat is er toch? De heer wordt op allerlei spatten, behalve op lievelijke getacteerd en haalt dan ook maar weer gauw zijn hoofd naar binnen, zonder zijn vraag te voldooien of op antwoord te wachten. De zwarte koetsier, nog altijd tegen de paarden, hii, hii, de paarden nemen een geweldige ruk, sleurende wagen uit het gat en trekken hem op een kant die zo stijl is dat de zwarte koetsier achter overtuimelt met zijn benen in de lucht en onder de bagage bovenop terecht komt, maar onmiddellijk komt hij weer op zijn verhaal en schreeuwt, nog altijd tegen de paarden, pil, boter aan de gal gesmeerd, ja, het baat niets, niemandal, in tegendeel. De koets begint achteruit te rollen op nummer twee, nummer twee op nummer drie, nummer drie op nummer vier en zovoorts. Tot met nummer zeven, bijna een kwartmel ver, kon horen vloeken en zwetsen. De zwarte koetsier luidde dan te voren, pil, de paarden doen alweer hun best om op de oever te komen en alweer rollte wagen achteruit. De zwarte koetsier luidde dan te voren, pil, de paarden doen hun uiterste best. De zwarte koetsier, goed op zijn verhaal komende, hi, yidi, yidi, pil, de paarden proberen het opnieuw. De zwarte koetsier, met grote heftigheid, hi, yidi, yidi, pil, yidi, pil, bijna doen de paarden het. De zwarte koetsier, wiens ogen het hoofd uitpillen, li, den, li, den, hi, yidi, pil, yidi, pil, yidi, pil, li, li, li, li. Ze vliegen de oever op en komen aan de andere kant op een gevaarlijke plek terecht. Het is onmogelijk om ze tegen te houden en op de bodem is een diep gat vol water. De koets rollt verschrikkelijk, de passagiers die erin zitten gillen, de modder en het water vliegen om ons heen. De zwarte koetsier danst als een dolman, op eens komt alles terecht, waardoor, ja, dat mag de hemel weten en nu houden we stil om adem te halen. Een zwarte vriend van de zwarte koetsier zit op een heining. De zwarte koetsier geeft blijken dat hij hem herkent, door zijn hoofd rond te draaien als een harlekein, zijn ogen heen en weer te rollen, zijn schouders op te halen en zijn mond van het ene oor naar het andere te vertrekken. Op eens topteing keert zich naar mij toe en zegt, we zullen er u over brengen als of het van een leien dakje gaat en hopen dat het naar u we zin zal wezen als we er u zo over brengen. Erg soebattende. Thuis heb ik nog een oude vrouwmeneertje, weer grijnsende. Als de heren eenmaal goed en wel thuis zijn, dan denken ze dikwelst om de oude vrouw thuis. Weet u wel? Breek daar je hoofd maar niet over. We zullen wel om de oude vrouw denken. Alweer grijnst de zwarte koetsier maar er is nog een gat en aan de andere kant van dat gat nog een kant, vlak voor ons. Zo stopt hij op eens en roept tegen de paarden alweer. Zoetjes aan, zoetjes dan toch, zoetjes hou jullie goed, hee jullie pill, ellie doe. Maar ditmaal roept hij geen enkele keer lief, totdat we eindelijk ten einde raad ons de midden van zoveel moeiligheden bevinden dat het ons onmogelijk schijnt daaruit te geraken. En zo leggen we de tien meilen of daarom trendt in twee en een half uur af, weliswaar, nog armen, nog benen brekende, maar een massa benen en beentjes kneuzende. Kortom, de afstand aflegende, als of het zou onze zwarte koetsier zeggen, van een lijntakkie ging. Deze zonderlinge manier van rijden houdt de Frederiksberg op, al waar een spoorwerk begint naar Richmond. De streek waar die weg doorheen loopt was eens productief, maar de grond is uitgemergeld doordien men er met behulp van slavenarbeid te veel van gevergd heeft, zonder hem door middel van bemesting als andersins behoorlijk het zijne te geven. Zodat hij nu niet veel beter is dan een zandwoestijn, vol bomen. Zo armzalig als de streek er hier uitziet, deed het me waarlijk goed aan mijn hart iets te vinden waar de vloek deze vervoeilijke instelling opgevallen is. En smaak de groter genoegen bij de aanblik van de verwelkte bodem dan de rijkste en vruchtbaarste bebouwing op dezelfde plaats mij met mogelijkheid kon verschafd hebben. Evenals in alle andere districten waar de slavernij gevonden wordt, menigmaal heb ik dit toehoren gegeven, zelfs door hen die er de warmste verdedigers van zijn, zo stuid men ook in dit district overal op tekenen van achteruitgang en verval, die van het stelsel onafscheidelijk zijn. De schuren en bijgebouwen rotten weg. De loodsen zijn opgelapt en half zonder dak. De blokhuten, die in verdieningen schoorstenen hebben van buiten, die van klei of hout gemaakt worden, zijn in de hoogste graad smerig. Niets treft men er aan wat naar vatsoenlijkheid zwemt. De ellendige stationsgebouwen aan de kant van de spoorweg, de grote woeste houtplaats waar de brandstof voor de locomotief uit vandaan gehaald wordt. De negen kinderen, die met honden en varkens, voor de deuren, daar hutten, op de grond rollen. De twee voetige lastdieren, die ons voorbij sluipen. Over alles ligt een waas van somberheid en verderf. In de negenwagon, die tot de trein behoorde, waar wij die dag mee reisden, bevonden zich een moeder en haar kinderen, die juist verkocht waren. De man en vader was achtergebleven bij hun oude eigenaar, de kinderen schreeuwen de geheelen wegover en de moeder was een toonbeeld van ellende. De kampioen van leven, vrijheid en het naajagen van geluk, die ze gekocht had, maakte van dezelfde trein gebruik en ging telkens als wij stopten en schijken of ze wel present waren. De zwarte in Sintbad, steeds met een oog midden in zijn voorhoofd, dat als een gloeiende kol glinstrde, was in vergelijking met deze blanke heer een aristocrat in de natuurlijke orde. Het was tussen zes en zeven in de avond toen wij naar het logement reden, waarvan voren en boven op de brede stoep die naar de deur geleiden, een stuk of drie burgers, onder het roken van sigaar op schommelstoelen zaten te wiegelen. Wij merkt hem dat het een zeer groot en zeerlijk gebouw was en werden zo goed bediend als reizigers dit met mogelijkheid kunnen begeren. Daar het klimaat van dien aard was, dat men nogal doorst kreeg, was er in de ruime koffiekamer op geen uur van de dag gebrek aan bezoekers en stond het aan het buffet waar men allerlei koelen dranken kon krijgen, geen ogenblik stil. Maar het waren hier prettige lui, die savings muziekli te maken, die men met plezier hoorde. De beide volgende dagen reden en wandelden voor de stad rond, die heerlijk op acht heuvelen ligt, welke de James Rivier bestrijken, een stroom waar men hier en daar helderen eilandjes gewaar wordt, of die overgebroken rotsen heen bruist. Of schoon het nog maar half maart was, was het weer in deze zuidelijke temperatuur buiten gewoon warm. De persikbomen en magnolia's stonden in volle bloei. De bomen waren groen. In een lage grond onder de heuvelen is een valij bekend als The Bloody Run, bloedige jacht die deze naam ontleend heeft aan een verschrikkelijk gevecht met de Indianen, dat hier eenmaal plaats vond. Het is dan ook een geschikte plaats voor zo'n worsteling en in verband gebracht met de een of andere legende van dat wilde volk dat nu zo spoeder van de aarde verdwijnt, boezemde ook zij, evenals iedere andere plek die ik zag, mijn niet weinig belangstelling in. De stad is de zetel van het lokale parlement van Virginia en, in zijn belommerde, coole zalen, bleven sommige redenaars met hun slaapverwekkende redevoeringen doorwouwelen tot de heten na middag. Daar ik al zo menigmaal van dergelijke tonelen uit de constitutionele wereldgetuigen was geweest, zo stelde ik er niet veel meer belang in dan in de zittingen van de een of andere kerkraat. En was ik mooi, blij, dat ik dit gezicht kon verwisselen met een kijkje in een goed ingerichtte bibliotheek van zowat tienduizend delen en een bezoek aan een tabaksfabriek waar al de werklui slaven waren. Aan deze fabriek zag ik al wat betrekking heeft op het sorteren, rollen, persen, drogen, inpakken in vaten en merken. Al de tabak, die op die manier bewerkt wordt, was voor de pruimliefhebberij bestemd en als men die gehele massa-overzag zou men onwillekeurig verondersteld hebben dat er in één zonmagazijn genoeg zou geweest zijn om zelfs de kaken van geheel Amerika, die nogal wat bergen kunnen te vullen. In deze vorm ziet de tabak er of de lijnkoek uit, waar wij onze beesten mevoeren. Een gezicht dat, daargelaten, nog de naaddelige gevolgen van dit omkruid, alles behalve uitlokkelijk mag heten. Verscheidenen van de werklui schenen sterke mannen te zijn en ik zal er wel niet behoeven bij te voegen dat ze toen al een stil hun gang gingen. Na tweeën krijgen ze permissie om wat te zingen, niet al een tegelijk, maar een zeker getal. Daaraat tijdens mijn bezoek zo laat was, waren ze onder hun werk door, juist met hun stuk of twintig aan het zingen. En waarlijk, ze zongen volstrekt niet slecht, op het punt staande van heen te gaan, werd er een bengel geluid, waarop zij allen naar een gebouw vlogen aan de overkant der straat. Het was etenstijd. Verscheidenen keren zei ik dat ik ze eens graag zou willen zien eten, maar aangezien de heer, wien ik dit mijn verlangen te kennen gaf, op eens doof, stokdoof, scheen geworden te zijn, drong ik er maar niet verder op aan. Hoe zij er wel uit zagen, daar zal ik zo aanstond iets van zeggen. De volgende dag bezocht ik een plantage, of boerderij, van ongeveer 1200 morgenlands, die aan de overkant der rievier lag. Alhoewel ik met de eigenaar naar het kwartier ging, zoals dat gedeelte van het air waar de slaven wonen genoemd wordt. Werd ik ook hier weer niet uitgenodigd om een enkele hunner hutten binnen te gaan. Al wat ik ervan zag, was dat het allerarmzaaligste hutten waren. En in de nabijheid troepjes van half naakte kinderen in de zon lagen te branden, of op de vuile grond lagen te rollen. Maar ik geloof dat deze heer een achtingswaardig en voortreffelijk heer is. Die zijn 50 slaven ervde en nog een koper en verkoper van mensenvlees. En afgaande op het ging, ik met mijn eigen ogen gezien heb, heb ik de innige overtuiging dat hij een goedhartig en rechtschapend man is. Het huis van de planter was een luchtige landelijke woning, die mij de voesbeschrijving van zulke plaatsen voor de geest bracht. De dag was erg warm, maar daar de blinden, allen dicht waren, en de ramen en de deuren wijdopend stonden, waren al de kamers in de schaduw en kwam er u een koeltje tegen dat na het licht en de hitte buitensdeurs dubbelverfrissend aandeed. Voor de ramen was een open piazza, waar zij bij het ging, zij heet weernoemen, onverschillig hoe het weer in de werkelijkheid is. Is hangmatten op hijzen en wilderig liggen te drinken en te luieren. Ik weet niet hoe hun coole verversingen daar binnen in die hangmatten wel zullen smaken, maar daar ik er op dat punt alles van weet, kan ik bij ondervinding betuigen dat daar buiten de klompen ijs en de kommen peppermuntwater en zogenaamde sherrykoppler, die zij onder deze hemelstreken fabriceren van die verversingen zijn waar zij, die op de vredenheid van ziel gesteld zijn, na de hand nooit meer somers om zullen denken. Er zijn twee bruggen over de rivier. De ene behoort bij de spoorweg en de andere, die armzalig in elkaar zit, is het particuliere eigendom van een zekere oude dame in de buurt, die van de stedelingen tolheft. Bij mijn terugrijs over deze bruggaande zag ik een waarschuwing op de poort geschilderd die alle personen vermaanden om langzaam te rijden, op boete van 5 dollars voor een blanke en van 15 zweepslagen voor een zwarte. Dat zelf de waas van somberheid en verval dat over de weg hangt, wordt men ook boven de stad Richmond gewaar. Er zijn lieve villas en aardige huizen in haar straten en de natuur glimlacht over de omgeving. Maar evenals de slavernij gepaard gaat met verschijnde verhevenen, deugden, zo vindt men, vlak naast vrije woonhuizen, ellendige kotten, verwaarloosde heiningen en schutteren, muren die al bijna tot een puinhoop vervallen zijn. Het kan niet anders of deze en meer dergelijke tekenen die onder de oppervlakte schuilen dringen zich onwillekeurig aan uw waarneming op. En even onwillekeurig doen ze telkens en telkens weer met weemoedig gevoel voor de geest op, als plezieriger herinneringen al lang in het vergetboek geraakt zijn. Einde van deel 17. Deel 18 van schetsen uit Amerika door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Hoofdstuk 9 naar Richmond en Harrisburg, deel 2. Op de genen die er gelukkig niet aan gewend zijn, moeten de menselijke gezichten die hij in de straten en op de werkplaatsen tegenkomt een allerpijnlijkste indruk maken. Allen die weten dat er wetten tegen het onderwijs der slaven bestaan, waarvan de straffen en boeten veel zwaarder zijn dan die welke gezet zijn op mishandelingen en volteringen die hun door hun meester worden aangedaan. Ze moeten er op voorbereid zijn dat ze hier gezichten aan zullen treffen die al bijsterlaag staan op de ladder van verstandelijke uitdrukking, maar het donkere, niet van de huid, maar van ziel, dat desvreendelingsoog ieder ogenblik tegenkomt. Het verdierlijke en uitwissen van al de schone trekken die door de hand der natuur gevrocht zijn. Dat alles gaat zijn verwachting op dit punt ver, onmetelijk ver te boven. Die reiziger, een gevrocht van het brein, van de grote satiricus die zo kerstvers van zijn verblijf onder paarden teruggekomen met bevende afschuw uit hun hoograam op de wezens van zijn eigen soort neerzag. Kon door dat gezicht niet pijnlijker getroffen zijn geworden dan zij die deze menselijke gelaatstrekken voor het eerst van hun leven zagen ontwijfelbaar getroffen zijn. De laatste hunner liet ik achter me in de persoon van een ongeluk gestumperd die na de gehele dag tot middenacht heen en weer gelopen. En na middelenwijl, wat op de trappen gedommel te hebben smorgens om vier uur al weer present was, om de donkere gangen te schrobben. En ik ging mijn zweegs met een dankbaar hart dat ik niet gedoemd was om te leven daar waar de slavernij was en een slavenhand mijn geestvermogens niet zo stompgewicht had dat ik al het verkeerde, al het afschuwelijke dat die instelling aankleefd niet meer kon beseffen. Ik was van plan geweest over de James Revere en de Chesapeake Bay naar Baltimore te gaan maar daar eindeers toonboten die een ongeluk gekregen had niet aan de gewone lichtplaats te vinden en ons vertrek dus onzeker geworden was zo keerden wij langs dezelfde weg naar Washington terug heelden ons daar nog een nacht op en vertrokken de volgende na middag naar Baltimore. In het voorbij gaan wil ik nog medelen dat er aan boord van onze toonboot twee politieagenten geweest waren om weggelopen slaven op te halen. Het gemakkelijkst en best ingerichte van al de logementen waar ik enige ondervinding van heb opgedaan in de verenigde staten en zij waren niet weinigen is dat van Barnum. In die stad waren de Engelse reiziger voor de eerste en waarschijnlijk laatste keer in Amerika Gordijnen voor zijn bed zal vinden en wat alweer niet overal het geval is ook genoeg water heeft om zich te wassen deze hoofdstad van de staat Maryland is een allerdrukste stad met vrij wat handel van allerlei aard en voornamelijk met scheepvaart dat gedeelte der stad dat daar het meest van profiteert is, wel en zwaar, niet van de zindelijkste maar het hoger gedeelte ziet er heel anders uit en heeft tal van aangename straten en openbare gebouwen het Washington Monument, een vrije kolom met een standbeeld er bovenop het Geneeskundig College en het Krijgsmonument ter gedachtenis aan een gevecht met de Engelsen bij de Noordkaap zie daar een en ander wat het meest in het oog springt in deze stad is ook een zeer goede gevangenis en het stelsel der eenzame opsluiting behoort mede tot haar instellingen in dit laatst genoemde gesticht deden zich twee opmerkelijke gevallen voor het ene was dat van een jongman die wegens vadermoord gevangen zat het bewijs zijn nog schuld hing geheel en al vanbij komen de zaken af terwijl de zaak zeer treurig en twijfelachtig mocht heeten ook was het onmogelijk enige bewegereden bij te brengen die hem tot zo'n vreselijke misdaad kon aangezet hebben tweemaal was hij voor geweest en bij de tweede gelegenheid aarzelde de jury zodanig om hem schuldig te verklaren dat zij een verdikt van manslag of moord in de tweede graad toepasten iets wat met geen mogelijkheid het geval kon wezen aangezien er en dit stond zo vast als een paal nog kraak keel, nog uiterting plaats had gevonden en hij was hij werkelijk schuldig dan ook ontegenzegelijk schuldig was aan moord in de ruimste en ergste betekenis des woorts het opmerkelijke punt in dit rechtsgeding was dat bijaldien de ongelukkige overledenen niet werkelijk door deze zijn eigen zoon vermoord was geworden zijn eigen broer de dader moest zijn opmerkelijk inderdaad maar of de een of de ander moest het gedaan hebben daar ging niets vanaf op al de bezwarende punten was de broer van de afgestorvenen de getuigen al de verklaringen ten aanzien van de gevangenen waarvan sommigen zeer aannemelijk waren moesten de rechter door middel van ontleding en vergelijking tot de gevolgtrekking brengen dat de broer erop uit was om de schuld op zijn neef te gooien nog eens dus een van beiden moest het gedaan hebben en de jury had de beslissen tussen het vermoeden op beiden en dat met betrekking tot een wandaat die tenzij de zoon of de neef zich gepleegd had bijna even onnatuurlijk onverklaarbaar en vreemd mocht heeten een ander geval was van een man die bij een liqueur stoker een koperen maat gestolen had waar zich een zeker hoeveel hij drank in bevond men had hem achterna gezeten en gearresteerd met de eigendom in zijn bezit waar hij twee jaar voor gekregen had toen hij na afloop van zijn straf tijd uit de gevangenis van Daan kwam ging hij weer naar dezelfde stoker toe en ontstal hem dezelfde koperen maat inhoudende dezelfde hoeveel hij drank er bestond niet de geringste reden om te veronderstellen dat de man naar de gevangenis wensde terug te keren in tegendeel alles behalve het misdrijf zelf pleiten tegen die onderstelling er zijn maar twee wegen om deze ongewone handelwijze te verklaren de ene is dat hij na voor deze koperen maat zoveel te hebben ondergaan begreep dat hij er nu in zekere zin recht en aanspraak op mocht laten gelden terwijl men van de andere kant aan zou kunnen nemen dat het door er zo lang om te denken een monomanie bij hem geworden was en dat ding hem als het ware zo betoverd had dat het in zijn verbeelding van een aardse koperen maat in een bovenaard goudend vat was veranderd zodat hij er onmogelijk langer weerstand aan had kunnen bieden na hier een paar dagen te hebben vertoefd besloot ik mijn zo onlangs opgevat plan te volvoren en zonder verweil onze reis naar het westen te aanvaarden ik begon daarom hiermee dat ik mijn bagage tot de kleinste mogelijke omvang beperkte door namelijk al wat ik niet volstrekt nodig had naar New York terug te sturen met verzoek het na de hand in Canada naar ons op te zenden vervolgens voorzag ik mij van de nodige kreditbrieven van bankiershuizen die op onze weg lagen en nadat we buitendien een paar avonden naar de ondergaande zon hadden gekeken met zo'n juist omschreven denkbeeld van het voor ons liggende land al stonden we op het punt van een reis te ondernemen naar het middelpunt zelf van die planeet verlieden we Baltimore langs een andere spoorweg om half negens morgens en bereikten de stad York die er een mil of zestig van aflicht juist toen het etens tijd was aan het logement dat de pleisterplaats was van het vierspannig rijtuig waar we naar Herzburg mee zouden vertrekken dit vervoermiddel waarvan ik gelukkig genoeg was de bokmachtig te worden was ons aan het station tegemoet gereden en zag er evenmodderig en ongemakkelijk uit als naar gewoonte daar er meer passagiers aan de deur van het logement opstonden te wachten maakte de koets hier op de toon waarop men dit gewoondelijk doet bij zichzelf de opmerking en meteen keek hij naar zijn beschimmeltuig als richter hij daar het woord tegen ik denk wel dat we de grote koets nodig zullen hebben met verwondering vroeg ik mezelf onwillekeurig af hoe groot die grote koets dan wel zou wezen en hoeveel personen er wel in zouden gaan want het rijtuig dat te klein was voor ons doel was al iets groter dan twee Engelse zware nachtdiligenses mijn bespiegelingen kwamen even wel goud tot rust want zodra we gegeten hadden kwam er een soort van barge op wielen die als een zwaarlijver gereus heen en weer schommelde de straat op na veel horten en stoten bleef de wagen voor de deur stilstaan maar als stond hij nu stil dit nam niet weg dat hij nog altijd en niet weinig ook van de ene kant naar de anderen doorbleef schommelen als of hij kou gevat had in zijn vochtige stal en nu geheel en al van streekwas van kort aanemigheid omdat men van hem had durfend vergen op zijn oude waterzuchtige dag een beetje gauwer aan te stappen dan gewoondelijk zo is dan hier eindelijk de postwagen naar Herzburg en wat ziet hij er vreselijk, glunder en kostelijk uit rib een bejaard heer, min of meer opgewonden uit stop mijn moeder ik weet waarachtig niet wat voor gewaarwoording het is als men evenals een kaos gestopt wordt of dat nu juist een mansmoeder op zo'n stopproces eiselijker gesteld moet zijn of een vreselijker hekel aan moet hebben dan iemand anders maar als het ondergaan van deze geheimzinnige plechtigheid door de oude dame in kwestie bij geval afhankelijk mocht geweest zijn van de nauwkeurigheid van haar zoonvisioen met betrekking tot de afgetrokken glunderheid en kostelijkheid van de postwagen op Herzburg dan zal de armerstumpert de penetentie ondergaan hebben ook niet min van stoppend gebroken zoveel is zeker dat zij er twaalf man in stopten en zodra de bagage met inbegrip van zulke beuzelareien als een grote schommelstoel en vrij grote e-tafel bovenop de wagen vastgemaakt was reden wij heel deftig af aan de deur van een ander logement stond nog een passagier die mee moest eerst een nog plaatsheerschap roept de nieuwe passageer de kutsier toe wel er is ruimte genoeg antwoord de kutsier zonder af te stappen of zelfs naar hem te kijken er is in het geheel geen plaats meer meneer schreeuwt een heer van binnen iets wat een andere heer ook van binnen bevestigd door te voorspellen dat het niet goed af zou lopen als men het wel proberen er nog meer passagiers in te laten de nieuwe passageer die er volstrekt niet naar uitziet als of hij zich in het minst over die praatjes bekommert kijkt eerst in de kuts en vervolgens naar de kutsier en zegt na een poos wel nu wat denkt u ervan kutsier want mee moet ik de kutsier legt een knoop in zijn zweep en neemt verder geen notitie van de vraag daarmee klaarblijkelijk de kennigevende dat dit iedereen behalve hem aangaat en de passagiers dit maar onder melkander uit moeten maken in deze staat van zaken schijnt ieder in de wagen een beetje op te moeten schikken daar roept alweer een andere passagier die in een hoekje zit en bijna stikt met een mattestem uit ik ga er uit dat is geen zaak waar de kutsier zich geluk mee wenst want met zijn onveranderlijke wijsbegeerte komt het hem niet aan de koude kleren wat er ook daar binnen in de wagen voor mogen vallen van alle dingen ter wereld zou juist de kuts het laatste ding blijken te zijn waar hij zijn hoofdoverbak ondertussen de ruilhandel heeft zijn beslag gekregen met dat gevolg dat de passagier die zijn plaats heeft afgestaan de derde persoon uitmaakt op de bok plaatsnemende daar wat hij het midden geliefd te noemen dat wil zeggen met de helft van zijn korpus op mijn benen en met de andere helft op de benen van de kutsier vooruit kapitein roept de bevelvoerende colonel vooruit roept de kapitein tot zijn compagnie de paarden en wegrijden we nadat we een mijl of acht gereden hadden namen we aan een dorpsherberg een beschonken heer op die bovenop de wagen klauterde onder de bagage maar er zich na de hand weer afliet glijden zonder zich te bezeren en die we in de verte naar de drankwinkel waar we hem gevonden hadden ter rugzagen wachtelen nu en dan stapte er ook een passagier af zodat toen we verse paarden kregen ik weer alleen buiten zat krijgt men andere paarden men krijgt ook een andere kutsier die gewoonlijk evenveel is als de wagen zo was de eerste gekleed als een allergemeenste Engelse bakker de tweede als een Russische boer want hij had een losse rode Kamerlotte jas aan met een bonte kraag die om zijn middel met een bonte saillette scherp vastgemaakt was een grijze broek lichtblauwe handschoenen en een muts van berenvel het was ondertussen erg beginnen te regenen ook viel er buiten dien een koude natte mist die ons doormerg en been dron ik was erg in mijn schik toen ik gebruik kon maken voor een halte en naar beneden ging om mijn benen eens fix uit te rekken het water van mijn reismantel schudden en een beetje van dat anti-matigheidsgezet gebruikte ten einde een verkoudheid te voorkomen toen ik weer op de bokklom merkte ik een nieuw pakje op de wagenlag dat ik voor een groot veeol aanzag in een bruine kast na een meil of wat verder te hebben gereden ontdekte ik echter dat het een verlakte pet aan het ene eind en een paar beslijkte schoenen aan het andere had en bij een verdere waarneming bleek het een kleine jongen te zijn met een snuifkleurig jasje aan die zijn handen zo diep in zijn zakken gestoken had dat het precies was als of zijn armen tegen zijn zeiden aangeplakt waren ik vermoed dat hij een nabestaande of een vriendje van de kutsier was want hij lag boven op de bagage met zijn gezicht naar het regenzel toe en behalve wanneer een verandering van positie zijn schoenen in aanraking met mijn hoed bracht scheenheid te slapen eindelijk en ten laatste het was bij gelegenheid dat we weer in stil hielden richten dit ding zich tot de hoogte van drie voet zesduim op keek mij strak aan en maakte mij met een gemeenschame geel die half getemperd werd door een neerbuigende blik van vriendelijke bescherming deze opmerking welvreemdeling ik gis dat u dit bijna net zo plezierig vindt als een ritje na de middag in Engeland, niet waar het toneel dat in den beginnen nog al saai geweest was was de laatste 10 of 12 meilen mooi onze weg kronkelde door de liefdlijke slij van de Cesca Hannah bezijd met ontelbare groene eilandjes nacht de rivier aan onze rechterhand en aan onze linker een stijle helling on-even van klipstukken en donker van pijnappelbomen de mist die ontelbare fantastische vormen aannam bewogen zich plechtstatig op het water en de avondschemering zetten alles een waas van geheimzinnigheid en stiltebij waardoor het op zichzelf reed zo belangwekkend toneel nog oneindig dieper indruk moest maken deze rivier passeerden wij over een houten brug die van alle kanten boven en opzij bedekt was en ongeveer een mel in de lengte besloeg het was er pik donker want grote balken kruisten elkaar in alle hoeken terwijl heel ver beneden ons de snelvliegende rivier door de wijde reeten en spleeten van de vloer als een lege joen van ogen heenblonk lampen hadden we niet en daar de paarden deze plaats met een echte sukkeldraff aflegden in de richting van de plek in de verte waar het licht hoe langer hoe matten werd zo werd het ons te moeden als over nooit aan zou komen ik al tans kon het me in den beginner waarlijk niet uit het hoofd praten dat ik benoud droomde toen we daar zo zwaar moeder voortstrompelden dat de brug er dof van dreunden en ik mijn hoofdomlaag hield om het tegen de balken daar boven me te beschutten want ik heb er dik was van gedroomd dat ik zulke plaatsen doortopde en altijd mopperde ik in mezelf ook als ik wakker was maar nee dit kan geen werkelijkheid zijn ten lange lessen belanden we evenwel aan de straten van Herzburg waarvan de flauwverlichting die door de natte grond akelig terugkaatst werd alles behalve deze indruk maakte dat we nu in een vrolijke stad waren het duurde niet lang of we bevonden ons in een plezierig logement dat ofschoon kleiner en veel minder prachtig en enig ander waar we afgestapt waren het gunstigst van allen bij me aangetekend staat doordien de houder er van de dienstvaardigste en watzoenlijkste persoon was waar ik ooit mee te doen heb gehad daar we niet voor de naamiddag verder zouden gaan de volgende morgen na het ontbijt uit om eens een kijkje om mee heen te nemen bij die gelegenheid liet met mij behoorlijk een model gevangenis zien naar het systeem van eenzame opsluiting die zo even gebouwd was en waar tot dus verre niemand in zat de stan van een oude boom waar her is de eerste kolonist hier na de hand is hij onder begraven door vijanderlijke indianen aan vastgebondend werd met de brandstapel om hem heen toen hij nog bij tijds gered werd door de verschijning van een troep zijn er vrienden aan de overkant de rivier de vergaderzaal van het wetgevend lichaam want ook hier was zo'n lichaam en druk in de weer ook en de andere merkwaardigheden der stad ik stelde veel belang in het nazien van een aantal tractaten die bij tijd en weilen werd de armen indianen gesloten door de verschillende opperhoofden bij gelegenheid hun ratificatie ondertekend en onder de archieven van de secretari van het gemene best bewaard werden deze ondertekeningen natuurlijk door hun eigen handen gezet zijn ruwe tekeningen van de schepsels of wapens waar zij zich naar noemden zo maakte de grote schildpad bij wijze van handtekening met penneninkt een ruwe schets van een grote schildpad de buffel een dergelijke schets van een buffel de strijkbeil een dito van dat wapen in de peil de vis de skalp de grote kano en hoe zij zich verder mochten noemen toen ik deze zwakken en bevende voortbrengselen zag van handen die de langste peil in een forse elands hoornen boog tot aan het boven einde konden spannen of veer met een bukskogel door midden zouden geschoten hebben zie toen dacht ik of ik wou of niet om krabbes mijmeringen over het parochialere gister en de met een pentgemaakte onregelmatige krabben door mensen die van het ene end naar het andere een voren in al haar lengte lijnrecht zouden weten te trekken ook rezen er onwillekeurig de pijnlijkste gedachten in mijn ziel op met betrekking tot die eenvoudige krijgslieden wie handen en harten daar ter goedertrouw waren neergezet en in de loop der tijden van blanken mensen alleen dit leerden hoe men het best zijn woord kan breken en de inhoud van overeenkomsten spitsvindig verdraaien kan verwonderd vroeg ik mijzelf ook af hoe dikwijls de lichtgelovige grote schild pad of vertrouwende kleine strijdbel zijn merk wel zal gezet hebben onder traktaten die hem vals voor waren gelezen en maar weggetekend had zonder te weten wat totdat het hem van achteren bleek hem inderdaad tot een wilde tegenover de nieuwe bezitters van het land gemaakt hadden voordat we gingen eten deelde onze loge menthouder ons mee dat sommige leden van de wetgevende vergadering van plan waren ons de eer van een bezoek aan te doen heel vriendelijk had hij ons zijn vrouwseigen spreekamertje afgestaan en toen ik hem nu verzocht de heren maar hier te laten komen zag ik hem met een verdrietig gezicht naar het lieve vloerkleed kijken dat daar lag of schoon ik het toen zo druk met andere dingen had dat ik niet op de gedachte kwam waarom hij toch zo zuurkeek natuurlijk had het al een betrokken partijen meer tot eer gestrekt en mijn bedunkens hun onafhankelijkheid in genet delen gecompromiteerd als enkele dit maar niet alleen toegegeven hadden aan het vooroordeel om kwisper doors te gebruiken maar zich buiten dien hadden willen verwaardigen om zich voor het ogenblik op te houden met de elders in zwang gebrachte ongereimtheid van zakdoeken het regende nog maar altijd hard door en toen we na de eten naar de kanaalboot gingen want met dat vervoermiddel moesten wij de reis verder voortzetten was het weer zo nat en onplezierig dat het weinig goeds voorspelden ook leverde een bood waar wij een dag of vier in door moesten brengen een alles behalve prettige indruk op want we merkten al heel gauw dat we snachts met onze lichtplaatsen nogal wat bestellen zouden hebben dan spreek ik nog niet eens van de overige inrichting die waarlijk opeurend was maar we zaten nu eenmaal in het schuitje en zo zat er dan niets anders voor ons op dan om ons in ons lot zo goed mogelijk te schikken ja, daar was onze kanaalboot van buiten gezien had ze wel iets van een barge een klein huisje erin en van binnen bekeken leek ze op een kermistroep de heren toch waren er ingestopt en dat even zeer op hun gemak als dit met hen het geval pleeg te zijn die op een kermis zo'n tent met de een of andere verwonderlijke zaak voor het bagatell van één stuiver of vijf centen gaan bezichtigen terwijl de dames van hen afgesloten waren door een rood gordijn op de manier van de dwergen en reuzen in soortgelijke inrichtingen die men het spreekt vanzelf in hun doen en laten aan de ogen der buitenwereld dien te onttrekken hier zaten we nu stilzwijgend te kijken naar de rij kleine tafels die aan weerskanten van de kajuit stonden en luisterden naar de regen zoals die op de boodroop en kletterde en met een geluid daar je naar van werd in het waterplasten totdat de spoortrein aankwam dien we met het oog op eventuele passagiers af moesten wachten voor en al eer we weer vertrekkend gingen de trein bracht een grote massa koffers mee die bovenop het dek werden geschort en gesmeten en dat met zo'n herrie dat het ons even pijnlijk aan deed als had men het zonder behulp van een kruier maar pardoes neergegooid oh kwamen erg verschijden heren mee weer kleren toen ze rondom de kachel waren gaan zitten begonnen te dampen dat de aard had zonder twijfel was het een beetje plezieriger geweest als de regen die nu nog harder dan ooit neerviel toegelaten had een raam open te doen of als ons aantal een beetje minder dan 30 geweest was maar er schoot nauwelijks zoveel tijd over te denken of er werden 3 paarden achter elkaar voor de lijngespannen de jongen die op het eerstiging zitten klapten met zijn zweep het roer kraakte en steende erbarmelijk en onze reis was begonnen einde van deel 18 deel 19 van schetsen uit Amerika door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders hoofdstuk 10 naar Pittsburgh, deel 1 wat verder nieuws aangaande de kanaalboot haar huishoudelijke inrichting en passagiers reis naar Pittsburgh over het Haleganigeberte Pittsburgh daar het maar zonder ophouden doorbleef regenen bleven we allen beneden de natte heren rondom de kachel die door de werking van het vuur langzaam van Honing Dauw door trokken werden en de droge heren die zo lang als er waren op de banken of met hun gezichten ongemakkelijk op de tafeltjeslagen te dutten of de kayuit op en neer wandelden die zo laag was dat alleen een man van middelbare lengte het doen kon zonder kale plekken op zijn hoofd te krijgen tegen zesem werden al de tafeltjes naast elkaar gezet om één lange tafel uit te maken en iedereen ging zitten aan een tafeltje wel bereid bestaande uit thee rood zalm elft lever lapjes aardappelen zuur ham kooteletten bloedworst en sociaasjes zal u hiervan ook iets gebruiken vroeg mijn overbuur vroeg hem eigenlijk vroeg hij of ik niets van deze fixings gebruiken zou er zijn maar weinig woorden die zo verschillende betekenissen hebben als dit woortje fix het is de kalepquotum van het amerikaanse woordenboek gaat hij bij een heer met dat aan zijn knecht deelt u mee dat hij juist met fixing hemzelf bezig is maar dadelijk beneden zal komen hiermee wordt u dan te kennen gegeven dat hij zich aankleed vraagt ge aan boord eners toonboot aan een medepassagier hoe klaar zal zijn hij zegt u dat hij dit wel denkt want toen hij zo even beneden was waren zij fixing de tables dekten met andere woorden de tafel verzoekt ge een kruier om uw bagage te dragen hij bit u daar het hoofd niet over te breken want dadelijk zal hij het fix ja dadelijk en klaagt ge over de een of andere ongesteldheid men geeft u de raad om dokter zo en zo te sturen die u in een ogenblik zal fix zo bestelde ik op zekere avond in een logement waar ik logeerde een fles heet gemaakt de kruidenwijn en wacht er lang op eindelijk werd ze op de tafel neergezet met een veronschuldiging van de logementhouder dat hij bang was dat de wijn niet behoorlijk was fikst ja zelfs inrekenen aan een postwagen dineen een heer die alles behalve onder de vriendelijkse kon gerekenen worden een kelner die hem een schaaltje met halfgaar rosbief gaf deze vraag te hebben horen doen hoe of hij dat noemde onder gaven van god al machtig ik moet guldweg bekennen dat de maaltijd die tot deze uitwijding aanleiding heeft gegeven nog al guldzig naar binnen geslagen werd en dat de heren de breedgelemmen te messen en de twee tanden gevorken verder in hun keel gaat te staken dan ik deze wapens ooit te voren behalve in handen van een vluggoogelaar een dergelijke manoeuvre heb zien maken niettemin niemand ging zitten voordat de dames plaats hadden genomen of verzuimde de geringste beleefdheid om het haar zo gemakkelijk mogelijk te maken op mijn uitstapjes door Amerika zag ik trouwens nergens en bij geen enkele gelegenheid een vrouw bloot gesteld aan de geringste daad van lompheid onbeleefdheid zelfs niet van onoplettendheid toen we gedaan hadden met eten was de regen die wel vermoeid schenkt te zijn dat hij zich in de laatste uren zo geweerd had ook bijna opgehouden en konden we op dek gaan dit was een groot genot niet tegenstaande het dek maar bitter klein was en nog kleiner gemaakt werd door de bagage die in het midden onder een zel op één gehoopt lag aan weerskanten zo'n smal pad overbleef dat er kunst en vliegwerk toeverijst werd om daar heen en weer te lopen en niet over boord te tuimelen in het kanaal buitendien was het in de begin nog al lastig edere 5 minuten 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 40 40 40 41 41 42 43 45 46 47 49 50 51 51 En woest en grandioos was het schouwspel, toen we de Susca Hannah overstaken over welke rivier om dit in het voorbij gaan te doen opmerken, een buiten gewone houten bruggeslagen is met twee gallerijen boven elkaar, zodat als de spannen van twee boten elkaar ontmoeten, dit zonder hinder kan geschieden. Ik heb er al van gewaagd, dat ik wat de slaaplaatsen aan boord deze boot betreft in den beginne min of meer ongerust was. In die wijvelende, gemoetsgesteldheid, bleef ik tot tien uur of daarom trend, toen ik naar beneden ging en aan iedere kant derkij uit drie langerrijen boekenplanken zag hangen, die waarschijnlijk bestemd waren voor boekdelen van klein octavelformaat. Maar toen ik deze dingen wat aandachtiger opnam, het verwonderde me natuurlijk zulke letterliefende toebereitselen op zo'n plaats aan te treffen, werd ik op iedere plank een soort van microscopisch laken en dekend gewaar en ging me flautjes een licht op, dat de passagiers de bibliotheek waren en zij op deze planken behoorlijk op hun kant gearangeerd zouden worden tot de morgen aanbrak. Ik werd in deze gevolgtrekking versterkt, doordien ik sommige hunner rondom de kapitein aan een der tafeltjes zag staan, waar ze met al de angst en hartstocht van echte spelers op het gezicht hun lot trokken, terwijl anderen met kleine kartonne-reepjes in de hand onder de planken aan het zoeken waren naar de nummers die met door hen getrokken nummers overeenkwamen. Zodra deze ofgene heer zijn nummer vond, nam hij het in bezit door zich op staande voet uit te kleden en in bette kruipen. De vlugheid waarmee een opgewonde speler in een snorkende slapen veranderde, was één der zonderlingste uitwerkslim waar ik ooit getuigen van was. Wat de dames aangaat, die lagen al te bed achter het rode gordijn, dat zorgvuldig toegetrokken en in het midden vastgemaakt was. Maar aangezien elk gekuch of genies of gefluister achter dit gordijn heel goed gehoord kon worden, zo beleven wij onszelfen levendig bewust van haar nabijheid. De beleefdheid van de gezagvoerder had mij aan een plank geholpen in een hoekje dicht bij dit rode gordijn, min of meer verwijderd van de grote hoop der slapers waar ik hoogst verplicht door zijn attentie mij dan ook naartoe begaf. Toen ik er de maat van nam, vond ik dat ze juist zo breed was als er gaan wonen fel, bath, postpapier. En geen wonder dat ik eerst een beetje met mijn handen in mijn haar stond, hoe en op wat voor manier ik me daar het best op en neer zou kunnen vleien. Maar daar de plank, een onderste was, besloot ik ten lange leste op de vloer te gaan liggen, mijn zachtjes bovenop de plank te rollen, dadelijk op te houden zodra ik maar de matras voelde. En er in vredesnaam de nacht door te brengen met die kant van mijn lichaam naar boven zoals het uitviel. Gelukkig kwam ik op het juiste ogenblik op mijn rug terecht. Ik maakte mij erg ongerust toen ik omhoog kijkende merkte dat de plank vlak boven me wel een half el doorzakte. Doordien er een alleswaar lijvigst heer oplag en de dunne koorden dien last niet schenen te kunnen torsen. Onwille keurig dacht ik erom wat wel de gevolgend konden wezen voor mijn vrouw en familie als ik die nacht zo'n vrachtje op me kreeg. Maar daar ik zonder een geweldige inspanning van mijn lichaamskrachten niet op kon staan, iets wat de dames had kunnen storen en ik buitendien niet wist waar gesteld dat ik er met goed fatsoen uit kon komen dan mijn ankertje neer te leggen. Zo deed ik mijn ogen voor het gevaar dicht en bleef waar ik was. Zie daar nog een paar bijzonderheden die mijn nachtelijke ervaring verrijkt hebben met betrekking tot die klasse dermaatschappij die op deze boten rijdt. Of ze voeren hun onrustigheid tot die hoogte op dat ze in het geheel niet slapen of ze spugen in hun dromen iets wat een opmerkelijk mengel moes van het werkelijke en denkbeeldige leven kan genoemd worden, die gantse nacht. Ja, iedere nacht die ik op dit kanaal doorbracht was er één echte storm en onweersbui van spugen en eens hadden ze mijn jas die toevallig midden in zo'n spuugorkaan lag die door vijf heren volgehouden werd. Welke heren zich verticaal bewogen precies zoals rijdstheorie over de wetten van stormen dit beschrijft. En eens, zeg ik, hadden ze mijn jas zo daarnaar beveld dat wou ik ze weer in een draagbare toestand brengen er voor mij niets anders op zat dan ze de volgende morgen op het dek uit te leggen en met schoon water fix af te boenen. Tussen vijven en zessen stonden we op. Sommigen gingen daarop naar het dek om gelegenheid te geven tot het weghalen der planken, terwijl anderen daar het erg koud was om de roestige kachel heen gingen zitten waar ze zich aan het zo even aangestoken vuur koesterden. En natuurlijk ook niet in gebreken bleven om de rooster te overladen met die vrijwillige bijdragen waar ze de hele nacht zo scheutig mee geweest waren. Al het was gereedschap verkeerde in de maagdelijke toestand van eenvoud. Er was een tinne lepel aan het dek vastgemaakt waar iedere heer die het noodzakelijk achter zich te reinigen, sommigen waren boven de zwakheid verheven, het vuile water uit het kanaal mee opschepte en in een op dezelfde wijze vastgemaakte waskom overgood. Er was ook een vod van een handdoek, terwijl men eindelijk voor een klein spiegel in de onmiddellijke nabijheid van brood en kaas en beschuit een kam en haar borstel ten algemene gebruik aantroffen. Nadat de planken weggenomen en de tafeltjes weer bij elkaar gezet waren, ging iedereen weer aanzitten bij hetzelfde tafeltje. Wel bereikt, bestaande uit thee, koffie, brood, boter, zalm, elft, lever, lapjes, aardappelen, zuur, han, koteletten, bloedworst en socijstjes, van voren af aan. Sommigen hielden er dol veel van om van dit alles een zogenaamd alle gaartje te maken en die reden alles tegelijk op hun boorden te hebben. Als nu een heer het klaar gespeeld had met zijn eigen persoonlijk bedrag van thee, koffie, brood, boter, zalm, elft, lever, lapjes, aardappelen, zuur, han, koteletten, bloedworst en socijstjes, stond hij op en ging heen. Toen iedereen het klaar gespeeld had met alles werden de klikken afgenomen, waarop een der kelders die opnieuw voor de dag kwam en wel in het karakter van een barbier al wie lust had van de heren om geschoren te worden schoor. Terwijl de overblijvers dat aangapten of hun nieuwsbladen geewend inkeken. Het diner was de herhaling van het ontbijt, zonder de koffie en thee. Ook het soepé was aan het ontbijt gelijk. We hadden een man aan boord met een frisse gelaadskleur en een peper en zoutpak aan, die de nieuwsgierigste vent was, waar men zich met mogelijkheid een denkbeeld van kan vormen. Nooit sprak hij anders dan vragen der wijs. Kortom, hij was een geincarneerd vraagteken. Het zij men zittend ging of op stond. Het zij men stil was of in de weer. Het zij men op dek wandelde of iets gebruikte. Hij was er met een groot vraagteken in ieder oog, twee in zijn gespitste oren, nog twee in zijn wipneus en kin, tenminste nog een half dozen meer om de hoeken van zijn mond. En het grootste van allen in zijn haar, dat heel wijs neuzig bij elkaar gekant was in de vorm van een vlaskuif. Iedere knoop aan zijn hoed zij, hey, wat is dat? Sprak u? Zeg dat nog rust, alsjeblieft. Evenals de betoverde bruit die haar man stapelgek maakte, was ook hij altijd kant- en klaarwakker, altijd bij de pinken, altijd dorsig naar antwoorden, gestadig zoekende en nooit vindende. In één woord nooit trof men de weega van dat vreemde heerschap aan. Deze tijds had ik een bonten jas aan en voordat we nog goed en wel van wal waren, hoorde hij me uit, op ieder punt dat er maar betrekking op had. Zo vroeg hij me wat die jas wel kostte, en waar ik ze kocht, en wanneer, en wat voor bont het was, hoe zwaar hij woog, en wat dat bont afzonderlijk kostte. Daarna nam hij mijn horloge op, en vroeg wat dat kostte, en of het een Frans horloge was, en waar ik het gekregen had, en hoe ik het gekregen had, en of ik het gekocht had, of dat het een cadeau was, hoe het liep, en waar het sleutelgat zat, en wanneer ik het opwond. Iedere avond, of iedere morgen, en of ik wel eens vergat het op te winden, en zo ja, wat dan. Vervolgens deed hij er onderzoek naar, waar ik het laatst geweest was, en waar ik het eerst naar toen meende te gaan, en waar ik dan naar toe ging, en of ik de president gezien had. En wat hij zei, en wat ik zei, en wat hij zei, toen ik dat gezegd had, he, je zou het zeggen, wat vertelt u me daar? Daar ik merkte, dat niets zijn nieuwsgierigheid bevredigend kon, ontweek ik zijn vragen na het eerste dozijn of twee, en wende vooral onwetendheid voor ten opzichte van het bond waar de jas van gemaakt was. Ik kan niet zeggen waar het vandaan kwam, maar de jas trok hem zo geweldig aan, dat hij er na de hand rust nog duur van had. Ging ik wandelen, hij zat me op de hielm, bewog ik me, hij deed hetzelfde, alles met geen ander doel dan om het des te beter op te kunnen nemen. Ja, dickwels, ging hij zelfs zover om met levensgevaar in een nauw hoekje te kruipen. Louder om het plezier te hebben, ervan achteren zijn hand op te leggen en er tegen de draad in overheen te strijken. Einde van deel 19