 17. hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 17. hoofdstuk, een paar dronen uit de straat Loersien. Hoewel ik al wat mij omringde even lelijk vond moest ik toch mijn ogen wijd openen om alles aandachtig op te nemen en vergat ik bijna in welk een ernstige toestand ik mij bevond. Hoe verder wij in Parijs door drongen, hoe minder het aan mijn kinderlijke dromen en mijn verwachtingen beantwoorden. De bevroren grachten wasemde een vuiligeur uit. De slijk werd hoe langer hoe zwarter en wanneer zij niet meer uit ijs of sneeuw bestond, dan spatten zij om de wielen der ruitijgen en bemorsten de ruiten der onaanzienlijke winkels. Parijs kon ongetwijfeld niet bij Bordeaux vergelekend worden. Toen wij geruimen tijd, een brede straat die minder onaanzienlijk was dan die welke wij reeds waren doorgegaan, hadden gevolgd en waarin de winkels hoe langer hoe beter werden naarmate wij verderkwamen. Sloeg Vitalis rechtsom en een ogenblik later bevonden we ons in een zeer armoedige wijk der stad, met hoge huizen die door hun zwarte gevels nog hoger schenen. Het water liep uit de ondooide groten midden door de straat en zonder zich om dat vuile water te bekommeren, sreed een dichtemeenigde over de modderachtige stenen voort. Nooit had ik zulke bleke gezichten gezien, als van deze mensen. Even zo trof mij de onbeschaamdheid der kinderen. In de vele kroegen zaten mannen en vrouwen of stonden zij aan de toonbank te drinken, terwijl zij om het hartst sreden. Op de hoek van een straat las ik de naam Lourzine. Vitalis, die de weg schint te kennen, ontweek behoedzaam de voorbijgangers, die hem de doortocht belemmerden en ik volgde hem op de voet. Pas op, dat gij mij niet verliest, zeiden hij, maar deze aanbeveling was noodeloos. Ik liep vlak achter hem en voor alle zekerheid hield ik een pand van zijn jas vast. Nadat wij een grote plaats en een gang waren doorgegaan, bereikten wij een soort van loods, die zeer donker en vermolmd eruit zag en waarin de zon zeker nooit haar estralen had geworpen. Dit was nog leelijker en verschrikkelijker dan alles, wat ik tot nog toe gezien had, is Garofoli thuis, voor Vitalis aan een man, die allerlei lompen tegen de muur ophing en zichzelf met een lantaren bijlichte. Ik weet het niet, ga maar naar boven, gij kent de weg. De bovenste trap, dan hebt gij de deur recht voor u. Garofoli is de padronen van wie ik u gesproken heb, zei de Vitalis, terwijl wij de trap bestegen, waarvan de treden met een laag slijk en aarde waren bedekt, als of zij uit vochtige klij gehouden waren. Hier woont hij. De straat nog het huis of de trap waren geschikt om mij in een vrolijker stemming te brengen. Hoe zou de bewoner wel zijn? Wij klommen tot de vierde verdieping. Vitalis duwde zonder te kloppen, de deur open en wij bevonden ons in een ruimvertrek, op een soort van zolder. In het midden was een groter ruimte leden gebleven, terwijl langs de wanden een dozijn ledekanten geschaard stonden. De muren en de zoldering waren van een niet meer de onderscheide kleur of schoonvroeger waarschijnlijk wit geweest. Waren zij door rook, stof en onzindelijkheid zwart geworden en op verschillende plaatsen zag men zelfs gaten. Naast een kop met houtskool getekend hing er enige gebeelthoude bloemen en vogels. Garofoli sprak Vitalis terwijl hij binnen trat. Zijd gij thuis. Ik kan niet zien, dus geef mij enig antwoord. Ik ben Vitalis. Het scheen inderdaad of er zich niemand in de kamer bevond. Zo flauw was deze door een kleine hanglamp verlicht. Maar op de vraag van mijn meester antwoorden een zachte en slepende kinderstem. Señor Garofoli is uitgegaan. Eerst over een paar uur komt hij terug. Op hetzelfde oogomlijk stond hij die ons antwoord gegeven had, voor ons. Het was een kind van omstreeks tien jaar oud. Het kwam met een slepende tred naar ons toe en ik was zozeer door zijn uiterlijk getroffen dat ik het dans nog voor mij zie. Het had eigenlijk geen lichaam en zijn groot hoofd dat niet in de minste even redigheid met zijn voorkomen was, scheen onmiddellijk op zijn benen te rusten. Evenals op die karikatuur platen die enige jaren geleden zoveel opgang maakten. Op zijn gelaat lag een pijnlijke en zachte uitdrukking en uit zijn blik las men een grote gelatenheid. Terwijl zijn gehele voorkomen iets van hopens had. Zo gevormd kon hij niet schoonwezen en toch gevoelde men zich tot hem aangetrokken. Het zij uit medeleiden, ofwel door zijn vriendelijk, trouwhartig oog en de verstandige trek die er op zijn gelaat lag. Zijt geen zeker dat hij binnen twee uren thuis zal zijn, vroeg Vitalis. O, heel zeker, senor. Dan is het etenstijd en hij alleen geeft ons het eten. Wel nu. Zo hij soms vroeger terug mocht komen, zeg hem dan dat Vitalis over twee uur bij hem terugkomt. Over twee uur, goed, senor. Ik wilde mijn meester volgen, maar deze wees mij terug en zijde, blijf jij hier. Gij kunt hier uitrusten. Ik kom terug. Ik kon mijn angst niet verbergen. Ik verzeker u dat ik terugkom, herhaalde hij. Lever was ik, ondanks mijn grote vermoeidheid, Vitalis gevolgd. Maar wanneer hij iets geboot, dan was ik gewoon hem te gehoorzamen en ik bleef dus staan. Toen wij zijn zware stappen, niet meer op de trap hoorden, volg het kind dat met zijn oor tegen de deur aan dachten geluisterd had. Zijt gij uit het land. Hij vroeg mij dit in het Italiaans. Gedurende mijn omgang met Vitalis had ik genoeg Italiaans geleerd om bijna alles in die taal te verstaan. Maar zelf was ik ze niet voldoende machtig om ze gaarne te spreken. Nee, antwoorden ik in het Frans. Oh, zuchte hij en zag mij met zijn grote ogen strak in het gelaat. Dat is jammer. Ik had gehoopt dat gij ook uit het land waard. Uit welk land? Uit Luca. Gij zou ik mij misschien enige tijding hebben gemeden gebracht. Ik ben een Fransman. Oh, dat is te beter. Houd gij dan meer van de Fransen dan van de Italianen? Nee, ik zeg het ook niet voor mezelf. Maar voor u. Want als gij een Italiaan waard, dan zou gij waarschijnlijk in dienst van Senor Garofoli komen. En men zegt niet des te beter tot hen die bij deze in dienst treden. Deze woorden waren nu juist niet zeer geruststellend voor mij. Is hij kwaad? Het kind gaf op deze vraag geen antwoord, maar de blik waarmee de hij mij aanzag, was wel sprekend genoeg. Daarop, als of hij dit onderwerp niet langer wilde voortzetten, keerde hij mij de rug toe en begaf hij zich naar de schoorsteen aan het einde van de kamer. Een heerlijk vuur van takkebossen brandde daarin en op dat vuur stond een grote ketel. Ik ging voor het vuur staan om mij wat te verwarmen en ontdekte toen dat deze ketel iets bijzonders had. Wat ik in het begin niet had opgemerkt. Het deksel met een smaltuitje bovenop, waaruit de stoom ontsnapte, was aan de pot bevestigd. Aan de ene zijde met een scharnier en aan de andere zijde met een hengsel. Ik begreep dat ik geen onbescheide vragen omtrend gaure folie doen mocht, maar toch wel wat de pot betrof. Waarom is deze ketel op slot? Omdat ik er niet uit snoepen zou. Ik moet de soep wel gaar maken, maar de meeste vertrouwt mij niet. Ik kon een glimlach niet onderdrukken. Geen lach erom vervolgde hij op verdrietige toon, want hij denkt zeker dat ik snoepsiek ben. In mijn plaats zout hij het misschien ook zijn. Ik ben ook eigenlijk geen snoeper. Maar ik ben uitgehongerd en de reuk van de soep, die uit het tuitje ontsnapt, doet mijn honger nog groter worden. Señor Garofoli laat u dus hongerleiden. Wanneer hij in zijn dienst komt, dan zult hij wel ondervinden dat men van honger niet sterft, maar wel ontzettend veel erdoor leiden kan. En vooral ik, want voor mij is het ene straf. Een straf? Hongerleiden? Ja, en ik durf het u gerust vertellen, want als Garofoli soms uw meester wordt, dan zou mijn voorbeeld u van nut kunnen zijn. Señor Garofoli is mijn oom en hij heeft mij uit liefdadigheid bij zich genomen. Gij moet weten dat mijn moeder weduwe en dus zoals jij wel begrijpend kunt niet rijk is. Toen Garofoli het vorige jaar onze streek bezocht om kinderen op te halen, stelde hij mijn moeder voor mij met zich te nemen. Het kostte haar heel wat om mij van zich af te zenden, maar gij begrijpt als iets noodzakelijk is. En het was nodig, want wij waren met ontzessen thuis, waarvan ik de oudste was. Lever had Garofoli mijn broeder meegenomen, die op mij volgd, want Leonardo is mooi terwijl ik lelijk ben. En als men het geld verdienen moet, dan moet men niet lelijk zijn. Zij die lelijk zijn krijgen niets dan slaag en slechte woorden. Maar mijn moeder wilde Leonardo niet afstaan. Mattia is de oudste, zeiden zij, en wanneer er één weg aan moet, dan is het Mattia. De goede God heeft het zo besloten en er valt niets aan de wil van God te veranderen. Ik ben dus met mijn oom Garofoli op reis gegaan. Gij begrijpt dat het mij hard viel om de ouderlijke woning en mijn moeder die luid weende te verlaten. En vooral de kleine Christina die veel van mij hield, omdat zij de jongste was en ik haar altijd roeg. Ook speet het mij dat ik mijn broeders, mijn makkers en mijn landvaar wel moest zeggen. Ik wist bij ondervinding hoe vreedselk een scheiding was en ook ik kon mij de aandoening nog levendig herinneren toen ik voor de laatste maal de witte muts van vrouw Barberin zag. De kleine Mattia vervolgde zijn verhaal. Ik was geheel alleen met Garofoli toen ik mijn woning verlieed. Maar acht dagen later waren wij reeds met ons twaalf en begrafen we ons op weg naar Frankrijk. Oh, hoe lang viel die weg aan mij en mijn makkers, die even treurig waren als ik. Eindelijk toch kwamen wij te Parijs. Wij waren toen nog met ons elven. Daaraan onze in het gasthuis de Dijon was achtergebleven. In Parijs werd er een keus uit ons gedaan. De sterkste kwamen bij Schoorsteenvegers of rookverdrijvers in dienst die niet krachtig genoeg voor een ambacht waren gingen op straat singen en op de lier spelen. Garofoli gaf mij twee witte muizen die ik op straat en voor de deuren moest laten kijken en hij rekende uit dat ik daarmee de vijftien stuifers daar zou verdienen. Zo veel stuifers als daar aan ontbreken wanneer hij zavonds te huis komt, zoveel stokslagen krijgt hij van me. Vijftien stuifers was moeilijk bij Elkander te zamelen, maar stokslagen waren even min prettig. Wanneer Garofoli ze toegiende. Ik spande dus alles in om die som op te halen, maar ondanks al mijn moeite gelukte het mij niet dikwels. Mijn makkers hadden gewonelijk het aantal stuifers en ik bijna nooit. Dit maakte Garofoli nog bozer. Die domkop van een matia. Wat voert hij dan toch uit, vroeg hij. Een ander kind dat evenals ik met witte muizen rondliep moest twee Franks inbrengen. Het geen hij getrouw iedere avond deed. Dikwels ging ik met hem mede om te zien wat hij deed en waarin hij zich handiger gedroegd dan ik. Ik begreep toen waarom hij zo gemakkelijk zijn twee Franks en ik zo moeilijk nog één Frank bij Elkander kreeg. Als een heer en een dame ons iets gaven dan zeiden de dame altijd geef het aan die aardigen en niet aan die lelijke jongen. De lelijke was ik. Ik ging nooit meer met mijn makker mede. Want al is het naar stokslagen te krijgen als men te huis komt. Het is toch nog aakeliger op straat in tegenwoordigheid van iedereen een hard woord te horen. Gij kent dat gevoel niet. Daar men u nooit gezegd heeft dat gij lelijk waard. Maar ik kortom toen Garofoli zag dat slaag tot niets leiden bedacht hij een ander middel. Voor elke stuiver die er ontbreekt krijgt gij inmiddels een aardappel minder. Zijde hij. Daar uw huid tegen slagen bestand schijnt te zijn. Zal ik een zien of uw maag misschien voor de honger gevoeliger is. Hebben bedreigingen ooit enige vat op u gehad. Dat hangt er vanaf. Nu, op mij nooit. Bovendien kon ik niet anders doen dan ik tot nog toe gedaan had. En ik kon onmogelijk tot hen die ik mijn hand rijkte zeggen als gij mij geen zin te geeft. Dan krijg ik vanavond geen aardappelen. Mensen die een aal moest aan kinderen geven, laten zich nooit door zulke redenen overhalen. En door welke dan wel? Men geeft om iemand genoegen te doen. Oh, wat zijt genoeg jong? Men geeft om zichzelf genoegen te doen en niet voor het plezier van anderen. Men geeft garne iets aan een aardig kind. Dat is nog de beste reden. Ook wel als men een kind verloren heeft of men garne zo'n kind zou willen hebben. Men geeft wanneer men het zelf warm heeft en het kind van koude loopt te rillen. Oh ja, ik weet het allemaal heel goed. Ik heb al de tijd gehad om het te leren. Het is koud vandaag, niet waar? Zeer koud. Wel nu, ga voor een deur staan en steek uw hand eens uit naar een heer. Die haastig voortloopt en een kort overjasje draagt en vertel mij dan eens wat hij uw gegeven heeft. Strek daarin tegen uw handens uit naar een heer die langzaam loopt en in een jas met bond gewikkeld is. Dan zult jij misschien een stuk silvergeld van hem krijgen. Nadat ik ongeveer een maand deze manier gevolgd had, was ik er niet dikker op geworden. Ik zag er bleek en ziekelijk uit en dik was hoorde ik in het voorbij gaan zeggen dat kind sterft van honger. Mijn leiden gaf mij dus wat ik door schoonheid niet had kunnen verkrijgen. Het gaf aan mijn gelaad een uitdrukking die belangstelling is geen in te boezemen en het maakte mijn ogen groter. De mensen uit de buurt kregen medeleiden met mij en al haalde ik niet altijd geld op. Ik kreeg dikwijls brood of soep. Dat was een goede tijd. Ik kreeg geen slag maar ook geen aardappelen. Hoewel het laatste mij minder hinderde daar ik gewonelijks middags wat de etend gehaald had. Maar eens betrapte garofoli mij toen ik bij een fruitverkoper een bord soep had. En hij begreep toen waarom ik mij nooit beklaagde dat ik ging aardappelen kreeg. Hij besloot toen mij niet meer uit te laten gaan en mij voortaan thuis te houden om op de soep te passen en het huishouden te doen. Maar daar ik onder de hand best van de soep zou kunnen snoepen, verzond hij erop om ze in deze ketel te koken. Eerdere morgen voordat hij uitgaat doet hij het vlees en de groenten in de pot en sluit het teksel met een hangslot. Ik behoef dan maar te zorgen dat het gaar wordt. Ik kan dan alleen het vlees ruiken maar ervan proeven dat begrijpt ge dat zou nooit door zulk een smal tuitje gaan. Zee dat ik in de keuken gekomen ben heb ik zulk een vaderkleur gekregen want de reuk voet niet. In tegendeel hij doet de honger nog erger worden. Zie ik er erg bleek uit? Daar ik dan niet meer op straat kom hoor ik het ook niet meer zeggen en er hangt hier geen spiegel. Ik had toen nog niet veel ondervinding maar toch wist ik dat men een zieke nooit bij angst moet maken door hem te zeggen dat hij er ziek uitziet. Gij ziet er niet bleker uit dan een ander. Antwoordde ik. Ik merk wel dat hij dit zegt om mij gerust te stellen maar ik vind het prettig als ik er bleek uitziet want dat bewijst dat ik zeer ziek ben en ik wil garne helemaal ziek zijn. Ik zag hem met de grootste verbazing aan. Ge begrijpt mij niet. Vervolgde hij glimlachend en het is toch heel eenvoudig. Als men erg ziek is dan wordt men of goed opgepast of men sterft. Als ik dood ga dan is alles uit. Dan heb ik geen honger meer en krijg ook geen slaag en men beweert ook dat als men dood is, men in de hemel komt. Als ik in de hemel ben dan zie ik mijn moeder weer en dan zal ik misschien aan onze lieve heer kunnen vragen om mijn zuster Kristina gelukkig te maken. Als men mij goed wil verzorgen dan zend men mij naar het gasthuis en dat zou ik gelukkig vinden. Het gasthuis boezende mij altijd grote afkeer in en dikwijls als ik onderweg uitgeput was van vermoeienis behoefde ik slechts aan het hospital te denken om weder kracht tot lopen te vinden. Het verbaasde mij dus zeer toen ik Mathia op deze wijze daarover hoorde spreken. Als geëns wist hoe goed men het in het gasthuis heeft vervolgde hij. Eens ben ik daar iets geweest. Men heeft daar een dokter. Een grote man met blonden haren die altijd klontjes in zijn zak heeft. Het zijn wel gebroken klontjes want die zijn goedkoper maar daarom smaken ze niet minder lekker. En de verpleegsters zijn ook altijd even vriendelijk. Kom doe dat mijn jongen steek uw tong uit arm kind. Ik vind het prettig als men zo vriendelijk tegen mij spreekt. Dan zou ik wel kunnen wenen en als ik daarin lust heb dan ben ik ook gelukkig. Dat is dom niet waar. Maar mijn moeder sprak altijd zo vriendelijk tegen mij. Die pleersisters spreken juist zo als mijn moeder en al zijn het niet dezelfde woorden dan is het toch dezelfde muziek. En als men beter wordt dan krijgt men bouillon en wijn. Ik vond het prettig. Toen mijn krachten hier langzamerhand begonnen af te nemen omdat ik niet meer had. Ik zeiden toen tot mezelf ik word ziek en garofoli zal mij naar het gasthuis senden. Oh ik word erg ziek. Nu ben ik nog niet ziek genoeg. Ik voel het zelf wel maar het is nog niet zo erg dat ik garofoli hinder. Hij heeft mij bij zich gehouden. Het is vreemd maar ongelukkige mensen zijn thai. Gelukkig heeft garofoli het niet verleerd om mij evenals de anderen te tuchtigen. En acht dagen geleden heeft hij mij een slag met zijn stok op het hoofd gegeven. Ik hoop nu dat het beslist is. Mijn hoofd is ergens wollen. Hij ziet daar die grote witte buld wel. Hij zei dat het misschien een geswel was. Ik weet niet wat een geswel is maar zoals hij erover sprak moet het wel erg zijn. In elk geval heb ik er vreselijk pijn aan. Soms voel ik onder mijn haren zo heversteken en trekken. Nog veel erger dan wanneer ik kiespijn heb. Mijn hoofd is zwaar als of het honderd pont weegt. Vaak krijg ik duislingen en alles waggelt mij voor de ogen. En snachts, zelfs in mijn slaap, lig ik te steunen en te kermen. Nu geloof ik zeker dat ik over een dag of drie, vier, wel naar het gasthuis zal gezonden worden. Want, gebreid, een jongen die snachts lastig is hindert ook de anderen en garofoli wordt niet garne gehinderd. Hoe gelukkig dat hij mij een slag met zijn stok gegeven heeft. Zeg nu eens eerlijk of ik niet erg bleek zie. Terwijl hij dit zeiden ging hij vlak voor mij staan. En keek hij mij strak aan. Ik had nu geen reden om langer te zwijgen. Toch wilde ik hem niet de volle waarheid zeggen. En hem bekennen welke akelige indruk zijn grote glinstrunde ogen, zijn mageren ingevallen wangen en zijn bleke lippen op mij maakten. Ik geloof wel dat hij ziek genoeg zeid om naar het hospitaal te gaan. Eindelijk. En met zijn hinkend been trachten hij in het buiging te maken. Daarop ging hij weder naar de tafel en begon deze af te vegen. Nu heb ik genoeg gepraat, zeiden hij. Garofoli komt zodadelijk te huis en dan vindt hij niets gereed. Nu gij meent dat ik genoeg slaag heb gehad om naar het hospitaal te gaan. Nu is het ook niet langer nodig om er meer pei te krijgen. Dat zou slechts verdoren moeite zijn en bovendien schijnen die welke ik tans krijg mij veel harder dan de klappen die hij mij enige maanden geleden gaf. Zij die beweren dat men aan alles wendt hebben gelijk. Niet waar? Terwijl hij sprak, liep hij hinkende om de tafel en legde de borden aan lepels en vorken op hun plaats. Twintig borden telde ik. Dus twintig kinderen had Garofoli onder zijn leiding. Daar ik slechts twaalf bedden zag staan, sliepen zij dus zeker twee aan twee. En welke bedden waren het? Geen lakens, maar versleten walletdekens lagen erop, die zeker uit een stal afkomstig waren toen zij niet warm genoeg meer waren voor paarden dekken. Is het overal zoals hier, voel ik angstig. Waar? Overal. Overal waar men knapen op voet. Dat weet ik niet. Ik ben nooit ergens anders geweest. Maar tracht hij ergens anders te komen. Waar? Dat weet ik niet. Dat doet er ook niet toe. Ergens waar geen betere zijt dan hier. Het doet er niet toe waar. Dat was zeer onbestemd. En hoe zou ik het aanleggen om Vitaanus op zijn besluit te doen terugkomen? Terwijl ik hierover stond na te denken, ging de deur open en trat een knap binnen. Hij had een viool onder zijn arm en in zijn andere hand hield hij een stuk hout. Dat van afbraak afkomstig was. Dat stuk hout dat veel geleek op de stukken welke onder de schoorsteen lagen deed mij plotseling begrijpen van waar Garofoli zijn voorraad hout op deed en hoeveel deze hem kostte. Geef mij uw stuk hout, zei de Mathia, terwijl hij naar de nieuw aangekomen toetrat. Maar in plaats van het stuk hout aan zijn makkelijk te geven, hield hij het achter zijn rug. Nee, zeker niet, zei de hij. Geef het mij, dan wordt de soep beter. Als jij meent dat ik het voor de soep mede gebracht heb, dan vergis je je, want ik heb niet meer dan 15 stuivers kunnen ophalen en ik reken op dit hout om mij die 5 stuivers die mij ontbreeken niet te duur door Garofoli te laten betalen. Dat zal het stuk hout niet beletten, je moet ze toch betalen. Eerder krijgt zijn beurt. Mathia zeiden dit op bitsen toon, als of hij blijder was dat zijn makker ook eens gestraft zou worden. Ik was verbaasd over de harde trek die hier plotseling op zijn zacht gelaten kwam. Eerst later heb ik begrepen dat wanneer men aanhouden met slechte mensen omgaat, men zelf ook slecht wordt. Het uur waarop de leerlingen van Garofoli gewend waren te huis te komen, scheen aangebroken te zijn. Na het ene kind met het stuk hout kwam het tweede en na dit nog wel tien anderen. Elke jongen hing, zodra hij binnenkwam, zijn instrument aan een spijker boven zijn bed. De een zijn viool, de ander een harp, een derde een fluit of piva. Zij, die geen muzikanten waren, maar slechts met dieren rond liepen, gingen hun marmotten of barbarijse biggen voedsel geven. Een zware tred klonk op de trap. Ik voelde dat het Garofoli was. Ik zag daarop een klein bewegelijk mannetje met een wachelende gang binnen treden. Hij troeg geen Italiaanse klederdracht, maar had een grijze overjas aan. Hij weerp het eerst een blik op mij, een blik die mijn hart deed verstijven. Wat doet die jongen hier? Matthia haaste zich om hem zo beleefd mogelijk te antwoorden en hem mede te delen wat Vitalis hem opgedragen had. Oh, is Vitalis in Parijs antwoorden hij? Wat wil hij voor mij? Dat weet ik niet, herna Matthia. Ik spreek niet tot jou, maar wel tot die knap. De padronen komt zo straks, zeiden ik, zonder hem de waarheid te durven vertellen. Hij zal u zelf wel zeggen wat hij wenst. Nu, dat vengt je, weet zijn woorden te wikken en te wegen. Geen zij het geen Italiaan? Nee, ik ben een Fransman. Zodra Garofoli binnengekomen was, waren twee knapen hem genaderd en eerbiedig naast hem blijven staan, totdat hij uitgesproken had. Wat wilde zij van hem? Spoorlijk zou ik een antwoord ontvangen op deze vraag, die mijn nieuwsgierigheid gaande had gemaakt. De ene nam zijn hoed en legde deze zorgvuldig op een bed. De ander schovend stoel naar daarbij. Dit alles gebeurde met de grootste eerbied en plechtigheid. En hieruit kon men opmaken hoe gevreest Garofoli was. Want zeker was het niet uit genegenheid dat zij hem met zoveel ijverbedienden. Toon Garofoli gezeten was, bracht een andere knap, hem zijn pijp, die gestopt was en een vierde snelde met een brandende lucifer naar hem toe. Die ruikt naar zwavel qua jongen, riep hij, toen hij de lucifer bij zijn pijp bracht en hij wierp ze in de kachel. De schulden gehaasde zich om de misslag te herstellen. Hij nam een andere lucifer, die hij weder aanstak en na zijn eventen hebben laten branden, zijn meester aanbod. Maar deze nam ze niet aan. Jij niet domkop, zei de hij, terwijl hij hem van zich afstiet. Daarop wende hij zich met een gelimlach het geen zeker een bewijs van zijn gunst was tot een andere knap. Ricardo, beste jongen, geef mij een lucifer. En de beste jongen voldeed flux aan zijn verlangen. En nu begon Garofoli, toen hij alles had, wat hij behoefde en zijn pijp brandde. Nu zullen we onze rekeningen eens opmaken, beste jongens. Mathia geef het boek. Het was inderdaad een grote gunst wanneer Garofoli zich verwaardigde te spreken, want zijn leerlingen tonen zich zo bezorgd om aan zijn minste wensen te voldoen. Dat zei ze reeds gisteren, voor hij ze nog te kennen gegeven had. Nauwelijks had hij het gevraagd of Mathia bracht hem een velboek. Garofoli wenkte en het kind dat hem een verkeerde lucifer gegeven had, trad naar daarbij. Ik moet nog eens tuiver van gisteren van je hebben. Je hebt beloofd dat je mij die vandaag zou geven. Hoeveel breng je ermij tans? De knap aarzelde eer hij antwoord gaf. Een donkere blos overtoog zijn gelaat. Ik kom een stuiver tekort. Zo, een stuiver. En jij durft mij dat, zo kan mededelen. Het is niet de stuiver van gisteren. Het is de stuiver die ik vandaag moet geven. Dan zijn er twee stuivers. Ik heb nooit zo'n jongen gezien. Ik kan het niet helpen. Geen onzin. Gij kent onze wetten. Maak uw kiel los. Twee slagend voor gisteren en twee voor vandaag. En bovendien krijgt jij voor uw schandelijke onbeschaamdheid vanmiddag geen aardappelen. Ricardo, beste jongen, jij hebt door zo goed op te passen, wel in een beloning verdiend. Haal de riem. Ricardo was de knap die de goede lucifer gegeven had. Hij nam van de muur een karwatts met een kort handvatsel. Dat uit twee lederen briemen met dikke knopend bestond. In die tussentijd knopten de schuldigen zijn kiel los en liet zijn hemd tot aan zijn middeltoezakken. Wacht even, zei de Garofoli met een boze lach. Grijsheid misschien de enige niet en het is altijd prettig om gezelschap te hebben. Bovendien is Ricardo er dan met één keer af. De kinderen stonden onbeweegelijk voor een meester. Deze vrede spotternij persten hun allen een gedwongen lachen af. Ik ben er zeker van, vervolgde Garofoli, dat hij, die het hardst lacht, de meeste stuifers tekortkomt. Wie heeft er hard gelachen? Alle wezen naar de knap die het eerst met zijn blokhout te huis gekomen was. Nu, zeg eens eerlijk, hoeveel kom jij tekort voor Garofoli? Ik kan het niet helpen. Voortaan zal hij, die zegt, ik kan het niet helpen, een zweepslag meer krijgen dan hem toekomt. Hoeveel ontbreken erbij je? Ik heb een stuk hout mede gebracht. Dit mooie stuk hout. Dat is wat. Ga er mede naar de bakker en vraag hem in ruil een brood. Zal hij het je geven? Hoeveel stuifers komt getekort? Kom, spreek. Ik heb 15 stuifers. 5 stuifers ontbreken er dus aan. En lendige schooier. 5 stuifers. En jij durft nog voor me te verschijnen? Ricardo, je bent een gelukkige duivel. Je zult plezier ervan hebben. Doe je vest los. Maar mijn blokhout. Ik geef het je voor je middagmaal. Deze domme scherts deed de andere jongens die niet veroordeeld waren lachen. Gedurende dit verhoor waren een tiental knapen binnengekomen. Alle kwamen op hun beurt met hem afrekenen. Behalve de twee eerste kwamen er nog 3. Welke even min het aantal stuifers hadden opgehaald. Vijf schelmen bestelen en plunderen mij dus. Riep Garofoli met donderende stem. Dat komt ervan, wanneer men te edelmoedig is. Waarvan denkt jij wel dat ik het vlees en de aardappelen die ik je geef betalen moet, als jullie niet werken wild? Gij speelt liever, wie in het bos is, moet met de wolven huilen, en jij lacht liever. Geloof jij niet, dat gebeterd deed, wanneer jij schijnbaar huilend uw hand uitstikt, dan wanneer jij in ernst huilt en me de rug toegeert. Kom, trek je jassen uit. Ricardo stond met zijn zweep in de hand. En de vijf schuldigen om hem geschaard. Gij weet, Ricardo, dat ik niet naar je om zie, want ik kan niet tegen zulke bestrafingen. Maar ik hoor ze wel. En daaruit kan ik zeer goed opmaken met hoeveel kracht je ze geeft. Doe het maar met hart en ziel, mijn jongen. Je werkt voor je brood. En hij ging met zijn gelaad naar het vuur staan, alsof hij onmogelijk deze tuchtiging zien kon. Ik zat in een hoekje te sidderen van verontwaardiging en angst. Deze man zou mij meester worden. Als ik de 20 of 30 stuifers die hij van mij eisend kon niet ophaalden, zou ik Ricardo ook mijn rug moeten aanbieden. Oh, ik begreep toen, waarom Mathias ook kan en met enig verlangen over zijn dood spreken kon. Toen ik de eerste zweepslag hoorde, sprongen de tranen mij in de ogen. Ik dacht dat niemand op mij lette, maar ik had mij bedrogen, want Garofoli sloeg mij gade, hetgeen hij ook spoedig blijken liet. Dat kind heeft een goed hart, zei hij, terwijl hij met zijn vinger naar mij wees. Hij is niet zoals jullie, die alle grote schelmen zei, en om je makkers ongeluk en mijn verdriet lacht. Al behoort hij niet tot jullie, neemt toch maar een voorbeeld aan Dienmakker. Het woord Makker deed mij van het hoofd tot de voeten rillen en beven. Garofoli heeft zijn hand op en Ricardo liet de zweep hangen. Ik dacht dat hij hun genade wilde schenken, maar daarom was het hem niet te doen. Gij weet hoe slecht ik dat gillen kan verdragen, zei de Garofoli op vriendelijke toon tot zijn slachtoffer. Gij weet, dat al doet de zweep je op je huid pijn, je kreeten mij nog meer aan het hartgaan. Ik waarschroei je dus, voor elke nieuwe gil krijgt gij een zweepslag meer, en dan is het je eigen schuld. Pas op, dat gij mij niet van verdriet ziek maakt. Als gij een weinig van mij hield, een beetje dankbaarheid gevoeld, zout ge je mond houden. Kom vooruit Ricardo, deze heeft de zweep op en de riem viel weder op de rug van de ongelukkige. Moeder, moeder, riep deze. Gelukkig behoefde ik niet langer van dit toneel getuigen te zijn, want de deur ging open en vitales trot binnen. Met één oogopslag begreep hij de kreeten, die hij op de trap gehoord had. Hij snelde naar Ricardo toe en rukte hem de zweep uit de handen. Daarop keerde hij zich tot Garofoli en zag hem ernstig aan, terwijl hij zijn armen over de borst kruisten. Dit alles had zo snel plaatsgehaald, dat Garofoli een oogemelijk als verstond staan bleef. Maar hij herstelde zich spoedig en zijde met zijn zoetzappige glimlach. Niet waar, het is vreselijk, die jongen heeft geen hart. Het is een schande, riep vitales. Dat zeg ik ook, viel Garofoli hem in de reden. Geen gekheid vervolgde mijn meester ernstig. Gij weet wel dat ik niet tot die knap spreek, maar tot u. Ja, het is een schande, een laagheid om kinderen die zich niet verdedigen kunnen, zo te mishandelen. Waar bemoeid jij u mede, oude dwaas, vroeg Garofoli, plotseling van toonveranderende, waar de politie zich mede bemoeid moest. De politie, riep Garofoli, terwijl hij opstond. Gij dreigt mij met de politie. Ik, ja, ik, renam vitales, zonder zich door de boze padronen van zijn stuk te laten brengen. Luister, vitales, begon deze op bedaarde, zelfs enigszins spottende toon. Gij moet u niet zo boos tonen en mij dreigen dat gij klappend zult, want ik zou van mijn kant even goed dat kunnen doen. En wie zou het dan het ernst aan toe zijn? Gij kunt erop rekenen dat ik er niets van aan de politie zeggen zal. Uw zaken gaan haar niets aan. Maar er zijn andere mensen die er belang instellen en als ik hun eens vertelde wat ik wist, als ik hun maar een naam, een enkele naam noemde, wie zou dan zijn schande moeten verbergen? Mijn meesterswegen ogenblik zijn schande. Ik stond versteend. Voor ik de tijd nog gehad had, om van mijn verbazing door deze zondelingenwoorden opgewekt te bekomen, had hij mij bij de hand genomen. Volg mij. Hij trok mij mede naar de deur. Kom, zei de garofode lachende, laten we weer goede vrienden zijn. Oude, jij wilde het mij spreken. Ik heb u niets meer te zeggen. En zonder een woord verder te uiten, zonder zichzelfs om te keren, ging hij de trap af. Mij altijd vasthoudende. Met welk een verlicht hart volgde ik hem. Ik ontsnapte dus aan garofodi. Als ik gedurft had, zou ik Vitalis wel hebben willen omhelzen. Einde van het 17e hoofdstuk. 18e hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 18e hoofdstuk, de steengroeven van Gentili. Zolang wij op straat en onder de mensen waren, liep Vitalis zonder een woord te spreken voort. Maar toen wij, een stil en afgelegen gedeelte, der stad bereikt hadden, ging hij op een paal zitten en vreef met de hand over het voorhoofd. Het geen hij altijd deed wanneer hij in verlegenheid was. Het is heel mooi en wel om aan zijn goed hart gehoord te geven, zei hij, als of hij tot zichzelf sprak. Maar met dat al staan wij nu op straat, zonder een cent in de zak. Of een stuk brood in de maag. Heb jij honger? Ik heb, na het korsje brood, dat jij mij vanmorgen gegeven hebt, niets meer gegeten. Arme jongen. En waarschijnlijk zult jij vanavond zonder eten naar bed moeten gaan. En als ik dan nog maar wist waar we een nachtverblijf zullen vinden, gij waart de zandplan om bij Garofoli de nacht door te brengen. Ik meende u bij hem te laten en daar hij mij een gulden of tien gegeven zou hebben, wanneer ik u de gehele winter bij hem liet, zou ik voor het ogenlijk zelf ook geholpen zijn. Maar toen ik zag hoe hij de kinderen behandelde, toen kon ik mezelf niet langer meester blijven. Gij had in maar geen dus om bij hem te blijven. Gij zei het zo goed voor me. Misschien is het jongen hart nog niet geheel en al bij de oude zwerver uitgedoofd. Ongelukkig echter heeft de grijzaart goed gerekenen en had de jongkman het mis. Waar zullen we tans heen gaan? Het was reeds laat en de koude die overdag minder streng was geweest was tans aanmerkelijk toegenomen. De wind was nooit geworden en de nacht zou waarschijnlijk zeer koud wezen. Vitanus bleef geruime tijd op de paal zitten. Terwijl Karpje en ik onbewegelijk voor hem bleven staan totdat hij een beslissing genomen zou hebben. Eindelijk stond hij op. Waar gaan we heen? Naar Gentili en daar een steengroef opzoeken. Waarin ik vroeger ook wel geslapen heb. Zijt gemoe? Ik heb bij Garofoli zitten uitrusten. Ongelukkig heb ik dat niet kunnen doen en ik kan tans niet meer voeren. Toch moeten we verder. Kom vooruit kinderen. Als hij dit zeiden was hij altijd in zijn schik. Maar nu klonken die woorden toch treurig. Wij liepen dus door de straatend van Parijs. Het was tik donker en het gas ligt dat door de wind flikkerde. Verlichte de weg slecht, telkens geleden wij uit op de een of andere bevroren plaats. Vitanus had mij bij de hand genomen terwijl Capi ons volgde. Van tijd tot tijd erger bleef hij achter om tussen de een of andere hoopvel een beentje of een korsje brood te zoeken, want de honger kwelde ook hem. Maar het vell lag onder een ijskorst en zijn zoeken was te vergeefs. Met hangende oren haalde hij ons dan weder in. Op de grote straten volgde de stegen en na die stegen wederbreed de straten. Wij liepen maar altijd voort en de weinigen die wij op onze weg ontmoeten staarden ons verbaasd na. Was het onze kleding of onze vermoeide gang die de aandacht trok. De agenten van politie die wij tegenkwamen bleven stilstaan en slugen ons een ogenblik gaden. Vitanus liep bijna in twee gebogen zonder een woord te sprekend voort. Ondanks de koude voelde ik zijn hand in de mijne branden. Het scheen mij toe dat hij beefde als hij stil stond om even op mijn schouder te rusten. Dan voelde ik dat een schok door zijn gantse lichaam ging. Gewoonlijk durfde ik hem niet lastig vallen met vragen. Maar ditmaal brak ik met die gewoonte. Ik had dan ook behoefte om hem te vertellen dat ik van hem hield, of tenminste dat ik garne iets voor hem wensde te doen. Gij zei het ziek, zeiden ik, toen wij wederstil stonden. Ik geloof het ook. In elk geval ben ik doodmoe. Die grote tochten zijn voor mijn leeftijd niet meer geschikt en de koude is te heftig voor mijn bloed. Ik had een goed bed nodig. Een avondmaal in een warme kamer bij een goed vuur. Maar van dat alles kan niets gebeuren. Kom, vooruit kinderen. Vooruit. Wij waren nu buiten de stad. Of liever, wij hadden tans geen huizen meer aan onze zijde. Nu eens hadden we aan weerskanten een lange rijmuren. Dan weder bevonden we ons op het vlakke land. Geen voorbijgangers. Geen politieagent, nog gaslantaarnen, waren op deze weg te zien. Een enkele keer slechts een verlichtvenster en boven ons hoofd een donkerblauwe hemel met enige sterren. De scherpe en hevige wind deed onze kleren aan ons lichaam bevriezen. Gelukkig echter woei hij in onze rug. Maar, daar de naad van mijn jas getormd was, blies hij door die opening tegen mijn arm, wat mij niet verwarmde. Hoewel het donker was en verschillende wegen al kan er kruisten, liep vitales toch steeds voort als iemand die goed de weg kent. Ik volgde hem dan ook zonder een ogenblik bevrees te zijn, dat wij zouden verdwalen. Slechts verlangende dat wij eindelijk de steengroef zouden bereiken. Eens klaps echter bleef hij stilstaan. Ziet hij daar gins, dat bosje boven het vroeg hij. Ik zie niks. Ziet hij geen donkere massa. Ik zag eerst goed rond, voor ik hem antwoord gaf. Wij moesten ons midden op een vlakte bevinden, want mijn blik verloor zich in de duisternis, zonder iets te bespeuren. Wat naar bomen of huizen geleek. Nergens ontdekte ik enig teken van leven, geen ander geluid dan het gierend van de wind die over de bodem heen streek. O, had ik uw ogen maar sprak vitales, maar ik zie slecht. Kijk gins eens. Hij wees recht voor zich, maar daar ik hem toen nog geen antwoord gaf, want ik durfde hem niet bekennen dat ik niet zag, begon hij weder voor te lopen. Eénige ogenblikken zwegen wij, maar daarop bleef hij weder stilstaan en vroeg hij nogmaals of ik geen bosje bomen zag. Ik was toen niet, even zeker van mijn zaak, als een ogenblikte voren. En een onbestemde angst overwelderde mij toen ik antwoordde dat ik weder niet zag. Het is de angst die u alles zo verkeerd doet zien. Ik verzeker u dat ik geen bomen zie. Ook geen brede weg. Ik zie niets. Dan hebben we onze gist. Ik wist niet wat hierop te antwoorden, want ik kon niet zeggen waar wij ons bevonden, nog waarheen we ons begraven. Laten we nog 5 minuten voortlopen. En wanneer wij dan nog geen bomen zien, dan keren wij terug. Ik heb mij zeker in de weg vergist. Nu ik begreep dat wij verdwaald waren, nu begonnen ook mij de krachten te ontbreken. Vitales trok mij bij de armeden. Wat is er? Ik kan niet meer lopen. En denk dan, dat ik u zou kunnen dragen. Wat mij nog staande houdt, is de gedachte dat wanneer wij gaan zitten, wij niet weder op kunnen staan en van kouder zouden sterven. Kom vooruit, ik volgde hem. Zijn er op de weg diepe voeren? Er zijn er in het geheel geen. Dan moeten wij omkeren. De wind, die wij eerst van achteren gehad hadden, blies ons stans, vlak in het gelaat. En met zoveel hevigheid, dat het was of hij ons brandde. In het gaan hadden wij niet snel kunnen lopen, maar in het terugkomen liepen wij nog langzamer. Wanneer geen voeren ziet, waarschuw mij dan, zei de Vitales. De goede weg moet links zijn. Men herkent dien aan het kreupelhout bij de ingang. Een kwartier lang liepen wij voort, worstelende tegen de wind. Onze stappen weer klonken op de harde grond in deze hollen nacht. Hoewel ik eigenlijk het ene been niet meer voor het andere verzetten kon, trok ik tans Vitales voort. Met hoeveel verlangen zag ik de weg aan de linkerzijde tegemoet. In het donker zag ik eens klaps een klein, rode sterschitteren. Een licht sprak ik, mijn hand uitstrekkende, waar Vitales taarde voor zich uit. En hoewel het licht flickerde, op niet zeer grote afstand, zag hij toch niets. Ik begreep hieruit dat zijn gezicht verzwakt was, want gewoonlijk kon hij ver zien. Wat doet er, dat ligt ook toe, zeiden hij. Het is de lamp, die op de tafel van de een of andere arbeider brandt, of misschien wel haar schijnsel over het bed van een stervende werpt. Wij kunnen aan die deur toch niet aankloppen. Op het land zouden wij desnachts een onbekomend kunnen vragen. Maar in de omtrek van Parijs is men niet zo gastvrij. Hier is geen huis voor ons open, kom vooruit. Weder liepen wij enige minuten voort. Toen meende ik een weg te bespuren, die de onze door sneed. En op de hoek van dat pad een zwarte massa. Dit moest het kreupelhout zijn. Ik liet de hand van Vitales los om spoedig vooruit te komen. Deze weg was met voren doorploegd. Hier is het kreupelbosje. Hier zijn de voren. Geef mij de hand. Wij zijn gered. De groeven moeten een minuut of vijf hier vandaan zijn. Zie maar eens goed, dan zult hij het bosje bomen zien. De hoop schonk ons weder kracht. Mijn benen werden minder zwaar. De grond scheen mij minder hard toe. Toch waren voor mij die vijf minuten een eeuwigheid. Wij volgen, nu reeds langer dan vijf minuten, de goede weg. Sprak Vitales, stilstaande. Dat geloof ik ook. Waar lopen de voren? Recht voor ons. De ingang van de steengroef moet recht zijn. We zijn hem voorbij gegaan, zonder hem gezien te hebben. In deze donkere nacht is het bijzonder moeilijk. Toch hadden wij er om moeten denken, dat wij te ver gingen. Ik verzeker u toch, dat de voren niet links afwijken. Hoort ook zij? Laten we maar omkeren. Wederom keerden wij terug. Ziet u het bosje bomen? Ja, daar gins. Links. En de voren? Die zijn er niet. Ben ik dan blind? Zij de Vitales? Terwijl hij de hand over de ogen streek. Geef mij uw hand en laten we recht op de bomen toe lopen. Is er een muur? Een steenhoop? Nee, ik verzeker u. Een muur? Dat dit werkelijk zo was kon ik spoedig ontdekken. Daar wij slechts weinig gesreden van de muur verwijderd waren. Vitales deed enige passen. En toen, als of hij hem nog niet zag, legde hij zijn beide handen op de hinderaal, die hij een muur noemde. En die ik voor een hoop steenen hield. Het is een muur, zeiden hij. Alle steenen zijn geregeld geschikt. En ik voelde kalk. Waar is dan toch de ingang? Zoek de voren. Ik ging op de grond liggen en kroopte gehele muur langs, zonder echter een voor te kunnen ontdekken. Ik keerde toen naar Vitales terug en stelde eenzelfde onderzoek aan de tegenovergestelde zijde in. De uitslag was dezelfde. Overal een muur, nergens kon met een opening bespeuren. Nog een weg of diepe voren of het spoor dat ons de ingang verraden. Ik zie niets dan sneeuw. De toestand was onhoudbaar. Ongetwijfeld was mijn meester verdwaald en de groeven die hij zocht, waren niet in deze omtrek. Toen ik geen voren vinden kon, bleef mijn meester een oogomelijk zwijgend staan. Daarop drukte hij weder zijn handen tegen de muur en betaste deze van alle kanten. Kapie begreep van dit alles niets en blafde van ongeduld. Ik liep achter Vitales. Moeten wij nog verder zoeken? Nee, de groeven is omuurd. Omuurd? Men heeft de ingang gesloten en wij kunnen onmogelijk daar binnen komen. Maar wat dan? Wat nu? Niet waar? Ik weet het niet. En dan schiet ons niets anders over dan hier te sterven. O, meester! Ja, jij wilt niet sterven. Gij zei jong en aan het leven gehecht. Wel nu, jij kunt lopen. Ga uw gang. Maar gij dan? Als ik niet meer voort kan, dan zal ik als een oud versleten paard er bij neer vallen. Waar moet ik heen? Naar Parijs terug. Wanneer wij soms een politieagent tegenkomen, dan laten we ons naar het bureau van politie brengen. Ik had dit willen vermijden, maar ik wil u niet van kouder laten omkomen. Kom, Remy, mijn jongen. Fatmoet. En wij sloegen toen weder dezelfde weg in. Die wij reeds eenmaal hadden afgelegd. Hoe laat het was? Daarvan kon ik mij volstrekt geen denkbeeld maken. Wij hadden reeds lang en zelfs zeer langzaam gelopen. Middennacht, misschien wel een uur later. De hemel bleef steeds donker, de maans geen niet en slechts enkele stern vertonen zich, die echter veel kleiner dan anders geleken. De wind was in plaats van te gaan liggen, met dubbele kracht opgestoken. Telkens deed hij de sneeuw, die aan de kant van de weg opgestapeld lag, verstuiven en ons in het gelaat waaien. De huizen die wij voorbij gingen, waren allen gesloten en donker. Ik verbeelde mij dat de bewoners, die onder hun dekens lagen te slapen, de deur voor ons zouden geopend hebben. In diense wisten, hoe koud wij het hadden. Als er maar hard waren gaan lopen, zouden we de koude nog hebben kunnen trotseren. Maar vitales kon slechts met moeite voort en moest telkens uitrusten. Zijn ademhaling was snel en kort, als of hij zeer haastig gelopen had. Doen ik hem iets vroeg, antwoorden hij niet. Maar gaf met een gebaar van de hand te kennen, dat hij niet spreken kon. Wij waren nu weder in de stad gekomen. Dat is te zeggen, wij liepen tussen muren, boven welke van tijd tot tijd een lantaren uitstak, die aan een ijzerdraad scheen te hangen. Vitale stond stil, ik begreep dat hij niet langer voortkom. Wilt gij dat ik aan deze deur zal kloppen? Vroeg ik, nee, want men zou ons toch niet openen. Het zijn tuinblij en groen te boeren, die daar wonen. Zij staan midden in de nacht niet op. Laten wij dus maar voortlopen. Maar hoe garne hij dit ook wilde, zijn krachten begraven hem. Toen hij enige sreden gedaan had, stond hij wederstil. Ik moet een ogenblik uitwusten, zei de hij, ik kan niet meer. Een deur in de heining stond open en boven deze heining uit vrees een grote mest hoop. Zoals mensen dikwels in de tuinen van Moesemier ziet. De wind, die daar overheen streek, had het strood losgemaakt en de eerste laag had zich over de weg, zelfs tot aan de heining toe, verspreid. Ik ga daar zitten, Hernan Vitalis. Gij zeiden daar straks dat als wij eens gingen zitten, wij door de koude overvallen zouden worden en niet meer zouden kunnen opstaan. Zonder mij hier op te antwoorden, wenkte hij mij, dat ik het stro en weinig bij Elkander moest vegen. Hij liet zich toen daarop nedervallen. Hij klappert tanden en een rilling voer door zijn gehele lichaam. Breng nog wat stro, zei de hij. De mest hoop beschutten ons tegen de wind. Hij beschutten ons tegen de wind, dat is waar, maar niet tegen de koude. Toen ik al het stro, zo goed mogelijk bij Elkander had gezameld, ging ik naast Vitalis zitten. Kruik maar dicht naast mij en neem kapie bij u. Hij zal u iets van zijn warmte geven. Vitalis was een man van ondervinding, die wist dat de koude in een toestand waarin wij verkeerden doodelijk zijn kon. Hij moest dus wel uitgeput zijn om zich aan zulke gevaar blote stellen. Hij was dit ook inderdaad. 14 dagen lang was hij iedere avond te rustig gegaan. Na een dag van inspalling, die zijn krachten te boven ging. Deze laatste tocht had hem bewezen dat hij te zwak en te oud was om dergelijke vermoeienissen te doorstaan. Had hij enig bewust zijn van zijn toestand. Dat heb ik nooit te weten kunnen komen. Maar toen ik wat stro over mij heen had gelegd en vlak naast hem was gekropen, toen voelde ik dat hij zich over mij heen boog en mij een kus gaf. Dat was voor de tweede maal en helaas, het was ook de laatste maal. Een geringe koude beled hen, die zich biberend in bed leggen te slapen. Een grote koude, die met geruime tijd heeft moeten doorstaan, brengt ons plotseling in een bedwelmenden doffe toestand. Dit was bij ons het geval. Nauwelijks lag ik naast vitales of ik gevoelde dat ik in zwijm viel en dat mijn ogen zich sloten. Ik deed nog een poging om ze te openen, maar dat dit mij niet gelukte, knep ik mezelf met alle kracht in mijn arm. Mijn huid was echter gevoeloos. En hoe ik ook mijn best deed, mocht het mij niet gelukken mezelf pijn te doen. Toch keerde ik enigszins tot mijn bewust zijn terug. Vitales, die met zijn rug tegen de deur leunde, haalde zwaar en moeilijk adem. In mijn armen en vast tegen mijn borst gedrukt, lag kapie te slapen. De wind gierde steeds over ons heen en bedekte ons met stro. Op straat was niemand. Een dodelijke stilte omringde ons. Deze stilte maakte mij bang. Waarvoor was ik bang? Ik kon me daarvan geen rekeningschap geven. Maar een onbestemde vrees en een onbeschrijfelijk treurig gevoel deed mij de tranen in de ogen komen. Het was mij of ik daar zou sterven. En de gedachte aan de dood bracht mij Chavanon in herinnering. Arme vrouw Barberin, zou ik dan sterven zonder haar te hebben weergezien. Zonder een blik op ons huis en onze tuin. En ik weet niet door welke zonderlingspel mijn verbeelding zag ik mijn plotseling in die tuin verplaatst. De zon stond hoog aan de hemel. De goudse bloemen openden haar knoppen. De merlen zongen in het kreupelhout en over de heg had vrouw Barberin het linnige hangen. Dat zij in de beek gewassen had. Eens klapsdwaalde mijn geest van Chavanon naar de zwaan. Aard duur sliep in zijn bed. Mijn vrouw Milligan was ontwaakt en toen zij de wind zo hoorde luien, vroeg zij zichzelf af waar ik mij in deze hevige koude bevinden zou. Mijn ogen vielen toen wederdicht. Mijn hart verstijfde en ik gevoelde duidelijk dat een bedwelming zich van mij meester maakte. Einde van het 18e hoofdstuk. 19e hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller, 19e hoofdstuk Lizze. Toen ik ontwaakte, lag ik in een bed. Een heerlijk knapend vuur brandde in de kamer, waarin ik te slapen lag. Ik kekens rond, ik kende die kamer niet. Even min, kende ik de personen die mij omringden. Een man in een grijze jas en op gele klompen. Drie of vier kinderen, waaronder een meisje van vijf of zes jaar was. Die mij met de grootste verbazing stond aan te staren. Het waren zonderlingen sprekende ogen. Zij verdrongen zich om mij heen. Vitalis, vroeg ik. Hij vraagt naar zijn vader, zeiden een meisje, dat de oudste der kinderen scheen. Hij is mijn vader niet. Hij is mijn meester. Waar is hij? Waar is Capi? Vitalis had men voor mijn vader gehouden. En men vreesde daarom zeker mij van hem te spreken. Maar nu hij slechts mijn meester bleek te zijn, was men van mening dat ik geruste waarheid vernemen mocht. En men vertelde mij toen het volgende. De deur die in de heining was, waar tegen wij ons hadden gelegd, behoorde aan een tuinman. Tegen twee uur in de morgen had de tuinman deze deur geopend om naar de markt te gaan. En had ons toen onder het stro gevonden. Men was begonnen met ons te zeggen dat wij moesten opstaan, om de wagen voorbij te laten gaan. Maar toen wij ons geen van beide veroerden, en Capi slechts tot onze verdediging kon blaffen, had men ons bij de arm genomen en ons eens ter degengeschut. Toen zelfs bewogen wij ons nog niet. Men had daarop gemeend dat het wel een zeer ernstige geval kon zijn. Er was een lantarem gehaald. De uitslag van dit onderzoek was geweest, dat Vitalis dood en van kouder gestorven was. En dat ik er al even slecht aan toe was als hij. Dankzij echter Capi, die op mijn borst gelegen had, kon ik nog aardem halen. Men had mij toen in de tuinmans woning gebracht en in het bed van één daar kinderen gelegd. Zes uur lang was ik meer dood dan levend geweest. Gelukkig had mijn bloedsomloop zich hersteld. Was de ademhaling langzamerhand weder op haar kracht gekomen en ontwaakte ik uit mijn bezwijming. In welk een staat van verdoofing, hoe afgemat ik van lichaam een geest ook was, zo had ik mijn denkvermogen toch voldoende herkregen om de woorden die ik vernam in hun gehele omvang te begrijpen. Vitalis was dood. De man met de grijze jas, of liever de tuinman, deed mij dit verhaal terwijl hij sprak had het kleine meisje met haar verbaasde ogen haar blik niet van mij afgewend. Toen haar vader vertelde dat Vitalis dood was, besefte zij zeker als bij ingeving welke een zware slag die tijding voor mij wezen moest. Want zij tratt naar haar vader toe legde haar handje op zijn arm en uiterde daarbij een zondelingen klank die niets van de menselijke stem had, maar veel op een stille, medeleidende zuchtgeleek. Bovendien was die beweging, zowel sprekend, dat zij er geen woord behoefte bij te voegen. In haar blik en haar gehele houding raadde ik onwillekeurig een gevoel van sympathie en voor de eerste maal, zei dat ik van Artu gescheiden was, maakte zich een onbeschrijvelijk gevoel van mijn meester, dat mij vertrouwen en genegenheid inboesende, evenals in die goede tijd toen vrouw Barbarim mij zo liefderrijk aanstaarde, voorzij mij een kus gaf. Vitalis was dood, ik stond dus heel verlapten op de wereld, en toch scheen het mij toe, als of ik niet geheel alleen was, en hij nog naast mij stond. Ja, lievelissen, sprak haar vader, terwijl hij zich over het kind heenboog. Gij hebt gelijk, het smart hem, maar ik moet hem toch de waarheid vertellen, want als wij het niet deden, dan doet de politie het toch. Hij ging toen voort, mij mede te delen, dat hij de politie gewaarschoed had, en deze Vitalis had meegenomen, terwijl men mij in het bed van Alexis, de oudste zoon gelegd had. En Capy vroeg ik, toen hij zweeg. Capy? Ja, de hond. Ik weet het niet. Hij is plotseling verdwenen. Hij is de bar gevolgd, zei de een van de kinderen. Heb je hem gezien, Benjamin? Ik geloof het wel. Hij volgde de dragers met hangende kop, en van tijd tot tijd, zelf sprong hij op de burri. En toen zij hem begroeven, liet hij een klagend geluid horen, als of hij zacht helde. Arme Capy. Hij, die zomenigmaal als een goed acteur de begrafenis van Serbino gevolgd was, en dan altijd zulke treurige houding wist aan te nemen, en daarbij zo steunde en jammerde, dat soms de kleine aan zijn verdriet geloofden. De tuinman en zijn kinderen lieten mij toen alleen. En zonder zelf recht te weten wat ik deed, of wat ik wilde doen, stond ik op. Mijn harp lag aan het voeteinde van mijn bed. Ik hing het kort om mijn hals, en begaf mij naar de kamer waar de tuinman en zijn kinderen zaten. Ik moest wel vertrekken, maar waarheen, dat wist ik niet. Ik had er zelfs niet het minste begrip van, maar ik gevoelde dat ik vertrekken moest. En ik vertrok, toen ik in het zachte bed ontwaakte, gevoelde ik mij niet ziek. Een weinig stijf, en mijn hoofd brandde mij als vuur. Maar toen ik eenmaal op was, dacht ik dat ik zou neerstorten, en ik moest mij aan een stoel vastgrijpen. Toch, na een ogenblik gerust te hebben, opende ik de deur, en toen was ik weder bij de tuinman en de kinderen. Zij zaten aan een tafel bij een helder vuur, dat in een hoge schoorsteen brandde. En ze waren bezig, een lekkere warme soep te eten. De reuk van de soep wekte weder mijn honger op. Ik voelde dat ik in onmacht raakte en wankelde. Mijn machteloosheid lag op mijn gelap te lezen. Zijd jij niet wel, mijn jongen, vroeg de tuinman mij op deelnemende toon. Ik antwoorde dat ik mij ongesteld gevoelde, en als men het mij toestond, ik ga er nu een ogenblik bij het vuur ging zitten. Maar aan warmte gevoelde ik tans geen behoefte, meer aan voedsel. Het vuur bracht mij niet bij, en de damp, die uit de soepketel steeg, het rinkelen der boorden, het klokken van de tong van hen, die aaten, dat alles deed mijn zwakte nog toenemen. Als ik gedurft had, zou ik om een boordsoep gevraagd hebben. Maar vitales had mij geen bedelend geleerd, en ook had de natuur mij niet tot een bedelaar geschapen. Lever zou ik van honger omgekomen zijn dan mijn honger bekend te hebben. Waarom, dat weet ik zelf niet. Misschien omdat ik nooit om iets heb willen vragen, wat ik niet terug heb kunnen geven. Het meisje, met haar verwondelde ogen, dat geen woord sprak, en door haar vader Lizze genoemd werd, had haar lepel nedegelegd, en staarde mij onafgebroken aan. Eens klaps stond zij van tafel op, nam haar bord dat nog vol soep was en bracht dat mij. Ik deed een poging om haar ervoor te bedanken, daar ik zelf de kracht tot spreken miste. Maar hier toe liet haar vader mij zelfs de tijd niet. Neem het gerust aan, mijn jongen. Wat Lizze geeft is goed gedaan, en als getrek hebt, is er nog wel weer een ander te krijgen. Als ik trek had, het bord soep was in een oogwenkledig. Toen ik mijn lepel neerlegde, uit de Lizze, die voor mij was blij verstaan, een onverstaanbare kreeg. Het gintans, geen zucht, maar een uitroep van tevredenheid beduidde. Zij nam toen het bord en rijkte het haar vader over om het nogmaals te vullen. Toen het gevuld was, bracht zij het mij weder. Met een glimlach, zo zacht en bemoedigend, dat ik ondanks mijn honger een oogem leek die honger vergat, en het bord niet aannam. Evenals de eerste maal, was de soep in een oogwenk verdwenen. Geen glimlach speelde er meer om de lippen van de kinderen, die mij omringden. Alden lacht en luidskeels. Wel, vriendje, sprak de tuinman. Gij zei het een goede eter. Ik kleurde tot achter de oren, maar ik begreep ter stond, dat ik beter deed, hem de waarheid te zeggen, dan mij van guldzigheid te laten beschuldigen. En ik gaf hem daarop ten antwoord, dat ik zeer dat de vorige dag niets gegeten had. En ontbeten, ook niet ontbeten. En hoemeester, hij had even min, iets gegeten. Dus is hij eigenlijk van honger en koude omgekomen. De soep had mij weder kracht gegeven. Ik stond op om te vertrekken. Waar wilt gij heen, vocht de vader, vertrekken? Waar heen wilt gij gaan, dat weet ik niet. Heb jij vrienden in Parijs? Nee, geen mensen die uit dezelfde streekomen als gij? Niemand. Waar woont gij? Wij hadden geen woning. Wij zijn eerst gisteren hier gekomen. Wat wilt gij doen? Op de harps spelen, liedjes zingen, om daarmede mijn kost te verdienen. Waar, te Parijs? Gij zou beter doen, met naar uw land, naar uw bloed verwanten of ouders terug te keren. Ik heb geen ouders. Gij zeiden dat die grijzaakt uw vader niet was. Ik heb geen vader. En uw moeder? Ik heb geen moeder. Gij had toch steller wel een oom of tante, een nigt of een neef? Nee, niemand. Waar komt gij vandaan? Mijn meester heeft mij gekocht van de man van mijn voedster. Gij hebt mij met goedheid behandeld en ik ben nu daarvoor hartelijk dankbaar. Zo gij wilt zal ik zondag terugkomen en voor u op de harps spelen als u dat genoegen kan doen. Al pratende was ik de deur genaderd. Maar nauwelijks had ik enige sreden gedaan of lissen die mij gevolgd was. Grijp mij bij de hand en wees lachende op mijn harp. Ik kon mij niet betriegen. Wilt gij dat ik voor u speel? Ze knikten toestemmend en klapte in de handen. Kom, ja speel een duintje. Ik nam mijn harp. En, hoewel ik niet de minste lust tot dansen gevoelde, begon ik een wals te spelen, die ik het beste kende. Oh, hoe zeer wensde ik toen te kunnen spelen als vitalis. Om het jonge meisje genoegen te geven, wie ogen mij tot diep in de ziel hoorde. Eerst luisterde zij, terwijl zij mij bleef aanstaren. Maar daarop begon zij de maat met haar voetjes te trappelen. Spoedig echter, als of zij door de muziek werd mede gesleept, begon zij in de keuken te dansen, terwijl haar twee broeders en zusters rustig bleven zitten. Zij walste echter niet, maakte ook niet de gewone passen, maar draaide en wende zich geheel verrukt in de meest bevallige en zeerlijke houdingen. Haar vader, die bij de schoorsteen zat, verloor haar geen oogomlik uit het oog. Hij scheen getroffen en klapte telkens in de handen. Toen de wals geëindigd was, heelte ik op met spelen. Zij ging toen voor mij staan en maakte een diepe buiging. Zij klopte vervolgens met haar vinger op mijn harp. Hetgeen wilde zeggen, speel het nogmaals. Ik zou de gehele dag wel voor haar hebben willen spelen, maar haar vader zeide dat het lang genoeg geduurd had. Daar hij vreesde dat zij te vermoeid zou worden. In plaats van een wals of een dans te spelen zong ik een napolitaans lied, dat Vitalis mij geleerd had, en dat mijn lievelingsstukje was. Zodra Alice dat hoorde, ging zij tegenover mij staan, en terwijl zij mij strak aanzag, bewoog zij haar lippen, als of zij mijn woorden herhaalden. Toen mijn lied droever werd, ging zij enige passen achteruit, en bij het laatste couplet viel zij snikkend in haar vaders armen. Genoeg zeiden deze. Hoedwaas, riepaar broeder, ben ja min, om eerst te dansen en dan te huilen. Niet zodwaas als schij, zij begrijpt het, spak haar zuster, terwijl zij zich over haar heen boog om haar te kussen. Terwijl deze zich in haar vaders armen had geworpen, hing ik de harp om mijn hals en begraf mij naar de deur. Waar gaat zij heen, vroeg zij weder. Ik ga weg. Gij houd dus zeer veel van muziek. Ik ken niets anders. Gij zei dus niet bang om alleen zulke verre tochten te maken. Ik heb geen huis. Toch zullen de nachten en de angsten die gij doorstaan hebt, uw wel tot nadenkend gebracht hebben. Zeker, en ik houd ook meer van een goed bed en een knappend vuur. Wensgij dat bed en dat vuur, tenminste als gij er voor werken wilt wel te verstaan. Als gij wilt, kunt gij hier werk vinden en bij ons blijven. Gebegrijd dat ik u geen schattend kan aanbieden, maar even min dat ik luidheid zou dulden. Wanneer gij het aaneemt, dan zult gij u veel moeite moeten getroosten des morgens vroeg opstaan, overdag hard werken, en uw geld in het zweet uw aanschijns verdienen. Maar gij kunt op een stuk brood staat maken. Snachts zult gij niet meer onder de bloot de hemel behoeven te slapen en geen gevaar lopen van in een sloot of greppel om te komen. Savons zult gij uw bed gespreid vinden, en wanneer gij de soep eet, dan zult gij de voldoening genieten dat gij ze zelf verdiend hebt. Het geen ze nog wel dubbel zo lekker smaken doet, dat verzeker ik u. En wanneer gij een oppassende jongen zijt, wat ik wel geloof, dan zult gij door ons als kind behandeld worden. Lise had zich omgewend en door haar tranen heen zag zij mij lachend aan. Door dit voorstelverrast bleef ik een ogenblik besluitenloos staan, zonder mezelf reken schap te geven van het geen ik hoorde. Lise kwam toen naar mij toe en mij bij de hand neemende trok ze mij voort naar een gekleurde plaat die tegen de muur hing. Zij stelde de heilige Johannes voor in een schapenvacht. Zij wenkte haar vader en broeders om naar de plaat te zien, en tegelijkertijd strekte zij de hand naar mij uit, streek over mijn schapenvacht en wees naar mijn haren, welke, evenals die van Johannes in het midden gescheiden waren en golfend over mijn schouders hingen. Ik begreep dat zij een gelijkenis tussen Johannes en mij vond, en zonder te weten waarom deed mij dit, toch genoegen en trof het mij. Het is vaar, sprak haar vader, hij lijkt op de heilige Johannes. Lise klapte in de handen. Wel nu, hernam haar vader op zijn voorstel terugkomende, had hij lust om in ons gezin te worden opgenomen. Een gezin. Ik zou dus een gezin hebben. Oh, hoe menigmaal bleek deze geliefkoos de droom eidel geweest te zijn. Vrouw Barberin, mevrouw Milgen, Vitanus, de ene naar de ander, waren mij ontvallen. Ik zou niet langer alleen op de wereld zijn. Mijn toestand was vreselijk. Ik had een man zien sterven, met wie ik jaren achtereen geleefd had, en die voor mij altijd een vader was geweest. Op hetzelfde ogenblik had ik hem met gezelf verloren. Een makker, een vriend, mijn goede beste kapie, van wie ik zoveel hield, en die ook een grote gehechtheid voor mij had opgevat. En toch, toen de tuinman mij voorstelde om bij hem te blijven, begon ik weder enig vertrouwen in mijn toekomst te stellen. Alles was dus nog niet voor mij verloren. Het leven kon dus weder voor mij beginnen. En wat mij, nog het meeste aantrok, meer nog dan het brood dat ik verdienen zou, was die kring, dat huiselijk leven, dat men mij beloofde. Die jongens zouden mijn broeders zijn. Die mooie lieveliezen mijn zuster. In mijn kinderlijke dromen had ik mij meer dan eens voorgesteld, dat ik mijn vader en moeder zou weervinden. Maar nooit had ik aan broeders en zusters gedacht. En nu boden zij zich aan. Zij waren het niet in werkelijkheid. Dat was waar. Maar door hun vriendschap konden zij het worden. Ik behoefde ze daarvoor slechts lief te hebben. En ik voor mij wensden niets liever. En om mij door hem te laten beminnen zou niet moeilijk zijn. Want zij schenen mij allen even goed toe. Haastig ontdete ik mij van mijn harp. Dat is zijn antwoord, zeiden de vader lachende. En het is een goed ook, want men ziet dat het u genoegen geeft. Hang u instrument aan die spijker, mijn jongen. En wanneer de dag soms mocht aanbreken waarop gij het niet langer met ons vinden komt, dan neemt gij het daar wederaf om te vertrekken. Als gij dan maar het voorbeeld van de zwaluwen en de nachtigalen volgt. En een beter jagen tijden tot reizend kiest. Uithuis, voor welks deur wij ons de rusten hadden gelegd. Behoorde aan de glasjeren en de tuinman die het bewoonde, heette Akkin. Toen ik door hem in zijn huiselijke kring opgenomen werd, bestond zijn gezin uit vijf personen. De vader, die mijn vader Peter noemde, twee zoons, Alexis en Benjamin, en twee dochters, Marta, de oudste en Lise, de jongste der kinderen. Lise was tom, maar niet tomgeboren. Dat wil zeggen dat geen doofheid van haar gebrek de oorzaak was. Twee jaren lang had zij gesproken, maar plotseling, kort voor haar vierde jaar, had zij haar spraak verloren, tent gevolgen van hevere stuipen. Gelukkig echter had het op haar verstand geen invloed uitgeoefend. Dit had zich in tegendeel met een buitengewone snelheid ontwikkeld. Zij begreep niet alleen alles, maar wist ook alles uit te drukken. In arme gezinnen en dikwals zelfs bij gezeten families ook, wordt Zulk een kind verstoten of aan zijn lot overgelaten. Maar dit was met Lise het geval niet geweest. Haarlief talligheid en levendige geest, haar zacht en goedhartig karakter, hadden haar voor Zulk een ramzalig lot weten te bewaren. Haar broeders zorgden altijd dat zij haar ongeluk vergapt. De vader had slechts oogend voor haar en de oudste zuster aanbat haar. Vroeger was het recht van de oudste bij aandelijke geslachten een groot voordeel. Tegenwoordig is het bij arbeiders familien dikwals een grote verantwoordelijkheid, welke de eerste geborene erft. De vrouw van Akkin was een jaar na de geboorte van Lise gestorven en Zeder diendag was Marta, die slechts twee jaar ouder was dan haar broeder, een moeder, voor het gezin geworden. In plaats van haar school te gaan moest zij thuis blijven, het etend klaarmaken, het linnegoed van haar vader en broeder zich stellen en Lise verzorgen. Men had vergeten dat zij de dochter, de zuster was, en was haar spoeder als een dienstboden gaan beschouwen, die men zelfs in geen enkel opzicht ontzacht, want men wist dat zij nooit zou weglopen of boos worden. Marta had geen jeugd gekend, want toen ze nog een kind was, droog ze Lise reeds in haar armen, paste op Benjamin, werkte de ganze dag voor het huishouden, stond smorgens reeds vroeg op om haar vader, voordat hij zich naar de markt begaf zijn soep te geven. Ging later rust om alles op te bergen, waste het linnegoed, begrood de bloemen, zodra zij een uurtje vrij had, en verliet menigmaal de Svinters minder in de nacht haar bed, om de stromatten uit te leggen wanneer de vorst plotseling was ingevallen. Op haar veertiende jaar lag er op haar gelaad een treurige, zwaarmoedige trek, als of zij reeds dertig jaar oud was, maar tevens een uitdrukking van zachtheid en onderwerping. Nog geen vijf minuten hing mijn harp aan de spijker, terwijl ik nog bezig was mijn lotgevallen te vertellen of wij hoorden krabben tegen de deur en een klagend geblaf. Dat is Kapi, zei de ik opstaande. Maar Lise was mij reeds voor, zij snelde naar de deur en opende ze. De arme Kapi was ineens prong bij mij, en toen ik hem in mijn arme drukte, lekte hij mijn gezicht en gaf door een zacht janken zijn blijdschap te kennen. Hij beefde over zijn gehele lichaam. En Kapi, vroeg ik, mijn vraag werd goed verstaan. Wel, Kapi blijft bij u. Het was of hij het begreep, want hij sprong op de grond, en terwijl hij de rechter poot op zijn hart legde, maakte hij een buiging. Hierin hadden de kinderen groot plezier en vooral Lise. Maar toen ik Kapi een stuk van zijn repertoire wilde laten spelen, wijgde hij mij te gehoorzamen en sprong weder op mijn knieën, om mij te lekken. Daarop begon hij mij aan de mouw van mijn jas te trekken. Hij wil dat ik zal uitgaan, om u bij uw meester te brengen. De politie, die Vitanus had medegenomen, had gezegd dat zij mij een verhoor zou doen ondergaan en in de loop van de dag zou terugkomen. De tijd viel mij lang. Ik verlangde naar enige tijding van Vitanus. Misschien was hij niet dood, zoals men meende. Ik was ook niet dood. Hij kon, evenals ik, uit zijn bewuste loosheid ontwaakt zijn. De vader gisteren mijn bezorgdheid en nam mij naar het bureau van politie Mede, waar men mij de ene vraag naar de andere stelde die ik eerst beantwoorde, toen men mij verzekerd had dat Vitanus dood was. Het geniek wist was zeer weinig en in korte woorden te vertellen. Maar de Commissaris wilde meer weten en ondervroeg mijn geruime tijd naar alles wat betrekking had op Vitanus en mij. Wat mezelf betrof kon ik hem antwoorden dat ik geen ouders had en dat Vitanus mij voor een som geldt die hij aan de echtgenoot van mijn voetster had gegeven, gehuurd had. En wat gaat Gij nu doen voor de Commissaris? Akim antwoordde hem hierop voor mij. Daarvoor zullen wij zorgen en dien Gij hem aan ons wil toevertrouwen. Niet alleen stemde de Commissaris hier en toe, maar hij preest de tuinman zelfs voor deze goede daad. Ik moest nu alles vertellen, wat ik van Vitanus wist. Dat viel mij moeilijk, want ik wist niets of bijna niets van hem. Toch was er een geheimzinnig punt dat ik zou hebben kunnen aanhalen. Het geen bij onze laatste voorstelling had plaatsgehad. Toen het zingen van Vitanus, zo zeerde bewondering en verbazing van die dame had opgewekt. Even zo de bedreigingen welke carofolie hem had toegevoegd. Maar ik vroeg mij af of ik niet beter deed dit voor mijzelf te houden. Wat mijn meester bij zijn leven zo zorgvuldig bewaard had, mocht toch na zijn dood niet openbaar worden gemaakt. Maar een kind kan moeilijk voor een Commissaris van politie iets verzwegen, want deze heeft een manier om zo te vragen dat ieder spoedig alles moet bekennen. Dat gebeurde ook met mij. Eer er vijf minuten verdopen waren, had de Commissaris mij alles laten vertellen, wat ik hem juist verbergen wilde. Het beste is om hem bij carofolie te brengen, zeiden hij tot een agent, wanneer hij in de straat doorzien is, dan zal hij het huis wil herkennen. Gij moet dan maar met hem naar boven gaan, en die carofolie onder vragen. Wij begraven ons alle drie op weg, de agent, de vader en ik. Zoals de Commissaris vorm moet had, zou ik spoedig het huis herkennen en wij gingen naar de vierde verdieping. Ik zag Mathia niet, die was waarschijnlijk reeds naar het gasthuis gebracht. Toen carofolie de agent zag en mij herkende verbleekte hij. Zeker was hij bang, maar spoedig werd hij gerustgesteld toen hij de reden van ons bezoek vernam. Zo is de arme oude dood. Kended gij hem? Ja, zeer goed. Wel nu, zeg mij dan alles wat gij van hem weet. Dat is heel eenvoudig. Hij heette niet Vitalis, zijn naam was Carlo Balzani. En zo gij een dertig of veertig jaar geleden in Italië geleefd had, zou gij weten wie deze persoon was. Na wie gij tans onderzoek doet? In die tijd was Balzani de beroemdste zanger en oogste op het toneel velenlauren. Hij heeft overal gezongen. Tenapels, Rome, Milaan, Veneetje, Florence, London en Parijs. Maar eens brak de dag aan, waarop hij zijn stemp voldoor. Toen was hij niet langer de koning der zangers. Hij wilde niet dat zijn roem zou verminderen door een schaalbeurgen van minder rang op te treden. Hij deed afstand van de naam Carlo Balzani en is Vitalis geworden. Voor een ieder die hem in zijn goede tijd gekend had, hield hij zich verborgen. Hij moest echter leven, maar is nooit kunnen slagen, wat hij ook beproefd heeft, zodat hij steeds lager en lager zonk en eindelijk met dieren ging rondrijzen. Maar hoe ellendig zijn toestand ook was, zijn trots behield hij. En hij zou van schaamte gestorven zijn, zo het publiek te weten waren gekomen, dat de gevierde Carlo Balzani de armer Vitalis geworden was. Een toeval heeft mij dit geheim verraden. Dit was dus het geheim dat mij altijd zo veel belang had ingeboesend. Arme Carlo Balzani, goede beste Vitalis. Einde van hoofdstuk 19.