 Ierste deel van Hoogstuk 19 van Willem Rode. Deze liep je volksopname behoort het publieke domijn, opname door Anna Simon, Willem Rode van Edie Heimans, Hoogstuk 19. Tien dagen na dit voorval zaten de Nederlanders en de Engelsman in de achterkamer van Taipoens-Herberg thee te drinken. Op de terugreis hadden ze geen enkele wilde ontmoet. Wel echter de prospectors en de beanten die hun de kaart en het kompas hadden verschafd. Deze werden gevolgd door een grote menigde, bereden en onbereden goudzoekers die claims op de nieuwe veldenwens te huren. Herman Borgers was geheel hersteld. De voorslag, hem door Lord Greyberry gedaan, om op dezelfde voorwaarden als Willem, manager van de tweede run te worden, had je toevill bijgedragen. Zijn toekomst en die van Willem waren nu verzekerd. Met hun beiden zouden ze heerschappij voeren over een ontsagelijke uitgestektheid en daarbij bijna geheel onafhankelijk zijn. Want Lord Greyberry had zijn voornemend te kennen gegeven, zo spoedig mogelijk zijn zetel in het hogerhuis ter Londen weer te gaan innemen. Johans begon Willem op blije moedig getoond. We moesten opbreken, erdoor tijd dat we Mr. Wilbone een bezoek brengen. Hij heeft al veel te lang in de gelukkige waan verkeerd dat zijn schurkachtig plan ons door de wilde te laten opeten gelukt is. Ook verlang ik ernaar met mijn nieuwe werkzaamheden een begin te maken. En ik niet meer naar Willem, zei Herman. Hoe eerder ik op een station kom, hoe lang en beter ik gelegenheid heb mij op de hoogte te stellen van mijn nieuwe bezigheden. Ik moet bekennen dat ik er werkelijk tegen optie een betrekking te gaan bekleden die mij zoveel verantwoordelijkheid oplegt. En waarvoor zoveel kennis vereist wordt die ik niet bezit. Kom Herman, dat zal zich wel schikken. Maak je niet bezorgd voor de tijd. Je komt eerst een tijdlang bij mij op Darling Station. Knol wordt er opzichtig. En daarna gaan we met ons drieën, jij, Dylan en ik, naar Emilia Station. Toe maak de boel in orde. Fiel de Engelsman eens klaps in. Porgers greep de hand van Lord Greyberry. Sir, waarmee heb ik zoveel goedheid verdiend, hoe kan ik u danken? Door mij niet te danken, want ik ben niet goed. Ik handle het eigen belang, antwoordde de Lorde, nu echt weer in het Engels. Ik hoop namelijk eens om de twee jaren een paar maanden bij mijn compagnon te communiceren, om onze bezittingen te bezien en mijn aandeel in de winst te ontvangen. Ik ben even wel aan de gemakken die de beschaafde wereldbied gewend. En die vindt men alleen in een squatters woning, wanneer de vrouw van de squatter er de skeptor voert. Wat bedoeld is er? Dat jij en Willem, zodra de zaken op de stations geregeld gaan, naar Amsterdam zult reizen. Dat jij daar trouwt en met je vrouw hier komt wonen. Bravo, riep Willem, dan krijg ik mijn zuster hier. Wat zullen we de mooie avonden nog gezellig doorprangen? Maar ik, sir, voegt hij er zich eenskapsbezinnend op minder blij de toon bij. Ik mag niet naar Nederland terugkeren. Dat weet u wel. U vergeet geheel? Dat weet ik nog zo zeker niet. En ik vergeet nooit iets. Wanneer ik naar Londen ga zal ik Amsterdam aandoen en daar zal. Maar zover is het nog niet. Bespreken voor mijn vertrek dat alles nauwkeurig af. Nu is de eerste vraag. Langs welke weg zullen we naar Darling Station terugkeren? Zullen we al de bochten van de grote weg volgen of door de boestrecken? Ik ben voor de grote weg, zonam knol onmiddellijk het woord. Zonder gids lopen we een gevaar onder de Wilden te geraken, en in dat geval kon de rechte weg, want het niet te kort te zijn. Hij neekst al voor door de boestrecken, in plaats van die vervelende, eindeloze weg langs de rijden, zei Herman. We zijn met ons vieren, goed gewapend en ruim van levensmiddelen voorzien. De Majals zullen wel op een afstand blijven als ze onze gewere bemerken, dat hebben we op onze tocht van de velden naar de stad wel ondervonden. Ook kan het mij later van nut zijn de streken die aan onze runzegrenzen met eigen ogen gezien te hebben. Zo denk ik er ook over, en u, sir, voegte Willem erbij. Willem is een tocht door de bush werkelijk zo gevaarlijk als knol zegt. Dat kan ik niet ontkennen, alleen door de schranderheid van Jackie zijn we niet met de Majals in aanraking gekomen. Wel nu, dan zullen wij juist die weg kiezen. Knol kan de andere nemen als hij het verlangt, hernam de Engelsman. Nee, volstrak niet. Waar allen gaan, ga ik natuurlijk ook. Ik ben net zo min afkeerig van een avontuurtje als jij, Willem. Maar ik hoop niet dat u het me kwalijk neemt, meneer, zei Knol, zich daarbij tot de Lord Kerende. Maar u is, denk ik, wel een beetje erg, waar halzerig. Afgesproken dus, hernam Lord Greyberry, zich houdende, alsof hij knolsopmerking niet had verstaan. We kopen heden nog twee paarden, en gaan morgen op mars. Een kompas zal onze gids zijn. De weg bleek echter geen zins gevaarlijk te zijn. Reeds twaalf dagen had het toch door de wildenis geduurd. Naar Willems berekening was men nog hoog sinds vijf dagen van de run van Darling Station verwijderd, en van een zwarte had men op de gehele weg, zoals de schadoen niet bespeurd. Jackie moest ook niet geheel noordelijk zijn getrokken, want hoewel de tochtgenoten nu van hetzelfde punt uitregaan waren, maar Jackie en Verlata had, en vlak Zuidwaarts hielden, kwamen ze door andere streken. Dit bleek voornamelijk uit sommige vreemd soortige bomen die Willem nog knol op de Heenreis had opgemerkt, en die nu door hun zondelingenvorm zozeer de aandacht trokken. Het waren de zogenaamde flesbomen. Radijsbomen zou even goed een gepaste naam geweest zijn. De stam namelijk bij de grond niet dikker dan een gewone boomstam, zette zich even boven de grond verbazend uit, om langzamer hand weer in te crimpen, en enige dunne bijna bladeloze takken af te zenden. Hierdoor geleken die bomen uit de verte gezien, zeer veel op reuzachtige Radijsknolen. Wel knol, waar blijven nu je wilden, volg Lord Greyberry, terwijl hij, even als Winem, sigireed maakte in de brede schaduw van één derzer bomen een middagslaapje te gaan doen. Wees maar blij meneer dat ze ons met vrede hebben gelaten. Belij zijn, als ik wist waar de zwarten te vinden zijn, zou ik er nog een extra dagreis voor over hebben, om ze een bezoek te brengen, antwoordde de Engelsman, die in het gezelschap der drie vrolijken soms luidruchtige jongen Lieden zijn deftigheid dat laten varen. Ik begrijp toch niet, zei de Willem, die in tussen had zitten pijnzen, hoe het komt dat wij in het geheel geen zwarte aantreffen. Op de Heenreis ging er geen twee dagen voorbij zonder dat Jackie, Majals, vluisterde en ons een omweg deed maken. Scheint wel of ze allen uit deze streken weggetrokken zijn. Knol, weet je nog hoeveel dagen we al onderweg waren toen we dat gebrom hoorden, en Jackie zo verschrikkt op de loop ging. Dat was op de zevene dag, als ik het wel heb. We zijn, denk ik, me nu al dichter bij het station, maar die streken zijn we niet doorgekomen, dat weet ik zeker, uit als een dicht bos met onderhoud en slingerplanten. Het was me wat waard, dat mooie gezang, of wat het ook was, nog eens te horen. Maar die kans is nu verkeken. Kom aan, ik ga slapen. Jongens, pas op de paarden, z'n dwalen dag in z'n bos in. Heb geen zorg Willem, en slaap gerust, zei Borgers. Ik heb ze steven gekluisterd. Ik ga ze straks met knol weer opvangen, dan hebben we meteen een tijdverdrijf. Kees, zei Herman een poosje later, toen Willem en de loerd gerust sleepen. Ik moet in beweging blijven, anders val ik bij die hitte ook in slaap. Hoe zou je het vinden, als we in z'n kijkje gingen nemen in het bos, dat we straks moeten doortrekken? We kunnen dan tegelijkertijd de paarden terughalen. Heel goed, mijn ogen vallen ook haast dicht. Zo gezegd, zo gedaan. Herman en knol wandelden naar het bos, dat zich een zuidelijke richting bevond, en zich oost en westwaarts onafzienbaar ver uitstrekten. Van verre scheen het zeer dicht. Na daarbij gezien, pleek het weder een eil gombommen woud te zijn. Daar zullen we wel weder een dag of wat aan hebben, meen ik knol, en beiden gingen ongemerkt verder het bos in dan ze van plan waren. Aan zo'n woud komt geen einde. Ik trek nog liever door de scrub. Daar heb je tenminste schaduw, en weet je, dat je binnen een paar uur weer in de vlak te komt. Stil! Wat is er? Hoorde je iets? Ja, luister eens goed. Hoor je daar in de verte, niet kloppen? Je hebt gelijk, Kees. Hey, als ik me niet vergis, sloopt daar gins waar die vier dikke eucalyptische dichtbij al kander stonden, een zwarte gedaante over de grond. De Engelsman en Willem krijgen een zin, fluisterde knol, niet zonder enige trillingen zijn stem. Ik heb hem ook gezien. Er schijnt iets bijzonders te doen te zijn bij de wilden. Die kerel heeft zijn lichaam met witte strepen besmeerd. Loop snel terug en wek de slapers. Hoe dom de geweren onbewaakt te laten liggen. Loop eerder te laat is. Ik ga de paarden opvangen. Borges snelde terug naar de flesbomen. Uit de verte reeds tracht hij Willem en de Engelsman te wekken. Beide sprong er verschrikt op en zocht daar naar hun geweren, die zij voor zich te slapen legten tegen de boom hadden gezet. De onmisbare wapens waren niet meer te vinden, evenmin als die van Herman en knol. Herman, waar zijn de geweren? riep Willem de jonge man toe, die heigend onder het groep van de wilden, de wilden, kwam aanlopen. Dat is een vrije geschiedenis, ging Willem op enigst eens verwijtende toon voort. Heb jullie ons hier alleen laten liggen? Het is een wondig dat de maagels ons niet ambassant een landsteek hebben toegediend. Ze verbeelden zich met onze geweren ook onszelf in handen te hebben, merkte Lord Greyberry op. Maar gelukkig hebben ze niet aan onze revolvers gedacht, of ze niet opgemerkt. Waar is knol? Daar komt hij met de paarden, antwoordde Herman, die weer bij Adam was gekomen. Oh, Hemel, hij heeft er maar vier. Hoe is het mogelijk? Geen tien minuten zijn we weg geweest, heen en terug naar het bos meer niet. De zwarten moeten ons reeds lang tevoren gevolgd zijn. Anders begrijp ik niet hoe ze juist hier konden zijn op het ogenblik dat knol en ik u de rug toe keren om de paarden te gaan zoeken. Nee, ik maak je er geen verwijt van, Herman. Ik zou even eens gehandeld hebben. De schelmen hebben zich zo lang schuil gehouden om ons in slaap te sussen. Maar dat neemt niet weg dat we ongemakkelijk in de klem zitten. Knol was genaderd en sprong van het paard. De geweren, was zijn eerste vraag. Weg, antwoordde de Lord kort af. Dat dacht ik wel. Dat is het eerste waar die scheurken oploeren. Ik heb de twee andere paarden niet durven opzoeken. Die waren met te ver het woud ingelopen. Haan het bos is vol wilden. Ze zijn beschulderd. Ik heb er één in een lange mantel van op pos hem uit gezien. Hij was zeker niet gewapend, anders had hij me wel een speer nagegooid. Wel, waarom zouden we ons bevreesd maken? zei de Engelsman, de enige die geheel kalm bleef. Het moet een goed aardig slag van volk zijn, die wilden welke hier rond zwerven. Anders hadden ze Willem en mij wel in de slaap gedood. Ja, dit is een onverklaarbare zaak en een groot geluk. Ik zou het mezelf nooit vergeven hebben dat ik zorgeloos genoeg ben geweest met de verwijderen. Je waakzaamheid verslaapt op het laatst ook zo, als je een dag of twaalf niets te zien krijgt, dat op een wilden lijkt. Knol stamt dus pijtig met de voet op de grond. Maar jammer, hij helpt hier niets. Wat moeten we beginnen? Wel, doortrekken, als er voor niets gebeurd was, antwoordde de Lord. Indien de Majals bemerken dat we bang zijn, zullen zo'n zeker aanvallen. Zonder twijfel, zei Willem, en dat kunnen ze even goed in de vlakte als in het bos. Bovendien lopen we een gevaar te verdualen, wanneer we een andere weg nemen. Recht doorrijden, dat ze het beste wat we doen kunnen, besloot Herman Borgers. Laten we tonen dat we niet bevreesd zijn, al hebben we geen geweren. Wanneer de zwarten ons ter naak komen, halen we onze revolvers voor de dag en branden los. Dat zal hun wel ontzag inboezemen, want ze kennen die dingen niet, of vermoeden niet dat we nog vuurwapens hebben. Welicht hebben ze in het geheel geen kwaarde bedoelingen, en hebben ze alleen uit voorzorg onze geweren opgeborgen. Van dat kun je begrijpen, hernam Knol. Wie heeft ooit van een maatrol gehoord die geen kwaarde bedoelingen had, dat ze Willem en de Sur niet gespeedst hebben, kan wel een andere reden hebben. Misschien is er een post van de zwarte politie in de buurt, en zijn de wilde bang voor een tuchtiging. Een reden te meer om geen vrees te tonen, zei de Engelsman. Ik wil eventueel de verantwoordelijkheid niet op mij nemen. Ieder moet hier handelen naar eigen Will. Er staan ontzicht twee wegen open. Terugkeren of doortrekken, want hier blijven kunnen we niet. We zijn ongedekt. Het eerste dunkt me echter nog gevaarlijker dan het laatste. Zo is het, beweerde Willem. Zijn de zwarten in zo groot getal in het bos verenigd als Knol vermoed, dan is het voor hen vijf minuten werks, ons aan te vallen en af te maken. Ik zie eventueel de zaken zo donker niet in. Niet alle Majals denk ik, zullen moordenaars en mensen inter zijn. Rijden we regelrecht, en zoals de zwarte menen ongewapend door, dan tonen we hun tevens, dat wij niet met kwade bedoelingen tot en komen. Ik ben ook voor verre trekken, volgde Herman Borgers erbij. Het is roekeloosheid. Het is wagels rij uit nieuwsgierigheid, hield Kees Knol vol. Alleen hier achter blijven kan ik niet. Ik moet dus wel meegaan. Maar ik zie er geen heil in. Opstijgen, riep Winem, hoe eer we zekerheid hebben, hoe beter. Verberg de pistolen, jongens, en laat we in het bos luid spreken. Urenreeds hadden de vier ruiters, zoveel mogelijk in rechte lijn, tussen de gombomen doorgereden, de goed scherpse rondkeken en luisterden, geen wilden liet zich zien of horen. Als ik op een andere wijze het verdwijnen van onze gewerend verklaren kon, zou ik geloven dat Herman en Knol zich vergist hebben, zei Winem op luidetoon. Vleien je niet met eidelen hoop, Winem? Ik ben er zeker van, antwoorden Borgers. Daar kwamen onverwacht de beide afgedwaalde paarden zich hinneken bij de andere voegen. Tot verwondering de ruiters, waren ze niet meer gekluisterd. Nu begrijp ik er niet meer van, zei Knol. Van zulk een goed gunstigheid bij de Majals heb ik nog nooit horen vertellen. Ik vertrouw de zaak niet. Ik vrees dat ze ons in een val willen lokken. Dat kan ik niet geloven, meen de Lord Greyberry. We zijn immers in hun macht. Waarom zouden ze dan nu niet voor de dag komen? Het begon te schemen. Op een lichte plek in het bos, niet ver van een grote plas, besloopt men halt te maken en het kamp vuur aan te leggen. Het trobele water werd gefiltereerd, gekookt en in korte tijd was de maaltijd geëindigd. Geen van vieren durfde zich echter bij het vuur nederliggen om te slapen. Het is een heerlijke zomernacht, begon Winem. We blijven hier bij Alcanda zitten praten. Dan kunnen de Majals wanneer ze ons begluren, opmerken, dat we wakker en voorbereid zijn. Wat denkt u, sir? Zouden we onze pistolen eens afvuren? Nee, ik vind het beter dat na te laten, tot de zwarten een meer veranderlijke houding aannemen. Ofendien heeft dat veel van een uitdaging. Zeg eens, Winem. Fluit ze de knol. Kijk eens goed. Daar tussen die bomen verbeeld ik mij een menselijk gestalte te zien. Ja, waarlijk, daar staat iemand, riepen Winem en Herman, en wilden opspringen. Blijf zitten, geboot Engelsman. Laat voor ons houden, of wij hem niet gezien hebben, en afwachten. Hij komt hierheen. Het is de wilde met zijn mantel van deze middag. Nu zullen we het hebben, zei de knolzacht. Met afgemeten tred, naderde de zwarte het vuur. De lange grijze mantel van Alcanda genaide op possumhuiden, sleepte over de grond. Een hoge kam van gele kakker toekeuven versierde zijn stijf opstaande haren. In de ene hand doeg hij een lands, in de andere een ijzerhouten schild. In gespannen verwachting staarden de vier mannen de naderende zwarte aan. Bij het vuur gekomen bleef hij staan. Wie er plans en schild op het gas legde de hand op de borst, kreeg beurtelings elk der neerzittende aan, en zeiden daarop langzaam in goed verstaanbaar Engels. Is het de zwarte man vergund aan het kam vuur zijn haar witte vrienden een plaatje in te nemen? Indien Willem en zijnen met gezellen een standbeeld de mond hadden zien open doen en hoeren spreken, ze hadden geen verwonderde gezichten kunnen zetten. Mijn vrienden verwonderen zich van een zwarte man woorden desvredes te ontvangen, in plaats van een scherpe speer of een pletterende boomerang, vervolgde de wilde na enige ogenblikken. Mijn vrienden doen verkeerd, niet alle zwarten zijn modules. Maar neem dan toch plaats, meneer de zwarte, riep Willem, die het eerst van zijn verbazing bekomen was. Neem plaats, jij bent ons welkom als, ja, als de zon in de windig, lust ga je een stukje pekelvlees of een kopie thee met suiker, of een pijptabak. Mijn jonge vriend denkt dat Tatambu het vuur der witte mannen zoekt omdat hij honger heeft. Mijn vriend vergist zich, maar hij geeft het tabak. Het is lang geleden dat de zwarte man Engelse tabak heeft gerookt, en zijn pijp is gebroken. Vier pijpen voor ene werden de zondeningen zwarte aangeboden. Hij koos een half door gerookte meer schuimen, het eigendom van knol. Willem raf hem een geheel pond tabak uit de vooraat. De deftige zwarte stopte zwijgend zijn pijp, knoopte het pakje tabak in de dunne slip van zijn mantel, zette zich nedig en begon met zichtbaar welgevallen te dampen. Eveneen zwijgend keken de blanken ook aan. Wat moesten ze van zulke ontmoeting denken? Het scheen wel of ze onder de roothuiden, in plaats van onder de woesten karibaren van Queensland waren geraakt, en de vent sprak een Engels dat knol jaloers maakte. De zwarte smookte ijverig door, tot zijn pijp ledig was. Toen knoot hij die in de andere slip van zijn mantel. Knol begon te lachen, maar een flinke stomp in de rug, die Willem hun toediende, bracht hem tot bezinning. Mijn en witte vrienden moeten terugkeren, begon de zwarte, langzaam sprekend en voor zich naar de grond viende. Waarom, voeg Willem, we hebben niets kwaats in de zin, en veel tabak voor onze zwarte vrienden op de paarden. Mijn witte vriend is jong en moedig, hij vereest het gevaar niet, en hij is dom, want hij ziet het gevaar niet. Dankjewel voor het compliment, meneer Tatamboe. Wil onze hooggekuifte vriend ons dan zeggen waarin dat gevaar bestaat? Willem, neem je in acht, fluisterde Lord Greyberry. Maak hem niet boos, ik ben beter diplomaat dan jij. Laat mij begaan, ik zal dit raadsel trachten op te lossen. De Engelsman startte zwarte de hand toe, die deze drukte, en zeiden, even langzaam en deftig sprekend als de wilde, Mijn zwarte vriend spreekt de waarheid, wij zijn allen zeer dom, maar hij is wijs, hij leren ons het gevaar kennen. De zwarte, gestreeld door die doof, zette een hoge borst. Mijn lange witte vriend is oud en wijs, zei hij. Honderd, tweehonderd zwarte mannen zijn samengekomen van het noorden, van het zuiden, van het oosten en het westen. En nog honderd komen morgen met hunne vrouwen en kinderen om borberie te houden in dit woud. Zij haten de witte mannen omdat deze hunne jachtvelden stelen en de bossen omhakken. Waar zullen zij voedsel vinden voor zichzelf, voor hunne vrouwen en kinderen, wanneer de witte mannen alle kengroes en wallepies uitgeroed zullen hebben. Zij haten de witte mannen en zullen hen doden, want zij zelfen worden vervolgd en gedood als dingos, door vreemde zwarte mannen, wie de witte geweren hebben gegeven. Wij behoeren niet tot de witte mannen die zulke slechte dingen doen. Wij zijn vrienden van de zwarte mannen. Hij nam Lord Greyberry. Hij legte dit zegende de handel de borst en boog. Tegelijk gaf hij zijn met gezinnen een teken hetzelfde te doen. Ik geloof mijn vrienden, vervolgde dat aan Boe. Ze hebben het bewezen. Zij hebben nog een zwarte vriend die zij het leven lieten in de goudvelden. Die zwarte man is dankbaar. Hij heeft zijn witte vrienden twee maanden het leven genredd, zonder dat zij het vermoeden. Toch zijn de witte mannen in gevaar. Zij moeten terugkeren naar de vlakte. Tien stammen zijn reeds in het heilige bos verenigd en zij hebben slechts twee vrienden. Wat kunnen twee herders verrichten wanneer honderden dingos aan alle zijden de schapen aanvallen? Onze wijze vriend spreekt in Raadzels. Hij verklaren ons zijn woorden. Heeft mijn vriend in zijn wijsheid ook onze geweren geborgen. Voegt de Engelsman. Ja, mijn zwarte vrienden eisten het, want zij vrees in de bliksemster witte mannen en wilden hen doden. Tans vrezen ze hen niet meer en kunnen hen doden wanneer zij willen. Ik heb de geweren bewaard voor mijn vrienden. Mijn zwarte broeder is nog wijzer dan ik dacht. Hij spreekt Engels. Hij is niet bang voor geweren. Hij is zonder twijfel in Brisbane geweest. Wedder, zei de zwarte, stond op en sloeg met de vierenbeweging de mantel om zijn overigens naak te leden. In Sydney of Melbourne zelfs. Fettig, veel vettig, over het grote groene water. Verwonderd keken de vier planken no kander aan en stonden even eens op. Fettig is onze vriend dan in Indië geweest, vroeg ze de Engelsman. Fettig, veel vettig, Tatambu kruisterde armen over de borst en staarde naar de sterrenhemel. Hij is in Engeland geweest. Tatambu heeft de hand gekust van Victoria, de macht gekoning in van Engeland, Indië en Australië. Sprak hij plechtig en hierbiedig. Zit drie Hollanders keken ongelovig, dochter Lord Gravery boog zich voor de zwarte. Ik heb vernomen, zei de hij, dat jaren geleden een man uit Australië aan haar Majestijd is voorgesteld. Hij werd opgevoed in Brisbane en was wijs en goed. Wij danken het toevall dat ons de beroemde zwarte man heeft toen ontmoeten. De zwarte zette zich met een glans van vergenoegen op het gelaat weer nedig. De anderen vochten zijn voorbeeld en staarde hem de schierig aan. Het is geen toevall dat de witte mannen Tatambu de beroemde zwarte man ontmoeten. Hij heeft hen gezocht. De nachten zijn warm in de zomer. Alle zwarte mannen van Queensland komen dan samen in dit bos om Borberry te houden. Ze hebben geen rechters, zoals de witte mannen in Brisbane en Londen. Zij moeten strijden voor hun recht met zwaarden en schilden. Maar onze zwarte vriend, zo werd mij verteld, zei de Lord Gravery, woonde zelf in Brisbane. Hij leerde lezen en schrijven en rekenen, zoals de witte mannen zelfen. En nu leeft hij in de bossen en draagt geen klederen. Tatambu staarde enige ogenblikken voor zich uit. Toen begon hij langzaam en op enigszins weemoedig getoond. De witte mannen prezen de zwarte knap toen hij kon lezen en schrijven, maar zijn ogen en handen werden moe. De witte mannen schrijven het in de grote papieren die elke dag gelezen worden, dat de zwarte man van Queensland vraagstuk een oplosser kon, met a en met b, met x en i, maar zijn hoofd deed pijn. Zij brachten hem naar London, maar hij werd ziek in het koude, natte land. En toen hij teruggekeerd was in Brisbane, deede hem de voeten pijn in de ledere schoenen en de jas en de hoed drukten op zijn schouders en zijn hoofd, en hij verlangde naar de bossen om corroborie te dansen. Een zwarte vriend vluisterde hem in de oren. Daar is een corroborie en een bora in het noorden, 30 dagen van hier. En hij vluchte en werd weder blij en gezond. Hij heeft bijna alles vergeten. Hij kan niet meer lezen en schrijven. Maar hij had de witte mannen niet. Hij heeft er velen gered wanneer de magels hem wilde doden. En hij wil ook nu zijn witte vrienden redden. Wij danken onze vriend, antwoordde Lord Greyberry. Maar wij willen niet terugkeren. Wij vrezen de zwarte mannen niet, want wij willen geen kwaad. Wij willen met onze vriend Tataanbu de corroborie bij wonen en de bora zien. Hij is wijs. Hij zal zijn zwarte vrienden zeggen. De witte mannen zijn goed. Ze zijn gekomen om te zien. En ze hebben veel tabak en nog drie pijpen. De zwarte schudde het hoofd. De zwarte mannen haten allen de witte. Ze zullen hen doden, als mijn vrienden gezien hebben, hoe de bora is. Kom, onze vriend heeft ongetwijfeld ook nog vrienden die hem gehoorzamen. Ze zullen de witte mannen beschermen. Tataanbu laat ons terugbrengen naar onze woning in de vlakte. Hij zelf komen later eten aan onze tafel. En hij krijgt een paard en een grootgeweer en een klein. De ogen van de zwarte fonkelden van begeerden. De witte mannen zijn moedig. Ze wagen hun leven. Tataanbu zal bij hem blijven. En zijn vrienden redden, als hij kan. De maan komt op. En bescheen de vijf mannen bij het verzwakkende vuur. De nachtwind rimpelde zachtkunsten plas. Daar liet zich ook weder dat toffe geluid horen, dat Jackie eens zo hever gaat doen ontstellen. Het kwam diep uit het bos. Tataanbu rilde toen hij het gebrom hoorde, zo hever, dat de kakker toe keuven op zijn hoofd ritselden. Hij stond op, wikkelde zich in zijn mantel, die hij tijdens het gesprek had afgelegd, en klopte met zijn lands zacht tegen het schild. Op dit teken stelden een twintig taal, even als Tataanbu uitgedost de zwarten, die zich achter de boomstammen hadden schuil gehouden, op hem toe. Tataanbu spakt zijn stampgenoot in hun eigen taal toe, en wees daarbij telkens naar de blanken. De vrienden van de voormalige wiskuntstenaar lichten nadat hij zijn lange reden geëindigd had, eerst de hand op het hoofd en daarna op de borst, ten teken dat ze begrepen hadden en bereid waren te gehoorzamen. Vier van hen namen de paarden en leiden ze weg. De overgen sloten hun kring om de blanken, en met Tataanbu aan het hoofd trok dus toet, dieper het woud in. Einde van eerste deel van Hoogstuk 19. Laatste deel van Hoogstuk 19 van Willem Rode. Deze liepevoxtopname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon. Willem Rode van Eli Heimans, Hoogstuk 19, vervolg. Een half uur lang werd de tocht tilzwijgend voortgezet. Het scheen Willem en zijn med gezellen toe dat ze om de vergadeplaats heen geleid werden, want Tataanbu veranderde van richting, zodik wel zijn licht tussen de boomstammen zichtbaar werd. Het bos werd dichtig, en Tataanbu beduidde door tekens dat men twee aan twee moest gaan lopen. Eindelijk hield hij stil en luisterde. Enige minuten bleef het doodstil. Toen klonk plotseling het gebrom in hun onmiddellijke nabijheid. Een witte man spreken niet, fluisterde Tataanbu. Zij volgen het voorbeeld van hun zwarte vrienden. Daarop dronk de zwarte aanvoerder door de struiken heen, gevolgd door de vier blanken en de zwarten. Een grote ronde vlakte door de maan beschenen en omlijst door het donkere woud lag voor hen. De struiken en het gras waren er afgebrand. In het midden brandden een tiental in een halve cirkel geplaatste stapelshout, haar rond de rook in spiralen opsteeg. In de holte van de boog door deze vuren gevormd, zaten drie rijen, jonge vrouwen en meisjes neergeherkt. Zij hielden op pos omhuiden tussen de knieën gespannen en sloegen met boomerangs en nonnananas op de aldusgevormde trommen. Tegelijk zongen ze binnenst mond op een eentoonige wijze en veroorzaakten zo doen het geheimzinnig gebrom. Tussen de bomen, tegenover de bolle zijde van de vuurboog, weest Tataanbu de blanke een plaats aan. Hij zelf ging met zijn zwarten voor hen zitten, zover naar achteren tussen de bomstammen evenwel dat het ligt der maan nog dat er vuurend hem beschijnen kon. Een half uur ongeveer duurde het eentoonige concert. Nu en dan sloegen de vrouwen hardig en sneller op de trommen, wenden daarbij het gezicht naar de volle maan en hieven een zacht klagend geheel aan. Tataanbu en zijn gemantelde zwarten zongen of helden op die ogenblikken mede. Van alle zijden stegen uit het omringende bos geluiden op. Het scheen of alle bomen in het rond zuchten en steunden. Eensklaps kwam een lang gerekte fluitende toon, ongeveer als pfff van de overzijde uit het bos. Tataanbu en zijn vrienden sprongen op, keerden zich om en liepen zo snel ze konden, Willem en zijn metgezellen meetrekkenen het bos in. Zonder zich om te keren, blevend ze in gebukte houding staan, tot een tweede pfff de lucht deed trillen. Daarop trokken ze de mantels over hun gelaat, bukten zo diep dat de kakko toekuiven bijna de grond raakte en keerden in die houding met kleine sprongen naar de vlakte terug. Willem en de anderen henna. Aan de rand van het woud vielen de zwarte neer en drukken de gezicht tegen de grond. Voor de derde maal klonk het pfff. Als door een veer in beweging gebracht sprongen de zwarten op, slingenden de mantels weg en een ha van bewondering en bijgeloof gevrees ontsnapten hun mond. Bij het vuur stond, door drie beschilderde zwarten vastgehouden, een acht a tien meter lange lands, van boven tot onder met papagaiveren en kengeroesstaarten behangen. Elk der drie wilden hield bovendien een lange speer, eveneens met veren en staarten versierd in de vrije hand. Achter de heilige lands zaten op een soort van rek, door twee gevolgde paarden en een dorsbom gevormd, een tiental jonge wilden. Ze hadden zich de ribben en het gelaat zodanig met witte kalkaarde besmeerd dat ze uit de verte geruimten geleken. Twee oude mannen met lange witte haren bliezen zo het schelen met de neus op een rietstengel en brachten daardoor nog steeds het prrrrrrr voort. De vrouwen waren verdwenen. Wat betekent die lands? Vluisterde Willem Tattambou die voor hem zat toe. Pajatata en Bora antwoorden deze op geheim zinnige toon. Ja, nu weet ik nog niets, zeg me. Stilte, geboot zwarte, met een duidelijk gebaar. De geraamten waren van het rek gesprongen. Ze kopen eerst ingekelen op handen en voeten rondom de mannen met bevederde landsen. Spongen op en vielen weer neerig. Vervolgens hingten ze op één benen omheen en slugden daarbij met de armen als boodsten ze een vliegende vogel na. Eindelijk hupten ze met opgetrokken ellenbogen de handen voor de schouders uitgespreid op de wijzer der Kengoos rond. De lange lands helden voorover. Op dit teken verdeelden zich de springers in twee groepen en nu ontstond een worstelling van man tegen man. De jongens die overwinnaars waren gebleven begraven zich naar de lands. Raakten die met de vingertoppen aan en vielen op hetzelfde ogenblik als door een elektrische schok plat op de grond. Twee mannen namen de jongens één voor één op, legden hen op de rug en slugden hem met een steen die ze eerst tegen de lands hadden aangedrukt op de mond. Thuukends als een jongen de slag ontving, uit de hei een doordringende gil en blitzende grijzaarts op het riet. Daar heb je het al, ze slaan elkaar de tanden uit. Vluisterde knol. Tathambu keek om en zijn strenge blik gebood opnieuw stilte. In houten koelemens, een soort van flessen, brachten de grijzaarts water aan voor de jongens, die met de zondelingen ridderslag onder de strijders waren opgenomen. Daarna kregen ze een stuk vlees dat met graagte werd verslonden. Wat is dat voor vlees? Zo wenden zich Willem ondanks het gebot van stilte tot Tathambu. Van spionnen, verraders en vijanden, mompelde deze. Mijn jonge vriend moet niet meer spreken, want in de maatrols hem bemerken, wordt hij gevangen genomen. En opgegeten, dacht Willem, en zijn nieuwsgierigheid begon hem tans wel een weinig te berouwen. Van alle zijden sprong een zwarte uit de schaduw tevoorschijn en bleven op gelijke afstand van de vuur ontstaan, zodat ze een tweede wijde ging vormden. Allen waren met gele of witte strepen beschildigd en hadden het hoofd en de wenkbrouwen met veeren beplakt. In de rechter hand hielden ze een groot, houten zwaard, in de linker een kort schild, evenals hun lichaam met onregelmatige figuren bedekt. Ze stielte vreemde geluiden uit en zwaaide met schilden en lansen. Het was of ze iemand uitdaagden, zich met hen te komen meten. En werkelijk, even zo gewapende zwarten kwamen voor hen staan. De fluid gaf het teken en onmiddellijk begon op twintig plaatsen tegelijk het tweegevecht. Schilden kraakten en zwaarden vloogend tot splinters. Met een schrik wekkend gehuil sprongen andere zwarten uit het wout in de manuschijn en bevochten ookander met speren en boomerangs, met lansen en noanolles. Wanneer een strijder viel, kwamen dadelijk uit de schaduw oude vrouwen toeschieten. Ze toelge lange stokken en hielden die beschermend boven het hoofd van de overwonenden. Eerst als de strijdlust van de overwinner bedaard was, sleepten ze de gewonden naar het bos. Boven het krijgsgescheeuw uit klonk opnieuw het... Weer was er een bedrijf van het zondelinge schouwspel afgespeeld. De jonge vrouwen kwamen terug en plaatten zich met haar dierenhuilen bij de vuren. Nu kwamen naakten met slingers van eucalyptusbladeren om hangen kinderen te voorschijn. Ook deze boodsten, even als de jongens, bewegingen van dieren na. Ze sprongen als kickforsen, kroopen als slangen, hupten als kengeroes en lachten daarbij dat ze gieren. Op het laatst rolden ze, al vechtend, door een krievende hoop ineen. De grote landsen en speren werden weggebracht, en de kinderen naar het bos gejaagd. Eén ogenblik was de vlakte stil en ledig. Dan sprongen honderden beschilderde en met veren en huiden getooide zwarten uit de donkere schaduw in het helle licht en begonnen een algemeen dans. Ze zongen, huilden, schreeuwen of lachten, terwijl als beseetende rondsprongen, met zwaarden en boomerangswijden, ook aan de aangrepen, onverwierpen of over elkaar heensprongen. Van tijd tot tijd wierpen de vrouwen hopen dorrebladeren op het vuur dat aan een ogenblik helder erop flickerde. Op dit gezicht ontsnaapt hun algemeen, ha, de monden, en keken de wilden stilstaande naar de maan. Als door een plotseling een schrik bevangen, vluchtten allen met grote sprongen naar het bos, om enige minuten later weer te voorschijn te komen en de dans tervatten. Drie, viermaal, werd dezelfde vertoning met de dorrebladeren herhaald, en telkens snelden de zwarte voor enige minuten naar de schaduw. Het is een gekke spel, pomde knol, de moeite niet waard, er ons leven voor te wagen. Laten we heen gaan, zolang die wilden als dollen springen en schreeuwen, letten ze niet op ons. Ik heb ook genoeg van, zeiden Willem. Ik gevoel me, nu Tataanboe is gaan meehollen, alles behalve op mijn gemak. Ik wilde dat ik goed en wel hiervan daan was. Wel, wat beled ons heen, begon herman, maar de woorden bleven hem in de keel steken. Een woest ontzettend geheel steeg uit de vlakte op, de zwarten staakt aan hun wilde dans, de blanke spionnen waren ontdekt, een stam die later op de vergaderplaats was aangekomen had hem bespeurd. Als een werevel wind kwam de gehele bende aan stormen, en eer Willem en zijn tochtgenoten goed wisten wat er gebeurde, waren ze naar de vuren in het midden van de vlakte gesleurd. Een ogenblik later evenwel hadden alle vier zich losgerukt, en stonden ze rug aan rug. Waarheen ze de ogen wenden, overal moeten ze, de woesten, moordlustige blikken, daar afschuwelijke beschilde de zwarten. De achtersten donden schreeuwend en tierend de voorst zijn op, zodat de kring om de vier mannen steeds nauwer werd. Moet houden, riep Willem, met bevende stem. Tataanboe zal ons redden. Dan mag hij voortmaken, zegt de herman. We moeten ruimte maken, of we zijn verloren, zei Lord Grapery, op kalme toon. Als of we dat toch al niet zijn, antwoordde knol, die op het ogenblik van het gevaar veel meer moed gevoelde dan te voeren. Kijk die lelijke gezichten maar eens aan, die dikke daar vormen slaat op zijn buik, de vent heeft bepaald eetlust. Willem, ik ga je straks aan mijn grootje voorstellen. Of als jij, ah, geelde Kees opeens. Een wilde had hij met de lands in zijn bein geprikt. Een ander heeft dreigend zijn speer tegen de Engelsman op. Revolvers omhoog, riep Willem, en gaarde al zijn moed bijeen. Een, twee, drie, vuur! Een knal als een donderslag volgde onmiddellijk op het commando. Acht vuurstraden schoten boven de hoofden der blanken op. Een angst kreeg uit twee, driehonderd keden, daar verde door de lucht, en hols over kop vluchtende wilden naar het bos. De rook trok op, de vlakte was ledig. Dat hebben we er netjes afgebracht. Ik begin weer moed te krijgen, zei knol. Waarom die Satanse wilde juist mij moest hebben? Jij bent de dikste, Kees, antwoordde Lord Greyberry. Knol glimlacht de pijnlijk. Voet voor voet, terugtrekken naar het bos, geboot Willem. Houdt goed aan ingesloten, we hebben vond naar vier zijden. Eén gesreden ging het goed, en de vier mannen dacht een reeds gewonnen spel te hebben. Toen insklaps een jonge wilde, één der geraamten, kwam aanlopen, en op een vijftig pas afstands staanbleef. Hij stied een uitdagingen kreeg uit en wist de zijn boomerang af. Schieten, voor knol, aan wie eens kan de wilde stond. Nee, antwoordde Willem, als hij valt, al is het maar van de schrik, krijgen we misschien de gehele bende dadelijk op de hals. Hij kan ook missen, en ik hoop nog op dat dan boe. De wilde zwijde zijn boomerang boven het hoofd, maar voor hij losliet, sprong van de andere zijde een zwarte tevoorschijn. Een nolle nolle, zuisterde de lucht, en sloeg de overmoedige knap tegen de benen, zodat hij onwerviel en jankend naar het bos terugkoop. God dank, we krijgen hulp, riepende benarde mannen, als uit één mond. Weer proogten ze, steeds wijkend, één gesreden na daarbij het bos te komen. Een dreigend geheil der onzichtbare wilden, een boomerang die Willem de hoed van het hoofd sloeg en hem aan het oorkwetste, en enige speren die voor hun ne voeten neervielen, deden hen echter van hun plan afzien. De straal van hoop, die bij de onverwachte werpknot, een ogenblik de naast haar toekomst minder donker had doen schijnen, verdween, en Tattambu liet zich niet zien. Er is niets meer aan te doen, zei de Lord Greyberry. We moeten geduldig wachten, tot ze ons bestormen, en dat ons leven, zo lang mogelijk rekken. Zesmaal kunnen we hen laten naderen, en hun de volle laag geven, en dan is het uit. Wat geeft het ons of we het bos bereiken? Achter elke boom zat een wilde, die ons met onzichtbare hand een speer of boomerang toewerpt. Tattambu en die andere zwarte hebben blijkbaar geen macht over hen. Herman piggelde de tranen over de wangen. Knol was doodpleek geworden, en had geen lust meer tot grappen maken. Arme ouders, hoe zegt de Willem? Ik dacht hem binnenkort, wie rijk en gelukkig te zullen maken, en nu zo ellendig te moeten omkomen. Beinig je daarmee niet, Willem, zei Lord Greyberry, zacht. Ik wist dat ons gevaren dreigde, en heb ervoor gezorgd dat, indien één van ons beiden om het leven kwam, het doel van jouw leven toch bereikt zou worden. Eren te laat is, moet ik je zeggen, wat ik voor altijd dacht geheim te kunnen houden. Willem, de man die je vader geruineerd heeft, is mijn jongere broedig, een lichtzinnige die ook mij dreigde arm te maken. Ik heb zijn schuld betaald, mijn testament is de Brisbane gemaakt. Dank, bestamelde Willem, hij kon zijn weldoener niet zien, nog hem de hand drukken, ze stonden rug aan rug. Ik wensde dat de cannibalen er een eind aan maakten, zei hij op vrevelige toon. Die stilte en die onzekerheid maken me angstig. Daar kwam langzaam met afgemetes reden een donker gestald uit het bos. Hij narerde de vier mannen. Dat amboe, fluisterde ze, en de hoop op redding deed hun ogen schitteren. De zwarte bleef op enige passen afstands staan. Mijne vrienden zijn wijze mannen, begon hij langzaam en plechtig. Ze hebben geen zwarte man gedood. Mijn zwarte vrienden eisen dat de witte mannen de jongen geweren wegwerpen. Zij zijn wijz, zij doen het. Wanneer de zwarte mannen nadren om hun leven te grijpen en morgen bij de boerra te doden, gaan ze dansen en zingen. De magels zijn domme kinderen, ze zullen lachen. Dan keren mijn vrienden terug naar het bos, op de plaats waar Tatamboe hen verborgen had. Daar blijven zij lichen en rusten. Dan keren zij weder naar de vlakte. Eénmaal, tweemaal, zoals mijn zwarte vrienden doen. De derdemaal komen zij niet weder uit het bos. Dan staan vijf paarden op de plaats en drie geweren liggen op de sadels. Maar mijn witte vrienden schieten niet. De mannen die hen vervolgen zijn mijn zwarte vrienden. De zwarte man die in zijn vogere het leven lieten en die de nolla nolla wierp zal hen geleiden. Tatamboe spreekt de waarheid, vervolgde de zwarte, toen hij de verbaaste blikken daar blank een opving. Laat mijn vrienden onbevreesd zijn. Als mijn vrienden toch gegepen worden, zal hij hen morgen redden. Tatamboe is de vriend van de witte mannen. Zij zijn wijz, zij gehoorzamen. Hoezee, bravo, gered, schreeuelde de vier blanken door Ockander en knol het hartst van allen. Lang leven, Tatamboe, hoezee! De revolvers vlogen over de vlakte en onmiddellijk daarop kwamen de wilden aanstormen. Mannen, vrouwen en kinderen rolden in hun haast na erbij te komen over Ockander heen. Sommigen toegen lange, dunne bamboestengels kwijp lijkelijk met het doel de blanken te binden. Jongeens, past op dat we niet gescheiden worden, riep Willem vrolijk. Ik ben ballet en kapelmeester, opgepast. De zwarte omsloten hen in een nauwe kring. Ze snateren en kakelden onder Ockander en schreeuelde de blanken onverstaanbare woorden toe. Wacht, zei knol, ik zal de voorstelling beginnen voordat ze me weer in de benen prikken. Tegelijk ging hij op zijn handen staan en buitelde op straat jongens manier over het hoofd. Wie neerlands bloed door de adron vloeit, hieven Willem en Herman zo luidse konden aan. God save our gracious queen, stemde de Engelsman in en alle drie zwijde met armen en benen de maat. Puh, ha, pa, piho, riep de zwarte, en sperdend daarna in stomme verbazing ogen en monden bijt open. Knol weerp zich tuikend opnieuw op de handen en buitelde zo om de zangers heen. Engagerend van wals, schreeuelde Willem, toen het wiens neerlands bloed en het wil helmes uit waren. Hij pakte de lord om het midden en beide draaiden zwijgend rond. Herman en Knol schreeuelden zonder ophouden. Ching, boom! Sproon om de walsers heen en trokken armen en benen op als handsworsten en een touwtje. De wilden schaterden het uit en hielden zich de buik vast. Sommigen rolden uitgelaten van blijdschap over de grond. Een enkele begon mee te dansen. Anderen volgden zijn voorbeeld, en Weldra was de gehele bende onder een uitbende gelach aan het draaien, dansen en springen. Onder het dansendoor zong Willem op de wijze van het wien neerlands bloed. Kees, buiten naar de bomen toe. Zo komen wij niet verder. Je ziet wel dat ik dat al doe, maar ik ben oh zo moe, moe, antwoordde Knol op dezelfde manier. Ik kan niet meer, zegt de lord Graberry, wie de droppels van het voorhoofd rolden. Ik ook niet, ik vall erbij neer, klagde Herman en ging zitten. Maar dit was niet naar de zin van de wilden. Ze schreeuwen en dreigten hem met hun speren in de benen te prikken. Houdt vol, jongens, we dansen voor ons leven. Herman, dek aan Amsterdam. Dat doe ik ook, en dat geeft kracht, riep Winnem bemoedigend. Dat aan Boe was hij in tussen genaderd. Mijn witte vrienden lopen snel naar het bos, mijn zwarte vrienden omringen hen. De zwarte met de mantels, een dertig in getal, drogen om de blanken heen en stuurden hen met zich voort naar de bomen. Dadelijk vielen Willem en zijn makkers neer. De overige zwarten kwamen gillend en schreeuwen toe lopen, maar toen ze de blanken onder de voorste bomen voorover op de grond zagen liggen, tijden ze eerbiedig terug en wachten zonder geluid te geven tot hun gevangenen opstonden, en nu enigszins uitgerust de gedwongen dans hervatten. Voor de tweede maal weken de vier mannen terug, en nu volgten hen de zwarten niet eens naar het bos. Een dreigend geheil riep hen echter opnieuw tentonelen, toen ze wat langer dan de eerste keer achter de schermen bleven. Ten derde malen naderde Tathambuhen als een reddende engel. Hij sprong en dansde evenhard als de andere zwarten, maar in de nabijheid der uitgeputte blanken gekomen, riep hij half zingend, mijn vrienden gaan, de paarden wachten hen. Inderdaad, vijf rijdieren stonden gepakt en gezadeld gereed, de hoefend met gras omwonden, en een oogwenk zaterde gerelden in de zadel. De zwarte uit de grot sprong op het vijfde paard en draafde voorop, tussen de hutten van boomschors ter zwartendoor. Gelukkig dat de maan helder scheen en het gombomenbos niet dicht genoeg was om het snelle rijden te beletten, want achter de ruiters klonk nog lang het geheil van de gefopte en teleurgestelde wilden. Geen enkele boomerang of speer bereikten hen echter meer. Het bos werd gaandeweg lichtig en de paarden verlogen over de effebodem. In een half uur bereikten de ruiters een prairie en lieten de paarden uitblazen. Dat was bij het walletje langs, zij knol, nog heigen door de snelle rit. Willem, nu krijg je me nooit in mijn leven weer naar zo'n borrie of borra of hoe zo'n ding nog meer heten mag. Nee, Willem, ik ben nu ook niet verlangend meer naar. Ik ril nog inwendig. Als we die onbetaalbare tattamboe niet gehad hadden, was er geen van ons vieren meer geweest. Maar het is goddank goed afgelopen. Ik ben doodmoe, zei Lootgravery. Laat me een poosje uitrusten. Het gevaar is voorbij. In de vlakte halen ze ons toch niet meer in. De zwarte gids gunde hun echte geen rust. Hij wees met uitgestrekte arm naar het achter hen liggende bos en maakte een beweging van speerslingeren. Daarna keerde hij zich om, strekte de arm uit naar het zuiden en zeiden, witte mannen, waarschijnlijk de enige Engelse woorden die hij kende. Een pakje tabak en twee pijpen waren zijn loon, waarmee hij zich snel verwijderde. Op de middag van de zesde dag, nadie, waarop ze de gratis voorstelling hadden gegeven, bereikten de ruiters de eerste schaapscoin van Darling Station. Ze gebruikten daar het middagmaal, verfristen zich door een pad in de kreek en reden gesterk naar de gebouwen. Luid plafond kondigde de honden de komst van vreemdelingen aan. Het scheen als we verwacht werden, want al het volk kwam naar buiten lopen en met luidgejubel werden Willem en zijn tochtgenoten door de gehele bevolking van het station naar het hoofdgebouw geleid. Dilly, Jackie en ook Mr. Willbone kwamen hun tegemoet. De manager zag doodsbleek. Met een gedwongen grimlach stak hij Willem en de Engelsman de hand toe. Tegelijk draaide hij zijn ogen naar Jackie, die onder de verpletterende blik in één komp. Ik vrees die je niet terug te zullen zien, zei hij, zicht tot Willem en knolwendend. Jackie heeft me verteld dat jullie pijden in handen van maagels waren gevallen, die borahielden. Nu zie ik even wel dat hij galogen heeft, want de wilden laten geen belang in het leven die hun plechtigheden bijgewoond heeft. En toch is het zo, Mr. Willbone, antwoordde Willem, de manager op de schouder kloppend, en hem scherp aanziende, ging hij langzaam sprikend voort. Het scheelde niet zeer veel, of we hadden er werkelijk het leven bij ingeschoten. U heeft zich dus niet noodeloos om ons ongerust gemaakt. Maar ik hoop toch, Mr. Willbone, dat u geen kware gevolgen ondervonden heeft van de angst die u om onzend willen heeft uitgestaan. De manager zidderte. Willems handelwijze en spottende toon waren hem bewijs genoeg dat zijn geheimwe bedoeling op de ene of andere wijze verraden was. Weer keek hij Jackie met een vernietigende blik aan. Deze schol achter Willem weg. Mr. Manager, wil Jackie doodmak, fluisterde de angstige blackboy. Gee, no, Jackie, wij zijn er ook nog, zei de knol gerust zellend. U moet mij voor ons schuldigen, Mr. Steak, hernam de manager, die schichte grondkeek. Enige wolkopers uit Brisbane wachten mij in het kantoor. Ook vertoevener zei dat ene gedagen twee heren uit die stad op het station ze wensen u of William Roda te spreken. Oh, daar komen ze al aan. Tot straks, Mr. Steak, zaken gaan voor. Dilly wijsde heren een kamer waar ze met de kantoor spreken kunnen. Ik ga met u mede, Mr. Willbone, and all these mannen met mij, zei de Lord Greyberry, op een ziste toon. Albeliefde, ik zeg u, ummers, dat ik zaken af te doen heb. Juist, daarom gaan wij met u mede. Wij hebben ook zaken af te doen, en nog wel zulke die, zoals ik bemerk, geen uitstel leiden kunnen. Mr. Steak, ik ben hier meestig, en ik zal gehoorzaamd worden, of ik laat u met uw neef van het station jagen. Rip Willbone, bevend van woede en inlijke onrust. Dilly, Jackie en al de overigen plaatsen zich naast of achter Willem en Engelsman die kalm tegenover de woede manager stonden. De beiden in het zwart gekleden heren uit Brisbane traden op Lord Greyberry toe, en spraken enige ogenblikken zacht met hem. De scheerders, de wasser en de staljongens, verkneukten zich van leedvermaak en keken de gehate manager spottend aan. Deze begreep dat hij verloren was, en wankelde op zijn plaats. Eén der heren trok een gedrukt papierig met zeegel en wapen voorzien uit zijn borstzak, hield het de zitterende bestuurder onder de neus, legde de andere hand op dien schouders, en zeiden luid, Henry Wilbone, het is bewezen dat hij uw schuldig hebt gemaakt aan bedriggelijke handelingen jenens uw meesters, de directeur, en de aandeelhouders daar maatschappij. In tegenwoordigheid de gehele bevolking van Darling Station gelast ik u, Henry Wilbone, in naam daar koningin, en de regering van Queensland, deze heren, Lord Greyberry van London, directeur de United Australian Pastoral Company, en zijn een compagnon, William Roda van Amsterdam, de boeken en sleutels behoorende tot Darling Station ter hand te stellen, en onmiddellijk daarna het station en de run te verlaten, om er nimmer weder te keren op straffen van verbanding uit de kolonie. Een gejuich ging uit de menigde op en beweesde openlijk vernederde bestuurder hoe zeer hij door zijn volk gehaat werd. Met knikken en knieën volgde hij de ambtenaar naar het kantoor in de squatters woning. Dilly werd binnengeroepen om als getuige te dienen. Al de overige bewoners wachten buiten. Jacky, zeg het! Toe, zeg het! riep men van alle zijden de Black Boy toe. Op het ogenblik dat Wilbone, bleek als een dode, met samengnepen lippen buiten kwam, liep Jacky op een dag dinarend van het gerecht toe. Miss a manager, slechte man, zeiden de Black Boy op de voormalige bestuurderwijzende. Hij Jacky rond goud geef. Hij zegt, bring Miss a rode en Miss a scheerder knol in de scrub bij de Majals. Laat Miss a roda doodmak. Vervloekte zwarte! Je ligt! Je bent de schuld van alles! Scheerde Wilbone buiten zichzelf van hun woede. Hij rukte zijn revolver uit zijn gordel. Maar voor hij houdt kunnen losbranden, had het tientarmen hem onvat en op de grond geworpen. En in het ogenblik was zijn pistool hem ontvroren. Miss a roda, wenst u dat ik deze man in hechten is toenemen? Voeg de ambtenaar van het gerecht, opnieuw zijn hand op Wilbone's schouder legend. Omkoping en ophitzing van een inboorling tot moord op een Europeaan wordt de Brisbane met de galg gestraft. Nee, antwoorde Wilhelm, zonder aarzelen. Laat hem gaan. Hij is genoeg gestraft. Dilly, geef hem een baard en levensmiddelen. De mannen van het station liepen spottend en jouwend de ontslagenbestuurder na. Maar Wilhelm liet hem door Dilly en knol terug roepen. Hij, Lord Greyberry, Herman, knol, Dilly en de beide beanten zetten zich onder de veranden. Leven de nieuwe manager, leven Miss a roda, leven Lord Greyberry, riep het volk. Dilly, hoe kennen die mensen onze namen? Ik wilde hun uitlegging geven van het gebeurde en zij schijnen reeds op de hoogte te zijn. Voeg de Engelsman verwonderd. Welsen, verleden week, heeft de schelm Jackie naar Brisbane gezonden om de wolkopers hier te doen komen. Ik begreep dadelijk dat het zijn plan was de wol te verkopen in zich met het geld uit de voeten te maken. Daarom heb ik Jackie op eigen houtje een brief voor uw agenten medegegeven en tevens aan alle mannen op het station de warestand van zaken medegedeeld. Indien u of Wilhelm vandaag niet teruggekomen was, zou ik morgen de zaak geheel alleen bedisseld hebben. Ik was met deze heren overeen gekomen de manager gevangen te houden tot uw terugkomst. En ik verzeker u dat Jackie nog iemand anders op het station de scheur kan laten ontsnappen. Heb ik goed gehandeld? Uitmuntend, uitstekend, Dilly, antwoordde Wilhelm en de Engelsman. De beantend vertrokken en reedste de volgende dag ging alles op Darling Station de gewone gang. Het was of er nooit Mr. Willbone bestuurder was geweest. Onder Dilly's leiding leerden Wilhelm, Herman en Knoll in korte tijd alles wat ze als manager of opzichtig nodig hadden te kennen. Nadat het scheren was afgelopen werd een gezelschap van de Lord de verwaarloosde run bezocht en bevolkt. De kengeroes en dingoes werden eruit geroeid en de zwart aan dier zich genesteld hadden verdreven. Lang bleef Lord Greyberry echt er niet meer op de run. De avond voor zijn vertrek naar Europa bracht hij in druk gesprek met Wilhelm en Herman door. Vaarwel, Wilhelm, zei hij bij het afscheid nemen, bij de handen van zijn beschermeling in de zijne drukkend. Vaarwel, ik zal alles doen wat je verlangt. Ik zal niets, hoogenaam, te vergeten. Je zult tevreden over mij zijn, zoals ik over jou ben. Ik heb een jaar lang een zoon gehad. En ik, een tweede vader, antwoordde Wilhelm, met trillende stem. Zijn dankbare blik trof het anders zo'n koele oog van de Engelsman. Nu glint ze er een traan in. Wilhelms verlangen naar zijn ouders werd met de dag sterkig. Gelukkig voor hem dat er zoveel op de beide stations roen viel. Verwilderde koeien moesten uit de scrub naar de run gedreven. Kalveren gebrand merkt, wilde paarden opgevangen en getemd worden. Dat alles belette hem, althans dagens, veel aan Amsterdam te denken. Op een avond, dat hij en Herman onder de veranda van de vermoeienissen van de dag zaten uit te rusten, verraste hij in de mailmen met een telegram. Het luiden. Geen denken aan opnieuw gevangen nemen, zegt Omens. Was niet veroordeeld en straf tijd is om. Ook bij de rechter geweest. Kom over, met Herman. Ouders en zuster, gezond. Groet, lily, knol en jacky. Moeten oppassen, zolang jullie wegbent. Je vriend, Lord Greyberry. Einde van hoogstuk 19 Hoogstuk 20 van Willem Rode. Deze liepenvoxtopname behoort het publieke domijn. Opname door Anna Simon. Willem Rode van Eli Heimans. Hoogstuk 20. Willems moeder zat alleen in de achterkamer. Zij poogte het vuur in de kachel nog eens op, want Rode en Emilia konden elk ogenblik thuis komen en nu de zon ondergegaan was, begon het koud op straat en kil in huis te worden. In de kamer was, zeed het Willem een ruim drie jaar geleden, als Boere Jongen was binnengekomen, niet veel veranderd. Alleen de gordijnen waren wat meer verschoten en het vloerkleed vertoonde hier en daar de draad. Er werd gescheld. Goedavond, moe. Brief van Willem? Vroeg Emilia, terwijl ze zich vlug van mantel en hoed ontdeed en de lamp ging opsteken. Nee. Oog, ik had het eigenlijk niet behoeven te vragen. Ik zag het bij het binnenkomen, al aan hun gezicht. Maar maak u toch niet zo ongerust? Het gebeurt immer zo dik was, dat de mail later aankomt dan men denkt. Het is nog geen 14 dagen over de tijd. Ik zal die rimpels maar weer eens glatst rijken, ging ze opgeruimt voort en zette zich naast haar een moedig aan de tafel. Die lelijke plooien wil ik niet meer zien. Ik zal er wat moois voor lezen. Ik heb van de modisten een nieuw bundeltje gedichtend teleen gekregen. Nee kind, je moet de gehele dag je ogen inspannen. Ik kan het je wel aanzien. Je bent vermoeid. En buitendien. We hebben zeer dat jij ook al voor de kost moet werken, zo weinig gelegenheid samen eens te praten. Ik zal morgen die gedichten wel lezen. Blijf nu eens een poosje bij me zitten keuvelen. Heel gaarde moe, maar op voorwaarde dat we voor deze enkele avond eent niet over Willem spreken. Nu, het is maar goed. Ik ga dan straks de laatste brieven van Willem en Herman nog eens overlezen. Voor de twintigste maal moe, voeg in media met een ondeugend lachje. Heb jij ze dan nog maar eenmaal gelezen, Emilia? Nee, ik ken ze al van buiten. Al zijn ze lang, antwoorden deze, met een lichte bloos. Millie, denk je dat ze spoedig komen zullen? Ik weet het niet moordig. Ik hoop het voor u, voor mij en vooral voor Vadig. Voor die zou het een grote lavenis zijn. Vindt u ook niet dat Vadig er in de laatste dagen erg verdrietig uitziet? Zeker heb ik het opgemerkt, maar de oorzaak is immers niet verre te zoeken. Je zegt het zelf, hij verlangt evenvuurig als ik en jij onze Willem meer te zien. Het is vaders gewoonte niet, iets voor ons voorborgen te houden, en toch ben ik er zeker van dat er nog iets anders is dat hem treurig stemt. Zou er iets met Willem gebeurd zijn? Riep de moeder, verschrikt opspring het. Wel, Nemu, ga toch zitten. Dat zou vader ons niet voorborgen hebben. Wees toch niet zo ongerust. U zult u zelf verziek maken? Nu ga ik tafel dikken en ik spreek geen woord meer over Willem voor een brief is. Gelukkig, daar is vader. Met bezorgde blikken zagen Emilia en haar moeder de heroden aan. Zijn geluid zag nog wel betrokken, maar niet verdrietig meer. Nog geen brief van Willem, wel, voeg hij na de avond goed en schoot het pantoffels aan die zijn dochter voor hem wat neergezet. De mail wordt niet voor de volgende week verwacht, maar er kon ook over London bericht zijn gekomen. Nu, dan nog maar acht dagen geduld hebben. Aantafel kinderen, ik heb honger. Na het eten heb ik wat nieuws mede te delen. Goed of kwaad, voegen zijn vrouwen en zijn dochter bijna tegelijk. Het was kwaad en het werd goed, was het raadsachtig geantwoord. Meer vertel ik niet voor we gegeten hebben. De maaltijd was poeder afgelopen. Emilia had nog zeldend zo snel afgenomen en tegenzet. Nu, vader, hier is een sigaar en een kopje thee, maar nu ook eerlijk alles vertellen. Dat zal ik doen, van stukje tot beetje. Om te beginnen, men heeft mij de betrekking opgezegd. Opgezegd? En waarom? Voeg Emilia verschrikt en verwonderd. Opstaande voet, zonder enige reden op te geven. Je kunt begrijpen hoe ik schrikte. Of ik al voorstaande reden, het hield me niets. Ik kon de volgende week vertrekken. Dat is het kwaadde. Nu komt het goede, vervolgde rode. Hij stond op, liep de kamer op haar neer en lachte daarbij zo vreemd, zo schampig, zo ironisch, dat zijn vrouw en Emilia er koud van werden. Vader, wat is er gebeurd? riep zijn dochter en sloeg de armen om zijn hals. Kom, zeg het ons! Zeg het ons! Wel, moet ik niet lachen, zei rode. Zijn toon klonk nog steeds spottend en diepe, grievende smart schemerde er doorheen. Moet ik niet verheugd zijn, nu ik, na vier jaren op een anders kantoor, de boeken te hebben bijgehouden, weer dagelijks in ons vroeger huis op de herengracht mag komen. Wel niet als heer, maar toch als knecht. Vader, ik begrijp u niet, oh, peinig ons niet langer, u spreekt zoveel zondeling, dat zijn we niet van u gewoon. Zie moedereens aan, de tranen schiet daar in de ogen. Rhoda ging zitten. Ja, ik ben onredelijk tegen mijn lot, maar er wordt mij ook niets gespaard. Waarom moet mij ook juist in het huis waar ik bij een opgevoet waar ik als heer en meester gewoond heb, een onderschikte betrekking worden aangeboden? Maar ik zal mijn plicht vervullen tot het einde toe. Dus bitter, maar het moed. Rhoda streek met de hand over het voorhoofd, als wilde hij die doefgeestige gedachten wegvagen en op minder treurige toon vervolgde hij. Ik heb je al gezegd dat mijn tegenwoordige patroon mij de betrekking heeft opgezegd. Dat was eergisteravond. Gistermiddag ontmoet ik Omens niet ver van het kantoor. Ik neem hem onder de arm, vertel hem de geschiedenis en vraag hem of hij mij niet een andere boekhouders plaats kan bezorgen. Wel, vriend, zegt hij, dat treft zo mooi als het kan. In het huis, waar je vroeger gewoond hebt, heeft een Engelsman een bankierskantoor gevestigd. Ik ken mijn buurman, zeer het enige weken. Hij heeft me verzocht een ervaren boekhouder voor hem te zoeken. Een man die, zolang hij zelf in het buitenland vertoeft, de gehele zaak kan drijven. Ik zal dadelijk gaan zeggen dat je het aaneemt. Nee, ik neem het niet aan, zeg ik. Ik wil in mijn eigen huis geen ondergeschikte zijn. Nog liever wordt ik pakhuisknecht, als ik geen boekhouders plaats meer vinden kan. Omens redeneerde echter zo lang. Je weet wel hoe Omens praten kan en stelde de zaak zo mooi voor dat ik zwichte. Zo even ben ik er zelf heen gegaan. Ik heb mijn woord gegeven. Maandagmiddag aanvaart ik mijn nieuwe betrekking. Arme vader, zuchtte Emilia. Haar moeder zei er niet. Ze sta er stil voor zich heen. Och, ging rood daar voort, toen hij zag dat hij zijn vrouw en dochter ook doelvig had gestemd. Het is onaangenaam, maar ik heb al zo dik als dingen moeten doen die mij tegen de borst stuiten. Beide enige weken ben ik eraan gewoon. Ze zag er goed uit, onze voegere woning. De gehele huis is nieuw geschilderd en de tuin staat nog zo mooi of het midden in de zomer was. Die Engelsman is een buitengewoon vriendelijk mens. Hij boopt mij aan te vertrekken eens te gaan bezichtigen. Het hart bloedde mij, maar ik had de moed niet te weigeren. Overal is de stoffering even rijk en smaakvol, en het stal met paarden heeft hij, zoals ik geloof, maar weinig in Amsterdam zijn. Het trok mij aandacht dat de inrichting daar vertrekken juist zo is als wij die vroeger hadden. Het kantoer is beneden, de slaapkamers zien op de tuin uit, de ruzieerkamers, in één woord alles is zo gebleven als het was. De grote zaal alleen heb ik niet gezien, daar waren ze nog aan het timmeren. Maar wat ik het vreemd vind, is dat mijn nieuwe patroon mij bij het heen gaan voeg of ik alles naar mijn smaak vond, alsof ik ooit ergens anders zal komen dan op het kantoor of in de spreekamer. Eén ding is er echter dat mij met mijn lot verzoent Emilia. Ik heb de betrekking niet willen aannemen voordat de bank hier mij het salaris had genoemd dat ik zal verdienen. Hij gaf telkens ontwijken de antwoorden dat zullen we later wel bespreken, in elk geval meer dan in uw tegenwoordige betrekking, een dergelijke uitvluchtend meer, maar ik rust er niet voordat hij een sommad genoemd. Voorlopig zei hij erbij, maar het bedrag is nu reeds zo hoog dat we voortaan in ruimer omstandigheden kunnen leven en jij Emilia niet weder naar de modiste boef te gaan. Van morgen af blijf je thuis. Vader, als dat de reden is waarom u tegen uw zin de betrekking hebt aangenomen, blijf ik liever hoeden maken. Nee kind, dat is de enige reden niet. In elk geval is er niets meer aan te veranderen. Ik heb mijn woord gegeven. Maandag ga ik erheen. Hij werd verder niet meer over deze zaak gesproken en maandag kwam. Roda maakte zich gereed heen te gaan toen er gescheld werd en Omens langzaam naar boven kwam. Alle drie keken hem verwonderd aan. De oude advocaat was gekleed alsof hij op audiëntie moest. Wel, Roda, wat won je hoog en wat een steile trap zei de Omens, heigend van het klimmen. Mijn oude benen zijn er niet meer voor geschikt en ik begrijp niet hoe jij minstens vier maal daar is op en af kunt klimmen. Nee, als je niet gelijk vloers gaat wonen, kom ik niet bij je. Wat voert je hierheen, Omens? Voeg Roda die met verbazing zijn vriend aanhoorde. Je weet toch, dat ik straks naar dat kantoor moet. Wel, juist daarom kom ik hier. Ik zal je brengen en je installeren. Nee, spreek niet tegen. Je bent klaar? Meen je daar beneden dan. Ik breng je, stel je aan de klerken voor en daarmee uit. De bankier wil het zo. Dat is in jouw... ...og een man bedoel ik die van die aardigheden houdt en wij oudjes moeten ons maar aan onderwerpen. Voorwaarts. Goedendag, hee media. Goedendag, mevrouw. Tot straks. Voeg daar er fluisterend bij en sloeg de deur snel achter zich dicht. Roda was er iets te trap af. Moedig, riep Emilia, half schrijend, half juugend en zichzelf er steeds meer opwindend uit. Moedig, er is iets op til. Ik weet het. Ik voel het. Die opgezegde betrekking. De nieuwe in ons huis. Die Engelsman. Omens, die vader komt halen. De brief die uitblijft. Moeder, wil hem komt. Hij is al hier met Herman. Deen al die geheimzinnige toeverijtselen, herken ik wil hem. Dat alles is zijn werk. Hij wil vader verrassen. Geen twijfel meer. Moedig. Moeder, ze komen. Ze komen. En snikkenen, wirp ze zich in haar moeders armen. Kind, bedaar. Zie eens aan. Nu ben jij nog meer opgewonden dan ik. Dat komt ervan, als men zich zo lang tot kant dwingt en zijn gevoel verbergt. Tans was het de moedig die de dochter steunde. Ze zette haar zachtjes in de leuningstoel. Maar op hetzelfde ogenblik werd er op de deur geklopt. Wil hem, riepen moedig en dochter tegelijk en rukten de deur open. Maar het was Wil hem niet. Het was vrederik Walling, de voormalige schooier, die ja nu echter in zijn deftige zwarte rok alles behalvend schooierachtig uitzag. Hij streek met zijn mouw, zijn zij de hoed glad. Mevrouw, je vrouw, stotterde hij, door wat onstelde gelaten der moedig en de betraande wangen van Emilia in de war gebracht. Door mijn schuld, vroeg, is uw zoon een rijter houdt voor de deur stil. Daar zijn twee heren uit Australië op het Walling en snelt zo hard hij kan naar beneden. Twee mannen stormen de trap op en werpen hem op de overloop onver. Wil hem, mijn kind, moedig, Emilia, herman. Nu naar vader, riep Wil hem, zich uit de armend van zijn moeder losmakend, die hem zwijgend omklempt hield. We moeten voor hem in ons huis zijn. Niet gekleed, dat doet er niet toe. Vooruit, in het voorstereitig, moe, bij hermans ouders in. Oh, sluit hij dirtig niet, dat hap maar op. Laat die oude rommel maar staan. De portieren sloegen dicht, de balfreneers sprongen op de bok, de nieuwsgierigen opzijde en in vliegende vaart roelten de beide koetsen naar de herengracht. Roda was intussen ook reeds op de gracht gekomen. Daar houden een equipage stil voor het kantoor, zegt hij tot omens. Daar stappen mensen uit. Waarschijnlijk de vrouwen en de kinderen van de bakkier, antwoordt Omens, en strijkt vergenoegd zijn kort-grijsbaartje. Ze moeten bij de inweiding tegenwoordig zijn. En er hangt een vlag uit, hij denkt Roda. Waarvoor dient die vertoning? Had je mij er niet buiten kunnen laten, Omens? Je weet dat ik op zo iets niet gesteld ben. Dat weet ik, maar in dit geval hebben we jou er bepaald bij nodig. We zijn er. Hemel, Omens, op die kopere naamplaat, roep Roda, opeens de advocaat bij de arm grijpend, zitterend uit. Wat is er? Op die plaat. Daar staat, daar staat, Je Roda, mijn naam. Omens, doet de verbaasde man, die eindelijk begint te begrijpen, zachtjes door de openstaande beneden deugd de gang in. Vadig, roept Willem, die, nu hij zijn grijze vader gezien heeft, niet wachten kan tot hij binnen is. Willem, mijn kind, mijn jongen, heb ik je eindelijk, eindelijk weder, roept Roda. Schrijend, sluit hij zijn zoon in zijn armen, en kust hem op beide wangen. Willem, Willem, in mijn eigen huis, vind ik mijn kind weer. Wat een verrassing. Wat zullen moedig en Emilia plei zijn. Meen je naar boven, vader, dan kunt u horen wat ze zeggen. Zijn ze al? Willem, denk je dan dan alles, wat mij gelukkig kan maken? Wel, natuurlijk, vader. Waraan zou ik anders denken? Kom, geef mij uw arm eens. Boven, wachten moedig, Emilia, Herman, de Gehedenfamilie Borgers, Frederik Walling, Van Dahl, en nog iemand, de Engelsman, die u al gesproken heeft vader. Aan hem hebben we grotendeels ons geluk te danken. Goed Willem, maar loopt nu niet zo snel de trappen op, mijn jongen. Of de ouderdom of de onderhoering er te schuld van is, Willem, weet ik niet. Ik kan je niet bijhouden. In de bovenzaal werd de oude hieroda met gejuig ontvangen, en geluk gewenst door allen die Willem had opgenoemd, behalve door Lord Greyberry. De Engelsman was verdwenen, zonder dat iemand zijn heen gaan had opgemerkt. Toen Van Dahl thuis kwam en mopperend tegen zijn vrouw, die weer niet mede had willen gaan, zijn jas op een stoelwierp, vielen er twee gouden tinkjerepten vloer. Hoelang man en vrouw zich ook in gissingen verdiepten over de herkomst van die goudstukjes, ze vonden de ware oorsprong niet. Weer waren evenals 4 jaar geleden al de vensters in de voorgevel van het grote huis verlicht. Weer door dansmuziek door vensters en deuren heen naar buiten. Weer stonden in onafzienbare rij de equipages op de gracht en ook nu, slugger de koetsiers, zich de armen warm tegen de schouders. Daar binnen evenwel waren nu twee bruiden en twee bruidigoms in plaats van één paar, zoals toen. Willem was de verloofde van Emma Borgers. Zijn zistig zou de volgende dag de vrouw van Herman Borgers worden. En Tans werd de feestvruchten niet verstoord. Tans had Omens geen jopstijding mee te brengen. Hij trippelde op zijn korte bandjes tussen de palmen en heesters met Roda de Doedersaal, zoals was hij vijftig in plaats van zeventig. Ook Roda scheen alle doorgestaanen leed vergeten te zijn en weer jong te zijn geworden. Lord Gravery zond een telegram. Hij wendste de ouders geluk en hoopte binnen een paar jaar het jonge paag op Emilia station personen te komen geluk wensen. Willem bleef nog twee maanden bij zijn ouders. Toen nam hij opnieuw afscheid. Nu tevens van zijn bruid. Herman Borgers en zijn gelukkige vrouw waren er iets vooruit gereisd naar Marseille. Daar zouden zij op hun broeder wachten die eerst nog enige oude kennisin wilde bezoeken. De commandant van de Kruisberg kijk verwonderd op toen de Major een naamkaartje met Willem Roda, Squatzen, Queensland, voor hem op de lesenaar lichten en berichten dat deze heer hem wendste te spreken. Hij ontving Willem hartelijk en luisterde met belangstelling naar zijn lot gevallen. Zover heeft het nog geen van mijn jongens gebracht Willem en zover zal het wel nooit weer eenbrengen, zei de commandant, en vertelde Willem op zijn beurt hoe hij hem verdacht had een complot gesmeten hebben en eerst veel later de ware toedrachterzaak had ontdekt. Commandant, zei de Willem bij het heen gaan, wil u zo goed zijn dit geld aan de boswachter te geven. Ik heb niet eerder gelegenheid gehad mijn schuld af te doen. Aan de boswachter heeft hij dan geld geleend om te ontvluchten, vroeg de commandant, en zijn gezicht betrok. Wel nee, hij heeft mij onwillens en onwetens zijn hond verkocht. Ha, zo, nu is mij ook deze zaak helder. Laten we daar niet meer over spreken Willem. Het is twijfelachtig of we elkaar ooit weerzien. Doe mij het genoegen me nog eens bericht te zenden hoe het je verder gaat. Ik bewaar alle brieven van de jongens uit het gesticht. Het doet me altijd goed te horen dat het hun wel gaat. Adjeu. Vrouw Kranzen, olde Jan en jongen Jan, zetten in de hut koffie met snijkoek te gebruiken, want het is zondag. Een vreemde heer bukt zich en kijkt naar binnen. Jan krant ze thuis. Heer Amintiet, het is Willem, roept de vrouw dadelijk. Mensen, mensen, waar ben je groot en mooi geworden? Ik kan u alleen bestemmen. Willem bleef de gehele middag bij de braven hutbewoners. Ik heb het oewel gezegd, zei de olde Jan, toen Willem afscheid nam. Die wel dadig is en zijn vader en moeder eert, kan het nooit slecht gaan in de wereld. De Engelen van de Heer hebben oepen geleid. De volgende morgen was Willem te wijk. Op zijn verzoek ging Volsteke nog eens met hem in de berg. Volsteke, ik begrijp niet hoe ik een gehele winter in deze bedompte gangen heb kunnen leven, zei Willem, toen ze samen een half uurtje rondgedwaald hadden. Ik zou het hier nu geen dag meer uithouden. Ik ben aan de zon en de blauwe hemel gewend. Ik kan het niet meer buiten. Moeten is dwang, maar willen is kunnen, antwoorde Volsteke. Dat hebt gezelf ondervonden en getoond, anders waart getans niet, die geen zijt. Anderhalf jaar daarna wandelde Willem, zijn zuster en haar man, ongeduldig bij de aanlegplaats de Europese stoomboten te Sydney heen en wedig. De boot had reeds de het gebaseerd, maar stoomde veel te langzaam in de uitgestekte haven, althans voor Willem, want op dit schip bevond zich Emma Borgers, dan zijn vrouw. Eindelijk legde de boot aan. Maar hoe groot was Willems en Emilia's pleidschap, toen na Emma ook hun vader en hun moedig aan wal stapten? Denk je soms Willem dat jij alleen verrassingen kunt bedenken, zei de oude rode, toen allen de boot die hen naar Brisbane moest voeren waren overgestapt. En jullie beide dachten ons oudjes maar alleen de Amsterdam te laten zitten. Nee jongens, daar komt niets van. Jullie waart nog geen drie maanden weg, of bij ons tond het plan reeds vast Emma te brengen. De zijn lange reis, maar wij oudjes hebben ons goed gehouden. Niet waar Emma? De boot stoomde reeds de rivier van Brisbane op. Willem, vroeg ode, kunnen moeder en ik niets onder paard te rijden naar de stations komen? Wel zekervaardig, we gaan hier met reuzensreden vooruit. Voor twee jaren was er nog geen voetpad. Dan sprengt ons de spoortrein in rechte lijn tot op een uur of wat afstands. Uitmuntend, antwoorden ode, effe heeft zich vergenoegd de handen. Dan gaan we eerst eens kijken hoe het leven daar op de stations ons bevat. Is het er voor ons beide te druk, dan keer ik met moeder naar Brisbane terug en we blijven naar wonen tot we samen naar Nederland terugkeren. De gele familie zat onder de veranda van Darling Station verenigd. Willem vertelde van zijn laatste bezoek op de Kruisberg en bij Jan Kranzen. En toch Willem, wette ik dat je in Nederland nog iets vergeten hebt als je beloofd hebt te doen. Zij knol opeens. Ik wet van niet, antwoorden Willem, wat bedoel je Kees? Wel, je hebt de jongens van het gymnasium in Doetinchem meer dan eens beloofd te schrijven hoe het ons op onze vlucht gegaan is. Het is niet mooi dat je het vergeten hebt unnen, zonder hen zouden we nooit voor onze tijd van de Kruisberg zijn afgekomen. Ik heb het niet vergeten, Kees. Tot mijn spijt moet ik echt wel bekennen dat ik hun naamkaartjes heb verloren. Maar ik weet goede raad. Niemand zal me kunnen verwijten dat ik een beloft heb geschonden. Zo spoedig ik tijd heb, zal ik mijn geschiedenis eens opschrijven en laten drukken. Wij licht krijgt één van de jongens het boek in handen en dan hebben ze voor het lange wachten mijn overige lot gevallen op de koop toe. Einde van Hoogstuk 20 Einde van Willem Roden van Edie Heimans opgenomen door Anna Simon in 2008.