 Avşamınız xeyr olsun, deyirlik kanal 13 izləyiciləri, 12 maikimi 22. il tariqdə zanlı yayımızda xoş gördü işsizlərim. Azərbaycan neftə ölkəsidir. Neft və qaz ölkəsidir, təbii. Neft, Azərbaycanı xoş bəqdik gətirir mi? Neftin Azərbaycanı, Azərbaycan xaldına gətirdiyi o milyonlar ger şeydən öz həyatımızda hissi olunur mu? Ümumiyyətlə, Azərbaycanın yeraltı sərbətləri xal qarasını necə bölmür və bu bölünməyə nəzarət var mı? Şəffaflıq mədən sənayisində neftimize, qazımıza şəffaflıq, yəni onun şəffaflıqdan nəzarət nə dərəc dəhiyyətə keçirilir? Bak, bu gün bu çox önəmlə mövzusu haqqını danışacaq, və çox dəyirlik onaqlarımız var. Lütfen siz də aktiv olun ki, millətimiz üçün, vətənimiz üçün, torpaqımız üçün, ümumiyyətlə, gələcəyimiz üçün, gələcəyə nəsilirlər üçün, oluca önəmdə olan bu mövzu haqqında sizin də iştirakımız olsun. Dəyirlizləyicilər, buyun ki, vədişimizin qonaqlarınızı sətəkdə girməyirəm, mədən sənayisində şəffaf olun artırılmaz qalisiyasının şura özlü, beynə haqq ödədiyini açıqla təşkilatının idariyyətinin özlü, Fuat Həsənov və mədən sənayisində şəffaf olun artırılmaz qalisiyasının digər özlü, himayidər təşkilatının sədri, himaya tanım rizvangiz. Hərki dəyirli qonağımızı salamlayıram və düşünürəm ki, tətmək bir saat izləyicilərimiz üçün də maraq olan məsələrə. Və kədə bu mövzu önəmdə çox, sən ilk dəfədir mürajiyət edirəm, mənimsin qaranlıq mövzudur. Amma bilirəm ki, ölkəmizdə ölkəmizdə gələn neflə bağlı, ölkəmizdə istiqrac olan, istismar olan neflə bağlı neçin problemlər var. Amma bu insanlar o problemləri daha yaxınla görürlər, orada şəffaflıqın təmini olunması üçün elə deyək mücadə edirlər. İlk önce elə bu sualından başlayıram, hər izləyicimizi salamlayıram, hərki qonağımız və izləyicilərimizi salamlayıram. Və himayət qanımla başlayırıq, himayət qanım ölkəmizdə ümumiyyətlə, mən istəyərdik, kədə bu sualaca var, nif sənayisində şəffaflıq, necə təmini olunur? Bak, nif hər allə mədən sənayis deyəndə neft onun çərisindədir və bizim belə deyək, biraz da obrazıq şəkildə deyirək, başımızın bəlasına çevirədir nif. Yəni, ölkəm milyardılar gəldi, amma məlilət o milyardlardan öz nəsibini alabilmədir. Mən hər allı da bugün bu məsələn dramatik iləştirməyin, əli hiniyəm sırt profesyonal mütəxəssiz rəini sizdən eşitmək istəyirik, nə baş verirək, o kədə mədən sənayisində şəffafıq nə qədər təmin edilir və bu kailisyanın mahiyyət nədən ibarəttir? Lütfen hər suala 5 də qərzində cevab edək ki, sonra mənə detallarla bağlı suallarım daha çox fuad beynə olacaq. Amma sizin ilk sualların bağlı şifayet qədəl baktığınızı var, himayət izvan qızı. Efirdə diziləyicilardan xayrış edirəm, efiri paylaşın bəyanin ki, daha genişi adotorya bizi izləmək imkanına malik olsun. Buyur, himayət, amma. Teşəkür edirəm, Üfətbəz, bu çox vacif müzdiya topundu onun üçün də bir daha teşəkür edirəm. Mələ, azəbəcən nefdə ölçəsə də bildəyimiz kimi, bizim ilk sualiyatımız nefdə müzarında qorlu. Bu gün nefdə olmaqsa, bu ölçənin turumunu təsəbirlələmək çox çətindir, nefcələrə olmaqsa. Və təsüf ki, bu sektördə nə baş verir, bu sektördə gəlirlər tam olaraq necə paylaşılır, hansı kontraqlar baqlanır, inə və istismar prosesindən tutmuş, gəlirlərim bölüştürəməsi prosesinə qədər nə baş verir. Müdəqə istərikə bilə, bunu tam bu prosesi də ilə mehtə çətinlik çəkə bilərlər, ona görə ki, bu sayədə indi iki halda kutsuzən demələr ki, demələr ki, şəfaqlıq, yox derecəsindədir. Bu proses dünyada müətəqsə bilədiyə ki, təbirisların istismarı istətalıyla meşhul olan ölkələrin əsas problemlərinə çedildiynə görə və dünyanın inşaq iləmiş ölkələri, ölkələrindəki şirqətlər, böyük şirqətlər həmin ölkələrdə iş demək, bu sahədə, əsas işə, əsas ən onlar gördüğünə görə və oradaki faaliyyətləri də, onların imicini, həm şirqətlərin, həm də təmsil elədikləri, ölkələrin imicini və yəngə də formalaşdırdıqana görəm. Məyəm dövdürdə bu dünyanın diddət mərkətində oldu və 2003-ci ildə İngiltərənin başlına dəri Tony Blair'yi mərdən sənayesində şəfaflıq təşəbbüsü, i.a. i.t.a. dedim arklandardabımız, bu təşəbbüslən çıxuq dələdir, mahiyyət də bundan ibarət edik ki, dünyada mərdən sənayesinin məşğul olan ölkələr şirqətlərdən aldıqlarını, enlə zamanda da şirqətlər dövlətləri ödədiklərinə açıklamalıdırı. Amma bu prosesin daha şəfaf, daha səmərəli olması üçüncü tərəbkimi həm də vətəndaş cəmiyyəti bu prosesdə iştirak eləməlidir. Mələk, bu şəfafıq təşəbbüsün üç tərəf olurdu, məyəl standartlar artıq ilərlə də bu təkiçə təkmilləşti, daha esində tətbiq olunarsa və açıklamalar, şifayet qədər o standartlar nəzərə alınaraq olursa, bu sayedə şəfahlıq əldə eləmək mümkün olabilər. Lakin belə də ki, bizim ilk dövlərdə bizdə gəlirlərin əldə oğunması ilə bağlı məsələri hətəlildi, amma xərçlər sifiratına toxunmurdu. Yəni, biz ağlam pullar necə xəçlənir məsələsi, o standartlardan kəmər qanmışdı, sonradan istə bu, yəni, bu yaxın illərdən bu məsələ də artıq həmin o təşəbbüsün gündəliyini daxıl olur. Ölkələr yavaş yavaş buna qoşuldu, Azəbacan da o cümlədən 2004-ci ildə bu sahəyə nə bağlı təşəbbüs oldu, bir hətələt bir necə, bir hətə yoşdur və mələt nəsə nəsində şəfahlıqın artıraması kalesiyasını yarattı. İlərdən də bu kalesiyasını müəkəmləndir və Azəbacan dövlət olaraq bu prosesə qoşuldu, nef fondu sahəyə nə bağlı bir kamisə yaradıldı. O kamisədə üç dərəftə mələ həm şirqətlər, həm dövlət, həm şirqətlər, həm dəki vətəndaş şəmiyyəti təmsil olunurdu və üç dərəftə bir mimarandum hazırlandı. O mimaranduma görə dədiyimiz kimi tərəflər bərabər bir uqlu tərəf kimi bu proseslə iştirak eləyirdi. Buzun qalisədə, də mələk 2004-ci ilin mainından başlayaraq, həmin bu proseslə, şəfaflı proseslində vətəndaş şəmiyyətini təmsil ediydi. Lakin bilirsiniz ki, 2013-ci ildən başlayaraq, bəklə, biraz daha qabaq 2012-dən, azəbacında proseslərin fəaliyyətini tənzimləyəm dəzi qanun veçilikdə dəşikləri oldu və ölkətə gəttikçəm, vətəndaş şəmiyyətini fəaliyyətini təşməyətəşməyə başladı. Bu, bəni xaq təşilatlarım da, diqqətini cəldilə də artıq 2013-ci ildən sonra dəşikliflər, qəhdələrin fəaliyyətini müdaqilələr, bəzi qəhdələrin xəhdələrin həbsi olunması və s. proseslər başlandı və, i.i.təyən, yəni bəni xaq şəfəfət teşəbbüsünün idare həyəti, hükmətin qarşısından vətəndaş şəmiyyətinin fəaliyyətini, fəaliyyət mülkün yaxşoşdırmaqla bağlı bəzi şəflər qoydu. Azəbacan, mən bunu qısa deyirəm, detallar həgən ki, indi, hətıq çox da maraqlı olmaz. Azəbacan, mən yən zaman dərkində, yəni-yəni iləli sürdüyü şəhətləri yerini yətirməlidir. Gimətəndirməq khamisəsədə, o şəhətlərin yerini yətirldə, ne dərcəli yerini yətirdiyini gimətəndirməlidir. Bu gimətəndirmələrdən sonra Azəbacanın statusu aşaqı salondı. Nəhayət prates qeyli gətdir və nəhayət 2017-ci ildə Azəbacanın bənoha və yaxşeydə xaliyyətinin dayandırılması məsələsi gündəmə gəlir kən Azəbacanın höküməti, o həmin teşəbbüslən çıxıdaqını bəyan elədir. Buna sonra ölkədə bu şəfafıq təşəbbüslük iki tərəfli qaydədə aparılmaqa başladı. Burada həm bir khamisə yaradıldı. O khamisənin tərkibində artıq əvvəlçə kimi qeydələ çıxıdaq eləmirdir. Burada hökümət və şirqətlə çıxıdaq eləyirdə, həslət səmələsinin məşğulun şirqətlə. Bəhdələr də fərdü qaydada artıq tərəf kimi deyil, fərdü qaydada ancaq müşahidə çıxıdaq şundan üçlə keliyə bilərdir. Möət Khan, demək olabilərmi ki, hökümət həmin kali isəni öz manapolyasını aldı, demək olar mı? Yok, manapolyasını alabilmədir. Alabilmədir, hətama. Alabilmədir, hətama. Olur da ədəbəcəndə ki, şəhflər yeniyət edilməkdə, hədələrin fəaliyyət üçün şərhək yaxşulaşıb, yaxşulaşıb, yaxşulaşıb meyibqan mürəcəlikdə dəyişiklik oluq, sözəz aqlaqı və s. bu şəhflər dəyişibmi ökədə. Bu zaman bəl dələri heqab eləyət edilər ki, biz iləkə en idare həyetini məktub yazılmaladır ki, ökədə hər şey yoluna düşür, həşək, ökəmək şəhflər yeniyət edilməkdə, və s. ta ki, biz o prosesdə qalak. Amma bir grubda həsə beləyət edik ki, bunun vəziyyətin necə var, o şəkildə də birmətləndirmək lazımdır və o şəkildə müracaət olunmalıdır. Orada qeytələrin şəhsində belə bir parçalanmalar oldu. Qalisa daxilində daha doğrusu. Bir grub adam Qalisa-dan çıxdı və s. və eləqir. Amma Qalisa principal mürqeyini qorudur və eyni zamanda da Qalisa-nın özünü dağılmaktan qorudur. Yəni, bizim də bu çətin nürrdəki ən böyük uğurlardan biri məsqoyudur ki, Qalisa-dan çıxdı və eləqir. Yəni, bu və ya digər şəkildə məyədən senayesində ki, şəhfləqə bu və ya digər şəkildə nəzarət eləyə bilirsiniz, mən bilər anladım. Mən istəyərdə bu şəhfləq parçasi ilə bağlı da, söhbətimizin davamında, əgər ehtiraz etməsəz Fuad beylə davam edək, yenə də bizim elavələrinizi alarıq. Yəni, mənim bildiğim qədər, yenə deyirəm, bu mövzu mənim üçün o qədə dələrinlə bilmədiyim mövzudur. Təbii ki, yalnız və yalnız bu məsəli ilə bağlı mütəxəssilərim fikirlər nəsaslandır danışabilərik. Yəni, bu mövzuyla bağlı, təbii rəsulərin idarə edilməsin üstü var ki, mədən sənayesində şəhfləqin artırılma sözü də geyidək halisiyası da məs onların dərcəkti indeks üzrəm fəaliyyət göstərirlər. Əslində, fəaliyyətlərin müəyyən sisəsi məs həmin indekslə əsaslanır. Mən o indeks haqqında ilk öncə soruşmaq istəyərdim, Fuad beylək. O indeksin xormalaşması, o indeks nədən ibarəttir? Çox istəyərdim ki, ölkələ üzrə indeks hansı məlumatlar əsasında və hansı mükəq əslilər tərəfindən hazırlanır. Bax, bu sualı cevab edmənizi çox istəyərdim. Və həmin o təbii rəsulərin idarı olması nürrəş ölkələr üzrə asıqladır rəsulərin idarı olması indeksin nədir? Ölkələr üzrə nəyə qeymətləmdir? Hansı dövrə hatidir? Bu çox unəmli məsələdir. Yəgin ki, bu sualın cevabında izləyicilər üzründə maraqlı olacaq ki, və məlum olacaq ki, ölkədə mədən sanayisində şəffaflıq hansı prosedur əsasında təmin olmaq. Buyurun, Fuhad beylək. Çox sorununuz, Fəd beylək. Teşəkürə. Məvvəcə sizi və bütün izləyicilər salamlı yirəm himayet qanımı da. Məvvət qanım kifayat qədər məlumat verdi. Azərbaycında mədən sanayisində şəffaflıq məsələsinin durumu ilə bağlı, məmin indeksindən bağlı bir məsələni gedirəmək istəyirəm ki, bu indeks qiymətləndirməsi, yəni energiya təhbiri sualindar olmasın insudunun bir böyük bir proqramı var. O proqram energiya nəsə sofistikimi London'da yerləşmir, New York'da yerləşir. Və həmin proqramı sırf indeksini hazırlanmasına məsuldu və indeksini hazırlanmasında da əsas məqsət resurs ölkələrin də resursların idar olunmasıyla bağlı qanum viziliyi, yəni hüququ bazanı, demək idar olunma siyasətini və bir də praktikanı təkimləşdirməyə ölkələrin təşqiq olunmasıdır. Yəni məqsət bundan ibarətdir. Hər bir ülkədə bu istiqamətdə idarətmə təkimləşsin. Burada hüququ kampaniyin var, yəni qanum viziliyi əsasların əsas hüququ kampaniyin. Siyasi yanaşması, məsələrin siyası at yapsının nədən ibarət olduğunu önə çəhmək və onu tənzəmləyən siyasət sənətlərinin mən olunmasıdır. Və üçüncüsüdəki praktikada hansı təkimləşmələrə yol verilir ki, təbii resursların davulmasında deməli effektivliyə təkimləşmələ nəl olunmasıdır. Yəni, ana məqsət bundan ibarətdir. Bundan əvvər ki, sonuncu indiksi sənədi 2017-ci ildə hazırlanır. Məsələ, burasında normalda 2 ildikdə övləyə halt eləyir indiksi sənədi və 2017-ci ildə açıqlanan indiksi sənədindən sonra növbəti dövrü sənədi 2009-ci ildə hazır olmalıdır. Yəni, açıqlanmalıdır. Amma bu, baş vermiyyib. Səbəbə, o, bizə məlum deyil. Təbii ki, onun üçün yəgin kizah olunan səbəbər var. Pandimi yanın ortada olması səbəbindən də, hətta bu, 2020-ci ildə də baş vermiyyib və 2021-ci ildə Noya Buralin, 2015-ci ildə Azərbaycan ucuraya bu indikisi açıqlanıb. Ondan bir qədər əvvəl bir qədər sonrı təbii ki, resursi ürkələr, Sövbət 18 resursi ürkəsindən gedir. Orada heç də 18 resursi ürkəsi ildikdə hamsında neftikaz sənaisindən Sövbət getmir. Yəni, ürkələr var ki, orda neftikaz resursu yoxdur. Sadece mədən sənaisi var. Sənaisin də qızılda var, gümüş də var, digər filiclər və təbii minralar və s. Nəzərdə tutulur. O baxımdan, yəni Azərbaycan üzrə bu sırf neftikaz sektoruna hatələyir, bu qeymətləndirəmə və qeymətləndirəmə dövürüdə 2019 və 2020-ci ilərə hatələyir. Yəni, bəzi təkimiləşdirmə və... Yəni, 2017-i ilə 2021. 2017-i ilə müqasədə 2021-cə vəzət necədir? Yəni, 2021-də qəyabul olmuş sənətdə, 2019-ci ilərin bazası, yəni, təhlil olup da, detalları, statistikası o mənimdə deyirəm. 2019-ci iləri, metodologiya notunda da, yəni, qeydində də artıq 2019-ci ədvəldə indirgəin bu proqramı, risusların darulması proqramı qeydi edib ki, bu məsələyilə bağlı başa düşürlər ki, vətəndə cəmiyyətinlə, nəmətlə ayrı ayrı ölkələri, müxtələk insuslarından həssas yanaşmalar olacaq, təhlil ediləcək, vəz-i əlavə şəhlər araşlar olabilər, itirazlı olabə və s. Onu görədə, məsələlər onlar açıq şəkildə, açıq sənətlərlə sayatlarına daxil edib, məlumatların bir çox var orada. Bəz ilə hətta tam anlaşılan dildə olmasa belə, yəni, çünkü metodologikə bir nəsə cümləyilən qeyd edilir bir çox sənətlərdə, amma onun içerisindəki imal prosesi, məlumatların imal prosesi, hansı principi, hansı reyazlı model əsaslanız, o bərdə məlumatlara almaqdan məyən çətlindilər var, bəlkə də tam məyən edə bilməm ki, amma həralda belə görünür. Bə biz bu sənədi təhl iddikdən sonra məyən qənaqatlərə gəldik, və dədiyim ki, 2019-202. mincirlərə hətələyən məlumatlar əsasında indiksə hazırlanır, sırf Azərbaycanla bağlı, və 2025-201. Noyabrani 2015-də çıxlanır. Sözün düzü bizdə bir çox bələ bir sual yarandı ki, bir çox beynaxaq hesabatlar tərtib olunur və hər cari il üçün mübəti ilin ilk üç ayında, ilk üç ayının bəlkə, ilk yürübün də belə də açıqlanır məlumatlar. Məsələn, deyək ki, insanaklarla bağlı müxtələ bilmək hesabatlar var, digər praktikalarla bağlı, sahələrlə bağlı, media ilə bağlı və digər sahələrə hətilən hesabatlar var ki, hesabatlar, məsələn, deyək ki, 2021-ci ilin məlumatları, yəni, baş vermiş hadisələr, praktikayla bağlı, tədqiqat və işlənmiş məlumatlar əsasında hazırlanmış hesabat, mübəti ilin ilk üç ayında artıq işivizi görür. Yəni, bu təqdim olur cəmiyyətə iştima ilaşdırılır. Bu bir qədər də belə çox yubanmış bir hesabat olmuşdur. 2021-ci ilin Noyabrani 25-in də, amma 2021-ci ilindəki gədən proseslərə hətələmir, 2019-dan 2020-nə hətələyir. Yəni, burda əndi hansı pandemiya bir başa ən ana sənbəb olmuşdur. Yoxsa deyək, hansı səbəklər var, əndə həllarda bunu aydınlaşdırmaq üçün yenidə qaqbılar açıqdır. Olara yenidə müraziyət edilir, məsələlər aydınlaşdırmaq mümkün olacaq düşünürəm. Bizim bir çox nuanslarla bağlı, şəhlərimiz var idi. Və bundan bağlı Kalisya, təxminin altı səhvədən ibarət bir mövqesinə de ortalığa qoydu. Orada bir çox statistik məlumatların və bir çox dikər nuansların aydınlaşılmasından bağlı təkrar aydınlıqlar getirməklə, yəni senədi imal edərə, indirgəin baş ofisine və proqram üzrə, yəni, ofise biz göndərdiyonu və üstündən bir qeyli müddət keçdikdən sonura, təqri, bən bu apriya layna yaxın bir ərafiydi. Demiyorlar ki, apriya martın sonuydu da. Olardan bir açıqlama gəldi və bu açıqlama senədi də doku səhvədən ibarət bir senəddi. Və Kalis imanlanmış bir senəddə 16 kampanent üzrə, diməli resursların idar olunması proqramınan Rəhbəri Erika Vəistiyan Bilgin imzasi ilə göndərilmiş senəddə, və bu 16 kampanent üzrə təhlillərə yer ağırlı. Təbii ki, bizim bir çox təşəbbüslərimiz küsusil orada alıqışlanır və vurgulanır. Məsələn, deyək ki, biz orada vurgulanmışır ki, deyək ki, əgər cəhəmi fiskal qaydılar qəyabur edildikdən sonra 2018-ci ildə cəhəmi bir il iş deyip səbə, sonradan dayanıbsa, buna pandemiə səbəb olubsa, əq küsusu olaraq orada hansı bir irəlləşdər baş verib ki, yəni bu qədər balı yüksəli şey olabilər, yəni balı yüksəli şeyinə səbəb olub. Və yaxud da deyək ki, neft fonduyuna bağlı, şifat qədər neft fonduyuna idaro olunması ilə bağlı. İsləri fiskal qaydalar, sonra bücə qaydaları, sonra deyək ki, fonddan, maliyə və s. ayrılması, çıxalılması ilə bağlı qaydalar da, nambağlıq susu olaraq orada sualların tərtə bulunmasına yetiş var, əlavə zəru sualların verilməsini yetiş var. Amma bu suallar neft fonduyuna bağlıq, səndə müşahidə şurasından əlagalı olan suallar, indi ekskiyimətləndilməsində nəzər alınmıyor. 136 sualdan söhbətkədir. Yəni Azərbaycan üzrə 136 sualı olabilsin ki, digər resorkelərində deyək, konkret olaraq 136 sual tətbiq olunur. Bəki de ölkələr üzrə individual yanaşma da olubmuş olabilər. O sualların arasında bunun da olması çox vacibidir. Sünki Süveri'nin Rifaq fonduyundan söhbətkədir. Bu şərt olaraq bilə adlandırılır. Süveri Fondu da Azərbaycan da Azərbaycan dövlət neft fonduyudur. Və o suallar neft fonduyunə de alagalı olaraq daxıl idilməlikdir ki, mənzirənin tam aydın olması üçün bir imkan yaransın. Kimətləndirmə o baxımdan həm əbjektiv həm də ədalətli olsun. Burada yalnız tənqitlərə yol açmaq üçün ədalətlikdən söhbətkə etmir. Yəni əlqətəndə ədalətli olsun. Yəni mənzirə tam aydınlaşabilisində. Burada bir məsələləndə qeydiləmək istəyirəm ki, təbii ki, üzül istəyirəm ilə neft fonduyuna bağlı qaldırdığımız məsələdə onlar tərəkindən algışlanmış nuanslardan biri oluq. Yəni bir məsələ, deyirəm 16 kambonent məsələdə rəcav veriblər. Demək olaraq ki, onların tam yarsından yoxarsını, yəni 8-dən yoxarı üzrəyə bizim qaldırdığımız məsələlərəq, xüsus olaraq minnətlərli ifadə ediliblər ki, biz məsələləri çox ciddi şəkildə artıq nəzəri alırıq sizin bu şəhlərinizdən sonra və gələcəkdə də bunu nəzəri almağa çalışacaq. Yəni, demək artıq növbəti dövr üçün index sənədində, yəni qeymətləndirmə sənədində onlar dövlət neft fonduyuna bağlı da nəzəri də tutduqumuz, yəni qeyd etdiyimiz, suallara artıq əlaviləcəklər orada. Yəni, bunun özü də bir aradasa şələşirəm ki, düşünürük ki, yəni bu index sənədinin təkimiləşdilməsində irəliyə doğru atılmış adlınlardan biri olabilər. Və mümkündür də ki, tbk mümkündür olacaq, yalnız Azərbaycanla bağlı olmayacaq. Yəni, burası söhrkələrin namsı üçün keçərli olacaq, hamsı faydalanacaq. Yəni, bir sözlə, energiayın bu programının, bu hazırladığı index bunu xüsus olaraq bir tengedə də etyaç məsələn görmürəm, məsələn görmürəm, ama tengedə yararlı tərəkləri çifad qədər çoxdur. Yəni, xüsusdən də metodologiya ilə bağlı. Və düşünürük ki, yəni hər bizim şəhirmizə xüsusi önəm verib, kemətləndirib və onları də nəzərə almaqlar haqqında qeytlər edirlərsə, növbətim ələlə üçün bu nəzərə almalardan sonra index-i kemətləndirmələrəm təkimiləşdiləcəyəni ümud edirir. Kankrut olaraq, bu mövqe sənədinin gəndərləməsi, onların 9 sehfəli çababı 16 komponent üzrə təhlil və ondan sonra da ona bizim xüsus olaraq bir şəhirmiz və rəyimiz. Yəni, 5 sehfədən ibarət bizim bir yeni bir rəyimizdə Azərbaycan Mətbahtında artıq ışıquzu görüb. Turan informasiya gətləyində və digər Mətbağ qurumlar orqanlarında sayatlar da artıq barədə açqalamı ol, gedib şəhlər olunup. Yəni, bu məzərə çatırmaq sistem ki, resursların darulması programı qanaytə gəlib ki, 4 komponent üzrə, yəni, 4 xüsusilə, büyük komponent və onların sub-komponentləri üzrə dəyişilərə xəruri yetiyas var. Bu dəyişilərdən birində, yəni, iaytə hesabatlarının vaxllılığı məsələsində, yəni, hansı zamanda bilməsi çox bir əhəmətli məsələdi, dədə düzəliş edibdiklər, balın 70-dan 40-qa azalılmasını təmin edibdiklər. Sokarın idariyyəti və müşahidə şurasının müştəqirliyi məsələsində, onlar xəruri şüphələri, şüphələrin zəruviliyin nəzərə alıqlar, yəni, zəruri şüphələrin bir daha doğrusu həqiqət olmağını və yaxud da əsaslı olmağın nəzərə alıqlar. Orada yüz ballıq kimətləndirməni sıfırlıyıqlar. Və nəzər almaqda lazımdır ki, müşahidə şurasının özü idariyyəti-diriklər ulaşmasına hə də bir tərəfə qoyran, müşahidə şurasının özü de 2021-ci ildə yaradılır. Yəni, heç bu, qeymətləndirmə dövrünə dəxilə yoxdur. Yəni, nə baş vermişdir ki, orada bu qədər iləlləş olunduğunu qeyd eləmişlərəmin indiksdə. Olabilsin ki, burada texniki yanlışlıq olabilsin ki, qeymətləndirən tərəklərin məlumatlarının uygunlaşdırılmasında səhvələrə yol verilir. Və onu sıfırıl yıplar və digər iki kampanind hüzürə isə qeymətləndirməni yenə də 100 bağlıq əmsaldan, belə arjinalda ifadəliyim non-applicable-ı, yəni qeyrim məyəm tətbiq etmək mümkün deyil kategoriasını indiriblər. Yəni, orada birində dey, birində if bənd edir. Yəni, konkret sənətdə belə görsənir. Orda isə, o da bizdə, yəni bu, hər halda təqdirə laik bir haldi ki, bunu əhəmətli olaraq nəzərə alıqlar və dəşliləyə yol veriblər. Amma əhəmətli həm de odur ki, qeymətləndirmə eqər rəqəmlə əmsallanıbsa, yəni 100 bağlıq şqallayla, 100 bağlıq əmsallanıb qeymətləndirilibsə, onun yə sıfırlanması və yaxud da yarıya indərilməsi, və yaxud da hansısı bir rəqəmə yuvarlandırılması başvirməlidir. Nəyək ki, onun tamamı ilə non-applicable kategoriasına kesirilməsi. Yüzdur da pandemiya səbəb kimi göstərilir. Amma pandemiyanın olduğu təbii ki, əvvəldən bilinirdirdir. Yəni, bu indiksə hazırlananda məlum idi olaraq. Yəni, tədqat qurupuna məlum idi. O bakımdan, ümumət onun başından nəzərə almamaqlardır. Və yaxud da, rəqəmlə əmsallanıbsa, gəmətləndirilibsə, daha yaxşulardır ki, o rəqəmlədə dəyeştirilsin. Yəni, yə sıfırlansın, yansısa bir faiz göstərisi ilə nəvəzlənsin. Bu nə üçün önəmdiridir? Çünki non-applicable, yəni, tətbiq etmək mümkün deyil, tətbiq edilmiyip, kategoriasına bunu keçirdikdə, balların qalqulyad səsində, bu kamponent üzere gəmətləndirmə, ümumiyyətlə nəzər alınır. Yəni, o dəyeşdikliyi iləsələr də, bizim tənqitlərimiz və yaxud da iratlarımıza əsaslanıb, bunu iddilərə, halda bilərə, halda ədalətli bir nəticəyi gəlmiş qabili. Bak, qusurlardan biri də budur. Bunu isə olular sənətlərində, həm də metodolu ilə, əlaqələndirilər. Məsələn, açıq şəkildi qeyd edilər ki, biz də övlətlərin idar etməyilə bağlıq, süsisiyasətlərinə geniş şəkildir, şərhələmirik, tədqi gələmirik. Bu bizim mandatımıza daxıl değil. Ondan sonra, orda bir nəticə başqa nuanslarda var. O da sırf idar etməyilə bağlıdır. Məsələn, sokarın ümumiyyətlə hesabatlarında, isə hesabatlarının maliyyə və digər hesabatlarının verilməyilə bağlı, hansısa öz nizam naməsində və yaxud onu tənzimləyən, xüsusi bir qanun norma yoxdur. Amma əlaqələndirirlər ki, muhasibat uçur-taqqında qanun var və orda xüsusi qeydlər var ki, bütün şiçətlər bu hesabatları verməldirər. Yəni, bunu qəbul etməyolar aradasa. Amma yenə də o məsələlərdə xüsusi önəmli, əhəmiyyətli irəlləyəşin baş veriməsi üçün, bunu xüsusi olaraq qeyd eləməyəldir, sokar. Məsələn, deyək ki, sokar idare yətinin müstəqirləyilə bağlı suala qeymət verirlər ki, təhəbək ki, Azərbaycan üzrə, milli ekspert qurupu onu qeymətləndirib. Amma bu, yalnız ondan aslı olmayıq. Məsələn, bu arada sizin dəqətinize çatdırmaq istəyirəm ki, indeksinin ərsəya gəlməsi üçün, üçpücaq ətvəkliyi bir qeymətləndirmə baş verir. Yəni, təməli, təmatik, mövzu üzrə ekspertlər, onlar resurs olaraq bu müəllumatları beynaxaq bazalardan da götürülərə, həmcələn, məsələn WGID ilə bir bazada var. Dünya idadə etmək indeksii. Orada da xüsus olaraq, kiniş müindeksilər, yəni indeks müəllumatları, öz əksini, tabii ki, ayrı ayrı ölkələr üzrə. Kampanitlər öz əksini, tabii ki, müəllumatların bir səsi oradan götürülür, bir səsi ayrı ayrı birinaxa hesabatlardan götürülür, məsələn, birinaxa valito fondurun, birinaxa maliyyat əşkilatlar, nisabatlarından götürülür, sonra nəzərə alaq ki, vətanda çemiyyət kampaniti da burada mühim bir oloyunur. Oların xüsusuyla xizil cədvəlində, yəni, inabling environment, yəni, səmələli mühit, ah, faktor qeyd olunur, yəni, kampaniti var. Orada xüsusuyla qeyd olunur ki, həmcələn, də ki, ölkədəki siyasi durum nəcədir, vətanda çemiyyətin durum nəcədir, qanun vecid, və s. kampanitlər var orada. Bunların namusunu nəzərə aldıq da, yəni, ortalya bir, hətta bizim expert, milli expertləyələrin olmaqından azı olmaq bilə, bir ortalya nəzərə çıxı. Yəni, də deyim kimi, kematik expertlər bir rəyi hazırlayırlar, qeymətləndirməkarırlar, sonra, dəmək, yəsusların idar olunması proqramının New York-də yerləşin, qeymətləndirməsini edir, yəni, onların o kaman dası və üçüncü qrup qeymətləndirici isə, milli expertlər, yəni, Azərbaycan üzrə, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən, burada belə də eiləşən expertlər girmətləndirmə parla, yəni, yalnız bir qrup expertin qeymətləndirməsindən, bu məlumatlar, yəni, yəki məlumatlar, yəmal olmuş məlumatlar ortaya çıxmır. O baxımdan təbii ki, burada məsələrin üzgünlüyünü yoxlanılması, uların tuşturulması, kifayət qədər asan olmayan məsələdi. Bir də, Üfətbə, bir məsələnə də dikkatinizə çatdırım ki, mətodolo qədədikdə həm də biz burada nəyi nəzələt durur? Mən olara yazdığımız mətodolo qədə etmişdik, yəni, qədə etmişdim ki, orada məsələn, suallar sədəcə, çox qanqri məsələn bu qanun var, bu sahədə bu qanun var, yoxsa yox. Yəni, orada qoyulan suallar praktik suallar var, praktika suallar ilə belə dədlanır. Sonra gəlir sualın məzmunu. Sonra var qanun sualı, gəlir qanunun məzmunu, hansı qanundan sökədir. Bir də gəlir, sənihsət sənədir sualı, sənihsət sualı. Suallar bir çoxlarında ilə qoyulur ki, o suala cevab yaheyyə yox birəcəyəsən və nəticədə nəticədə də onu qeymətləndirə bilməcəsən alınan cevablardan. Ona görə də biz təkilf eləmişəyə, yətta olara yazdığımız məktupta var ki, yəni biz təkilf eləyik ki, biraz qeylisəlis məntik yanaşması ilə qoyulsun suallar. Məsələn, bu qanun varmı və necə işləyir? Bu praktika varmı və hansı zamandan etibarən nəcə işləyir, necə çalışır? Siyasət sənədir, məsələn, necə qəyabul olunur? Ondan sonra direkt orular şurası məsələn, deyək ki, soqar soqar umumətlə hökumətlə və parlamenti sabatlılığı yoxdur. Soqar nə gəlirləri ilə bağlına idar etməsi ilə bağlına, xəşləri ilə bağlına parlamenti nə dəki hökumətli sabat firm? Ammonun ammonun məsələn müşahidə şurasının və idar-i hiyyətinin direkt orular şurasının təyinatı prizdin tərəfindən dimək prizdin tərəfindən təyinə oldu. Məsəl, bu tərədən deyə bilər ki, hökumət eşpral bağlılığı yoxdur, hökumətdən asılıq yoxdur, yanında yoxdur, bir vaşə prizdin tə bağlıda, dəmək? Səvax bilə bil, amma bir hökumət prizdin, də ilə aalicilə həkimiyyətini rəhbəri Doğru, doğru, doğru. Bir soqar şəhərdir, nefonduğunun esə babatlığı var mı? Nefondu da çox marağılıdır. Bu fikirlər səslənir. Hədə icat edək, nefonduğunun bağlıda xeyli məsələr var, mən de ona da gələrim. Məndə dediklərini biraz yuvarlaxlaşdırıq, demək istəyidim ki, o həsabatdadır. Mələ, bu indexin tərkib bağlı üçdən komponentdən yuvar eti. O üç komponentin biri qeyr reallaşdırılması qabibiyyəti. Biri qələr idarəkili, bir gəlirsə mühiddir. Bizim deməli ölkədə azəbəcən yüzru deməkləndirmədim. Biz qeyr reallaşdırılması ilə bağlı tərəq gəl dələməmiş. Yəni, inkişafəldə olunmuyor, orda bizdə artım elə yoxdur. Ona görək ki, burada lesin ziyalaşma sonra benefsər sahiplik ilə bağlı məsələr məsələrini açıflanmaması, təndirlər və s. bu kimi məsələr orda qeymətləndirilir. Təbii ki, burada məmurların qəlirlərinin açıflanmaması və s. bu kimi məsələr qeymətləndirilir və burada biz həqi dətən də qeymətləndirmədər. Yəni, 2017-ci ilə müqayisə də inkişaf yoxdur. Biz əfətən qəlirsə idareçiliyi məsələsində inkişaf əldə eləmişik. Daha doğrusu oların hesabatını görə ölkə bu sayədə inkişaf əldə eləyir. 50-49 dan daha doğrusu 9 bağl 56-yə yüksəlməkimizin səbəbi də həmin o gəlir idareçiliyi məsələsindəki də inkişafımızla bağlıdır. Orda da soqarın və nefs əldünün və nefşirkətinin fəaliyyətinin bağlı girmətləndirmələrə görə biz inkişaf əldə eləmişik və göstərəcədə o qədər şib. Ələçli mühidin bağlı bizə yalnız bir bağ əldə ümum iləşdirəndə deyirəm. Soqarın bağlı orda soqar inkişaf bir soqarın bağlı əsləs məsələrdən biri ilə ufakbəyə bəyət qıydilətməm. Gəlir paylaşım onun qanun bir ciliklə tənzimləm məsələsidir. Səbələm rəmi sə bu bilmətləndirilən 18 ölkə arasında iki ölkədə bucür qanun tənzimləmdir bu məsələ. Biri qongodur, biri azərbaycanda. Nə fondu ilə bağlı məsələri məsələri gəldikdə isə nə fondu yarandalı günləm bəri gəlirləri sonra vəsaçlərin idare olunması və s. bunların bağlı məlmaslar verir, hesabatlar da verir. Hətta bu xarici qəmətləndiricilər də nə fondunun fəaliyyətini illik gəmətləndirirlər və s. audit olunur, daha doğrusu qarici auditorlar tərəfindən audit olunur nə fondu. Və bu hesabatları açıqlanır əslində. Yəni, bilə bəqanda hətta bu şəfafox məsələri ilə bağlı bilir səzində il mənim yadımdan çıxıb. Azərbaycanda məddandan tətif olunmuşdun nə fondu. Yəni, o standartlara əməl elədiynə görə bütün məlmaqları açıqlarına görə və s. Həbizdə birə mətələ fətlidir. Mətələnin mahiyyətində də bizim problemimiz Qatbəyə onu gedir. Bizdə nəfsik durum məniyyətlə bir nəfərin iradəsinə tarbidir. O ölçə prizident olsa da əm yəni, bir nəfərin iradəsinə tarbidir. Parlamintdə də direq bilmələ deyik ki, xalq hər hansı bir şəkildə burada kəralların qəbınlığı işsak eləyə bilmir. İstəri müqavlələlərin bağlanması olsun biz. Qanqirət olaraq müqavlələlər parlamintdə ratif qaist olunur, qanun vəsaalır, qanun şəklində olmuş bir müqavlənin detallarıyla tanışı olabilirik. Ölkənin mətələn əsas gəlir mənbəyi olan nift kontraklar olsun, oradan əldə olunur, orda faylət göstərəcək, şirkətlər haqqında məlumatının açqılıq olsun və s. Yəxid, ben ifsər sahiblikindən bağlı açıqlamalar olsun. Bunların heç biri, yəni əslində kifayət qədər şəffat da açıq deyil və iaykənin standaklarına da uğun deyil. Uğun açıqlamalar da parılmaq. Bayaq mən o meqama gəlib çata bilmədim. İaykəyədən çıxandan sonra 2017-də çıxdıq 2020-ci ilə qədər bizdə də bir kamise oldu, dövlət kamise, o kamise, şəffatın bağlı bir həyata keşilmək tətbi günü fərdi qaydədə həyata keşilmək, ühdəliyi ilə fəaliyyət göstərdə, amma 2020-ci ilin səfələməmsi iyununda yoxdur yoxdur. Artıq bu funksiyaya bu həmin kamisi lavı olundu, və açıqlamalarla bağlı fəaliyyatı keşilmək dövlət sətikal kamisi həvalı olundu. Bu da bir gəl sahələr yəni, yəni, standard statistik kontestinin açıqlamasıdır, yəni, dətallı bir şeylər, əvvəl ki, qaydədə ictim, ayətimiz və ətələsindən keşdik, auditor şirkəti ona rəyəd versiyon həmin rəyəyə təhətələr ayrıca bir rəyəyə hazırlasın və sər bu projətlərin artı hamsı bəyandırmı. Dedim ki, bizdə məsələni çökü oradadır ki, bir nəfərin idareç elindədir. Məsələn, parma minn nif gəlirlərlə, həm nif rəsulərinin idare oğunmasını nədared eləyə bilmədir kimi? Nif gəlirlərinin istifadəsinə, gəlirlərin xərşiləm məsələsinə də müdaxil eləyə bilmir. Orada sözünü miliməciz deyə bilmədir. Ne fundunun güccətini yağmız və yağmız icma güccənin təhki pisləsi kimi miliməciz deyə müdaxil olunur. Yəni, oradan nəyək də bir şey dəyişmək miliməcizin salahiyyəti daxilində deyir. Mələ, nə fondunun müşahidə şurası prizin fermanıyla və hökmətin ən, bilə dəyək ki, yüksək postlarında oturmuş adamların camlardan təşkil olunur. Yəni, nazir nəzə müşahidə şurası? Nümayətini mümayət edək ki, kafa cəbdənin prizinki hansı ki, o da prizin fermanıyla o vəziye oturuq. Bu da hansı şəfablıqdan və hansı iştimayin əzarətdən danışmaq mümkündür. Halbi ki, hansı inkişafdan danışmaq mümkündür. Yəni, fondu onsuzda yaranandan hətabatı hazırlayır, audio rəyi hazırlanır, və o da açıqlanır. Nə fondunun idara olmasında həyə heç bir təvşiflik olmadan, nə fondun, nəf cəlirlərinin onu da xüsusi qeydələməyə lazımdır. Səfi eləmrəmdə 2016. yılda milli iqsadiyatın inkişafından bağlı bilgi ol qaritəsində nəzəzə tutulur ki, nə fondunun 2025-ci ilə dədər, nə fondunun gəlirlərinin istifadəsi 15 vəzi indirilməlidir. Gəlirlərinin istifadək, gücəyə ayırmalar 15 vəzi indirilməlidir. Yəni, hökümət mələyə nəzirlərinin 2022-2025-ci ilə nə bağlı gücənin idarı olmasının bağlı bir açıqlama sənədi var. Orada da göstərilir, qıxt və ayır. İmələ, əgər, enerjiyayı birinci sənədə istimad eləyip keməkən, haqı çoğu da 2016-da təyəbəli olunmuş tənəsi, sonra da heç vaxt bu standarta əməl olunmuyuz özlərin və eniştədəyi standarta 2021-da bu güzəlli fayiz olup nefkəlirləri artıq son da gələn və sayıktan daha çox açdiribir. 2019-da olup bu 2019-da diyətən 73-da 15-da 2020-da 1991-da də 2020-da olup bu güzəlli fayiz. Sənədə nəzəri tutqlar ki, 15 fayiz ayrılacaq gəlirlər 15 fayizdə düjiyyə tansiri olma bilə. Yəni, bu praktikada əgər burada haqsa bir sənədə nəyədə qeydi olunupsa ona istinadən o çür qimetləndirib təşdə. Diğər sənədlər də heç bir sənədəri alınmayıksa ya ölkə qimetləndirici tərəf, maliyə nüsusların da sənədləri var hansı ki, onlar göstəriblər ki, 20-dan çox bənaqa təşilatın, sənədlərinə istinadən hazırlayıqlar o indəziri. Orada bənaqa maliyə nüsusda da var, bənaqa valiyye təfondu da var, dünya bankı da var. Oların sənədlərində də bu rəbəmlər hamsı əksini takıb onda biraz, yəni, əslində soal yaradır ki, ilə varsa gimetləndiricilər da bu faqlara istinadən gimetləndirimi aparmalıdırlardır. Əgər faqlar da bu şəkildən isə o səhələmrəmdə bir bən düzürə 35, 35, 34, 37, alt kampaniyətlərdə gimetləndirimə var. Məsələşin nəfondunun gəlirlərin idari olunması inəm bağlı. 37 bağ artın var, inkişaf var. Bunu heçür anlamaq olur. Onu faqbəl bəq dedin, maliyəm qaydaları. Nici? Skal qaydaları. Skal qaydalardan bağlı bəli bir sənəd bəl olunmuş və büccəyə kanundan bağlı bir dəşkilər büccəyə kanununa. Ondan ilə qələndirirlər ki, burada kanun verişlik hüqubada daha da yaxşılaşdırılır kanun vericiliyə kəkmiləşdirilir. Amma sonra da özləri də ilə qeyd eləyirlər ki, nəfondunun parlam entə hesabat verməsi inəm bağlı, büccəyə kansirlərinin bağlı bəzi kəkmiləşdirilmələrə bir aç var. Yəni, bunu özləri qeyd eləyirlər, həm də cəmi bir iltə təsdiq olunan skal qaydalara görə 35-36 bağlı artırılırlar. Yəni, burada biraz mövqeyi həmin qurumun metodologiyasında ki belə deyim ki, mövqeyi metodologiyədə məyən çatışmazlıqlarının əlaqələndirməkdən daha çox. Mövqey məsələsi ilə belə indirməkdirilməm və də bəcən ükumətinin daha rahat əmək təşdək eləmək imkanlarını artırmaq istəyinin əlaqələndirilməm. Dəşəkkürlər imayət qanum. Əgər itiraz etməsiz bir necəcidəyicimizin fikirlərini teqdim ediyək. Sonra Fadbə ilə devam edəcək. Pərbana bə nüşabə qanumlar deyir. Mövzu olanlar hər ikisini çox güzəl bildiklər bir saniyə hat etdiyindən sövbətin marağılacağına əminəm ki, elədir. Çox təşəkkürlər. Sonra hürmətlər əfilə qanum yazır hükmət düşünmür ki, onu təyin etdiyim ən buralar neft olan ölkədə necəş deyirsə ölkədə kim bilön iş? Siz var, hər gün qeymət qalqır. Bu, çazıb təbəqə yeme yiyip şunurlər. Bələ siyasət olur. Təşəkkürlər, əfilə qanum. Günlans xanumdir, Fadbə qardaşın bu rejim dəyişməsə qəylə qanumlu olmayacağı belə hükmət olar. Biz dəyiçlərin fikirləri var. əzi zoruzov yazır, salam dəyiçlərinin salam Fadbə, lütfen daha anlaşılı dillə danışın. Və əli, çox təşəkkür edir, əzzi bey. Əfilə qanum yazır ki, soqar criminal aləmin adamlar ilə anlaşması var. Adıları, criminal aləmin adılar ilə eyni çəkidir. Yəni, ona görə neftən gələn gələrlə qeymətləndirib hesablayaca vaxtları olmayıb. Başqa bir izləyicimizin də maraqlı bir fikir var. Yəni ki, burada muxtar bəyi yazıq ki, əgər qalq məlumatsızdırsa, hansı şəfaqlıqdan sövbət gədə bilər. Mən elə istəyərim, sövbətimiz həmin mövzudur da davam etdirəm. Bizim də məksədimiz qalq mərifləndirməydir ola bəsin ki, burada terminoloji cəhətdən xalqın marifləm məsində eləcə də bəyər əziz beydə qeyd ediyib böyük bir payımız olmasa, amma ölçü olmasa, bu məsələri mütəmadı şəkirlə gündəmə gətirmək ilə bax, bu neftən gələn gəlir hara gedir. Bu ülkədən bu qədər neft istəyesa olunur. Niyə insanların həyət tərzi dəyişmir? Əslində sözün kökü məsələnin mahiyyəti bundan ibarəttir. Amma geri şəydən bu indeks isləşmir məsələsini, bu indeks məsələrini şəffaflı qali siyasının paliyyətini ortaya qoymuyunca bu məsələrə aydınlıq gətirmək olmaz. Məsələn 2001-ci nöyəbrunda Azarbaycadan üzrü açıqlanmış sonunca indeks sənədində müəyyən parametirlərdə dəşirliklər olun. Mən çox istəyərdim ki, o dəşirliklər aqqında Fuad Bəydən əşidək və yaxud da ki, bu ilin də təbir resursuların darı olmasının üslutu və iləcədə onun məlkəzi New York-da yerləşən və indeks hazırləyən resursuların darı olması proqramının rəhbəliyini önvalladığı mövqe sənədində proqram rəhbəliyi tərəfində ansı reaksiyaya verilir. Bak, bunlar bugün Azarbaycanın neftinin taliyyini bir mənə alış əkliddə təsri eləyəcə məqamladır. Dəri, hakimiyyət hökümət istəmir ki, şəffaflıq olsun. Hökümət istəmir ki, qalgın və en zamanda vətəndak cəmiyyətin bu məsələdə xəbərdar olsun, məlumatlı olsun. Amma bizim də borcumuzdur ki, o məlumatı sizlərə çatıraq. Buyurun, Fad bəyi, həmin məsələrdən bağlı zətəm və eləşimimizin vaxtdan da çox qalmadı. Üç omuza son 10 də qədə size iş edək, bu barədə. Hüsət bəyi, demək təşəkür edəm imad qalma yaddan çıxmış və yaxud da təhəslandırmış nüansları bir daha qabartdı. Əvala bir şeydə qeyd eləmək istəyirəm ki, yəni İnergəin qavvinans proqramı, hidar etmək proqramı resulində edilməsi proqramını da yenə edirəm. Əsas məqsəl məqsətlərdən birincisi yəni, hüqugu sahənin, hüqugu bazanın praktikanın və siyasətin təkmiləşdirilməsi deyil. Himad qanında tam razıyam ki, onlar həm də hökumətlə diyalog mühütünün yaranması və yaxud da qəri varsə öz esaplarına görə onun aradan qaqmaması üçün qeymətləndirmələrdə də məyən siyas yanaşmaları da ortalığa buyurmuş olabilələr. Əsindilə, sənətlərinə də də yazıbla Əl qəvi istəyəm bir gün gündərdiyi sənətlərdə də yazıblar ki, biz bir çox dəməli qeymətləndirmələr bizim ergiyain, yəni resuliz qavvinasi indeksin çərçivəsində, həm zaman həm də mümətlə, mandat çərçivəsində tam uyğun olmadığı üçün biz onu edə bilmik. Yəni, bu da metodologiyan əslində quşuru da. Yəni, təbii ki, təşvik eləmək istəyirsən, təkmiləşdirmək istəyən bu, qeydir etdiyin sahnələrdə, ülkələrin praktikasının təcrübəsini, demək ki, sen üzü istəyən, həm də zəhmət çəkibdə, bir əz də bu sahnəni amma bu çox şeye yaxşa haldı ki, bu məsələn açıq səxidlə. Yəni, deyilək ki, daimi biz metodologiyan təkmiləşdirmək açıq, və istəyənlə təkitləri almağa və müzak etmək hazırıq. Məktupta açıq şəkədə qeydi olunur ki, yəni, biz diyalogu təşvik etmək, həkimətlə, yəni, resul sürkələrin həkiməti ilə diyalogun təşvik olunmasından maraqlıydıq. Ona görür ki, quimətləndirmə də bu münaslarda nəzərə alınıptıq. Diqər məsələ isə mən onu demək istəyirdim ki, deməli ümumiyyətlə ürmətli izləkçilərin də suallarında var ki, yəni, o nə, hansı dəşkilər həyata keçilir, onları qeyd olunursun. O, şiirimin əvvəlində əslində mən onu qeyd etmişdim ki, bir kampanent üzrünmətlə balı, səfya verildiğini, yəni, səf quimətləndirmən oldu, o da sokarla bağlı, olan suallarla qədəriydi, yəni, sokarın idariyyətim, şahidə şurası ilə bağlı. Diqər kampanent üzrə, yəni, i.a.t.a.in hesabatının verilməsi üzrə, hesabatının vaxtlılığı məsələsi ilə bağlı nüans edik ki, onunla bağlı da balı 70-dən 40-a yendiribdər. Amma çox maraqlı ki, yəni, böccəq məsələsi ilə soqsub kampanenti ilə bağlı, kampanetlər nəm bağlı quimətləndirmələrdə dəyeşiliyik, çox da ciddi bağlı dəyeşiliyik nə səbəb olmuyor peki hunda. Yəni, bu da bizi narahat edilən məsələlərdən bir oğlu, amma ən əsası da buna səhsil edilən iki dəyeşiliyin dəyeşilikləndən gəldiyiq qəna etində, demək ki, 20 əvvərinə də qeyd etmişdim ki, onlar 100 bağlıq əmsallələ quimətləndirdikləri halda, amma əvvəzinə və yaxudda bağlı dəyeşilmək əvvəzinə bir dəfəliyonu quimətləndirmə mümkün deyil, yəni non-applicable kategoriasına kesirdiklə, bu da öz sözünü quimətləndirmə də bağlıların qalq uya səsində deyib, təbii ki, bizim ıratlarımızın azərbaycanla bağlı daha bəktirki çeyliyin ortaya çıxmasının əliyin olaraq. Himad qan bir nuansı da iləri çəkdir, mən də qeyd etmişdir, ammisiəllə qüvidləndən sonra yəni azərbaycan hükümeti çox dedik ki, biz təşəbbüsə qarşı deyilik, yəni şəffaflıq təşəbbüsünə qarşı deyilik, hətta bilə bir EITI-də qoşulmuş olmasaq da oradan tərk etmiş olsak da biz yenə də şəffaflıq təşəbbüsünə sadikliyimizi saxlayacaq və bundan bağlı fəalətimizi göstərəcək. Amma 2020-ci ildə əmin kamis yandallar və salahətləri sadəcə ötəliyi şəffaflıq təşəbbüsün həyata keçirmək ötəliyini statiskiya statiski komutasına tapşırdılar. Amma mən digət etmiş əm o məsələləndə məyin qədər araşdırmışıq. Statistika, azərbaycan dövdə statiski komutası 2021-ci ildə yəni 2020-ci ildə o salahət ona verildikdən sonra 2021-ci ildə bir hesabat hazırı və hesabat da hansı məlumat bazalarına istinad edilib, hansı məlumatlar təhlil edilib hansı qurumlar tələfindən təqdim olmuş məlumatlar isə təhlil edilib məsələsini əlınlaşdırıq da məlumorcu 90 dövlət qurumunun məlumatlarından bu hesabat ula bilər, rəyələr ula bilər, digər qeymətləndirmə sənətlər ula bilər yəni mal edilmiş və yaxud yəni mal edilməmiş sənətlər ula bilər onları qeymətləndirmə edən həmin o hibrid hesabatı hazırlayıqlar şəffaflıqla bağlı azərbaycanda mədən sənəsində şəffaflıqla bağlı və hesabatlarını dediyim ki, məmin 90 dövlət qurumunun məlumat bazı həsasında hazırlayıq, orda hansı alternativ ses yoxdur vətəndə cəmiyyəti təşkilatları tələfindən təqdim olunmuş hansı alternativ qöryi hesabatları yoxdur onlar da umumiyyətlə açıq əməhtaşlı olmuyor yəni məsələn belə qalisiya da azərbaycanda həmin həkuməti təşəbbüsü tərkəttikdən sonra neft fondunda müstesna olaraq belə bir çox tərəfli qrup artıq laq olunmuşdur və onlar sədəc olaraq fərdı qayda da məyən gəli həkuməti təşkilatları iclaslara dəvət olunurdurlar, orda gidib iştirak edirlər amma vətəndə cəmiyyəti ünüstütsanal qrup əməhtaşlıqı yox idi yəni və o səsin olmaması, o əməhtaşlıqın olmaması və azərbaycanda dəvət stasiq komutasi ilə stasiq komutasi ilə şəhbaflıq təşəbbüsünün icra itməsi ilə bağlı, proseslə də özün göstərir. Yəni, belə bir əməhtaşlıq yoxdur mən bildiyim gələr. Belki, fərdı qayda da kimdər isə edə bilər, amma bu açıq əməhtaşlıq, yəni açıq müzakirələr və s. bunlar orta da görünmür və bu da düşünürük yəni, azərbaycan deyildikimi şəhbaflıq teşəbbüsü ideyalarına təqdim edildikimi sadik deyil. Yəni, bu məsələdə ciddi bir adımlara yetiş var. Və biz arzu edərdik ki, azərbaycan hükuməti yenidən dəvranışlarını, qərarlarını nəzərdən keçirsin, yenidən nəzərdə keçirsin və beynaxaq əmədən əmədən şəhbaflıq teşəbbüsünlə gedik aitsin. Yəni, bu çox yaxşı halolardı. Şəhbaflıq teşəbbüsünlə hükuməti ilə əmətlaşdıq imkanları çün yeni bir platforma yaranardı, yəni daha doğrusu əvvəki platforma bərpa olunmuş olardı. Nəzər almaq lazımdı ki, əvvəki farmatta, yəni üçbicax principi üçlərət, yəni principi özəklini tapmış təyətə keçirildi. Orada şirkətlərin mövqeyi var idi azabıcın hükumətinin mövqeyi təmsil olunurdu və və vətəndə çemvətli öz müvqiləvini ortaya buymuş. Nəzər almaq lazımdı ki, azabıcın mədən sənəsdə şəhbaflıq teşəbbüsü üzrə vətəndə çemvətli qali şəsində yəni yücəllidən artıq vətəndə çemvətli təmsil olmuşdu və onlar arasında təhəbi ki hamsı bir başa bu sahircik səslaşmış təşkilatlar deyildər. Amakibat qidər səslaşmış təşkilatlar da vardı və bir şeydə nəzər almaq lazımdı ki, isər inirgəli, isər şəhbaflıq teşəbbüsünün mədən sənəsdə şəhbaflıq teşəbbüsünün əsas motosu, yəni əsas ideyası mədən resurslarından hücumətlərin əldidə etdiyi gəlirlərin daha şəhbaf şəkildə xəçlənməsi və hər bir vətəndaşın yəni, həmin resursa sahib olan ölkənin vətəndaşını resurslardan faydalanması məqsədi daimdir. Yəni, onların əsasi ideoloji Bu baxımdan orada kalis yada da bütün teşkilatların məhsilə gəlirlərin təhlili ilə bağlı isaslaşmış teşkilatların, yəni mədən sənəsi gəlirlərin təhlili ilə bağlı isaslaşmış teşkilatların orada olması yalnız onların olması da vacibdir. Yəni bütün teşkilatlar orada təmsil olunadılar və bu priorizmi yaralılması üçün ən qızıl şəklərdən biridir. Və və çox təşəkürəyirəm təsif ki, bizim üçün bu bir sadımız cəmi bir cədəyəyəmiz qaldı ço maraqlı bir çağrış əktis əkumət bu şəfqəlini təmin edilməsi üçün əslində bu çağrış idi. Yəni, amma əsicə bu siyasi irada görünür mü? Mövzud hakimiyyət əsas azərbaycanın əsas gəlir mənbəyi büccənin strukturunu təşkil ediyən əsas strukturunu əsas nəftin şəfqaflıqını hakimiyyət təmin edilməkdə maraqlıdır mı? Bəkə son olarak himayət qanım bu sualacağa versin və izləyicilərimizə də məsajlısı təyidim ediyək. Hakimiyyət təbii ki, siyasi hakimiyyətin səbət getirsə hakimiyyət maraqlı deyir. Bu sayedə şəfqaflıqın olmasından maraqlı olsaydı və gəlirlərin səmərəli idare olmasından ayrı ayrı təşkilatlar da mütaxistlər dəfələrlə məyə reylər verilir, buqiya məyə madillər qoyulur, hansı madildən istifadə elətləkdir nəfqəlirləri daha səmərəli olabilər və sayəz. Hüqumət təhsif ki, bu təklifləri bu mədillərin heç birisindik qəbul eləməyik, qəbul elədəyini, hətta eləm eləsə belə vaktimizin dazməm üzərindən qısa keçirəm, eləsə belə nəhtici orsada heç bir nəhtici olmayıb, yenə köhünə, haman köhünə metodu davam eləyik. Karupsialaşmış ölkə karupsialaşmış bir vəcim və milyatardan və sayev amma ağaç bu onu göstərir ki hüqumət bunda maraqlı deyilə, gəl maraqlı olsaydı indikis asya da bizim qalqımız tamam pəflib həyaf sədiyəsi yaşayabilərdir. Məmurların kenara, ahıtdılı, milyarlar bunların hamu bilir ki, artıq qulahamsı iftən gələn gəlirlərdir. qulahamsı kansu səynəm qaldın mavijətabı olunan nil və ondan əldə olunan gəlirlərdir ki, ayrı ayrı məmurların çibinə gəlir. Bu qətər. Son olarak biz cümlə bir şey dətəsək, enirgiyayın belə bir indeks-i hazırlaması və qalisyanın ona cəvabı və onların da qalisyanın şəhlərinə, iratlarına çabab, geniş bir çabab, çox geniş çabab bir mətəbunun gönləlməsi ona da yenidən bizim bir 5 sefər, yenidə bir şəhləri hazırlamamız bu, enirgiyayla əməktaşlıqda olan diyaloq bəncərəsin açıqsaqlı yer və bundan sonra da biz əməktaşlıqı ulanın ən azıb məslətləşmələrinə bağlı əməktaşlıq davam etmək fikirində ən aitindəyik və çox kümant ki, bu yaxınlarda artıq biz proqramı rəhbərliyi ilə açıq vizual müzakirlər dəpar azir, və eyni zamanda sonunca onların qəyabil ettikləri qərarlar və ettikləri düzəlişlərinə bağlı yenə də bizə aydın olmayan və nə üçün düzəlişləri məs onla mətublaşıq aydın olmayan növaslarla bağlı biz öz fikirlərimizi, dəylərimizi bildirəciyə, amma təhəbək ki, burada yenədə yekün qərarın qəyabil olunması yəni, qəyabil ettiklərin dəkisindən bağlı o hüquq herhalda enirgiyayın özündədir amma bizim təkiklərimizdə bundan sonradır bilə məzəl azalqlar haqqında təqminlərin var dəxilətdir, bir cümlə bir cümlə ərab eləməyəm, biz o hazırladığımız ilk sənətdə mürqət sənədində bir çağrış eləmişdik bütün qeyri bütün benə hakeşrafları hazırbaycandan bağlı hazırladıkları hesabatlarda hazırbaycana hər hansı bir sahəinən bağlı, riyalıqı ərab eləməyəm, inkişaf göstəriciləri hökümətin bu vəziyyəti dəyişməmək üçün əlinə argument verir. Bu hesabatlar hazırlananda xayşelir ki, bunları nələri ağıtınlar ki bu hökümət həmin hesabatları istinadən deyir ki, baxım biz siz belə deyirsiz amma bizdə ölkədə bənaqa təşkilat qeymətləndir vəziyyət bu qədər yaxşıdır bu çabrışı elə bu həm də hazırbaycın iştimayətinə də gönətmək istəyirik ki riyalını hər kəs görür bizi çox mız hazırbaycında yaşayırıq və oraya o bizim artıq yaşantımızdır, biz bilirik nə riyalda, nə də hansısa hökümət kanallarının insanların qönək külüfürmək üçün üşürdüyü yalanları bunu bilirik, biz bu yalanları yaşamda bir ətrad eləyə, yaxıdaki ətrad eləyəndənin yanındaqdırıq çox təşkiləyir, həm də rüfət həm də rüfət bəyi, yəni son olaraq bəki də qaydalara pozdum, bir mesajı mütlək verim ki, ən vəacib mesajlardan, bənaqa təşkilatların mesajlardan biri məlumatların açıqlanmasıdır 30-dən yoxarı olan kontraqların yalnız üçdə bir açıqlanıq uyuna qədəzər bəcəmdir. Bu niyansın özü də bütün hesabatlarda bənaqa təşkilatların diqqətini çəkən xüsusilə vurguladıqların məsəlilərdir. Bu da, vətəndaç qəmbiyyəti mehdə-i çitimayi sektorundan əməhtaşlıqın çox məhdud səviyyədə olmağının yarattığı problemlərdən biridir. Yəni, ən azından bu əməhtaşlıq bir dolu geniş olsaydı, bəncərəsi bunlar dəfələrlə istənlərə bəkidə ulağın açıqlanmasına nələ olmağılardır. Son dövlərdəki durum hanımıza bəldədir. Çox təşəkyə ilə mələkənizdə mən düşünəm ki, vəlişimizin sonunda əsas qəyəmizi, vəlişimizin əsas qəyəsini izləcilərmizə təqdim ettik yəyin ki, izləcilərimiz vəliş yalandan sonra da izləcəyələr bunu çox hər şeydən bəyənin paylaşın bunu kəlisiyanın üzülərdən qayası bilur ki, bu ülkədən millətin və xaldın sərvəti olan nəftin çıxarılması və onun bücəya daxil olan hərclər onların satılmasına əldə olunan gəlirlər şəffaf olsun. Şəffaf olmasa, Azərbaycanda, nəftə məhsu olan şəxsin əvladının 2 milyon doldarı satı gələcə bircə İspanya çimerliyində gəlirlə olacaq ki, bax sənin, Azərbaycanda vətəndaş sənin cibinə getməli olan aida sənin 250 manata möhtaz qoyan böyükumətin əsasən, o vaədi övləti, o sadəm məşhul olanların ayrəri şəxslərin, məmurların əvladların cibinə girdik. Bax bu məsələdə başta prezident olmalıha nəft sektırına rəhbəli iləyəm bütün qurumlar məsuliyyət daşırlar. Bu ülki vəlişimizi qonaqları Fuad bəy, İlham bəy və diğer dostlarda bu sahənin gerçəydən təməndansız cəngəbələrlərdir ki çalışırlar ki, bu sahəyə ayt, müafik qurumların fəaliyyətinə şəffaflıqı təmin etsin. Bu sahəyədən sizlər o qurlar bilirəm çox sağ olun, bir saatdən artır bərabər oldu. Həm himayət qanma, həm Fuad bəyəm həm digər salisiya üzülərinə fəaliyyətlərinə qurlar bilirəm. Sağ olun, sağola qalın. Sağ olun, əslə. Sağ olun. Sağ olun. Sağ olun. Sağ olun.